द्वन्द्वयुद्धवर्णनम् / Description of the Duel-Combats

Verse 1

सनत्कुमार उवाच । ते गणाधिपतीन्दृष्ट्वा नन्दीभमुखषण्मुखान् । अमर्षादभ्यधावंत द्वंद्वयुद्धाय दानवाः

సనత్కుమారుడు పలికెను—శివగణాధిపతులైన నంది, భృంగి, షణ్ముఖులను చూచి దానవులు తీవ్రమైన కోపంతో ద్వంద్వయుద్ధానికి దూసుకువచ్చిరి।

Verse 2

नन्दिनं कालनेमिश्च शुंभो लंबोदरं तथा । निशुंभः षण्मुखं देवमभ्यधावत शंकितः

కాలనేమి మరియు శుంభుడు నందిపై దాడికి ముందుకు వచ్చిరి; లంబోదరుడూ చేరెను. శంకతో ఉన్న నిశుంభుడు షణ్ముఖ దేవునిపై దూసుకువచ్చెను।

Verse 3

निशुंभः कार्तिकेयस्य मयूरं पंचभिश्शरैः । हृदि विव्याध वेगेन मूर्छितस्स पपात ह

నిశుంభుడు కార్తికేయుని మయూరవాహనాన్ని ఐదు బాణాలతో వేగంగా హృదయంలో గుచ్చెను; అది మూర్ఛించి నేలకూలెను।

Verse 4

ततः शक्तिधरः क्रुद्धो बाणैः पंचभिरेव च । विव्याध स्यंदने तस्य हयान्यन्तारमेव च

అప్పుడు శక్తిధరుడైన కార్తికేయుడు కోపించి కేవలం ఐదు బాణాలతో అతని రథానికి కట్టిన గుర్రాలను అంతర్మర్మస్థానాల్లో గుచ్చెను।

Verse 5

शरेणान्येन तीक्ष्णेन निशुंभं देववैरिणम् । जघान तरसा वीरो जगर्ज रणदुर्मदः

తరువాత యుద్ధోన్మత్తుడైన వీరుడు మరొక పదునైన బాణంతో దేవవైరియైన నిశుంభుని వేగంగా కొట్టి గర్జించాడు।

Verse 6

असुरोऽपि निशुंभाख्यो महावीरोऽतिवीर्यवान् । जघान कार्तिकेयं तं गर्जंतं स्वेषुणा रणे

అప్పుడు నిశుంభనామక అసురుడు—అత్యంత పరాక్రమశాలీ మహావీరుడు—రణంలో గర్జిస్తున్న ఆ కార్తికేయుని తన బాణంతో కొట్టెను।

Verse 7

ततश्शक्तिं कार्तिकेयो यावजग्राह रोषतः । तावन्निशुंभो वेगेन स्वशक्त्या तमपातयत्

అప్పుడు కార్తికేయుడు కోపంతో శక్తిని పట్టుకొనగానే, అంతలోనే నిశుంభుడు వేగంగా తన శక్తితో అతనిని కూలదోసెను।

Verse 8

एवं बभूव तत्रैव कार्तिकेयनिशुंभयोः । आहवो हि महान्व्यास वीरशब्दं प्रगर्जतोः

ఇలా, ఓ మహర్షి వ్యాసా, అక్కడే కార్తికేయుడు మరియు నిశుంభుని మధ్య మహా యుద్ధం ఉద్భవించెను; ఇద్దరూ వీరనాదములతో గర్జించిరి।

Verse 9

ततो नन्दीश्वरो बाणैः कालनेमिमविध्यत । सप्तभिश्च हयान्केतुं रथं सारथिमाच्छिनत्

అప్పుడు నందీశ్వరుడు బాణములతో కాలనేమిని విద్ధముచేసెను; మరియు ఏడు బాణములతో గుర్రాలు, ధ్వజము, రథము, సారథిని కోసివేసెను।

Verse 10

कालनेमिश्च संकुद्धो धनुश्चिच्छेद नंदिनः । स्वशरासननिर्मुक्तैर्महातीक्ष्णैश्शिलीमुखैः

క్రోధంతో ఉప్పొంగిన కాలనేమి తన ధనుస్సు నుండి విడిచిన అత్యంత తీక్ష్ణమైన లోహముఖ బాణాలతో నందியின் ధనుస్సును తెంచివేశాడు।

Verse 11

अथ नन्दीश्वरो वीरः कालनेमिं महासुरम् । तमपास्य च शूलेन वक्षस्यभ्यहनद्दृढम्

అప్పుడు వీరుడైన నందీశ్వరుడు మహాసురుడు కాలనేమిని తప్పించుకొని త్రిశూలంతో అతని వక్షస్థలంపై బలంగా పొడిచాడు।

Verse 12

स शूलभिन्नहृदयो हताश्वो हतसारथिः । अद्रेः शिखरमुत्पाट्य नन्दिनं समताडयत्

త్రిశూలంతో హృదయం చీలిపోయినా, గుర్రాలు మరియు సారథి హతమైనా, అతడు పర్వత శిఖరాన్ని పెకలించి నందిని కొట్టాడు।

Verse 13

अथ शुंभो गणेशश्च रथमूषक वाहनौ । युध्यमानौ शरव्रातैः परस्परमविध्यताम्

అప్పుడు శుంభుడు మరియు గణేశుడు—ఒకడు రథారూఢుడు, మరొకడు తన మూషకవాహనారూఢుడు—యుద్ధమందు బాణవర్షాలతో పరస్పరం పునఃపునః విద్ధించుకొనిరి।

Verse 14

गणेशस्तु तदा शुंभं हृदि विव्याध पत्रिणा । सारथिं च त्रिभिर्बाणैः पातयामास भूतले

అప్పుడు గణేశుడు పత్రిణ బాణంతో శుంభుని హృదయాన్ని విద్ధించాడు; మూడు బాణాలతో సారథిని భూమిపై పడగొట్టెను।

Verse 15

ततोऽतिक्रुद्धश्शुंभोऽपि बाणदृष्ट्या गणाधिपम् । मूषकं च त्रिभिर्विद्ध्वा ननाद जलदस्वनः

అనంతరం అత్యంత క్రోధించిన శుంభుడు బాణదృష్టితో గణాధిపతిని లక్ష్యముచేసి, మూషకాన్ని మూడు బాణాలతో విద్ధించి మేఘగర్జనవలె నాదముచేసెను।

Verse 16

मूषकश्शरभिन्नाङ्गश्चचाल दृढवेदनः । लम्बोदरश्च पतितः पदातिरभवत्स हि

శరభిన్నాంగమైన మూషకుడు ఘోర వేదనతో తడబడెను; లంబోదరుడును పడిపోయి, నిజముగా పాదాతిగా మారెను।

Verse 17

ततो लम्बोदरश्शुंभं हत्वा परशुना हृदि । अपातयत्तदा भूमौ मूषकं चारुरोह सः

అప్పుడు లంబోదరుడు పరశుతో శుంభుని హృదయాన్ని చీల్చి అతనిని సంహరించి, ఆ క్షణమే భూమిపై పడగొట్టి, మళ్లీ మూషకవాహనముపై ఆరూఢుడయ్యెను।

Verse 18

समरायोद्यतश्चाभूत्पुनर्गजमुखो विभुः । प्रहस्य जघ्नतुः क्रोधात्तोत्रेणैव महाद्विपम्

మళ్లీ గజముఖుడైన విభువు సమరానికి సిద్ధుడయ్యాడు. ఆపై నవ్వుతూ, క్రోధంతో కేవలం అంకుశంతోనే ఆ మహాగజాన్ని కూల్చివేశాడు।

Verse 19

कालनेमिर्निशुंभश्च ह्युभौ लंबोदरं शरैः । युगपच्चख्नतुः क्रोधादाशीविषसमैर्द्रुतम्

అప్పుడు కాలనేమి మరియు నిశుంభ—ఇద్దరూ—క్రోధంతో, విషసర్పసమానమైన ఘోర బాణాలతో, ఒకేసారి వేగంగా లంబోదరుని కొట్టారు।

Verse 20

तं पीड्यमानमालोक्य वीरभद्रो महाबलः । अभ्यधावत वेगेन कोटिभूतयुतस्तथा

అతడు తీవ్రంగా పీడింపబడుతున్నాడని చూచి, మహాబలుడు వీరభద్రుడు, అలాగే కోటి భూతులతో కూడి, మహావేగంగా దూసుకెళ్లాడు।

Verse 21

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां पञ्चमे युद्धखंडे जलंधरोपाख्याने विशे षयुद्धवर्णनं नामैकविंशतितमोऽध्यायः

ఇట్లు శ్రీశివమహాపురాణము ద్వితీయ భాగమైన రుద్రసంహితలో, పంచమ యుద్ధఖండములో, జలంధరోపాఖ్యానాంతర్గతంగా ‘విశేష యుద్ధవర్ణన’ అనే ఇరవై ఒకటవ అధ్యాయము సమాప్తమైంది।

Verse 22

ततः किलकिला शब्दैस्सिंहनादैश्सघर्घरैः । विनादिता डमरुकैः पृथिवी समकंपत

అప్పుడు కిలకిలా ధ్వనులు, సింహనాదాలు, ఘర్ఘర గర్జనలు—మరియు డమరుకాల నినాదంతో—భూమి కంపించింది.

Verse 23

ततो भूताः प्रधावंतो भक्षयंति स्म दानवान् । उत्पत्य पातयंति स्म ननृतुश्च रणांगणे

అప్పుడు భూతగణాలు పరుగెత్తి వచ్చి దానవులను భక్షించసాగాయి. ఎగిరి ఎగిరి వారిని మళ్లీ మళ్లీ పడగొట్టాయి; రణరంగంలో నర్తించాయి కూడా.

Verse 24

एतस्मिन्नंतरे व्यासाभूतां नन्दीगुहश्च तौ । उत्थितावाप्तसंज्ञौ हि जगर्जतुरलं रणे

ఇంతలో నంది మరియు గుహ—గాయపడి స్పృహ కోల్పోయిన వారు—మళ్లీ స్పృహ పొందారు. లేచి నిలబడి ఆ ఇద్దరూ రణరంగంలో మహా గర్జన చేశారు.

Verse 26

स नन्दी कार्तिकेयश्च समायातौ त्वरान्वितौ । जघ्नतुश्च रणे दैत्यान्निरंतरशरव्रजैः । छिन्नैर्भिन्नैर्हतैर्दैत्यैः पतितैर्भक्षितैस्तथा । व्याकुला साभवत्सेना विषण्णवदना तदा

అప్పుడు నంది మరియు కార్తికేయుడు వేగంగా అక్కడికి వచ్చారు. యుద్ధంలో వారు నిరంతర శరవర్షంతో దానవులను సంహరించారు. దైత్యులు ఛిన్నభిన్నమై హతులయ్యారు—కొంతమంది పడిపోయారు, కొంతమంది భక్షింపబడారు కూడా; అప్పుడు వారి సేన కలవరపడింది, ముఖాలు విషాదంతో నిండాయి.

Verse 27

एवं नन्दी कार्तिकेयो विकटश्च प्रतापवान् । वीरभद्रो गणाश्चान्ये जगर्जुस्समरेऽधिकम्

ఇలా నంది, కార్తికేయుడు, ప్రతాపవంతుడైన వికటుడు, వీరభద్రుడు మరియు ఇతర గణులు—సమరంలో మరింతగా గర్జించారు.

Verse 28

निशुंभशुंभौ सेनान्यौ सिन्धुपुत्रस्य तौ तथा । कालनेमिर्महादैत्योऽसुराश्चान्ये पराजिताः

సింధుపుత్రుని ఆ ఇద్దరు సేనానులు—నిశుంభుడు, శుంభుడు—అలాగే ఓడిపోయారు; మహాదైత్యుడు కాలనేమి మరియు ఇతర అసురులూ పరాజితులయ్యారు.

Verse 29

प्रविध्वस्तां ततस्सेनां दृष्ट्वा सागरनन्दनः । रथेनातिपताकेन गणानभिययौ बली

ఆ సేన పూర్తిగా ధ్వంసమైనదని చూసిన సాగరనందనుడు బలవంతుడు, అత్యంత ఎత్తైన ధ్వజచిహ్నిత రథంపై ఎక్కి, శివగణులపై దూసుకెళ్లాడు.

Verse 30

ततः पराजिता दैत्या अप्यभूवन्महोत्सवाः । जगर्जुरधिकं व्यास समरायोद्यतास्तदा

అప్పుడు పరాజితులైనా దైత్యులు మహోత్సవంలో ఉన్నట్లుగా అయ్యారు; ఓ వ్యాసా, ఆ సమయంలో మళ్లీ సమరానికి సిద్ధమై వారు మరింతగా గర్జించారు.

Verse 31

सर्वे रुद्रगणाश्चापि जगर्जुर्जयशालिनः । नन्दिकार्तिकदंत्यास्यवीरभद्रादिका मुने

విజయనిశ్చయంతో ప్రకాశించిన సమస్త రుద్రగణులు గర్జించారు—ఓ మునీ—నంది, కార్తిక, దంత్యాస్య, వీరభద్రాది.

Verse 32

हस्त्यश्वरथसंह्रादश्शंखभेरीरवस्तथा । अभवत्सिंहनादश्च सेनयोरुभयोस्तथा

అప్పుడు ఏనుగులు, గుర్రాలు, రథాల ఘోర గర్జన లేచింది; శంఖభేరీల ధ్వనিও మార్మోగింది. రెండు సేనల నుండీ సింహనాదంలాంటి యుద్ధఘోషలు వినిపించాయి.

Verse 33

जलंधरशरव्रातैर्नीहारपटलैरिव । द्यावापृथिव्योराच्छन्नमंतरं समपद्यत

జలంధరుని బాణవర్షం దట్టమైన మబ్బుల తెరల వలె, ఆకాశం మరియు భూమి మధ్యనున్న సమస్త అంతరాళాన్ని కప్పి మసకబార్చింది।

Verse 34

शैलादिं पंचभिर्विद्ध्वा गणेशं पंचभिश्शरैः । वीरभद्रं च विंशत्या ननाद जलदस्वनः

అతడు శైలాదిని ఐదు బాణాలతో, గణేశుని ఐదు శరాలతో, వీరభద్రుని ఇరవై బాణాలతో ఛేదించాడు; వర్షమేఘ గర్జనవంటి నాదంతో యుద్ధభూమిలో ఘోషించాడు।

Verse 35

कार्तिकेयस्ततो दैत्यं शक्त्या विव्याध सत्वरम् । जलंधरं महावीरो रुद्रपुत्रो ननाद च

అప్పుడు రుద్రపుత్రుడైన మహావీరుడు కార్తికేయుడు వేగంగా శక్తితో దైత్యుడు జలంధరుని ఛేదించాడు; వీరుడిలా ఘోషించి గర్జించాడు।

Verse 36

स पूर्णनयनो दैत्यः शक्तिनिर्भिन्नदेहकः । पपात भूमौ त्वरितमुदतिष्ठन्महाबलः

ఆ దైత్యుడు విప్పారిన కన్నులతో, శక్తి బాణంతో ఛేదిత దేహముతో, వేగంగా భూమిపై పడిపోయెను; అయినా మహాబలుడై వెంటనే మళ్లీ లేచెను।

Verse 37

ततः क्रोधपरीतात्मा कार्तिकेयं जलंधरः । गदया ताडयामास हृदये दैत्यपुंगवः

అనంతరం క్రోధావిష్ట మనస్సుగల దైత్యశ్రేష్ఠుడు జలంధరుడు గదతో కార్తికేయుని హృదయప్రదేశమున బలంగా కొట్టెను।

Verse 38

गदाप्रभावं सफलं दर्शयन्शंकरात्मजः । विधिदत्तवराद्व्यास स तूर्णं भूतलेऽपतत्

ఓ వ్యాసా, గదా ప్రభావం నిజంగా ఫలించినదని చూపిస్తూ శంకరుని కుమారుడు, విధాత (బ్రహ్మ) ప్రసాదించిన వరబలంతో, వెంటనే భూమిపై పడిపోయాడు।

Verse 39

तथैव नंदी ह्यपतद्भूतले गदया हतः । महावीरोऽपि रिपुहा किंचिद्व्याकुलमानसः

అదేవిధంగా నందీ కూడా గదా దెబ్బకు గాయపడి భూమిపై పడిపోయాడు. మహావీరుడూ శత్రుహంతకుడూ అయినప్పటికీ, క్షణమాత్రం అతని మనస్సు కొంత కలత చెందింది।

Verse 40

ततो गणेश्वरः क्रुद्धस्स्मृत्वा शिवपदाम्बुजम् । संप्राप्यातिबलो दैत्य गदां परशुनाच्छिनत्

అప్పుడు గణేశ్వరుడు క్రోధించి శివుని పాదపద్మాలను స్మరించాడు. అపార బలవంతుడై దైత్యుని చేరి, తన పరశుతో అతని గదాను తెగదెంపాడు।

Verse 41

वीरभद्रस्त्रिभिर्बाणैर्हृदि विव्याध दानवम् । सप्तभिश्च हयान्केतुं धनुश्छत्रं च चिच्छिदे

వీరభద్రుడు మూడు బాణాలతో దానవుని హృదయాన్ని ఛేదించాడు; ఇంకా ఏడు బాణాలతో అతని గుర్రాలు, ధ్వజం, ధనుస్సు మరియు ఛత్రాన్ని కోసివేశాడు।

Verse 42

ततोऽतिक्रुद्धो दैत्येन्द्रश्शक्तिमुद्यम्य दारुणाम् । गणेशं पातयामास रथमन्यं समारुहत्

అప్పుడు అత్యంత క్రోధించిన దైత్యేంద్రుడు భయంకరమైన శక్తిని ఎత్తి గణేశుణ్ణి పడగొట్టెను; అనంతరం మరొక రథమును అధిరోహించెను।

Verse 43

अभ्यगादथ वेगेन स दैत्येन्द्रो महाबलः । विगणय्य हृदा तं वै वीरभद्रं रुषान्वितः

అప్పుడు ఆ మహాబలుడైన దైత్యేంద్రుడు వేగంగా ముందుకు దూసుకొచ్చాడు. కోపంతో నిండిపోయి, హృదయంలో వీరభద్రుణ్ని లెక్కచేయలేదు.

Verse 44

वीरभद्रं जघानाशु तीक्ष्णेनाशीविषेण तम् । ननाद च महावीरो दैत्यराजो जलंधरः

అప్పుడు దైత్యరాజు జలంధరుడు పదునైన, విషసర్పంలాంటి ఆయుధంతో వీరభద్రుణ్ని వేగంగా కొట్టాడు. ఆ మహావీరుడు జలంధరుడు ఘోషించాడు.

Verse 45

वीरभद्रोऽपि संकुद्धस्सितधारेण चेषुणा । चिच्छेद तच्छरं चैव विव्याध महेषुणा

వీరభద్రుడూ కోపోద్రిక్తుడై, పదునైన ధారగల బాణంతో ఆ శరాన్ని కోసివేశాడు. తరువాత మహాబాణంతో ప్రత్యర్థిని ఛేదించాడు.

Verse 46

ततस्तौ सूर्यसंकाशौ युयुधाते परस्परम् । नानाशस्त्रैस्तथास्त्रैश्च चिरं वीरवरोत्तमौ

అప్పుడు సూర్యసమాన కాంతిగల ఆ ఇద్దరు శ్రేష్ఠ వీరులు పరస్పరం యుద్ధం చేశారు. అనేక రకాల శస్త్రాలు మరియు దివ్యాస్త్రాలతో వారు చాలాసేపు పోరాడారు.

Verse 47

वीरभद्रस्ततस्तस्य हयान्बाणैरपातयत् । धनुश्चिच्छेद रथिनः पताकां चापि वेगतः

అప్పుడు వీరభద్రుడు అతని గుర్రాలను బాణాలతో కూల్చివేశాడు. మహా వేగంతో రథయోధుని ధనుస్సును, పతాకను కూడా కోసి, యుద్ధంలో అతని గర్వాన్ని భంగం చేశాడు.

Verse 48

अथो स दैत्यराजो हि पुप्लुवे परिघायुधः । वीरभद्रोपकठं स द्रुतमाप महाबलः

అప్పుడు పరీఘాయుధాన్ని (ఇనుప గదను) ధరించిన ఆ దైత్యరాజు ముందుకు దూకాడు; మహాబలవంతుడై అతడు వేగంగా వీరభద్రుని సమీపానికి చేరాడు।

Verse 49

परिघेनातिमहता वीरभद्रं जघान ह । सबलोऽब्धितनयो मूर्ध्नि वीरो जगर्ज च

అప్పుడు సముద్రపుత్రుడైన ఆ వీరుడు, బలసంపన్నుడై, అతి మహత్తర పరీఘంతో వీరభద్రుని శిరస్సుపై కొట్టాడు; ఆ శూరుడు గర్జించాడు।

Verse 50

परिघेनातिमहता भिन्नमूर्द्धा गणाधिपः । वीरभद्रः पपातोर्व्यां मुमोच रुधिरं बहु

అతి మహత్తర పరీఘపు దెబ్బతో శిరస్సు చీలిపోయిన గణాధిపుడు వీరభద్రుడు భూమిపై పడిపోయి, ఎంతో రక్తాన్ని కార్చాడు।

Verse 51

पतितं वीरभद्रं तु दृष्ट्वा रुद्रगणा भयात् । अपागच्छन्रणं हित्वा क्रोशमाना महेश्वरम्

వీరభద్రుడు పడిపోయినదాన్ని చూసి రుద్రగణాలు భయపడ్డాయి; యుద్ధభూమిని విడిచి పారిపోయి, ‘మహేశ్వరా!’ అని కేకలు వేస్తూ శరణు కోరాయి।

Verse 52

अथ कोलाहलं श्रुत्वा गणानां चन्द्रशेखरः । निजपार्श्वस्थितान् वीरानपृच्छद्गणसत्तमान्

అప్పుడు గణుల కోలాహలాన్ని విని చంద్రశేఖరుడు అయిన భగవాన్ శివుడు తన పక్కన నిలిచిన వీరులైన శ్రేష్ఠ గణులను ప్రశ్నించాడు।

Verse 53

शंकर उवाच । किमर्थं मद्गणानां हि महाकोलाहलोऽभवत् । विचार्यतां महावीराश्शांतिः कार्या मया ध्रुवम्

శంకరుడు పలికెను— నా గణములలో ఈ మహాకోలాహలం ఏ కారణమున కలిగెను? ఓ మహావీరులారా, బాగా విచారించుడి; నిశ్చయంగా నేను శాంతిని స్థాపించవలెను.

Verse 54

यावत्स देवेशो गणान्पप्रच्छ सादरम् । तावद्गणवरास्ते हि समायाताः प्रभुं प्रति

దేవేశ్వరుడు గణులను సాదరంగా ప్రశ్నించుచుండగా, అంతలోనే ఆ శ్రేష్ఠ గణులు తమ ప్రభువునకు వేగముగా సమాయాతులయ్యిరి.

Verse 55

तान्दृष्ट्वा विकलान्रुद्रः पप्रच्छ इति कुशलं प्रभुः । यथावत्ते गणा वृत्तं समाचख्युश्च विस्तरात्

వారిని వికలులుగా, క్షీణులుగా చూచి ప్రభువు రుద్రుడు వారి కుశలమును అడిగెను. అప్పుడు గణులు జరిగినదంతా యథాతథంగా విస్తారంగా నివేదించిరి.

Verse 56

तच्छ्रुत्वा भगवानुद्रो महालीलाकरः प्रभुः । अभयं दत्तवांस्तेभ्यो महोत्साहं प्रवर्द्धयन्

అది విని మహాలీలాకర్తయైన ప్రభువు భగవాన్ రుద్రుడు వారికి అభయమును ప్రసాదించి, వారి మహోత్సాహమును వృద్ధి చేసెను.