वीरभद्रस्य गमनप्रस्थानम् — Vīrabhadra’s Departure for Dakṣa’s Sacrifice
అధ్యాయము 33లో దక్షయజ్ఞ కథ ముందుకు సాగుతుంది. శివుని ఆజ్ఞ అందగానే శివగణులు తక్షణమే సమీకృతులై కదలిక మొదలుపెడతారు. బ్రహ్మ చెప్పునది—ప్రసన్నుడూ విధేయుడూ అయిన వీరభద్రుడు మహేశ్వరునికి నమస్కరించి దక్షుని యజ్ఞమండపం (మఖం) వైపు వేగంగా బయలుదేరాడు. శివుడు ‘శోభార్థం’ అనేకానేక గణులను అనుచరులుగా పంపి, వారు ముందూ వెనుకా నిలిచి రుద్రస్వరూపులై వీరభద్రుని చుట్టుముట్టారు. శివవేషభూషణాలతో, విస్తార భుజాలతో, సర్పాభరణాలతో, రథారూఢుడైన వీరభద్రుని భయంకర తేజస్సు వర్ణించబడుతుంది. సింహాలు, గజాలు, జలచరాలు, మిశ్రజీవులు మొదలైన వాహన-రక్షక సమూహాల వర్ణనతో ఇది దివ్య యుద్ధయాత్రగా విస్తరిస్తుంది. కల్పవృక్షాల నుండి పుష్పవృష్టి, గణుల స్తోత్రాలు, ఉత్సవోత్సాహం శుభశకునాలు. ఈ అధ్యాయం దేవాజ్ఞ నుండి యజ్ఞస్థలంలో రాబోయే సంఘర్షణకు వంతెనగా నిలిచి, శివాధికారం, గణశక్తి, శివాపమానానికి కలిగే కర్మకాండ ఫలితాలను స్పష్టం చేస్తుంది.
Shlokas
Verse 1
ब्रह्मोवाच । इत्युक्तं श्रीमहेशस्य श्रुत्वा वचनमादरात् । वीरभद्रोतिसंतुष्टः प्रणनाम महेश्वरम
బ్రహ్ముడు పలికెను—శ్రీమహేశుని ఈ వచనములను భక్తితో వినిన వీరభద్రుడు అత్యంత సంతోషించి మహేశ్వరుని (శివుని) ప్రణమిల్లెను।
Verse 2
शासनं शिरसा धृत्वा देवदेवस्य शूलिनः । प्रचचाल ततः शीघ्रं वीरभद्रो मखं प्रति
దేవదేవుడైన త్రిశూలధారి శ్రీశివుని ఆజ్ఞను శిరస్సున ధరించి వీరభద్రుడు వెంటనే వేగంగా దక్షయజ్ఞం వైపు బయలుదేరెను।
Verse 3
शिवोथ प्रेषयामास शोभार्थं कोटिशो गणान् । तेन सार्द्धं महावीरान्मलयानलसन्निभान्
అప్పుడు శోభా మంగళ వైభవార్థం శ్రీశివుడు కోటానుకోట్ల గణులను పంపెను; వారితో పాటు మలయవాయువుల అగ్నివలె జ్వలించే మహావీరులనూ పంపెను।
Verse 4
अथ ते वीरभद्रस्य पुरतः प्रबला गणाः । पश्चादपि ययुर्वीराः कुतूहलकरा गणाः
అప్పుడు ఆ బలవంతమైన గణులు వీరభద్రుని ముందుగా నడిచిరి; అతని వెనుకనూ వీర గణసమూహాలు సాగిరి, వారి సన్నిధి ఆశ్చర్యభయమిశ్రిత కుతూహలాన్ని కలిగించెను।
Verse 5
वीरभद्रसमेता येगणाश्शतसहस्रशः । पार्षदाः कालकालस्य सर्वे रुद्रस्वरूपिणः
వీరభద్రునితో కూడి లక్షల సంఖ్యలో గణులు నిలిచిరి; వారు అందరూ కాలానికీ కాలుడైన శ్రీశివుని పార్షదులు, ప్రతి ఒక్కరూ రుద్రస్వరూపులే।
Verse 6
गणैस्समेतः किलतैर्महात्मा स वीरभद्रो हरवेषभूषणः । सहस्रबाहुर्भुजगाधिपाढ्यो ययौ रथस्थः प्रबलोतिभीकरः
గణులతో కూడిన ఆ మహాత్ముడు వీరభద్రుడు—హరుని వేషభూషణాలతో విభూషితుడు—సహస్రబాహువు, నాగాధిపతుల అలంకారాలతో సమృద్ధుడు, రథారూఢుడై మహాబలంతో అత్యంత భయంకరంగా ముందుకు సాగాడు।
Verse 7
नल्वानं च सहस्रे द्वे प्रमाणं स्यंदनस्य हि । अयुतेनैव सिंहानां वाहनानां प्रयत्नतः
ఆ రథపు పరిమాణము రెండు వేల నల్వలుగా ఉండెను; మరియు యత్నపూర్వకంగా ఆ పరివారంలో పది వేల సింహములు కూడా వాహనములుగా నియమింపబడినవి.
Verse 8
तथैव प्रबलाः सिंहा बहवः पार्श्वरक्षकाः । शार्दूला मकरा मत्स्या गजास्तत्र सहस्रशः
అదేవిధంగా అనేక బలవంతమైన సింహములు పక్కల రక్షకులుగా నిలిచెను; అక్కడ వేల సంఖ్యలో పులులు, మకరములు, చేపలు, గజములు కూడా ఉండెను.
Verse 9
वीरभद्रे प्रचलिते दक्षनाशाय सत्वरम् । कल्पवृक्षसमुत्सृष्टा पुष्पवृष्टिरभूत्तदा
వీరభద్రుడు దక్షనాశమునకు వేగంగా బయలుదేరినప్పుడు, కల్పవృక్షమునుండి వెలువడినట్లుగా పుష్పవృష్టి అప్పుడే ఏర్పడెను.
Verse 10
तुष्टुवुश्च गणा वीर शिपिविष्टे प्रचेष्टितम् । चक्रुः कुतूहलं सर्वे तस्मिंश्च गमनोत्सवैः
హే వీరా, గణములు శిపివిష్టుని కార్యములను, చలనములను స్తుతించిరి; మరియు అందరూ అక్కడికి గమనమును ఉత్సవముగా భావించి కుతూహలముతో నిండిరి.
Verse 11
काली कात्यायिनीशानी चामुंडा मुंडमर्दिनी । भद्रकाली तथा भद्रा त्वरिता वैष्णवी तथा
ఆమె కాళీ, కాత్యాయనీ, ఈశానీ; చాముండా—అసురసంహారిణి; ముండమర్దిని—ముండుని నాశనం చేసేది; భద్రకాళీ మరియు భద్రా—మంగళమయి; త్వరితా—శీఘ్ర రక్షణదాత్రి; అలాగే వైష్ణవీ కూడా.
Verse 12
एताभिर्नवदुर्गाभिर्महाकाली समन्विता । ययौ दक्षविनाशाय सर्वभूतगणैस्सह
ఈ నవదుర్గలతో సమన్వితమైన మహాకాళీ, సమస్త భూతగణాలతో కలిసి, దక్షుని వినాశనార్థం బయలుదేరింది.
Verse 13
डाकिनी शाकिनी चैव भूतप्रमथगुह्यकाः । कूष्मांडाः पर्पटा श्चैव चटका ब्रह्मराक्षसाः
డాకినీలు, శాకినీలు, అలాగే భూతగణాలు—ప్రమథులు, గుహ్యకులు—కూష్మాండులు, పర్పటులు, చటకులు, బ్రహ్మరాక్షసులూ అక్కడ సమక్షమయ్యారు।
Verse 14
भैरवाः क्षेत्रपालाश्च दक्षयज्ञविनाशकाः । निर्ययुस्त्वरितं वीराश्शिवाज्ञाप्रतिपालकाः
భైరవులు, క్షేత్రపాలులు—దక్షయజ్ఞాన్ని నాశనం చేసే వీరులు—శివాజ్ఞను అనుసరించి వెంటనే వేగంగా బయలుదేరారు।
Verse 15
तथैव योगिनीचक्रं चतुःषष्टिगणान्वितम् । निर्ययौ सहसा क्रुद्धं दक्षयज्ञं विनाशितुम्
అలాగే అరవై నాలుగు గణాలతో కూడిన యోగినీచక్రం కూడా కోపంతో ఒక్కసారిగా దూసుకెళ్లింది, దక్షయజ్ఞాన్ని నాశనం చేయుటకు।
Verse 16
तेषां गणानां सर्वेषां संख्यानं शृणु नारद । महाबलवतां संघोमुख्यानां धैर्यशालिनाम्
ఓ నారదా, ఆ సమస్త గణుల సంఖ్యను వినుము—వారు మహాబలవంతులు, గణసంఘముల నాయకులు, ధైర్యశాలులు.
Verse 17
अभ्ययाच्छंकुकर्णश्च दशकोट्या गणेश्वरः । दशभिः केकराक्षश्च विकृतो ष्टाभिरेव
అప్పుడు గణాధిపతి శంకుకర్ణుడు పది కోట్లు గణాలతో ముందుకు వచ్చెను. కేకరాక్షుడు కూడా పది కోట్లతో వచ్చెను; వికృతుడు ఒంటరిగా ఎనిమిది కోట్లతోనే వచ్చెను.
Verse 18
चतुःषष्ट्या विशाखश्च नवभिः पारियात्रिकः । षड्भिस्सर्वाङ्गको वीरस्तथैव विकृताननः
విశాఖుడు అరవై నాలుగు మందితో, పారియాత్రికుడు తొమ్మిది మందితో వచ్చెను. అలాగే వీరుడైన సర్వాంగకుడు ఆరుగురితో, వికృతాననుడూ ఆరుగురితోనే వచ్చెను.
Verse 19
ज्वालकेशो द्वादशभिः कोटिभिर्गणपुंगवः । सप्तभिः समदज्जीमान् दुद्रभोष्टाभिरेव च
శివగణాలలో శ్రేష్ఠుడైన జ్వాలకేశుడు పన్నెండు కోట్లు గణాలతో వచ్చెను. అతనితో సమదజ్జీమాన్ ఏడు కోట్లతో, దుద్రభోష్టుడు కూడా ఎనిమిది కోట్లతో వచ్చెను.
Verse 20
पंचभिश्च कपालीशः षड्भिस्संदारको गणः । कोटिकोटिभिरेवेह कोटिकुण्डस्तथैव च
ఇక్కడ కపాలీశుడు ఐదు (దళాలు)తో, సందారక అనే గణుడు ఆరు (దళాలు)తో వచ్చెను. అలాగే కోటికుండుడు కోటి-కోట్ల గణసమూహాలతోనే ఇక్కడ ప్రత్యక్షమయ్యెను.
Verse 21
विष्टंभोऽष्टाभिर्वीरैः कोटिभिर्गणसप्तमः । सहस्रकोटिभिस्तात संनादः पिप्पलस्तथा
ఓ తాత, శివగణాలలో ఏడవ గణం ‘విష్టంభ’ అని ప్రసిద్ధి; అందులో ఎనిమిది కోట్లు వీర గణులు ఉన్నారు. ‘సంనాద’ మరియు ‘పిప్పల’ కూడా ఒక్కొక్కరు వెయ్యి కోట్లు గణులకు అధిపతులు.
Verse 22
आवेशनस्तथाष्टाभिरष्टाभिश्चंद्रतापनः । महावेशः सहस्रेण कोटिना गणपो वृतः
ఆవేశనుడు ఎనిమిది గణులతో, చంద్రతాపనుడూ మరో ఎనిమిది గణులతో; అలాగే గణాధిపతి మహావేశుడు సహస్ర-కోట్ల గణులతో పరివృతుడై ఉన్నాడు.
Verse 23
कुण्डी द्वादशकोटीभिस्तथा पर्वतको मुने । विनाशितुं दक्षयज्ञं निर्ययौ गणसत्तम
ఓ మునీ, కుండీ ద్వాదశ కోట్ల గణులతో కూడి, అలాగే పర్వతకుడూ; దక్షయజ్ఞాన్ని నాశనం చేయుటకు ఆ శ్రేష్ఠ గణుడు బయలుదేరెను.
Verse 24
कालश्च कालकश्चैव महाकालस्तथैव च । कोटीनां शतकेनैव दक्षयज्ञं ययौ प्रति
కాలుడు, కాలకుడు, మహాకాలుడూ—వీరు శత కోట్ల గణులతో కలిసి దక్షయజ్ఞం వైపు బయలుదేరిరి.
Verse 25
अग्निकृच्छतकोट्या च कोट्याग्निमुख एव च । आदित्यमूर्द्धा कोट्या च तथा चैव घनावहः
ఆయన ‘అగ్నికృచ్ఛత-కోట్య’ అని, అలాగే ‘కోట్యగ్నిముఖ’ అని—అనేక అగ్నులే ముఖముగా ఉన్నవాడని; ‘కోట్యాదిత్యమూర్ధా’ అని—అనేక సూర్యాలే శిరస్సుగా ఉన్నవాడని; మరియు ‘ఘనావహ’ అని—ఘన మేఘాలను మోసేవాడని పిలువబడెను.
Verse 26
सन्नाहश्शतकोट्या च कोट्या च कुमुदो गणः । अमोघः कोकिलश्चैव कोटिकोट्या गणाधिपः
సన్నాహుడు శతకోట్లతో వచ్చెను; కుముద గణుడు ఒక కోట్లతో వచ్చెను. అమోఘుడు, కోకిలుడును—ఇద్దరూ గణాధిపతులు—కోటికోట్ల అనుచరులతో సమాగమించిరి.
Verse 27
काष्ठागूढश्चतुःषष्ट्या सुकेशी वृषभस्तथा । सुमन्त्रको गणाधीशस्तथा तात सुनिर्ययौ
అనంతరం కాష్ఠాగూఢుడు అరవై నాలుగు (అనుచరులతో) కలిసి, సుకేశీ మరియు వృషభుడును కూడ. అలాగే గణాధీశుడైన సుమంత్రకుడు—ఓ ప్రియుడా—అందరూ కలిసి బయలుదేరిరి.
Verse 28
काकपादोदरः षष्टिकोटिभिर्गणसत्तमः । तथा सन्तानकः षष्टिकोटिभिर्गणपुंगवः
కాకపాదోదరుడు—శివగణాలలో శ్రేష్ఠుడు—అరవై కోట్ల గణులతో పరివృతుడై ఉన్నాడు. అలాగే సంతానకుడు—గణపుంగవుడు—అరవై కోట్ల గణులతో కూడ ఉన్నాడు.
Verse 29
महाबलश्च नवभिः कोटिभिः पुंगवस्तथा
మహాబలుడు కూడా తొమ్మిది కోట్ల బలవంతులైన పుంగవ-వీరులతో అక్కడ ఉన్నాడు.
Verse 30
मधुपिंगस्तथा तात गणाधीशो हि निर्ययौ । नीलो नवत्या कोटीनां पूर्णभद्रस्तथैव च
తదుపరి, ఓ ప్రియుడా, మధుపింగుడు కూడా బయలుదేరెను; గణాధీశుడును ప్రస్థానమయ్యెను. నీలుడు తొంభై కోట్ల (అనుచరులతో) కలిసి, పూర్ణభద్రుడును అలాగే బయలుదేరిరి.
Verse 31
निर्ययौ शतकोटीभिश्चतुर्वक्त्रो गणाधिपः । काष्ठागूढेश्चतुष्षष्ट्या सुकेशो वृषभस्तथा
అప్పుడు గణాధిపుడు చతుర్వక్త్రుడు శతకోట్ల గణాలతో బయలుదేరెను; దిక్కులలో దాగి ఉన్న అరవై నాలుగు గణాలతో సుకేశుడు, వృషభుడును కూడ బయలుదేరిరి।
Verse 32
विरूपाक्षश्च कोटीनां चतुःषष्ट्या गणेश्वरः । तालकेतुः षडास्यश्च पंचास्यश्च गणाधिपः
గణములలో విరూపాక్షుడు కోట్ల గణములకు గణేశ్వరుడు; అరవై నాలుగు గుంపులకు గణేశ్వరుడనియు స్తుతింపబడెను. తాలకేతు, షడాస్య, పంచాస్యలు కూడ గణాధిపులు.
Verse 33
संवर्तकस्तथा चैव कुलीशश्च स्वयं प्रभुः । लोकांतकश्च दीप्तात्मा तथा दैत्यान्तको मुने
ఆయనే సంవర్తకుడు, అలాగే కులీశుడు—స్వయంగా ప్రభువు; దీప్తాత్ముడైన లోకాంతకుడు, అలాగే దైత్యాంతకుడును, ఓ మునీ.
Verse 34
गणो भृंगीरिटिः श्रीमान् देवदेवप्रियस्तथा । अशनिर्भालकश्चैव चतुःषष्ट्या सह्स्रकः
గణములలో శ్రీమంతుడైన భృంగీరిటి ఉండెను, దేవదేవుడైన మహాదేవునికి ప్రియుడు; అలాగే అశని, భాలకులు కూడా—అరవై నాలుగు వేల గణాలతో కూడ.
Verse 35
कोटिकोटिसहस्राणां शतैर्विंश तिभिर्वृतः । वीरेशो ह्यभ्ययाद्वीरः वीरभद्र शिवाज्ञया
కోటికోట్లు, సహస్రసహస్ర గణాలతో, శతాలు-ఇరవైలు వరుసలుగా చుట్టుముట్టబడి, వీరులాధిపతి వీరభద్రుడు శివాజ్ఞతో పరాక్రమంగా ముందుకు సాగాడు।
Verse 36
भूतकोटिसहस्रैस्तु प्रययौ कोटिभिस्त्रिभिः । रोमजैः श्वगणै श्चैव तथा वीरो ययौ द्रुतम्
సహస్రకోట్ల భూతగణాలతో, మరి మూడు కోట్లతో కూడి; రోమజ గణాలు, శ్వగణాలు (కుక్కల దళాలు) సహా ఆ వీరుడు వేగంగా బయలుదేరాడు।
Verse 37
तदा भेरीमहानादः शंखाश्च विविधस्वनाः । जटाहरोमुखाश्चैव शृंगाणि विविधानि च
అప్పుడు భేరీల మహానాదం మోగింది; శంఖాలు నానావిధ స్వరాలతో ధ్వనించాయి; జటాహార-రోముఖ వాద్యాలు మరియు వివిధ శృంగాలూ మ్రోగాయి।
Verse 38
ते तानि विततान्येव बंधनानि सुखानि च । वादित्राणि विनेदुश्च विविधानि महोत्सवे
ఆ మహోత్సవంలో శుభమైన తోరణ-బంధనాలు విస్తరించబడ్డాయి; వివిధ వాద్యాలు ఆనందంగా మ్రోగాయి।
Verse 39
वीरभद्रस्य यात्रायां सबलस्य महामुने । शकुनान्यभवंस्तत्र भूरीणि सुखदानि च
ఓ మహామునీ, వీరభద్రుడు తన బలగాలతో యాత్రకు బయలుదేరినప్పుడు అక్కడ అనేక శుభశకునాలు ప్రత్యక్షమై, సుఖమును విజయమును ప్రసాదించాయి।
Frequently Asked Questions
It depicts Vīrabhadra receiving Śiva’s command and departing rapidly—accompanied by countless gaṇas—toward Dakṣa’s sacrificial arena (makha), establishing the immediate prelude to the yajña confrontation.
The martial-cosmic procession symbolizes Śiva’s sovereign intervention: gaṇas function as extensions of Rudra-power, indicating that cosmic order responds when ritual authority is exercised without devotion or reverence to Śiva.
Vīrabhadra’s terrifying theophany (Śiva-like adornment, immense strength, serpentine ornaments), the Rudra-nature of the gaṇas, and auspicious portents (flower-rain from kalpavṛkṣas) that mark divine sanction and inevitability.