शिवसतीविवाहोत्तरलीला — Post‑marital Līlā of Śiva and Satī

Verse 1

नारद उवाच । समीचीनं वचस्तात सर्वज्ञस्य तवाऽनघ । महाद्भुतं श्रुतं नो वै चरितं शिवयोश्शुभम्

నారదుడు పలికెను—ఓ తాతా, ఓ అనఘా సర్వజ్ఞ మునీ, నీ వచనము సముచితము. నిజముగా మేము శివుని మరియు (సతీ) యొక్క పరమాద్భుతమైన, మంగళకరమైన పవిత్రచరిత్రను విన్నాము।

Verse 2

विवाहश्च श्रुतस्सम्यक् सर्वमोहापहारकः । परमज्ञानसंपन्नो मंगलालय उत्तमः

వివాహసంస్కారం సమ్యకంగా వినబడినదే—అది సమస్త మోహాన్ని హరించేది. అది పరమజ్ఞానసంపన్నమై, మంగళానికి ఉత్తమ ఆలయము।

Verse 3

कदाचिद्वन्य पुष्पाणि समाहृत्य मनोहराम् । मालां विधाय सत्यास्तु हारस्थाने स योजयत्

ఒకసారి ఆయన మనోహరమైన అడవి పూలను సేకరించి అందమైన మాల కట్టి, దానిని సత్యా (సతీ) కంఠంలో హారంగా అలంకరించాడు।

Verse 4

ब्रह्मोवाच । सम्यक्कारुणिकस्यैव मुने ते विचिकित्सितम् । यदहं नोदितस्सौम्य शिवलीलानुवर्णने

బ్రహ్ముడు పలికెను—ఓ మునీ, నీ సందేహము నిజముగా కరుణాశీలునికి తగినదే. ఓ సౌమ్యా, ఇప్పటివరకు నేను శివలీలానువర్ణనకు ప్రేరితుడను కాలేదు।

Verse 5

विवाह्य दक्षजां देवीं सतीं त्रैलोक्यमातरम् । गत्वा स्वधाम सुप्रीत्या यदकार्षीन्निबोध मे

దక్షకన్యయైన త్రైలోక్యమాత దేవి సతీని వివాహమాడి, శివుడు పరమ ప్రీతితో తన స్వధామమునకు వెళ్లెను; ఆపై ఆయన చేసినదేమిటో నన్ను వినుము।

Verse 6

ततो हरस्स स्वगणस्स्वस्थानं प्राप्य मोदनम । देवर्षे तत्र वृषभादवातरदतिप्रियात्

అనంతరం హరుడు తన గణములతో కలిసి స్వధామాన్ని చేరి పరమానందించాడు. ఓ దేవర్షీ, అక్కడ అత్యంత ప్రీతివశాత్ ఆయన వృషభవాహనమునుండి దిగివచ్చాడు.

Verse 7

यथायोग्यं निजस्थानं प्रविश्य स सतीसखः । मुमुदेऽतीव देवर्षे भवाचारकरश्शिवः

ఓ దేవర్షీ, యథాయోగ్యంగా తన నివాసంలో ప్రవేశించిన సతీ సఖుడు, లోకధర్మాచారాన్ని స్థాపించే శివుడు అత్యంత ఆనందించాడు.

Verse 8

ततो विरूपाक्ष इमां प्राप्य दाक्षायणीं गणान् । स्वीयानिर्यापयामास नद्यादीन् गिरिकंदरात्

తర్వాత విరూపాక్షుడు ఈ దాక్షాయణీ (సతీ)ని చేరి, తన గణాలను పంపి, నదులు మొదలైనవాటితో కూడి పర్వత గుహలు, లోయల నుండి వారిని బయటకు తరిమివేశాడు.

Verse 9

उवाच चैतास्तान् सर्वान्नंद्यादीनतिसूनृतम् । लौकिकीं रीतिमाश्रित्य करुणासागरः प्रभुः

అప్పుడు కరుణాసాగరుడైన ప్రభువు లోకరీతిని ఆశ్రయించి నంది మొదలైన వారందరినీ అత్యంత మృదువైన, వినయభరితమైన వాక్యాలతో సంబోధించాడు.

Verse 10

महेश उवाच । यदाहं च स्मराम्यत्र स्मरणादरमानसाः । समागमिष्यथ तदा मत्पार्श्वं मे गणा द्रुतम्

మహేశుడు అన్నాడు—నేను ఇక్కడ మీను ఎప్పుడెప్పుడూ స్మరిస్తానో, అప్పుడప్పుడూ ఆ స్మరణాన్ని గౌరవించే మీరు, ఓ నా గణులారా, వేగంగా నా పక్కకు వచ్చెదరు.

Verse 11

इत्युक्ते वामदेवेन नद्याद्यास्स्वगणाश्च ते । महावेगा महावीरा नानास्थानेषु संययुः

వామదేవుడు ఇలా పలికిన వెంటనే నదులు మొదలైన ఆ దివ్యశక్తులు మరియు అతని స్వగణులు—మహావేగశాలులు, మహావీరులు—వివిధ స్థలాలకు వెళ్లి సమవేశమయ్యారు.

Verse 12

ईश्वरोपि तया सार्द्धं तेषु यातेषु विभ्रमी । दाक्षायण्या समं रेमे रहस्ये मुदितो भृशम्

ఇతరులు వెళ్లిపోయిన తరువాత ప్రభువు కూడా ఆమెతోనే అక్కడ నిలిచెను. దక్షకన్య సతితో కలిసి ఆయన రహస్య ఏకాంతస్థలంలో మహానందంతో విహరించెను.

Verse 14

कदाचिद्दर्पणे चैव वीक्षतीमात्मनस्सतीम् । अनुगम्य हरो वक्त्रम् स्वीयमप्यवलोकयत

ఒకసారి సతి అద్దంలో తన ప్రతిబింబాన్ని చూస్తుండగా, హరుడు (శివుడు) ఆమెను అనుసరించి వచ్చి తన ముఖాన్నీ దర్శించెను.

Verse 15

कदाचित्कुंडलं तस्या उल्लास्योल्लास्य संगतः । बध्नाति मोचयत्येव सा स्वयं मार्जयत्यपि

కొన్నిసార్లు ఆమె ఆనందంతో మళ్లీ మళ్లీ దగ్గరకు వచ్చి ఆయన కుండలాన్ని కట్టేది, మళ్లీ విడదీయేది; తానే దానిని మెరిపించి శుభ్రపరచేది కూడా।

Verse 16

सरागौ चरणावस्याः पावकेनोज्ज्वलेन च । निसर्गरक्तौ कुरुते पूर्णरागौ वृषध्वजः

వృషభధ్వజుడు జ్వలించే అగ్నిచే ఆమె ప్రేమరంజిత పాదాలను సహజంగా అరుణవర్ణంగా చేసి, దివ్యానురాగమూ శుభదీప్తియూ నిండేలా పరిపూర్ణం చేశాడు।

Verse 17

उच्चैरपि यदाख्येयमन्येषां पुरतो बहु । तत कर्णे कथयत्त्यस्याहरो द्रष्टुं तदाननम्

ఇతరుల సమక్షంలో గట్టిగా చెప్పవలసిన ఎన్నో మాటలనూ ఆమె ఆయన చెవిలోనే మెల్లగా చెప్పేది; హరుడు మాత్రం అప్పుడప్పుడు ఆమె ముఖాన్ని తిలకిస్తూ ఉండేవాడు।

Verse 18

न दूरमपि गन्तासौ समागत्य प्रयत्नतः । अनुबध्नाति नामाक्षी पृष्ठदेशेन्यमानसाम्

ఆమె దూరంగా వెళ్లకపోయినా, ప్రయత్నపూర్వకంగా దగ్గరకు వచ్చేస్తుంది. కమలనేత్రి నామాక్షి, మనస్సులు దూరంగా లాగబడుతున్న వారిని వెనుక నుంచే అనుసరిస్తుంది.

Verse 19

अंतर्हितस्तु तत्रैव मायया वृषभध्वजः । तामालिलिंग भीत्या स्वं चकिता व्याकुलाऽभवत्

అప్పుడే అక్కడే వృషభధ్వజుడైన శివుడు తన మాయచేత అంతర్హితుడయ్యాడు. భయంతో ఆమె ఆయనను ఆలింగనం చేసుకొని, తానే ఆశ్చర్యంతో తీవ్రంగా వ్యాకులమైంది.

Verse 20

सौवर्णपद्मकलिकातुल्ये तस्या कुचद्वये । चकार भ्रमराकारं मृगनाभिविशेषकम्

ఆమె స్వర్ణపద్మకలికల వంటి రెండు స్తనములపై, అతడు కస్తూరి యొక్క విశేష అలంకారాన్ని భ్రమరాకారంగా నిర్మించెను.

Verse 21

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहि तायां द्वितीये सतीखंडे सतीशिवक्रीडावर्णनं नामैकविंशोध्यायः

ఇట్లు శ్రీశివమహాపురాణము రెండవ రుద్రసంహితలోని రెండవ సతీఖండములో ‘సతీ-శివ క్రీడావర్ణనం’ అను ఇరవై ఒకటవ అధ్యాయము సమాప్తమైంది.

Verse 22

अंगदान्वलयानूर्मान्विश्लेष्य च पुनः पुनः । तत्स्थानात्पुनरेवासौ तत्स्थाने प्रत्ययोजयत्

అతడు మళ్లీ మళ్లీ బాహుబంధాలు, కంకణాలు, ఉంగరాలను విడదీసి; తరువాత అవి ఉన్న చోటు నుండి తిరిగి తీసుకొని, వాటిని యథాస్థానంలో మళ్లీ అమర్చాడు।

Verse 23

कालिकेति समायाति सवर्णा ते सखी त्विमाम् । यास्यत्वस्यास्तथेक्षंत्याः प्रोत्तुंगौ साहसं कुचौ

“కాలికా!” అని పిలుస్తూ ఆమె దగ్గరకు వచ్చింది. నీతో సమాన వర్ణమున్న నీ సఖి ఇక్కడికి వచ్చింది. ఆమె వెళ్లబోతున్నదాన్ని చూస్తుండగా, భావోద్వేగంతో ఆమె ధైర్యవంతమైన, ఎత్తైన స్తనాలు స్పష్టంగా ఉబ్బి నిలిచాయి।

Verse 24

कदाचिन्मदनोन्मादचेतनः प्रमथाधिपः । चकार नर्म शर्माणि तथाकृत्प्रियया मुदा

ఒకసారి ప్రమథాధిపతి, మన్మథోన్మాదంతో చిత్తం ఉప్పొంగగా, తన ప్రియతో కలిసి ఆనందంగా హాస్యవినోదాలు, క్రీడానందాలు చేసెను।

Verse 25

आहृत्य पद्मपुष्पाणि रम्यपुष्पाणि शंकरः । सर्वांगेषु करोति स्म पुष्पाभरणमादरात्

పద్మపుష్పాలు మరియు ఇతర మనోహర పువ్వులు తెచ్చి, శంకరుడు భక్తిభావంతో తన సమస్త అవయవాలకు పుష్పాభరణాలు అలంకరించుకున్నాడు।

Verse 26

गिरिकुंजेषु रम्येषु सत्या सह महेश्वरः । विजहार समस्तेषु प्रियया भक्तवत्सलः

మనోహరమైన పర్వతకుంజాలలో భక్తవత్సలుడైన మహేశ్వరుడు తన ప్రియ సతీతో కలిసి అన్నిచోట్లా క్రీడావిహారం చేసెను।

Verse 27

तया विना स्म नो याति नास्थितो न स्म चेष्टते । तया विना क्षममपि शर्म लेभे न शंकरः

ఆమె లేకుండా ఆయన ముందుకు సాగలేకపోయెను; స్థిరంగా నిలువలేక, ఏ కార్యములోనూ ప్రవృత్తి చెందలేకపోయెను. ఆమె లేకుండా సామర్థ్యవంతుడైన శంకరుడుకూడా శాంతి–క్షేమములను పొందలేకపోయెను.

Verse 28

विहृत्य सुचिरं कालं कैलासगिरिकुंजरे । अगमद्धिमवत्प्रस्थं सस्मार स्वेच्छया स्मरन्

కైలాసగిరి యొక్క ఉన్నత కుంజరములలో దీర్ఘకాలము విహరించి, ఆయన హిమవత్ ప్రస్థమునకు (కొండచరియల వైపు) వెళ్లెను; స్వేచ్ఛతో ఆమెను స్మరించుచు, అంతరంగమున కామప్రేరణను కూడా స్మరించెను.

Verse 29

तस्मिन्प्रविष्टे कामे तु वसंतश्शंकरांतिके । वितस्तार निजं भावं हार्दं विज्ञाय यत्प्रभो

కాముడు అక్కడ ప్రవేశించినప్పుడు వసంతుడు శంకరుని సమీపమునకు వచ్చెను; ప్రభువు హృదయాంతర భావమును గ్రహించి తన ఉద్దేశ్యమును వెల్లడించెను.

Verse 30

सर्वे च पुष्पिता वृक्षा लताश्चान्याश्च पुष्पिताः । अंभांसि फुल्लपद्मानि पद्मास्सभ्रमरास्तथा

అన్ని వృక్షములు పుష్పభరితమైయుండెను; లతలు మరియు ఇతర మొక్కలును పూయుచుండెను. జలములు వికసిత పద్మములతో అలంకృతమై, ఆ పద్మముల చుట్టు భ్రమరములు మ్రోగుచుండెను.

Verse 31

प्रविष्टे तत्र सदृतौ ववौ स मलयो मरुत् । सुगंधिगंधपुष्पेण मोदकश्च सुगंधियुक्

అక్కడ ఆ శుభ ఋతువు ప్రవేశించగానే మలయ మారుతము వీచెను; సుగంధ పుష్పాల పరిమళమును మోసుకొనివచ్చెను; వాతావరణానందమూ సువాసనతో నిండెను.

Verse 32

संध्यार्द्रचन्द्रसंकाशाः पलाशाश्च विरेजिरे । कामास्त्रवत्सुमनसः प्रमोदात्पादपाधरः

సంధ్యావేళ తేమతో మృదువైన చంద్రుని వలె ప్రకాశించిన పలాశ పుష్పాలు విరాజిల్లాయి. కామదేవుని బాణాల వలె మనోహరమైన ఆ సుమనసులు ఆనందంతో వృక్షశాఖలను అలంకరించాయి.

Verse 33

बभुः पंकजपुष्पाणि सरस्सु संकलाञ्जनान् । संमोहयितुमुद्युक्ता सुमुखी वायुदेवता

సరస్సుల్లో కమలపుష్పాలు వికసించాయి, అంజనంలా నలుపు పూసినట్లుగా కనిపించాయి. సుముఖి వాయుదేవత మనస్సును మోహింపజేయుటకు సిద్ధమైంది.

Verse 34

नागकेशरवृक्षाश्च स्वर्णवर्णैः प्रसूनकैः । बभुर्मदनकेत्वाभा मनोज्ञाश्शंकरांतिके

శంకరుని సమీపంలో నాగకేశర వృక్షాలు స్వర్ణవర్ణ పుష్పాలతో అలంకృతమై మనోహరంగా ప్రకాశించెను; అవి కామదేవుని ధ్వజంలా దీప్తిమంతమై కనిపించెను।

Verse 35

लवंगवल्लीसुरभिगंधेनोद्वास्य मारुतम् । मोहयामास चेतांसि भृशं कामिजने पुरा

లవంగ వల్లి సువాసనతో గాలిని పరిమళింపజేసి, ఆమె ఒకప్పుడు కామాసక్తులైన జనుల మనస్సులను అత్యంతంగా మోహింపజేసెను।

Verse 36

चारु पावकचर्चित्सु सुस्वराश्चूतशालिनः । बभुर्मदनबाणौघपर्यंकमदनावृताः

ఆ సుందర వనాలలో అగ్నిప్రభ యొక్క మృదువైన వేడి స్పర్శతో, మధుర స్వరాలు నినదిస్తూ, మామిడి వృక్షసమృద్ధితో—అక్కడ సమస్తం కామదేవుని అనేక బాణాలతో పరచిన పరుపులా విస్తరించి, కామశక్తిచే ఆవరించబడినట్లు అనిపించెను।

Verse 37

अंभांसि मलहीनानि रेजुः फुल्लकुशाशयाः । मुनीनामिव चेतांसि प्रव्यक्तज्योतिरुद्गमम्

మలరహితమైన జలాలు ప్రకాశించెను; పుష్పించిన కుశశయ్యలతో అలంకృతమై—మునుల చిత్తములవలె, అంతర్జ్యోతి స్పష్టంగా ఉదయించి దీప్తించెను.

Verse 38

तुषारास्सूर्यरश्मीनां संगमादगमन् बहिः । प्रमत्वानीक्ष्यतेक्षाश्च सलिलीहृदयास्तदा

సూర్యకిరణాల సంగమంతో తుషారం కరిగి బయటకు ప్రవహించెను. అప్పుడు భూమి మత్తుగా కనిపించెను; జలాలు ఉప్పొంగి, ఆమె హృదయమే జలమయమైనట్లు అనిపించెను.

Verse 39

प्रसन्नास्सह चन्द्रेण ननिषारास्तदाऽभवन् । विभावर्यः प्रियेणैवं कामिन्यस्तु मनोहराः

అప్పుడు చంద్రునితో కూడిన రాత్రులు ప్రశాంతంగా, ప్రకాశంగా మారాయి; ప్రియునితో ఏకమై ఉన్నప్పుడు ఆ రాత్రులే ప్రేమవశమైన స్త్రీలవలె మనోహరంగా కనిపించాయి।

Verse 40

तस्मिन्काले महादेवस्सह सत्या धरोत्तमे । रेमे स सुचिरं छन्दं निकुंजेषु नदीषु च

ఆ సమయంలో మహాదేవుడు సతీతో కలిసి ఆ పరమ పవిత్ర ఉత్తమ భూమిపై, వనకుంజాలలోను నదీతీరాలలోను, తన ఇష్టానుసారంగా దీర్ఘకాలం విహరించాడు।

Verse 41

तथा तेन समं रेजे तदा दाक्षायिणि मुने । यथा हरः क्षणमपि शांतिमाप तया विना

ఓ మునీ, అప్పుడు దాక్షాయిణి అతనితో సమాన కాంతితో వెలిగింది; ఎందుకంటే హరుడు (శివుడు) ఆమె లేక క్షణమాత్రమూ శాంతిని పొందలేదు।

Verse 42

संभोगविषये देवी सती तस्य मनः प्रिया । विशतीव हरस्यांगे पाययन्निव तद्रसम्

సంభోగ విషయములో దేవీ సతీ—అతని మనసుకు అత్యంత ప్రియమైనది—హరుని (శివుని) దేహంలోకి ప్రవేశిస్తున్నట్లుగా కనిపించింది; ఆ ఆనందరసాన్ని ఆయనకు పానముచేయిస్తున్నట్లుగా అనిపించింది।

Verse 43

तस्या कुसुममालाभिर्भूषयन्सकलां तनुम् । स्वहस्तरचिताभिस्तु नवशर्माकरोच्च सः

తన స్వహస్తాలతో గుచ్చిన పుష్పమాలలతో ఆమె సమస్త దేహాన్ని అలంకరించి, భగవాన్ శివుడు ఆమెకు నిత్యనూతన హర్షమూ మంగళానందమూ కలిగించాడు।

Verse 44

आलापैर्वीक्षितैर्हास्यैस्तथा संभाषणैर्हरः । तस्यादिदेश गिरिजां सपतीवात्मसंविदम्

స్నేహాలాపాలు, చూపులు, మృదుహాసం, అంతరంగ సంభాషణలతో హరుడు (శివుడు) గిరిజకు—తన స్వంత ప్రియ సహధర్మిణిలా—తన ఆత్మసంవిద్‌జనిత అంతర్జ్ఞానాన్ని ఉపదేశించెను.

Verse 45

तद्वक्त्रचंद्र पीयूषपानस्थिरतनुर्हरः । नानावैशेषिकीं तन्वीमवस्थां स कदाचन

ఆమె ముఖచంద్రపు అమృతసమ పీయూషాన్ని పానంచేసి హరుడు (శివుడు) తన దేహాన్ని స్థిరపరచుకొనెను; ఆపై ఆయన ఎన్నో ప్రత్యేక స్థూల దేహావస్థలను ఎప్పుడూ స్వీకరించలేదు.

Verse 46

तद्वक्त्राम्बुजवासेन तत्सौन्दर्य्यैश्च नर्मभिः । गुणैरिव महादंती बद्धो नान्यविचेष्टितः

ఆమె ముఖాంబుజంలో నివసించుటచేత, ఆమె సౌందర్యముచేత మరియు స్నేహపూర్వక నర్మవచనములచేత ఆయన అలా బంధింపబడెను—గుణమనే తాడుతో మహాదంతి ఏనుగు కట్టబడినట్లు—ఇతరంగా ప్రవర్తించలేకపోయెను.

Verse 47

इति हिमगिरिकुंजप्रस्थभागे दरीषु प्रतिदिनमभिरेमे दक्षपुत्र्या महेशः । क्रतुभुजपरिमाणैः क्रीडतस्तस्य जाता दश दश च सुरर्षे वत्सराः पंच चान्ये

ఇట్లు హిమాలయ వనకుంజాల శిఖరఢాళ్లపైని లోయలలోను గుహలలోను మహేశ్వరుడు ప్రతిదినము దక్షకన్య సతితో ఆనందముగా విహరించెను। హే శ్రేష్ఠ మునీ, యజ్ఞభోక్త దేవగణ పరిమాణమున ఆయన క్రీడించుచుండగా పది పది సంవత్సరములు, మరియొక ఐదు సంవత్సరములు గడిచిపోయెను।