शिवतेजसः समुद्रे बालरूपप्रादुर्भावः (Śiva’s Tejas Manifesting as a Child in the Ocean)

Verse 1

व्यास उवाच । सनत्कुमार सर्वज्ञ ब्रह्मपुत्र नमोस्तु ते । श्रुतेयमद्भुता मेऽद्य कथा शंभोर्महात्मनः

వ్యాసుడు పలికెను— హే సర్వజ్ఞ బ్రహ్మపుత్ర సనత్కుమారా, నీకు నమస్కారము. నేడు మహాత్ముడైన శంభు (శివ) యొక్క ఈ అద్భుత కథను నేను వినితిని.

Verse 2

क्षिप्ते स्वतेजसि ब्रह्मन्भालनेत्रसमुद्भवे । लवणांभसि किं ताताभवत्तत्र वदाशु तत्

హే బ్రహ్మన్! భాలనేత్రమునుండి జనించిన ఆ స్వతేజోమయ అగ్ని లవణసముద్రములో విసిరివేయబడినప్పుడు, అక్కడ ఏమి జరిగింది తాతా? త్వరగా చెప్పుము.

Verse 3

सनत्कुमार उवाच । शृणु तात महाप्राज्ञ शिवलीलां महाद्भुताम् । यच्छ्रुत्वा श्रद्धया भक्तो योगिनां गतिमाप्नुयात्

సనత్కుమారుడు పలికెను—ఓ మహాప్రాజ్ఞ తాతా, శివుని మహాద్భుత లీలను వినుము. దానిని శ్రద్ధతో విన్న భక్తుడు యోగుల పరమగతిని పొందును.

Verse 4

अथो शिवस्य तत्तेजो भालनेत्रसमुद्भवम् । क्षिप्तं च लवणाम्भोधौ सद्यो बालत्वमाप ह

అప్పుడు శివుని భాలనేత్రమునుండి జనించిన ఆ తేజస్సు లవణసముద్రమునకు విసిరివేయబడెను; వెంటనే అది బాలరూపమును పొందెను।

Verse 5

तत्र वै सिंधुगंगायाः सागरस्य च संगमे । रुरोदोच्चैस्स वै बाल सर्वलोक भयंकरः

అక్కడ సింధు-గంగా నదులు సముద్రముతో కలిసే సంగమస్థలమున ఆ బాలుడు గట్టిగా ఏడ్చెను; అది సమస్త లోకములకు భయంకరమై నిలిచెను।

Verse 6

रुदतस्तस्य शब्देन प्राकंपद्धरणी मुहुः । स्वर्गश्च सत्यलोकश्च तत्स्वनाद्बधिरीकृतः

అతడు ఏడ్చిన శబ్దముచేత భూమి మళ్లీ మళ్లీ కంపించెను; ఆ గర్జనవల్ల స్వర్గమూ సత్యలోకమూ కూడ బధిరమైనట్లయ్యెను।

Verse 7

बालस्य रोदनेनैव सर्वे लोकाश्च तत्रसुः । सर्वतो लोकपालाश्च विह्वलीकृतमानसाः

ఆ దివ్య శిశువు కేవలం ఏడుపుతోనే సమస్త లోకాలు కలవరపడ్డాయి; అన్ని దిక్కుల లోకపాలకులు మనస్సు విహ్వలమై మోహితులయ్యారు.

Verse 8

किं बहूक्तेन विप्रेन्द्र चचाल सचराचरम् । भुवनं निखिलं तात रोदनात्तच्छिशोर्विभो

ఇంకెంత చెప్పాలి, ఓ విప్రేంద్రా! ఆ విభువు శిశువు ఏడుపుతో, ఓ తాతా, చరాచర సమేతంగా సమస్త భువనం కంపించింది.

Verse 9

अथ ते व्याकुलास्सर्वे देवास्समुनयो द्रुतम् । पितामहं लोकगुरुं ब्रह्माणं शरणं ययुः

అప్పుడు దేవతలందరూ మునులతో కలిసి వ్యాకులులై, త్వరగా లోకగురువైన పితామహుడు బ్రహ్మను శరణు కోరారు.

Verse 10

तत्र गत्वा च ते देवा सुनयश्च सवासवाः । प्रणम्य च सुसंस्तुत्य प्रोचुस्तं परमेष्ठिनम्

అక్కడికి వెళ్లి ఆ దేవతలు, సునయులు మరియు ఇంద్రునితో కలిసి, నమస్కరించి శ్రేష్ఠంగా స్తుతించి, ఆ పరమేష్ఠి (సృష్టికర్త)ను ఉద్దేశించి పలికారు.

Verse 11

देवा ऊचुः । लोकाधीश सुराधीश भयन्नस्समुपस्थितम् । तन्नाशय महायोगिञ्जातोयं ह्यद्भुतो रवः

దేవులు పలికిరి—హే లోకాధీశా, హే సురాధీశా! మాపై భయం వచ్చి ఎదురుగా నిలిచింది. హే మహాయోగీ, దానిని నివారించుము; ఈ అద్భుత గర్జన నిజముగా ఉద్భవించింది.

Verse 12

सनत्कुमार उवाच । इत्याकर्ण्य वचस्तेषां ब्रह्मा लोकपितामहः । गंतुमैच्छत्ततस्तत्र किमेतदिति विस्मितः

సనత్కుమారుడు పలికెను—వారి మాటలు విని లోకపితామహుడు బ్రహ్మ ఆశ్చర్యపడి, “ఇది ఏమిటి?” అని అనుకుంటూ అక్కడికి వెళ్లదలచెను.

Verse 13

ततो ब्रह्मा सुरैस्तातावतरत्सत्यलोकतः । रसां तज्ज्ञातुमिच्छन्स समुद्रमगमत्तदा

అప్పుడు బ్రహ్మ దేవులతో కలిసి సత్యలోకమునుండి అవతరించెను. ఆ విషయపు తత్త్వ-రసాన్ని తెలుసుకొనదలచి, అప్పుడే సముద్రానికి వెళ్లెను.

Verse 14

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां पञ्चमे युद्धखंडे जलं धरवधोपाख्याने जलंधरोत्पत्तिविवाहवर्णनं नाम चतुर्दशोऽध्यायः

ఇట్లు శ్రీశివమహాపురాణము, ద్వితీయ రుద్రసంహితలోని పంచమ యుద్ధఖండములో, జలంధరవధోపాఖ్యానాంతర్గతంగా ‘జలంధరుని ఉత్పత్తి మరియు వివాహవర్ణనము’ అనే పద్నాల్గవ అధ్యాయము సమాప్తమైంది.

Verse 15

आगतं विधिमालोक्य देवरूप्यथ सागरः । प्रणम्य शिरसा बालं तस्योत्संगे न्यवेशयत्

దివ్యరూపంతో వచ్చిన విధాత బ్రహ్మను చూచి సాగరుడు శిరస్సు వంచి నమస్కరించి, ఆ బాలుణ్ని తీసుకొని మృదువుగా బ్రహ్మ ఒడిలో ఉంచెను।

Verse 16

ततो ब्रह्माब्रवीद्वाक्यं सागरं विस्मयान्वितः । जलराशे द्रुतं ब्रूहि कस्यायं शिशुरद्भुतः

అప్పుడు ఆశ్చర్యంతో నిండిన బ్రహ్మ సాగరునితో పలికెను— “ఓ జలరాశీ! త్వరగా చెప్పుము, ఈ అద్భుత శిశువు ఎవరిది?”

Verse 17

सनत्कुमार उवाच । ब्रह्मणो वाक्यमाकर्ण्य मुदितस्सागरस्तदा । प्रत्युवाच प्रजेशं स नत्वा स्तुत्वा कृतांजलिः

సనత్కుమారుడు పలికెను— బ్రహ్మ వాక్యము విని సాగరుడు ఆనందించెను. ఆపై ప్రజాపతికి నమస్కరించి, స్తుతించి, కరజోడించి ప్రత్యుత్తరం చెప్పెను।

Verse 18

समुद्र उवाच । भो भो ब्रह्मन्मया प्राप्तो बालकोऽयमजानता । प्रभवं सिंधुगंगायामकस्मात्सर्वलोकप

సముద్రుడు పలికెను— ఓ బ్రహ్మన్! నాకు తెలియకుండానే ఈ బాలుడు నా వద్దకు వచ్చాడు. సముద్ర-గంగా సంగమంలో అకస్మాత్తుగా ప్రత్యక్షమయ్యాడు— ఓ సర్వలోకపాలకా!

Verse 19

जातकर्मादिसंस्कारान्कुरुष्वास्य जगद्गुरो । जातकोक्तफलं सर्वं विधातर्वक्तुमर्हसि

ఓ జగద్గురో! ఇతనికి జాతకర్మ మొదలైన సంస్కారాలను నిర్వహించండి. అలాగే ఓ విధాత బ్రహ్మా! నవజాతునికి చేసిన ఈ సంస్కారాల వల్ల కలిగే ఫలములను సంపూర్ణంగా దయచేసి ప్రకటించండి.

Verse 20

सनत्कुमार उवाच । एवं वदति पाथोधौ स बालस्सागरात्मजः । ब्रह्माणमग्रहीत्कण्ठे विधुन्वंतं मुहुर्मुहुः

సనత్కుమారుడు చెప్పెను— సముద్రుడు ఇలా పలుకుతుండగా, సాగరపుత్రుడైన ఆ బాలుడు బ్రహ్మను గొంతు పట్టుకొని మళ్లీ మళ్లీ బలంగా కుదిపాడు.

Verse 21

विधूननं च तस्यैवं सर्वलोककृतो विधेः । पीडितस्य च कालेय नेत्राभ्यामगमज्जलम्

ఇలా సర్వలోకసృష్టికర్త అయిన విధాత బ్రహ్ముడు కుదిపివేయబడి కలవరపడ్డాడు. అలాగే బాధపడిన కాళేయ దైత్యుని రెండు కన్నుల నుంచీ నీరు (కన్నీళ్లు) ప్రవహించాయి.

Verse 22

कराभ्यामब्धिजातस्य तत्सुतस्य महौजसः । कथंचिन्मुक्तकण्ठस्तु ब्रह्मा प्रोवाच सादरम्

ఆ మహాతేజస్సు గల సముద్రజాతుని కుమారుని రెండు చేతుల నుంచి బ్రహ్ముడు ఏదోలా తన గొంతును విడిపించుకున్నాడు. గొంతు విడిపోగానే బ్రహ్ముడు భక్తిపూర్వకంగా పలికాడు.

Verse 23

ब्रह्मोवाच । शृणु सागर वक्ष्यामि तवास्य तनयस्य हि । जातकोक्तफलं सर्वं समाधानरतः खलु

బ్రహ్ముడు పలికెను—ఓ సాగరా, వినుము; నీ ఈ కుమారుని జన్మలక్షణాలలో చెప్పబడిన ఫలములన్నిటిని నేను నిశ్చయంగా, స్పష్టమైన సమాధానభావంతో వివరిస్తాను।

Verse 24

नेत्राभ्यां विधृतं यस्मादनेनैव जलं मम । तस्माज्जलंधरेतीह ख्यातो नाम्ना भवत्वसौ

ఈవాడు తన కన్నులతోనే నా జలాన్ని ఆపి నిలిపినందున, అందువల్ల ఇతడు ఇక్కడ ‘జలంధర’ అనే నామంతో ప్రసిద్ధుడగుగాక।

Verse 25

अधुनैवैष तरुणस्सर्वशास्त्रार्थपारगः । महापराक्रमो धीरो योद्धा च रणदुर्मदः

ఇప్పుడే ఈ యువకుడు సమస్త శాస్త్రార్థాలలో పారంగతుడు. ఇతడు మహాపరాక్రమశాలి, ధీరుడు, వీరయోధుడు; యుద్ధమధ్యంలో నిర్భయంగా, ఉగ్రాత్మవిశ్వాసంతో నిలుస్తాడు।

Verse 26

भविष्यति च गंभीरस्त्वं यथा समरे गुहः । सर्वजेता च संग्रामे सर्वसंपद्विराजितः

నీవు భవిష్యత్తులో గంభీరుడవై, దృఢసంకల్పుడవై ఉంటావు—యుద్ధంలో గుహ (కార్త్తికేయ) వలె. సమరంలో నీవు సర్వజేతవై, సమస్త సంపదలు మరియు శ్రీతో అలంకృతుడై ప్రకాశిస్తావు.

Verse 27

दैत्यानामधिपो बालः सर्वेषां च भविष्यति । विष्णोरपि भवेज्जेता न कुत श्चित्पराभवः

ఆ బాలుడు దైత్యుల అధిపతిగా, సమస్తులలోనూ శ్రేష్ఠుడిగా అవుతాడు. విష్ణువుపై కూడా అతడు విజయం సాధిస్తాడు; ఏ దిశ నుంచీ అతనికి పరాజయం ఉండదు.

Verse 28

अवध्यस्सर्वभूतानां विना रुद्रं भविष्यति । यत एष समुद्भूतस्तत्रेदानीं गमिष्यति

రుద్రుని లేకుండా అతడు సమస్త భూతాలకు అవధ్యుడైపోతాడు. ఏ మూలం నుండి అతడు ఉద్భవించాడో, ఇప్పుడు మళ్లీ అక్కడికే వెళ్లును।

Verse 29

पतिव्रतास्य भविता पत्नी सौभाग्यवर्द्धिनी । सर्वाङ्गसुन्दरी रम्या प्रियवाक्छीलसागरा

ఆమె పతివ్రత, పవిత్రశీలమైన భార్యగా, భర్త సౌభాగ్యాన్ని వృద్ధి చేయునది. సర్వాంగసుందరి, రమణీయ, మధురవాక్యములు మరియు సద్గుణశీలముల సముద్రమువలె ఉండును.

Verse 30

सनत्कुमार उवाच । इत्युक्त्वा शुक्रमाहूय राज्ये तं चाभ्यषेचयत् । आमंत्र्य सरितान्नाथं ब्रह्मांतर्द्धानमन्वगात्

సనత్కుమారుడు పలికెను—ఇట్లు చెప్పి బ్రహ్మ శుక్రుని పిలిచి రాజ్యాధికారమునకు అభిషేకము చేసెను. అనంతరం నదీనాథునకు వీడ్కోలు చెప్పి బ్రహ్మ అంతర్ధానమయ్యెను.

Verse 31

अथ तद्दर्शनोत्फुल्लनयनस्सागरस्तदा । तमात्मजं समादाय स्वगेहमगमन्मुदा

అప్పుడు అతనిని చూచి ఆనందముతో వికసించిన నేత్రములుగల సాగరుడు తన కుమారుని ఆలింగనముచేసి హర్షంతో తన గృహమునకు వెళ్లెను.

Verse 32

अपोषयन्महोपायैस्स्वबालं मुदितात्मकः । सर्वांगसुन्दरं रम्यं महाद्भुतसुतेजसम्

ఆనందభరిత హృదయముతో అతడు ఉత్తమ ఉపాయములచే తన బాలుని పోషించెను—సర్వాంగసుందరుడు, రమణీయుడు, మహాద్భుతమైన శుభతేజస్సుతో ప్రకాశించువాడు.

Verse 33

अथाम्बुधिस्समाहूय कालनेमिं महासुरम् । वृन्दाभिधां सुतां तस्य तद्भार्यार्थमयाचत

అప్పుడు అంబుధి మహాసురుడైన కాలనేమిని పిలిపించి, అతని ‘వృందా’ అనే కుమార్తెను భార్యగా ఇవ్వమని యాచించాడు।

Verse 34

कालनेम्यसुरो वीरोऽसुराणां प्रवरस्सुधीः । साधु येनेम्बुधेर्याञ्चां स्वकर्मनिपुणो मुने

ఓ మునీ! వీరుడైన కాలనేమి అసురుల్లో శ్రేష్ఠుడూ జ్ఞానవంతుడూ; తన యుక్తుల్లో నిపుణుడై అంబుధి యాచనను సముచితంగా అంగీకరించాడు।

Verse 35

जलंधराय वीराय सागरप्रभवाय च । ददौ ब्रह्मविधानेन स्वसुतां प्राणवल्लभाम्

సముద్రజన్ముడైన వీర జలంధరునికి, బ్రహ్మవిధానమును అనుసరించి నియత కర్మలతో, తన ప్రాణప్రియ కుమార్తెను వివాహదానంగా ఇచ్చెను।

Verse 36

तदोत्सवो महानासीद्विवाहे च तयोस्तदा । सुखं प्रापुर्नदा नद्योऽसुराश्चैवाखिला मुने

ఓ మునీ! ఆ సమయంలో వారి వివాహోత్సవం మహోన్నతంగా జరిగింది; నదులు, ఉపనదులు మరియు సమస్త అసురగణమూ సుఖాన్ని పొందారు।

Verse 37

समुद्रोऽति सुखं प्राप सुतं दृष्ट्वा हि सस्त्रियम् । दानं ददौ द्विजातिभ्योऽप्यन्येभ्यश्च यथाविधि

పుత్రుని వధువుతో కలిసి చూసి సముద్రుడు అపార ఆనందాన్ని పొందెను; ఆపై విధి ప్రకారం ద్విజులకు మరియు ఇతరులకు కూడా దానములు ఇచ్చెను।

Verse 38

ये देवैर्निर्जिताः पूर्वं दैत्याः पाताल संस्थिताः । ते हि भूमंडलं याता निर्भयास्तमुपाश्रिताः

మునుపు దేవతలచే జయింపబడి పాతాళంలో నివసించిన దైత్యులు భూమండలానికి వచ్చారు; నిర్భయులై అతనినే శరణు పొందారు.

Verse 39

ते कालनेमिप्रमुखास्ततोऽसुरास्तस्मै सुतां सिंधुसुताय दत्त्वा । बभूवुरत्यन्तमुदान्विता हि तमाश्रिता देव विनिर्जयाय

అప్పుడు కాలనేమి మొదలైన అసురులు సింధుపుత్రునికి తమ కుమార్తెను వివాహంగా ఇచ్చి అత్యంత ఆనందించారు; ఓ దేవా, దేవతల సంపూర్ణ పరాజయార్థం వారు అతనినే శరణు పొందారు.

Verse 40

स चापि वीरोम्बुधिबालकोऽसौ जलंधराख्योऽसुरवीरवीरः । संप्राप्य भार्यामतिसुन्दरी वशी चकार राज्यं हि कविप्रभावात्

సముద్రపుత్రుడైన ఆ వీరుడు ‘జలంధర’ అనే పేరుతో ప్రసిద్ధి, అసురవీరులలో అగ్రగణ్యుడు. అత్యంత సుందరి భార్యను పొందిన తరువాత, కవి (శుక్ర) ప్రభావంతో రాజ్యాన్ని వశపరచుకున్నాడు.