दक्षयज्ञ-प्रसङ्गे देवतानां आश्वासनं तथा दण्डविधानम् | Consolation of the Devas and the Ordinance of Consequences in the Dakṣa-Yajña Episode

Verse 1

ब्रह्मोवाच । श्रीब्रह्मेशप्रजेशेन सदैव मुनिना च वै । अनुनीतश्शंभुरासीत्प्रसन्नः परमेश्वरः

బ్రహ్ముడు పలికెను—శ్రీబ్రహ్మ, ఈశుడు (రుద్రుడు), ప్రజాపతి మరియు ముని ఎల్లప్పుడూ పునఃపునః వినయంగా ప్రార్థించగా పరమేశ్వరుడు శంభువు ప్రసన్నుడయ్యాడు।

Verse 2

आश्वास्य देवान् विष्ण्वादीन्विहस्य करुणानिधिः । उवाच परमेशानः कुर्वन् परमनुग्रहम्

విష్ణువుతో మొదలైన దేవతలను ధైర్యపరచి, కరుణానిధి పరమేశానుడు మృదుస్మితంతో పలికెను; వారికి పరమానుగ్రహం ప్రసాదించెను।

Verse 3

श्रीमहादेव उवाच । शृणुतं सावधानेन मम वाक्यं सुरोत्तमौ । यथार्थं वच्मि वां तात वां क्रोधं सर्वदासहम्

శ్రీమహాదేవుడు పలికెను—హే దేవోత్తములారా, నా వాక్యాన్ని జాగ్రత్తగా వినండి. ప్రియులారా, నేను యథార్థమే చెబుతున్నాను; మీ కోపాన్ని నేను ఎల్లప్పుడూ భరించి నియంత్రించగలను.

Verse 4

नाघं तनौ तु बालानां वर्णमेवानुचिंतये । मम मायाभिभूतानां दंडस्तत्र धृतो मया

నేను నిర్దోష బాలుల దేహాలలో ఏ దోషమును కూడా ఆలోచించను; వారి సహజ స్వభావాన్నే ధ్యానిస్తాను. అయితే నా మాయచేత మోహితులైనవారిని నియంత్రించుటకు అక్కడ నేను దండాన్ని స్థాపించితిని.

Verse 5

दक्षस्य यज्ञभंगोयं न कृतश्च मया क्वचित् । परं द्वेष्टि परेषां यदात्मनस्तद्भविष्यति

దక్షుని యజ్ఞభంగమును నేను ఎప్పుడూ చేయలేదు. అయితే పరమేశ్వరుని ద్వేషించువాడు ఇతరులపై ఏదిని ఉద్దేశిస్తాడో అదే అతని స్వయంపైనే తిరిగి జరుగును.

Verse 6

परेषां क्लेदनं कर्म न कार्यं तत्कदाचन । परं द्वेष्टि परेषां यदात्मनस्तद्भविष्यति

ఇతరులకు బాధ కలిగించే కార్యాన్ని ఎప్పుడూ చేయకూడదు. ఇతరులపై ద్వేషమో హానియో చేయువానికి అదే ఫలము తన మీదకే తిరిగి వస్తుంది.

Verse 7

दक्षस्य यज्ञशीर्ष्णो हि भवत्वजमुखं शिरः । मित्रनेत्रेण संपश्येद्यज्ञभागं भगस्सुरः

దక్షుని యజ్ఞశిరస్సు నిజముగా మేకముఖముగల శిరస్సుగా మారుగాక. మరియు దేవుడు భగుడు యజ్ఞభాగమును మిత్రుని నేత్రము ద్వారానే దర్శించుగాక.

Verse 8

पूषाभिधस्सुरस्तातौ दद्भिर्यज्ञसुपिष्टभुक् । याजमानैर्भग्नदंतस्सत्यमेतन्मयोदितम्

ప్రియమా, పూషా అనే దేవుని పళ్లు యజమానులు విరిచినందున, అతడు యజ్ఞహవిని నూరి మాత్రమే భుజించాడు; నేను చెప్పినది ఇదే నిజము.

Verse 9

बस्तश्मश्रुर्भवेदेव भृगुर्मम विरोध कृत् । देवाः प्रकृतिसर्वांगा ये म उच्छेदनं ददुः

నాకు విరోధం చేసిన భృగువు నిజంగా మేక గడ్డం-మీసాలతో కూడినవాడగుగాక. అలాగే ప్రకృతికి బద్ధమైన అవయవాలు కలిగి నాకు ఛేదనం (బహిష్కారం, అవమానం) ఇచ్చిన దేవులు నాశనాన్ని పొందుగాక.

Verse 10

बाहुभ्यामश्विनौ पूष्णो हस्ताभ्यां कृतवाहकौ । भवंत्वध्वर्यवश्चान्ये भवत्प्रीत्या मयोदितम्

అశ్వినీకుమారులు నీ భుజాలుగా ఉండుగాక; పూషా నీ పోషకుడుగా ఉండుగాక; చేతులు యజ్ఞోపకరణాలను మోసేవిగా ఉండుగాక. అధ్వర్యులు మరియు ఇతర ఋత్వికులు కూడా నీ సేవకులుగా నిలువుగాక—నీ ప్రీతికోసమే నేను ఇలా ప్రకటించాను.

Verse 11

ब्रह्मोवाच । इत्युक्त्वा परमेशानो विरराम दयान्वितः । चराचरपतिर्देवः सम्राट् वेदानुसारकृत्

బ్రహ్ముడు పలికెను—ఇలా చెప్పి దయాస్వరూపుడైన పరమేశ్వరుడు మౌనమయ్యాడు. ఆ దేవుడు, చరాచరాధిపతి సమ్రాట్, వేదానుసారంగా మాత్రమే కార్యం చేస్తాడు.

Verse 12

तदा सर्व सुराद्यास्ते श्रुत्वा शंकरभाषितम् । साधुसाध्विति संप्रोचुः परितुष्टाः सविष्ण्वजाः

అప్పుడు సమస్త దేవతలు మరియు దివ్యజనులు శంకరుని వాక్యాలను విని ‘సాధు! సాధు!’ అని పలికారు; విష్ణువు అనుయాయులతో కూడ వారు అందరూ పరమ తృప్తి పొందారు.

Verse 13

ततश्शंभुं समामंत्र्य मया विष्णुस्सुरर्षिभिः । भूयस्तद्देवयजनं ययौ च परया मुदा

అప్పుడు శంభువు (శివుడు)ను విధివిధానంగా అనుమతి తీసుకొని, విష్ణువు—నాతోను దేవర్షులతోను కలిసి—పరమానందంతో మళ్లీ ఆ దేవయజ్ఞానికి వెళ్లెను।

Verse 14

एवं तेषां प्रार्थनया विष्णुप्रभृतिभिस्सुरैः । ययौ कनखलं शंभुर्यज्ञवाटं प्रजापतेः

ఇలా విష్ణువు మొదలైన దేవతల ప్రార్థనచేత శంభువు కనఖలానికి, ప్రజాపతి (దక్షుడు) యొక్క యజ్ఞవాటకు వెళ్లెను।

Verse 15

रुद्रस्तदा ददर्शाथ वीरभद्रेण यत्कृतम् । प्रध्वंसं तं क्रतोस्तत्र देवर्षीणां विशेषतः

అప్పుడు రుద్రుడు అక్కడ వీరభద్రుడు చేసిన విధ్వంసాన్ని చూచెను—ఆ యజ్ఞం పూర్తిగా నాశమై, ముఖ్యంగా అక్కడున్న దేవర్షులు అవమానితులై కలవరపడినదాన్ని।

Verse 16

स्वाहा स्वधा तथा पूषा तुष्टिर्धृतिः सरस्वती । तथान्ये ऋषयस्सर्वे पितरश्चाग्नयस्तथा

‘స్వాహా, స్వధా, పూషా, తుష్టి, ధృతి, సరస్వతి—అలాగే ఇతర సమస్త ఋషులు, పితృదేవతలు మరియు అగ్నిదేవతలూ (అందులో ఉన్నారు).’

Verse 17

येऽन्ये च बहवस्तत्र यक्षगंधवर्राक्षसाः । त्रोटिता लुंचिताश्चैव मृताः केचिद्रणाजिरे

మరియు అక్కడ అనేక మంది యక్షులు, గంధర్వులు, రాక్షసులు నలిగిపోయి చీల్చబడిరి; కొందరు యుద్ధభూమిలో మరణించిరి కూడా।

Verse 18

यज्ञं तथाविधं दृष्ट्वा समाहूय गणाधिपम् । वीरभद्रं महावीरमुवाच प्रहसन् प्रभुः

అలా ఏర్పాటైన యజ్ఞాన్ని చూసి ప్రభువు తన గణాధిపతి మహావీరుడు వీరభద్రుని పిలిపించి, చిరునవ్వుతో అతనితో పలికెను.

Verse 19

वीरभद्र महाबाहो किं कृतं कर्म ते त्विदम् । महान्दंडो धृतस्तात देवर्ष्यादिषु सत्वरम्

హే మహాబాహు వీరభద్రా! నీవు చేసిన ఈ కార్యం ఏమిటి? ప్రియ వత్సా, దేవర్షుల మొదలైన వారిపై నీవు త్వరగా ఘోర దండాన్ని ఎత్తుకున్నావు.

Verse 20

दक्षमानय शीघ्रं त्वं येनेदं कृतमीदृशम् । यज्ञो विलक्षणस्तात यस्येदं फलमीदृशम्

దక్షుణ్ని వెంటనే ఇక్కడికి తీసుకురా—ఇది ఇలాగా జరగడానికి కారణమైనవాడిని. వత్సా, ఈ యజ్ఞం నిజంగా విశేషమైనది; దాని ఫలితమూ ఇలానే వచ్చింది.

Verse 21

ब्रह्मोवाच । एवमुक्तश्शंकरेण वीरभद्रस्त्वरान्वितः । कबंधमानयित्वाग्रे तस्य शंभोरथाक्षिपत्

బ్రహ్ముడు పలికెను—శంకరుని ఆజ్ఞ విని వీరభద్రుడు త్వ‌రతో నిండిపోయెను. తలలేని ధడాన్ని ముందుకు తెచ్చి, శ్రీశంభువు ఎదుట పడవేశెను.

Verse 22

विशिरस्कं च तं दृष्ट्वा शंकरो लोकशंकरः । वीरभद्रमुवाचाग्रे विहसन्मुनिसत्तम

అతడు శిరఛ్ఛిన్నుడై ఉండటం చూసి లోకమంగళకరుడు శంకరుడు చిరునవ్వు నవ్వి, అందరి ముందే వీరభద్రునితో పలికెను.

Verse 23

शिरः कुत्रेति तेनोक्ते वीरभद्रोऽब्रवीत्प्रभुः । मया शिरो हुतं चाग्नौ तदानीमेव शंकर

అతడు “శిరస్సు ఎక్కడ?” అని అడిగినప్పుడు, ప్రభువు వీరభద్రుడు పలికెను—“హే శంకరా, నేను ఇప్పుడే ఆ శిరస్సును అగ్నిలో హవిస్సుగా అర్పించాను.”

Verse 24

इति श्रुत्वा वचस्तस्य वीरभद्रस्य शंकरः । देवान् तथाज्ञपत्प्रीत्या यदुक्तं तत्पुरा प्रभुः

వీరభద్రుని మాటలు విని, ప్రభువైన శంకరుడు ఆనందంతో దేవతలకు ఆజ్ఞాపించాడు—మునుపు చెప్పినట్లే యథాతథంగా కార్యం చేయుడని.

Verse 25

विधाय कार्त्स्न्येन च तद्यदाह भगवान् भवः । मया विष्ण्वादयः सर्वे भृग्वादीनथ सत्वरम्

భగవాన్ భవుడు (శివుడు) చెప్పినదంతా సంపూర్ణంగా నిర్వహించి, నేను వెంటనే విష్ణువుతో మొదలైన సమస్త దేవతలను, భృగువుతో మొదలైన ఋషులను త్వరగా పిలిపించాను।

Verse 26

अथ प्रजापतेस्तस्य सवनीयपशोश्शिरः । बस्तस्य संदधुश्शंभोः कायेनारं सुशासनात्

అనంతరం శంభువు యొక్క శ్రేష్ఠ ఆజ్ఞచేత, శివుని దేహంలోని ఒక భాగాన్ని తీసుకొని, ఆ ప్రజాపతికి యజ్ఞపశువు—మేక—తలని జోడించారు।

Verse 27

संधीयमाने शिरसि शंभुसद्दृष्टिवीक्षितः । सद्यस्सुप्त इवोत्तस्थौ लब्धप्राणः प्रजापतिः

శిరస్సు కలుపబడుతున్న వేళ, శంభువు యొక్క శుభకృపాదృష్టి పడగానే ప్రజాపతి ప్రాణం పొందాడు; నిద్రలేచినవాడిలా వెంటనే లేచి నిలిచాడు।

Verse 28

उत्थितश्चाग्रतश्शंभुं ददर्श करुणानिधिम् । दक्षः प्रीतमतिः प्रीत्या संस्थितः सुप्रसन्नधीः

లేచి దక్షుడు తన ముందే కరుణానిధి శంభువును దర్శించాడు. ప్రీతితో నిండిన మనస్సుతో ఆనందంలో నిలిచి, అతని బుద్ధి పరమ ప్రసన్నమైంది.

Verse 29

पुरा हर महाद्वेषकलिलात्माभवद्धि सः । शिवावलोकनात्सद्यश्शरच्चन्द्र इवामलः

మునుపు హరునిపై మహాద్వేషంతో అతని అంతఃకరణం కలుషితమై ఉండెను; కాని శివదర్శనమాత్రంతోనే అతడు తక్షణమే శరద్చంద్రునివలె నిర్మలుడయ్యెను.

Verse 30

भवं स्तोतुमना सोथ नाशक्नोदनुरागतः । उत्कंठाविकलत्वाच्च संपरेतां सुतां स्मरन्

అప్పుడు భవుని (శ్రీశివుని) స్తుతించాలనుకున్నా, స్నేహానురాగంతో మునిగిపోయి అతడు స్తుతించలేకపోయాడు. అసహ్యమైన उत्कంఠతో వ్యాకులుడై లోకాన్ని విడిచిన తన కుమార్తెను స్మరిస్తూనే ఉన్నాడు.

Verse 31

अथ दक्षः प्रसन्नात्मा शिवं लज्जासमन्वितः । तुष्टाव प्रणतो भूत्वा शंकरं लोकशंकरम्

అప్పుడు దక్షుడు హృదయం ప్రసన్నమై శాంతించింది; అయినా లజ్జతో కూడి ఉంది. అతడు నమస్కరించి లోకశాంతికర్త శంకర శివుని స్తుతించాడు.

Verse 32

दक्ष उवाच । नमामि देव वरदं वरेण्यं महेश्वरं ज्ञाननिधिं सनातनम् । नमामि देवाधिपतीश्वरं हरं सदासुखाढ्यं जगदेकबांधवम्

దక్షుడు అన్నాడు—వరదుడైన, వందనీయుడైన మహేశ్వరుడికి, సనాతన జ్ఞాననిధి మహాదేవునికి నేను నమస్కరిస్తున్నాను. దేవాధిపతులకూ అధీశ్వరుడైన హరునికి, నిత్యానందసంపన్నుడైన, సమస్త జగత్తుకు ఏకైక బంధువు-ఆశ్రయమైన ప్రభువుకు ప్రణామం చేస్తున్నాను.

Verse 33

नमामि विश्वेश्वर विश्वरूपं पुरातनं ब्रह्मनिजात्मरूपम् । नमामि शर्वं भव भावभावं परात्परं शंकरमानतोमि

నేను విశ్వేశ్వరునికి నమస్కరిస్తున్నాను—ఆయన విశ్వరూపుడు, పురాతనుడు, బ్రహ్మస్వరూపమైన స్వాత్మరూపుడు. శర్వుడు, భవ-భావముల మూలమైన పరాత్పర శంకరునికి ప్రణామం అర్పిస్తున్నాను.

Verse 34

देवदेव महादेव कृपां कुरु नमोस्तु ते । अपराधं क्षमस्वाद्य मम शंभो कृपानिधे

హే దేవదేవ మహాదేవా, కృప చూపుము; నీకు నమస్కారం. హే శంభూ, కరుణానిధీ, నేడు నా అపరాధాన్ని క్షమించుము.

Verse 35

अनुग्रहः कृतस्ते हि दंडव्याजेन शंकर । खलोहं मूढधीर्देव ज्ञातं तत्त्वं मया न ते

హే శంకరా, దండన అనే ముసుగులో నీవు నాపై అనుగ్రహమే చేసితివి. హే దేవా, నేను దుష్టుడను, మూఢబుద్ధిని; నీ తత్త్వాన్ని నేను గ్రహించలేదు.

Verse 36

अद्य ज्ञातं मया तत्त्वं सर्वोपरि भवान्मतः । विष्णुब्रह्मादिभिस्सेव्यो वेदवेद्यो महेश्वरः

నేడు నేను తత్త్వాన్ని గ్రహించాను—నీవే సర్వోన్నతుడవని. మహేశ్వరుడు విష్ణు, బ్రహ్మ మొదలైన దేవతలచే సేవింపబడతాడు; వేదములకూ వేద్యుడే.

Verse 37

साधूनां कल्पवृक्षस्त्वं दुष्टानां दंडधृक्सदा । स्वतंत्रः परमात्मा हि भक्ताभीष्टवरप्रदः

సాధువులకు నీవు కల్పవృక్షము, దుష్టులకు నిత్యం దండధారి. నీవు స్వతంత్ర పరమాత్మవు; భక్తుల అభీష్ట వరములను ప్రసాదించువాడవు.

Verse 38

विद्यातपोव्रतधरानसृजः प्रथमं द्विजा । आत्मतत्त्वं समावेत्तुं मुखतः परमेश्वरः

ఓ ద్విజులారా, పరమేశ్వరుడు ముందుగా విద్య, తపస్సు, వ్రతధారణ కలవారిని సృష్టించాడు; తన ముఖమునుండి (ఉపదేశరూపంగా) ఆత్మతత్త్వం సమ్యక్‌గా తెలిసేందుకు.

Verse 39

सर्वापद्भ्यः पालयिता गोपतिस्तु पशूनिव । गृहीतदंडो दुष्टांस्तान् मर्यादापरिपालकः

ఆయన సమస్త ఆపదల నుండి రక్షకుడు—ప్రాణుల గోపతి, గొల్లవాడు పశువులను కాపాడినట్లు. దండాన్ని ధరించి దుష్టులను నియంత్రించి, మర్యాద (ధర్మసీమ)ను పరిరక్షిస్తాడు.

Verse 40

मया दुरुक्तविशिखैः प्रविद्धः परमेश्वरः । अमरानतिदीनाशान् मदनुग्रहकारकः

నేను కఠిన వాక్యాల బాణసమ శూలాలతో పరమేశ్వరుణ్ణి గాయపరచితిని—ఆయనే అత్యంత దుఃఖితులైన దేవతలకు కూడా ఉపకారకుడు, నాపై అనుగ్రహం కురిపించువాడు।

Verse 41

स भवान् भगवान् शंभो दीनबंधो परात्परः । स्वकृतेन महार्हेण संतुष्टो भक्तवत्सल

హే భగవాన్ శంభో! మీరు ధన్యుడైన ప్రభువు, దీనుల బంధువు, పరాత్పరుడు. భక్తవత్సలుడవై, స్వహస్తార్పితమైన సరళ నైవేద్యంతో కూడ సంతుష్టుడవుతారు।

Verse 42

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां द्वितीये सतीखंडे दक्षदुःखनिराकरणवर्णनं नाम द्विचत्वारिंशो ऽध्यायः

ఇట్లు శ్రీశివమహాపురాణము—ద్వితీయ గ్రంథమైన రుద్రసంహితలో, దాని ద్వితీయ భాగమైన సతీఖండంలో ‘దక్షదుఃఖనిరాకరణవర్ణనం’ అనే నలభై రెండవ అధ్యాయం సమాప్తమైంది.

Verse 43

अथ विष्णुः प्रसन्नात्मा तुष्टाव वृषभध्वजम् । बाष्पगद्गदया वाण्या सुप्रणम्य कृतांजलिः

అప్పుడు ప్రసన్నహృదయుడైన విష్ణువు వృషభధ్వజుడైన పరమేశ్వరుని స్తుతించాడు. అతడు గాఢంగా నమస్కరించి అంజలి ఘటించి, కన్నీళ్లతో గద్గదమైన భక్తికంపిత వాణితో పలికెను।

Verse 44

विष्णुवाच । महादेव महेशान लोकानुग्रहकारक । परब्रह्म परात्मा त्वं दीनबंधो दयानिधे

విష్ణువు పలికెను— ఓ మహాదేవా, ఓ మహేశానా, లోకానుగ్రహకర్తా! నీవే పరబ్రహ్మ, పరమాత్మ. ఓ దీనబంధో, ఓ దయానిధీ!

Verse 45

सर्वव्यापी स्वैरवर्ती वेदवेद्ययशाः प्रभोः । अनुग्रहः कृतस्तेन कृताश्चासुकृता वयम्

ప్రభువు సర్వవ్యాపి, స్వేచ్ఛావర్తి, వేదములచే తెలిసే యశస్సు గలవాడు. ఆయన అనుగ్రహించాడు; ఆ కృపవల్ల మేము కూడా, పూర్వం అల్పపుణ్యులమై ఉన్నప్పటికీ, యోగ్యులమయ్యాము।

Verse 46

दक्षोयं मम भक्तस्त्वां यन्निनिंद खलः पुरा । तत् क्षंतव्यं महेशाद्य निर्विकारो यतो भवान्

ఈ దక్షుడు నా భక్తుడు. ఈ ఖలుడు పూర్వం నిన్ను నిందించినది—ఓ మహేశా—క్షమించబడుగాక; ఎందుకంటే నీవు నిర్వికారుడు, ప్రతిక్రియాతీతుడు।

Verse 47

कृतो मयापराधोपि तव शंकर मूढतः । त्वद्गणेन कृतं युद्धं वीरभद्रेण पक्षतः

హే శంకరా! మోహవశంగా నేను నీకు అపరాధం చేశాను; నీ పక్షాన నీ గణులు వీరభద్రునితో కలిసి యుద్ధం చేశారు।

Verse 48

त्वं मे स्वामी परब्रह्म दासोहं ते सदाशिव । पोष्यश्चापि सदा ते हि सर्वेषां त्वं पिता यतः

నీవే నా స్వామి—పరబ్రహ్మ, ఓ సదాశివా. నేను నీ దాసుడను; నీవే నన్ను నిత్యం పోషించువాడవు, ఎందుకంటే నీవే సమస్తుల తండ్రివి।

Verse 49

ब्रह्मोवाच । देवदेव महादेव करुणासागर प्रभो । स्वतंत्रः परमात्मा त्वं परमेशो द्वयोव्ययः

బ్రహ్ముడు పలికెను—హే దేవదేవా, హే మహాదేవా, కరుణాసాగర ప్రభో! నీవే నిజంగా స్వతంత్రుడవు; నీవే పరమాత్మ. నీవే పరమేశ్వరుడు; ద్విరూపంగా కనిపించినా అవ్యయుడవు।

Verse 50

मम पुत्रोपरि कृतो देवानुग्रह ईश्वर । स्वापमानमगणयन् दक्षयज्ञं समुद्धर

హే ఈశ్వరా! నా కుమారునిపై దేవుల అనుగ్రహం కలిగింది. నీకు జరిగిన అవమానాన్ని లెక్కచేయక, దయచేసి దక్షయజ్ఞాన్ని రక్షించి పునః స్థాపించు।

Verse 51

प्रसन्नो भव देवेश सर्वशापान्निराकुरु । सबोधः प्रेरकस्त्वं मे त्वमेवं विनिवारकः

హే దేవేశా! ప్రసన్నుడవై, సమస్త శాపాలను తొలగించు. నీవే నాకు జాగృత మార్గదర్శి, అంతఃప్రేరకుడు; కనుక వీటిని నివారించగలవాడవు నీవే.

Verse 52

इति स्तुत्वा महेशानं परमं च महामुने । कृतांजलिपुटो भूत्वा विनम्रीकृतमस्तकः

ఇట్లు పరమేశ్వరుడైన మహేశానుని స్తుతించి, ఓ మహామునీ, అతడు అంజలి బద్ధముగా నిలిచి, వినయముతో శిరస్సు వంచెను।

Verse 53

अथ शक्रादयो देवा लोकपालास्सुचेतसः । तुष्टुवुः शंकरं देवं प्रसन्नमुखपंकजम्

అనంతరం శక్రుడు మొదలైన దేవులు—లోకపాలకులు, శుద్ధచిత్తులు—ప్రసన్న పద్మముఖుడైన దేవ శంకరుని స్తుతించిరి।

Verse 54

ततः प्रसन्नमनसः सर्वे देवास्तथा परे । सिद्धर्षयः प्रजेशाश्च तुष्टुवुः शंकरं मुदा

అనంతరం ప్రసన్నమనస్సులతో సమస్త దేవులు, అలాగే ఇతర మహనీయులు—సిద్ధులు, ఋషులు, ప్రజేశులు—ఆనందంతో శంకరుని స్తుతించిరి।

Verse 55

तथोपदेवनागाश्च सदस्या ब्राह्मणास्तथा । प्रणम्य परया भक्त्या तुष्टुवुश्च पृथक् पृथक्

అలాగే ఉపదేవులు, నాగులు, సభలో ఉన్న బ్రాహ్మణులు కూడా—పరమ భక్తితో నమస్కరించి—ప్రత్యేక ప్రత్యేకంగా (ప్రభువును) స్తుతించిరి।