कैलासमार्गे शङ्करस्य परीक्षा — Śiva Tests the Approachers on the Kailāsa Path

Verse 1

व्यास उवाच । भो ब्रह्मन्भगवन्पूर्वं श्रुतं मे ब्रह्मपुत्रक । जलंधरं महादैत्यमवधीच्छंकरः प्रभुः

వ్యాసుడు పలికెను—ఓ బ్రహ్మన్, ఓ భగవన్, ఓ బ్రహ్మపుత్రా! పూర్వం నేను విన్నాను—ప్రభువైన శంకరుడు మహాదైత్యుడు జలంధరుణ్ని సంహరించాడని.

Verse 2

तत्त्वं वद महाप्राज्ञ चरितं शशिमौलिनः । विस्तारपूर्वकं शृण्वन्कस्तृप्येत्तद्यशोऽमलम्

ఓ మహాప్రాజ్ఞా! శశిమౌళి పరమేశ్వరుడైన శివుని నిజ తత్త్వమును, పవిత్ర చరిత్రను విస్తారంగా చెప్పుము. ఆయన నిర్మల యశస్సును పూర్తిగా విని ఎవరు తృప్తి పొందగలరు?

Verse 3

सूत उवाच । इत्येवं व्याससंपृष्टो ब्रह्मपुत्रो महामुनिः । उवाचार्थवदव्यग्रं वाक्यं वाक्यविशारदः

సూతుడు పలికెను—వ్యాసుడు ఇలా ప్రశ్నించగా, బ్రహ్మపుత్రుడైన మహాముని, వాక్యనిపుణుడు, ఏకాగ్రంగా అర్థవంతమైన మాటలను పలికెను.

Verse 4

सनत्कुमार उवाच । एकदा जीवशक्रौ च भक्त्या परमया मुने । दर्शनं कर्तुमीशस्य कैलासं जग्मतुर्भृशम्

సనత్కుమారుడు పలికెను—ఓ మునీ! ఒకసారి జీవుడు మరియు శక్రుడు పరమభక్తితో నిండిపోయి, ఈశ్వర దర్శనార్థం అత్యంత ఉత్సాహంతో కైలాసానికి బయలుదేరిరి.

Verse 5

अथ गुर्विन्द्रयोर्ज्ञात्वागमनं शंकरः प्रभुः । परीक्षितुं तयोर्ज्ञानं स्वदर्शनरतात्मनोः

అప్పుడు ప్రభువు శంకరుడు గురువు మరియు ఇంద్రుని రాకను తెలిసికొని, తన దర్శనంలో లీనమైన ఆ ఇద్దరి జ్ఞానాన్ని పరీక్షించుటకు సంకల్పించెను.

Verse 6

महातेजस्विनं शांतं जटासंबद्धमस्तकम् । महाबाहुं महोरस्कं गौरं नयनभीषणम्

అతడు అపార తేజస్సుతో కూడి పరమ శాంతుడైనవాడిని చూచెను; జటలతో మస్తకం బంధించబడినవాడిని; మహాబాహువు, విశాల వక్షస్థలుడు, గౌరవర్ణుడు, చూపుకు భయభక్తి కలిగించువాడిని.

Verse 7

अथ तौ गुरुशक्रौ च कुर्वंतौ गमनं मुदा । आलोक्य पुरुषं भीमं मार्गमध्येऽद्भुताकृतिम्

అప్పుడు గురువు బృహస్పతి మరియు శక్రుడు (ఇంద్రుడు) ఆనందంతో ప్రయాణం చేస్తుండగా, మార్గమధ్యంలో అద్భుతాకృతిగల భయంకర పురుషుని చూచిరి.

Verse 9

अथो पुरंदरोऽपृच्छत्स्वाधिकारेण दुर्मदः । पुरुषं तं स्वमार्गांतस्थितमज्ञाय शंकरम्

అప్పుడు పురందరుడు (ఇంద్రుడు) తన అధికార మదంతో దుర్మదుడై, తన మార్గాంతంలో నిలిచిన ఆ పురుషుని ప్రశ్నించెను—ఆయనే శంకరుడని తెలియక.

Verse 10

पुरन्दर उवाच । कस्त्वं भोः कुत आयातः किं नाम वद तत्त्वतः । स्वस्थानेसंस्थितश्शंभु किं वान्यत्र गतः प्रभुः

పురందరుడు (ఇంద్రుడు) అన్నాడు— ఓ మహానుభావా, నీవెవరు? ఎక్కడి నుండి వచ్చావు? నీ నామాన్ని సత్యంగా చెప్పు. ప్రభువు శంభువు స్వధామంలోనే స్థితుడా, లేక ఆ పరమాధిపతి మరెక్కడికైనా వెళ్లాడా?

Verse 11

सनत्कुमार उवाच । शक्रेणेत्थं स पृष्टस्तु किंचिन्नोवाच तापसः । शक्रः पुनरपृच्छद्वै नोवाच स दिगंबरः

సనత్కుమారుడు అన్నాడు— శక్రుడు (ఇంద్రుడు) ఇలా అడిగినప్పటికీ ఆ తపస్వి ఏమాత్రం పలకలేదు. శక్రుడు మళ్లీ ప్రశ్నించాడు, అయినా దిగంబర విరక్తుడు నిశ్శబ్దంగానే ఉన్నాడు.

Verse 12

पुनः पुरंदरोऽपृच्छ्ल्लोकानामधिपेश्वरः । तूष्णीमास महायोगी लीलारूपधरः प्रभुः

లోకాధిపతియైన ఇంద్రుడు మరల ప్రశ్నించెను; కానీ దివ్య లీలలకై రూపము ధరించిన ఆ మహాయోగి ప్రభువు మౌనముగా ఉండెను.

Verse 13

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां पंचमे युद्धखण्डे जलंधरवधोपाख्याने शक्रजीवनं नाम त्रयोदशोऽ ध्यायः

ఈ విధముగా శ్రీ శివ మహాపురాణములోని రెండవ రుద్ర సంహిత యందలి ఐదవ యుద్ధ ఖండమున జలంధర వధ ఘట్టమున 'శక్రజీవనము' అను పదమూడవ అధ్యాయము సమాప్తము.

Verse 14

अथ चुक्रोध देवेशस्त्रैलोक्यैश्वर्यगर्वितः । उवाच वचनं चैव तं निर्भर्त्स्य जटाधरम्

అప్పుడు ముల్లోకముల ఐశ్వర్య గర్వముతో ఉన్న దేవేంద్రుడు కోపగించి, ఆ జటాధారియైన తపస్విని నిందిస్తూ ఈ మాటలు పలికెను.

Verse 15

इन्द्र उवाच । रे मया पृच्छ्यमानोऽपि नोत्तरं दत्तवानसि । अतस्त्वां हन्मि वज्रेण कस्ते त्रातास्ति दुर्मते

ఇంద్రుడు పలికెను: ఓరీ! నేను అడిగినప్పటికీ నీవు సమాధానం చెప్పలేదు. కావున నిన్ను వజ్రాయుధముతో కొట్టెదను—ఓ దుర్మతీ, నిన్ను రక్షించేవాడు ఎవడు?

Verse 16

सनत्कुमार उवाच । इत्युदीर्य ततो वज्री संनिरीक्ष्य क्रुधा हि तम् । हंतुं दिगंबरं वज्रमुद्यतं स चकार ह

సనత్కుమారుడు పలికెను—ఇలా చెప్పి వజ్రీ కోపంతో అతనిని గట్టిగా చూచి, దిగంబరుని సంహరించుటకు వజ్రాన్ని ఎత్తి సిద్ధమయ్యెను.

Verse 17

पुरंदरं वज्रहस्तं दृष्ट्वा देवस्सदाशिवः । चकार स्तंभनं तस्य वज्रपातस्य शंकरः

వజ్రాన్ని చేతిలో ధరించిన పురందరుడు (ఇంద్రుడు)ను చూచి దేవుడు సదాశివుడు—శంకరుడు—ఆ వజ్రపాతపు బలాన్ని స్థంభింపజేసి నిర్వీర్యం చేశాడు।

Verse 18

ततो रुद्रः क्रुधाविष्टः करालाक्षो भयंकरः । द्रुतमेव प्रजज्वाल तेजसा प्रदहन्निव

అప్పుడు రుద్రుడు క్రోధావేశంతో, వికరాళ నేత్రాలతో భయంకరుడై, వెంటనే జ్వలించాడు—తన తేజస్సుతో సమస్తాన్ని దహిస్తున్నట్లుగా।

Verse 19

बाहुप्रतिष्टंभभुवामन्युनांतश्शचीपतिः । समदह्यत भोगीव मंत्ररुद्धपराक्रमः

అప్పుడు శచీపతి (ఇంద్రుడు), తన బాహుబల పరాక్రమం మంత్రశక్తిచే నిరోధింపబడగా, ఆ నిరోధితుల క్రోధాగ్నిచే దహింపబడ్డాడు—లోపలే మండే సర్పంలా।

Verse 20

दृष्ट्वा बृहस्पतिस्तूर्णं प्रज्वलंतं स्वतेजसा । पुरुषं तं धिया ज्ञात्वा प्रणनाम हरं प्रभुम्

బృహస్పతి తన స్వతేజస్సుతో వెంటనే జ్వలిస్తున్న ఆ దివ్య పురుషుని చూచి, ధీశక్తితో ఆయనను గుర్తించి పరమ ప్రభువు హరునికి నమస్కరించాడు।

Verse 21

कृतांजलिपुटो भूत्वा ततो गुरुरुदारधीः । नत्वा च दंडवद्भूमौ प्रभुं स्तोतुं प्रचक्रमे

అప్పుడు ఉదారబుద్ధి గురు అంజలి ముద్రతో చేతులు జోడించి; భూమిపై దండవత్ ప్రణామం చేసి ప్రభువును స్తుతించటం ప్రారంభించాడు।

Verse 22

गुरुरुवाच । नमो देवाधिदेवाय महादेवाय चात्मने । महेश्वराय प्रभवे त्र्यम्बकाय कपर्दिने

గురు పలికెను—దేవాధిదేవ మహాదేవునికి, అంతర్యామి ఆత్మస్వరూపునికి నమస్కారం; మహేశ్వర ప్రభువుకు, ఆదికారణమైన ప్రభవునికి, త్ర్యంబక‑కపర్దినులకు ప్రణామం।

Verse 23

दीननाथाय विभवे नमोंऽधकनिषूदिने । त्रिपुरघ्नाय शर्वाय ब्रह्मणे परमेष्ठिने

దీనుల నాథుడైన సర్వశక్తిమంత విభవునికి నమస్కారం; అంధకనిషూదనునికి ప్రణామం. త్రిపురఘ్న శర్వునికి, పరమేష్ఠి—పరబ్రహ్మస్వరూప ప్రభువుకు నమో నమః।

Verse 24

विरूपाक्षाय रुद्राय बहुरूपाय शंभवे । विरूपायातिरूपाय रूपातीताय ते नमः

విరూపాక్షుడైన రుద్రునికి, బహురూపుడైన శంభువుకు నమస్కారం; రూపాతీత ప్రభూ! సాధారణ రూపానికీ, అతిరూపానికీ అతీతుడవైన నీకు ప్రణామం।

Verse 25

यज्ञविध्वंसकर्त्रे च यज्ञानां फलदायिने । नमस्ते मखरूपाय परकर्मप्रवर्तिने

యజ్ఞాలను విధ్వంసం చేయువాడవు, యజ్ఞఫలమును సత్యంగా ప్రసాదించువాడవు—నీకు నమస్కారం. మఖస్వరూపా, జీవులను వారి పరకర్మలో ప్రవర్తింపజేయువాడా, నీకు ప్రణామం.

Verse 26

कालांतकाय कालाय कालभोगिधराय च । नमस्ते परमेशाय सर्वत्र व्यापिने नमः

మృత్యువును సంహరించువాడా, స్వయంగా కాలమా, కాలసర్పాన్ని ధరించువాడా—నీకు నమస్కారం. హే పరమేశ్వరా, సర్వత్ర వ్యాపించిన ప్రభూ, నీకు నమః నమః.

Verse 27

नमो ब्रह्मशिरोहंत्रे ब्रह्मचंद्र स्तुताय च । ब्रह्मण्याय नमस्तेऽस्तु नमस्ते परमात्मने

బ్రహ్మశిరోహంతా, బ్రహ్మా మరియు చంద్రునిచే స్తుతింపబడినవాడా, నీకు నమస్కారం. భక్తరక్షక బ్రహ్మణ్యా, నీకు నమస్కారం; పరమాత్మా, నీకు నమస్కారం.

Verse 28

त्वमग्निरनिलो व्योम त्वमेवापो वसुंधरा । त्वं सूर्यश्चन्द्रमा भानि ज्योतिश्चक्रं त्वमेव हि

నీవే అగ్ని, వాయువు, ఆకాశము; నీవే జలము, భూమి. నీవే సూర్యుడు, చంద్రుడు, ప్రకాశమయమైన జ్యోతులు—ఆ జ్యోతిచక్రమంతా నిజంగా నీవే.

Verse 29

त्वमेव विष्णुस्त्वं ब्रह्मा तत्स्तुतस्त्वं परेश्वरः । मुनयः सनकाद्यास्त्वं नारदस्त्वं तपोधनः

నీవే విష్ణువు, నీవే బ్రహ్మ; వారిచే స్తుతింపబడే పరేశ్వరుడవు నీవే. నీవే సనకాది మునులు; నీవే తపోధనుడైన నారదుడు.

Verse 30

त्वमेव सर्व लोकेशस्त्वमेव जगदात्मकः । सर्वान्वयस्सर्वभिन्नस्त्वमेव प्रकृतेः परः

నీవే సమస్త లోకాల ఈశ్వరుడు; నీవే జగత్తు యొక్క ఆత్మస్వరూపము. నీవు అన్నిటిలో అంతఃసంబంధంగా వ్యాపించి, అయినా అన్నిటికన్నా భిన్నుడవు; నీవే ప్రకృతికి అతీతుడు.

Verse 31

त्वं वै सृजसि लोकांश्च रजसा विधिनामभाक् । सत्त्वेन हरिरूपस्त्वं सकलं यासि वै जगत्

మీరు రజోగుణంతో విధాత (బ్రహ్మ) పదాన్ని ఆశ్రయించి లోకాలను సృష్టిస్తారు. సత్త్వగుణంతో హరి-రూపమై సమస్త జగత్తును వ్యాపిస్తారు.

Verse 32

त्वमेवासि महादेव तमसा हररूपधृक् । लीलया भुवनं सर्वं निखिलं पांचभौतिकम्

మీరు మాత్రమే మహాదేవుడు. తమోగుణంతో హర-రూపాన్ని ధరించుతారు; మీ దివ్యలీలతో పంచభూతమయమైన ఈ సమస్త భువనాన్ని వ్యాపించి ధరిస్తారు.

Verse 33

त्वद्ध्यानबलतस्सूर्यस्तपते विश्वभावन । अमृतं च्यवते लोके शशी वाति समरिणः

హే విశ్వభావన! మీ ధ్యానబలంతోనే సూర్యుడు తపిస్తాడు; చంద్రుడు లోకంలో అమృతధారను స్రవింపజేస్తాడు; సమీరుడు వీస్తాడు—అన్నీ మీ అంతర్వ్యాప్త అధిపత్యంతోనే జరుగుతాయి.

Verse 34

त्वद्ध्यानबलतो मेघाश्चांबु वर्षंति शंकर । त्वद्ध्यानबलतश्शक्रस्त्रिलोकीं पाति पुत्रवत्

హే శంకరా! నీ ధ్యానబలంతో మేఘాలు జలవర్షం కురిపిస్తాయి; నీ ధ్యానబలంతో శక్రుడు (ఇంద్రుడు) త్రిలోకాన్ని కుమారులవలె కాపాడుతాడు।

Verse 35

त्वद्ध्यानबलतो मेघाः सर्वे देवा मुनीश्वराः । स्वाधिकारं च कुर्वंति चकिता भवतो भयात्

నీ ధ్యానబలంతో మేఘాలు, సమస్త దేవతలు, మునీశ్వరులు తమ తమ నియమిత కర్తవ్యాలను నిర్వర్తిస్తారు; కాని నీ భయంతో ఆశ్చర్యపడి వణుకుతుంటారు।

Verse 36

त्वत्पादकमलस्यैव सेवनाद्भुवि मानवाः । नाद्रियन्ते सुरान्रुद लोकैश्वर्यं च भुंजते

హే రుద్రా! నీ పద్మపాదాల సేవ మాత్రముచేత భూమిపై మనుష్యులు దేవతలపై ఆధారపడరు; లోకాలలో ఐశ్వర్యమూ సమృద్ధియూ అనుభవిస్తారు।

Verse 37

त्वत्पादकमलस्यैव सेवनादगमन्पराम् । गतिं योगधना नामप्यगम्यां सर्वदुर्लभाम्

నీ పద్మపాదాల సేవ మాత్రముచేత వారు పరమగతిని పొందారు—‘యోగధనం’ అని పిలువబడే ఆ అనుపమ స్థితి, భక్తిహీనులకు అగమ్యమై, అందరికీ అత్యంత దుర్లభమైనది।

Verse 38

सनत्कुमार उवाच । बृहस्पतिरिति स्तुत्वा शंकरं लोकशंकरम् । पादयो पातयामास तस्येशस्य पुरंदरम्

సనత్కుమారుడు పలికెను—లోకహితకరుడైన శంకరుని స్తుతించి (ఇంద్రుడు) ‘బృహస్పతి’ని స్మరించాడు; ఆపై పురందరుడైన ఇంద్రుడు ఆ పరమేశ్వరుని పాదాల వద్ద తన్ను తానే పడవేశాడు।

Verse 39

पातयित्वा च देवेशमिंद्रं नत शिरोधरम् । बृहस्पतिरुवाचेदं प्रश्रयावनतश्शिवम्

దేవాధిపతియైన ఇంద్రుడు వినయంతో తలవంచి పడిపోయేలా చేసిన తరువాత, బృహస్పతి భక్తి-వినయాలతో వంగి శివునితో ఈ మాటలు పలికాడు।

Verse 40

बृहस्पतिरुवाच । दीननाथ महादेव प्रणतं तव पादयोः । समुद्धर च शांतं स्वं क्रोधं नयनजं कुरु

బృహస్పతి పలికెను—హే దీననాథ మహాదేవా! నేను నీ పాదాల వద్ద ప్రణమిల్లుచున్నాను. నీ భక్తుని उद्धరించి రక్షించుము; నీ కన్నుల నుండి జనించిన క్రోధాన్ని శమింపజేసి శాంతముగా చేయుము।

Verse 41

तुष्टो भव महादेव पाहीद्र शरणागतम् । अग्निरेव शमं यातु भालनेत्रसमुद्भवः

హే మహాదేవా, ప్రసన్నుడవు; శరణాగతుడైన ఇంద్రుని రక్షించుము. నీ భాలనేత్రమునుండి జనించిన ఈ అగ్ని శాంతించి నివృత్తి చెందుగాక.

Verse 42

सनत्कुमार उवाच । इत्याकर्ण्य गुरोर्वाक्यं देवदेवो महेश्वरः । उवाच करुणासिन्धुर्मेघनिर्ह्रादया गिरा

సనత్కుమారుడు పలికెను—గురువాక్యమును వినిన దేవదేవుడు మహేశ్వరుడు, కరుణాసముద్రుడు, మేఘగర్జనవంటి గంభీర స్వరంతో పలికెను।

Verse 43

महेश्वर उवाच । क्रोधं च निस्सृते नेत्राद्धारयामि बृहस्पतेः । कथं हि कञ्चुकीं सर्पस्संधत्ते नोज्झितां पुनः

మహేశ్వరుడు పలికెను—ఓ బృహస్పతే! నా కన్ను నుండి క్రోధం వెలువడినప్పటికీ దానిని నేను నియంత్రించి ధరిస్తాను. విడిచిపెట్టిన కంచుకను సర్పము మళ్లీ ఎలా ధరించగలదు?

Verse 44

सनत्कुमार उवाचु । इति श्रुत्वा वचस्तस्य शंकरस्य बृहस्पतिः । उवाच क्लिष्टरूपश्च भयव्याकुलमानसः

సనత్కుమారుడు పలికెను—శంకరుని వచనములు వినగానే బృహస్పతి రూపము క్షీణించి, భయంతో మనస్సు వ్యాకులమై, పలికెను।

Verse 45

बृहस्पतिरुवाच । हे देव भगवन्भक्ता अनुकंप्याः सदैव हि । भक्तवत्सलनामेति त्वं सत्यं कुरु शंकर

బృహస్పతి పలికెను—హే దేవా, హే భగవాన్! మీ భక్తులు ఎల్లప్పుడూ అనుకంపకు పాత్రులే. కావున హే శంకరా, ‘భక్తవత్సల’ అనే నామాన్ని కార్యరూపంలో సత్యం చేయుము।

Verse 46

क्षेप्तुमन्यत्र देवेश स्वतेजोऽत्युग्रमर्हसि । उद्धर्तस्सर्वभक्तानां समुद्धर पुरंदरम्

హే దేవేశా! నీ అత్యుగ్ర స్వతేజస్సును ఇతరత్రా దించుము. నీవు సమస్త భక్తుల उद्धారకుడవు; కనుక పురందరుడు (ఇంద్రుడు)ను రక్షించుము.

Verse 47

सनत्कुमार उवाच । इत्युक्तो गुरुणा रुद्रो भक्तवत्सलनामभाक् । प्रत्युवाच प्रसन्नात्मा सुरेज्यं प्रणतार्त्तिहा

సనత్కుమారుడు పలికెను—గురువు ఇలా చెప్పగా, భక్తవత్సలుడని ప్రసిద్ధుడైన రుద్రుడు ప్రసన్నహృదయంతో ప్రత్యుత్తరం చెప్పెను. దేవులు పూజించు వాడు, శరణాగతుల ఆర్తిని హరించువాడు అతడు పలికెను.

Verse 48

शिव उवाच । प्रीतः स्तुत्यानया तात ददामि वरमुत्तमम् । इन्द्रस्य जीवदानेन जीवेति त्वं प्रथां व्रज

శివుడు పలికెను—ప్రియ శిశువా! ఈ స్తుతితో నేను ప్రసన్నుడనయ్యాను; నీకు ఉత్తమ వరమును ఇస్తున్నాను. ఇంద్రునకు జీవదానం చేసినందున నీవు ‘జీవ’ అనే నామంతో ప్రసిద్ధి పొందుము.

Verse 49

समुद्भूतोऽनलो योऽयं भालनेत्रात्सुरेशहा । एनं त्यक्ष्याम्यहं दूरं यथेन्द्रं नैव पीडयेत्

నా భాలనేత్రమునుండి ఉద్భవించిన ఈ అగ్ని దేవాధిపతులను సంహరించునది. ఇది ఇంద్రుని బాధింపకుండునట్లు నేను దీనిని దూరంగా విసర్జించెదను.

Verse 50

सनत्कुमार उवाच् । इत्युक्त्वा तं करे धृत्वा स्वतेजोऽनलमद्भुतम् । भालनेत्रात्समुद्भूतं प्राक्षिपल्लवणांभसि

సనత్కుమారుడు పలికెను—ఇట్లు చెప్పి, భాలనేత్రం నుండి ఉద్భవించిన తన స్వతేజోమయమైన ఆ అద్భుత అగ్నిని చేతిలో పట్టుకొని, లవణజల సముద్రంలోకి విసిరివేశెను।

Verse 51

ततश्चांतर्दधे रुद्रो महालीलाकरः प्रभुः । गुरुशक्रौ भयान्मुक्तौ जग्मतुः सुखमुत्तमम्

అనంతరం మహాలీలాకర్త అయిన ప్రభువు రుద్రుడు అంతర్ధానమయ్యెను. భయమునుండి విముక్తులైన గురు (బృహస్పతి) మరియు శక్రుడు (ఇంద్రుడు) పరమ సుఖశాంతిని పొందుచు వెళ్లిరి.

Verse 52

यदर्थं गमनोद्युक्तौ दर्शनं प्राप्य तस्य वै । कृतार्थौ गुरुशक्रौ हि स्वस्थानं जग्मतुर्मुदा

ఏ కారణమున వారు గమనమునకు సిద్ధపడిరో, ఆ ప్రభువుని దర్శనము పొందిన వెంటనే గురు మరియు శక్రుడు కృతార్థులై, ఆనందముతో తమ స్వస్థానమునకు వెళ్లిరి.