
అధ్యాయము 24లో జలంధర–శివ సమరం కొనసాగుతుంది. వ్యాసుడు సనత్కుమారుని ‘తర్వాత యుద్ధంలో ఏమైంది, దైత్యుడు ఎలా జయించబడతాడు?’ అని ప్రశ్నిస్తాడు. సమరం మళ్లీ మొదలగగానే గిరిజ కనిపించదు; వృషధ్వజ త్ర్యంబకుడు ఇది మాయాజనిత అంతర్ధానమని గ్రహించి, సర్వశక్తిమంతుడైనా లీలార్థం ‘లౌకికీ గతి’ను ధరించి కోపం, ఆశ్చర్యం చూపుతాడు. జలంధరుడు బాణవర్షం కురిపిస్తే శివుడు సులభంగా వాటిని ఛేదించి రుద్రుని అపార పరాక్రమాన్ని వెల్లడిస్తాడు. ఆపై జలంధరుడు మాయను ప్రయోగించి గౌరీని రథంపై బంధింపబడి విలపిస్తున్నట్లు, శుంభ-నిశుంభాది దైత్యులు కట్టడి చేసినట్లు చూపించి శివుని ధైర్యాన్ని కదిలించేందుకు యత్నిస్తాడు. శివుడు క్షణకాలం మౌనం, వంగిన ముఖం, శిథిల అవయవాలు, తన శక్తిని మరచినట్లుగా కనిపించడం—మాయ పరీక్షా-నాట్యాన్ని సూచిస్తుంది. తరువాత జలంధరుడు శిరస్సు, వక్షస్థలం, ఉదరంపై అనేక బాణాలతో శివుని తాకి తదుపరి ఘట్టానికి పునాది వేస్తాడు.
Verse 1
व्यास उवाच । विधेः श्रेष्ठसुत प्राज्ञः कथेयं श्राविताद्भुता । ततश्च किमभूदाजौ कथं दैत्यो हतो वद
వ్యాసుడు పలికెను—ఓ విధాత (బ్రహ్మ) యొక్క శ్రేష్ఠపుత్రా, ఓ ప్రాజ్ఞా! నీవు ఈ అద్భుత కథను వినిపించావు. ఇక యుద్ధంలో తరువాత ఏమైంది? దైత్యుడు ఎలా హతుడయ్యాడో చెప్పు।
Verse 2
सनत्कुमार उवाच । अदृश्य गिरिजां तत्र दैत्येन्द्रे रणमागते । गांधर्वे च विलीने हि चैतन्योऽभूद्वृषध्वजः
సనత్కుమారుడు పలికెను—అక్కడ గిరిజ (పార్వతి) కనబడకపోయెను; దానవేంద్రుడు యుద్ధానికి వచ్చెను; గంధర్వుడు లీనమై పోయెను; అప్పుడు వృషధ్వజుడు (శివుడు) పూర్తిగా చైతన్యవంతుడై అప్రమత్తుడయ్యెను.
Verse 3
अंतर्धानगतां मायां दृष्ट्वा बुद्धो हि शंकरः । चुक्रोधातीव संहारी लौकिकीं गतिमाश्रितः
మాయ అంతర్ధానమై పోవడం చూచి శంకరుడు పరిస్థితిని స్పష్టంగా గ్రహించెను. అప్పుడు సంహారకర్త ప్రభువు అత్యంత కోపించి, యుద్ధార్థం లోకరీతిని ఆశ్రయించెను.
Verse 4
ततश्शिवो विस्मितमानसः पुनर्जगाम युद्धाय जलंधरं रुषा । स चापि दैत्यः पुनरागतं शिवं दृष्ट्वा शरोघैस्समवाकिरद्रणे
అప్పుడు శివుడు ఆశ్చర్యభరిత మనస్సుతో, కోపంతో మళ్లీ జలంధరునితో యుద్ధానికి సాగెను. ఆ దైత్యుడు కూడా శివుడు తిరిగి వచ్చినట్లు చూచి, రణరంగంలో బాణవర్షాలతో ఆయనను కప్పివేసెను.
Verse 5
क्षिप्तं प्रभुस्तं शरजालमुग्रं जलंधरेणातिबलीयसा हरः । प्रचिच्छेद शरैर्वरैर्निजैर्नचित्रमत्र त्रिभवप्रहंतुः
అతిబలవంతుడైన జలంధరుడు విసిరిన ఆ ఘోర బాణజాలాన్ని ప్రభువు హరుడు తన ఉత్తమ బాణాలతో చీల్చి చెదరగొట్టెను. ఇందులో ఆశ్చర్యమేముంది? ఆయన త్రిభువన సంహారకుడు కదా.
Verse 6
ततो जलंधरो दृष्ट्वा रुद्र्मद्भुतविक्रमम् । चकार मायया गौरीं त्र्यम्बकं मोहयन्निव
అప్పుడు జలంధరుడు రుద్రుని అద్భుత విక్రమాన్ని చూచి, మాయాబలంతో గౌరీరూపాన్ని సృష్టించాడు; త్ర్యంబకుడైన శివునే మోహింపజేయునట్లు.
Verse 7
रथोपरि गतां बद्धां रुदंतीं पार्वतीं शिवः । निशुंभ शुंभदैत्यैश्च बध्यमानां ददर्श सः
రథంపై ఉన్న, బంధింపబడి ఏడుస్తున్న పార్వతీదేవిని శివుడు చూచెను—నిశుంభ, శుంభ దైత్యులు ఆమెను పట్టి కట్టివేస్తుండగా।
Verse 8
गौरीं तथाविधां दृष्ट्वा लौकिकीं दर्शयन्गतिम् । बभूव प्राकृत इव शिवोप्युद्विग्नमानसः
గౌరీని ఆ స్థితిలో చూసి, ఆమె లోకికమైన ప్రవర్తనను చూపుతున్నట్లు కనిపించగా, పరముడైన శివుడుకూడా సాధారణ మనిషిలా మనస్సు కలవరపడెను।
Verse 9
अवाङ्मुखस्थितस्तूष्णीं नानालीलाविशारदः । शिथिलांगो विषण्णात्मा विस्मृत्य स्वपराक्रमम्
అనేక లీలలు, యుక్తుల్లో నిపుణుడైనప్పటికీ, ఆయన ముఖం వంచి మౌనంగా నిలిచెను; అవయవాలు శిథిలమై, హృదయం విషణ్ణమై, తన పరాక్రమాన్ని మరచినట్లయ్యెను।
Verse 10
ततो जलंधरो वेगात्त्रिभिर्विव्याध सायकैः । आपुंखमग्नैस्तं रुद्रं शिरस्युरसि चोदरे
అప్పుడు జలంధరుడు మహావేగంతో దూసుకొచ్చి, పింఛాలవరకు దిగిన మూడు బాణాలతో రుద్రుణ్ని గాయపరిచెను—శిరస్సులో, వక్షస్థలంలో, ఉదరంలో।
Verse 11
ततो रुद्रो महालीलो ज्ञानतत्त्वः क्षणात्प्रभुः । रौद्ररूपधरो जातो ज्वालामालातिभीषणः
అప్పుడు మహాలీలామయుడు, జ్ఞానతత్త్వస్వరూపుడైన ప్రభువు రుద్రుడు క్షణమాత్రంలో రౌద్రరూపం ధరించి ప్రత్యక్షమయ్యాడు; జ్వాలామాలలతో అతిభయంకరుడై ఉన్నాడు।
Verse 12
तस्यातीव महारौद्ररूपं दृष्ट्वा महासुराः । न शेकुः प्रमुखे स्थातुं भेजिरे ते दिशो दश
ఆయన అత్యంత భయంకరమైన మహారౌద్ర రూపాన్ని చూచి మహాసురులు ఆయన ఎదుట నిలువలేకపోయారు. వారు పారిపోయి దశదిశలకూ చెదిరిపోయారు।
Verse 13
निशुंभशुंभावपि यौ विख्यातौ वीरसत्तमौ । आपे तौ शेकतुर्नैव रणे स्थातुं मुनीश्वर
ఓ మునీశ్వరా! వీరులలో శ్రేష్ఠులుగా ప్రసిద్ధులైన నిశుంభుడు, శుంభుడుకూడా భయాక్రాంతులై యుద్ధంలో నిలువలేకపోయారు।
Verse 14
जलंधरकृता मायांतर्हिताभूच्च तत्क्षणम् । हाहाकारो महानासीत्संग्रामे सर्वतोमुखे
ఆ క్షణమే జలంధరుడు సృష్టించిన మాయ వల్ల అంతర్హితమై అదృశ్యమైంది. అన్ని వైపులా ఎదురైన ఆ సంగ్రామంలో మహా హాహాకారం, గందరగోళం చెలరేగింది।
Verse 15
ततश्शापं ददौ रुद्रस्तयोश्शुंभनिशुंभयोः । पलायमानौ तौ दृष्ट्वा धिक्कृत्य क्रोधसंयुतः
అప్పుడు క్రోధసంయుతుడైన రుద్రుడు పారిపోతున్న శుంభ-నిశుంభులను చూచి ధిక్కరించి, ఆ ఇద్దరిపై శాపాన్ని ప్రసాదించాడు।
Verse 16
रुद्र उवाच । युवां दुष्टावतिखलावपराधकरौ मम । पार्वतीदंडदातारौ रणादस्मात्पराङ्मुखौ
రుద్రుడు పలికెను—మీరు ఇద్దరూ దుష్టులు, అతి ఖలులు; నా పట్ల అపరాధులు. మీరు పార్వతీదేవి దండనకు పాత్రులు; కనుక ఈ యుద్ధం నుండి ముఖం తిప్పి వెనుదిరగండి।
Verse 17
पराङ्मुखो न हंतव्य इति वध्यौ न मे युवाम् । मम युद्धादतिक्रांतौ गौर्य्या वध्यौ भविष्यतः
“వెనుదిరిగినవానిని హతమార్చకూడదు”—కాబట్టి మీరు ఇద్దరూ నా చేత వధ్యులు కారు. కానీ నా యుద్ధధర్మాన్ని అతిక్రమించినందున మీరు గౌరీ చేత వధ్యులవుతారు.
Verse 18
एवं वदति गौरीशे सिन्धुपुत्रो जलंधरः । चुक्रोधातीव रुद्राय ज्वलज्ज्वलनसन्निभः
గౌరీశునితో ఇలా పలుకుచుండగా సముద్రపుత్రుడు జలంధరుడు రుద్రునిపై అత్యంత కోపంతో మండిపడెను; భయంకరంగా జ్వలించే అగ్నివలె ప్రకాశించెను।
Verse 19
रुद्रे रणे महावेगाद्ववर्ष निशिताञ्छरान् । बाणांधकारसंछन्नं तथा भूमितलं ह्यभूत्
యుద్ధంలో రుద్రుడు మహావేగంతో పదునైన బాణాలను వర్షించెను; అప్పుడు భూమితలం బాణాంధకారంతో కప్పబడినట్లయ్యెను।
Verse 20
यावद्रुद्रः प्रचिच्छेद तस्य बाणगणान्द्रुतम् । तावत्सपरिघेणाशु जघान वृषभं बली
రుద్రుడు అతని బాణగణాలను వేగంగా కోసివేస్తుండగా, అంతవరకు ఆ బలవంతుడు ఇనుప పరీఘంతో వృషభాన్ని త్వరగా కొట్టెను।
Verse 21
वृषस्तेन प्रहारेण परवृत्तो रणांगणात् । रुद्रेण कृश्यमाणोऽपि न तस्थौ रणभूमिषु
వృషభుని ఆ ప్రహారంతో అతడు యుద్ధరంగం నుండి వెనుదిరిగెను; రుద్రునిచే క్షీణింపబడుచున్నా యుద్ధభూమిలో ఎక్కడా నిలువలేకపోయెను।
Verse 22
अथ लोके महारुद्रस्स्वीयं तेजोऽतिदुस्सहम् । दर्शयामास सर्वस्मै सत्यमेतन्मुनीश्वर
అప్పుడు లోకాల మధ్య మహారుద్రుడు తన అత్యంత దుర్భరమైన తేజస్సును అందరికీ దర్శింపజేసెను. ఓ మునీశ్వరా, ఇదే సత్యము।
Verse 23
ततः परमसंक्रुद्धो रुद्रो रौद्रवपुर्धरः । प्रलयानलवद्धोरो बभूव सहसा प्रभुः
అనంతరం పరమక్రోధంతో ప్రభువు రుద్రుడు రౌద్రవపువును ధరించెను; సహసా ప్రళయాగ్నివలె ఘోరుడై ప్రత్యక్షమయ్యెను।
Verse 24
इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां पञ्चमे युद्धखण्डे जलंधरवर्णनं नाम चतुर्विशोऽध्यायः
ఇట్లు శ్రీశివమహాపురాణము ద్వితీయ రుద్రసంహితలోని పంచమ యుద్ధఖండములో ‘జలంధరవర్ణనం’ అను ఇరవై నాలుగవ అధ్యాయము సమాప్తమైంది।
Verse 25
ब्रह्मणो वचनं रक्षन्रक्षको जगतां प्रभुः । हृदानुग्रहमातन्वंस्तद्वधाय मनो दधत्
బ్రహ్ముని వాక్యాన్ని కాపాడుతూ, లోకరక్షకుడైన ప్రభువు హృదయానుగ్రహాన్ని విస్తరించి, ఆ శత్రువధకు మనస్సు నిలిపెను।
Verse 26
कोपं कृत्वा परं शूली पादांगुष्ठेन लीलया । महांभसि चकाराशु रथांगं रौद्रमद्भुतम्
అప్పుడు శూలధారి ప్రభువు పరమ కోపాన్ని ధరించి, పాదాంగుష్ఠంతో లీలగా, మహాజలంలో శీఘ్రంగా అద్భుతమూ రౌద్రమైన రథచక్రసదృశమైన అస్త్రాన్ని సృష్టించాడు.
Verse 27
कृत्वार्णवांभसि शितं भगवान्रथांगं स्मृत्वा जगत्त्रयमनेन हतं पुरारिः । दक्षान्धकांतकपुरत्रययज्ञहंता लोकत्रयांतककरः प्रहसन्नुवाच
సముద్రజలంలో తన చక్రాన్ని పదును పెట్టి భగవాన్ పురారి శివుడు, ఇదే ఆయుధంతో ఒకప్పుడు త్రిలోకం వశమైందని స్మరించాడు. దక్షయజ్ఞనాశకుడు, అంధకాంతకుడు, త్రిపురవినాశకుడు, త్రిలోకాంతకరుడు—స్మితంతో పలికెను।
Verse 28
महारुद्र उवाच । पादेन निर्मितं चक्रं जलंधर महाम्भसि । बलवान्यदि चोद्धर्त्तुं तिष्ठ योद्धुं न चान्यथा
మహారుద్రుడు పలికెను—ఓ జలంధరా, ఈ మహాజలమధ్య నేను పాదంతో ఈ చక్రాన్ని నిర్మించాను. నీవు నిజంగా దీన్ని ఎత్తగల బలవంతుడవైతే నిలిచి యుద్ధం చేయి; ఇతర మార్గం లేదు।
Verse 29
सनत्कुमार उवाच । तस्य तद्वचनं श्रुत्वा क्रोधेनादीप्तलोचनः । प्रदहन्निव चक्षुर्भ्यां प्राहालोक्य स शंकरम्
సనత్కుమారుడు పలికెను—ఆ మాటలు విని అతడు కోపంతో మండిపోయెను; అతని నేత్రాలు అగ్నివలె దగ్ధమయ్యెను. చూపుతోనే కాల్చినట్లుగా శంకరుని చూచి పలికెను।
Verse 30
जलंधर उवाच । रेखामुद्धृत्य हत्वा च सगणं त्वां हि शंकर । हत्वा लोकान्सुरैस्सार्द्धं स्वभागं गरुडो यथा
జలంధరుడు పలికెను—ఓ శంకరా, సరిహద్దు రేఖను గీయించి నిన్ను నీ గణాలతో సహా సంహరిస్తాను. తరువాత దేవులతో కూడిన లోకాలను నాశనం చేసి నా భాగాన్ని గరుడుడు తన వాటా తీసుకునేలా నేనే తీసుకుంటాను।
Verse 32
हंतुं चराचरं सर्वं समर्थोऽहं सवासवम् । को महेश्वर मद्बाणैरभेद्यो भुवनत्रये । बालभावेन भगवांतपसैव विनिर्जितः । ब्रह्मा बलिष्ठः स्थाने मे मुनिभिस्सुरपुंगवैः
“నేను ఇంద్రుడితో కూడిన దేవులతో సహా సమస్త చరాచరాన్ని సంహరించగలను. ఓ మహేశ్వరా! త్రిలోకాల్లో నా బాణాలకు ఎవడు అభేద్యుడు? బాలలీల వలె, కేవలం తపస్సుతోనే నేను భగవాన్ బ్రహ్మాన్నికూడా వశపరచుకున్నాను. బలవంతుడని చెప్పబడే బ్రహ్మా కూడా నా వల్లనే తన స్థానంలో నిలిచివున్నాడు—మునులు, దేవశ్రేష్ఠుల సహాయంతో.”
Verse 33
दग्धं क्षणेन सकलं त्रैलोक्यं सचराचरम् । तपसा किं त्वया रुद्र निर्जितो भगवानपि
క్షణమాత్రంలో చరాచర సహితమైన సమస్త త్రిలోకమూ దగ్ధమైంది. ఓ రుద్రా, నీవు ఏ తపస్సు చేసితివి, దాని వల్ల భగవానుడుకూడా నీచేత జయింపబడినట్లు అయ్యాడు?
Verse 34
इन्द्राग्नियमवित्तेशवायुवारीश्वरादयः । न सेहिरे यथा नागा गंधं पक्षिपतेरिव
ఇంద్రుడు, అగ్ని, యముడు, కుబేరుడు, వాయువు, వరుణుడు, ఈశ్వరుడు మొదలైన దేవతలు దానిని సహించలేకపోయారు—పక్షిరాజు గరుడుడు విసిరినట్లైన వాసనను నాగులు భరించలేనట్లుగా.
Verse 35
न लब्धं दिवि भूमौ च वाहनं मम शंकर । समस्तान्पर्वतान्प्राप्य धर्षिताश्च गणेश्वराः
ఓ శంకరా, స్వర్గంలోనూ భూమిలోనూ నాకు నా వాహనం దొరకలేదు. సమస్త పర్వతాలను చేరినా గణాధిపతులూ అవమానింపబడి వెనుదిరిగారు.
Verse 36
गिरीन्द्रो मन्दरः श्रीमान्नीलो मेरुस्सुशोभनः । धर्षितो बाहुदण्डेन कण्डा उत्सर्पणाय मे
శ్రీమంతుడైన గిరిరాజు మందరుడు, నీలపర్వతం, సుశోభితమైన మేరువూ నా భుజదండ బలంతో దెబ్బతిన్నాయి; కనుక ఈ వాపు (కండా) నన్ను విడిచి పోవాలి.
Verse 37
गंगा निरुद्धा बाहुभ्यां लीलार्थं हिमवद्गिरौ । अरोणां मम भृत्यैश्च जयो लब्धो दिवौकसात्
హిమవద్గిరిపై లీలార్థంగా నేను నా భుజాలతో గంగను నిరోధించాను; నా సేవకులు అరుణసేనను జయించి దేవతలపై విజయం సాధించారు।
Verse 38
वडवाया मुखं बद्धं गृहीत्वा तां करेण तु । तत्क्षणादेव सकलमेकार्णवमभूत्तदा
చేతితో ఆమెను పట్టుకొని వడవా (అశ్వముఖి) ముఖాన్ని బంధించాడు; ఆ క్షణమే సమస్తం ఏకార్ణవమై మారింది।
Verse 39
ऐरावतादयो नागाः क्षिप्ताः सिन्धुजलोपरि । सरथो भगवानिन्द्रः क्षिप्तश्च शतयोजनम्
ఐరావతాది గజాలు సముద్రజలంపైకి విసిరివేయబడ్డాయి; రథంతో కూడిన దేవేంద్రుడు ఇంద్రుడు కూడా శతయోజనాలు దూరం త్రోసివేయబడ్డాడు।
Verse 40
गरुडोऽपि मया बद्धो नागपाशेन विष्णुना । उर्वश्याद्या मयानीता नार्यः कारागृहांतरम्
విష్ణు రక్షణలో ఉన్న గరుడునికూడా నేను నాగపాశంతో బంధించాను; ఉర్వశీ మొదలైన దివ్య స్త్రీలను కూడా నా కారాగృహ అంతఃకక్ష్యలలోకి తీసికొని వచ్చాను।
Verse 41
मां न जानासि रुद्र त्वं त्रैलोक्यजयकारिणाम् । जलंधरं महादैत्यं सिंधुपुत्रं महाबलम्
హే రుద్రా, నీవు నన్ను గుర్తించలేదు—త్రిలోకజయాన్ని కలిగించువాడు, సింధుపుత్రుడు, మహాబలుడైన మహాదైత్యుడు జలంధరుడను నేను।
Verse 42
सनत्कुमार उवाच । इत्युक्त्वाथ महादेवं तदा वारिधिनन्दनः । न चचाल न सस्मार निहतान्दानवान्युधि
సనత్కుమారుడు పలికెను—ఇలా మహాదేవునితో చెప్పిన తరువాత సముద్రపుత్రుడు అచలుడై నిలిచెను. యుద్ధంలో దానవులు హతులైనప్పటికీ అతడు కదలలేదు, మరేదీ స్మరించలేదు।
Verse 43
दुर्मदेनाविनीतेन दोर्भ्यामास्फोट्य दोर्बलात् । तिरस्कृतो महादेवो वचनैः कटुकाक्षरैः
దుష్ట గర్వంతో అంధుడై, వినయము లేనివాడై, బలప్రదర్శనగా తన భుజాలను చరచర మోగించాడు; కఠినమైన కటువాక్యాలతో మహాదేవుని అవమానించాడు।
Verse 44
तच्छ्रुत्वा दैत्यवचनममंगलमतीरितम् । विजहास महादेवाः परमं क्रोधमादधे
దైత్యుడు అమంగళబుద్ధితో పలికిన మాటలు విని మహాదేవుడు నవ్వెను; అయితే అదే క్షణంలో పరమ క్రోధాన్ని ధరించెను।
Verse 45
सुदर्शनाख्यं यच्चक्रं पदांगुष्ठविनिर्मितम् । जग्राह तत्करे रुद्रस्तेन हंतुं समुद्यतः
అప్పుడు రుద్రుడు పాదాంగుష్ఠమునుండి నిర్మితమైన ‘సుదర్శన’ అనే చక్రాన్ని తన చేతిలో గ్రహించి, శత్రువును సంహరించుటకు సిద్ధుడయ్యెను।
Verse 46
सुदर्शनाख्यं तच्चक्रं चिक्षेप भगवान्हरः । कोटिसूर्यप्रतीकाशं प्रलयानलसन्निभम्
అప్పుడు భగవాన్ హరుడు ‘సుదర్శన’ అనే ఆ చక్రాన్ని విసిరెను—కోటి సూర్యులవలె ప్రకాశించి, ప్రళయాగ్నివలె భయంకరంగా దహించెను।
Verse 47
प्रदहद्रोदसी वेगात्तदासाद्य जलंधरम् । जहार तच्छिरो वेगान्महदायतलोचनम्
ప్రచండ వేగంతో, రెండు లోకాలను దహించునట్లు, అతడు జలంధరుని చేరి, అదే వేగంలో విశాల నేత్రుడైన అతని శిరస్సును క్షణంలోనే ఛేదించి తీసుకెళ్లాడు।
Verse 48
रथात्कायः पपातोर्व्यां नादयन्वसुधातलम् । शिरश्चाप्यब्धिपुत्रस्य हाहाकारो महानभूत्
రథము నుండి దేహము భూమిపై పడగా, భూమండలము ప్రతిధ్వనించెను. సముద్రపుత్రుని శిరస్సు కూడా పడగా, గొప్ప హాహాకారము కలిగెను.
Verse 49
द्विधा पपात तद्देहो ह्यंजनाद्रिरिवाचलः । कुलिशेन यथा वारांनिधौ गिरिवरो द्विधा
ఆ దేహము అంజన పర్వతము వలె నిశ్చలమై రెండుగా పడెను, సముద్రము మధ్యలో ఇంద్రుని వజ్రాయుధముచే గొప్ప పర్వతము రెండుగా చీల్చబడినట్లు.
Verse 50
तस्य रौद्रेण रक्तेन सम्पूर्णमभवज्जगत् । ततस्समस्ता पृथिवी विकृताभून्मुनीश्वर
ఓ మునీశ్వర! అతని ఆ భయంకరమైన రక్తముతో జగమంతా నిండిపోయెను. ఆ తరువాత సమస్త భూమి వికృతముగా, అస్వాభావికముగా మారెను.
Verse 51
तद्रक्तमखिलं रुद्रनियोगान्मांसमेव च । महारौरवमासाद्य रक्तकुंडमभूदिह
రుద్రుని ఆజ్ఞ మేరకు ఆ రక్తమంతా మరియు మాంసము కూడా మహారౌరవ నరకములో పడెను; ఈ విధముగా, ఇక్కడ అది భయంకరమైన 'రక్తకుండము'గా మారెను.
Verse 52
तत्तेजो निर्गतं देहाद्रुद्रे च लयमागमत् । वृन्दादेहोद्भवं यद्वद्गौर्य्यां हि विलयं गतम्
ఆ తేజస్సు దేహం నుండి బయలుదేరి రుద్రునిలో ప్రవేశించి ఆయనలోనే లయమయ్యెను; వృందా దేహమునుండి ఉద్భవించిన ప్రకటన గౌరీలో విలీనమైనట్లే।
Verse 53
जलंधरं हतं दृष्ट्वा देवगन्धर्वपन्नगाः । अभवन्सुप्रसन्नाश्च साधु देवेति चाब्रुवन्
జలంధరుడు హతుడైనదిని చూచి దేవులు, గంధర్వులు, నాగులు అత్యంత ప్రసన్నులై “సాధు! హే దేవా!” అని పలికిరి.
Verse 54
सर्वे प्रसन्नतां याता देवसिद्धमुनीश्वराः । पुष्पवृष्टिं प्रकुर्वाणास्तद्यशो जगुरुच्चकैः
దేవులు, సిద్ధులు, మహర్షులు అందరూ ఆనందంతో నిండిరి. పుష్పవృష్టి చేస్తూ ఆ ప్రభువు మహిమను, ఆ విజయకార్య యశస్సును గట్టిగా గానము చేసిరి.
Verse 55
देवांगना महामोदान्ननृतुः प्रेमविह्वलाः । कलस्वराः कलपदं किन्नरैस्सह संजगुः
మహా ఆనందంతో దేవాంగనులు ప్రేమవిహ్వలులై నర్తించిరి. మధుర స్వరాలతో, సుందర లయతో కిన్నరులతో కలిసి మధురంగా గానము చేసిరి.
Verse 56
दिशः प्रसेदुस्सर्वाश्च हते वृन्दापतौ मुने । ववुः पुण्यास्सुखस्पर्शा वायवस्त्रिविधा अपि
హే మునీ! వృందాపతి హతుడైనప్పుడు అన్ని దిక్కులు ప్రశాంతమయ్యెను. మూడు విధాలైన వాయువులు కూడా పుణ్యమయంగా, సుఖస్పర్శగా వీచిరి.
Verse 57
चन्द्रमाः शीततां यातो रविस्तेपे सुतेजसा । अग्नयो जज्वलुश्शांता बभूव विकृतं नभः
చంద్రుడు తన శీతలత్వాన్ని కోల్పోయి, సూర్యుడు తన ప్రఖర తేజస్సుతో మండించాడు. శాంతంగా ఉన్న అగ్నులు కూడా జ్వలించాయి; ఆకాశం సైతం వికృతమైంది।
Verse 58
एवं त्रैलोक्यमखिलं स्वास्थ्यमापाधिकं मुने । हतेऽब्धितनये तस्मिन्हरेणानतमूर्तिना
ఇలా, ఓ మునీ, అందరూ నమస్కరించే స్వరూపుడైన హరి చేత ఆ సముద్రపుత్రుడు హతుడైనప్పుడు, సమస్త త్రిలోకమూ మరింత శ్రేయస్సు, ఆరోగ్యాన్ని పొందింది।
The renewed Śiva–Jalaṃdhara battle, where Jalaṃdhara deploys māyā to create a deceptive vision of Gaurī/Pārvatī bound and distressed, aiming to unsettle Śiva during combat.
It signals līlā: the text portrays Śiva momentarily mirroring human affect (anger, shock, grief) to dramatize māyā’s reach and to teach that even overwhelming illusion functions within divine governance, not outside it.
Śiva is presented as Vṛṣadhvaja and Tryambaka, and as Rudra the world-destroyer (saṃhārī), emphasizing both royal-warrior iconography and cosmic authority within the battle narrative.