दक्षस्य तपः तथा जगदम्बायाः प्रत्यक्षता — Dakṣa’s Austerities and the Direct Manifestation of Jagadambā

Verse 1

नारद उवाच । ब्रह्मन् शंभुवर प्राज्ञ सम्यगुक्तं त्वयानघ । शिवाशिवचरित्रं च पावितं जन्म मे हितम्

నారదుడు పలికెను—ఓ బ్రహ్మన్! శంభుభక్తులలో శ్రేష్ఠుడవైన జ్ఞాని, ఓ నిర్దోషా! నీవు సమ్యకంగా చెప్పితివి. శివ-సతీ పావన చరిత్రను వినుటవలన నా జన్మ పవిత్రమై నిజంగా సార్థకమైంది।

Verse 2

इदानीं वद दक्षस्तु तपः कृत्वा दृढव्रतः । कं वरं प्राप देव्यास्तु कथं सा दक्षजाऽभवत्

ఇప్పుడు చెప్పండి—దృఢవ్రతంతో తపస్సు చేసిన దక్షుడు ఏ వరాన్ని పొందెను? అలాగే దేవి ఎలా దక్షుని కుమార్తెగా జన్మించింది?

Verse 3

ब्रह्मोवाच । शृणु नारद धन्यस्त्वं मुनिभिर्भक्तितोखिलैः । यथा तेपे तपो दक्षो वरं प्राप च सुव्रतः

బ్రహ్ముడు పలికెను—ఓ నారదా, వినుము; నీవు ధన్యుడవు, భక్తితో సమస్త మునులు నిన్ను గౌరవిస్తారు. సువ్రతుడైన దక్షుడు ఎలా తపస్సు చేసి వరం పొందెనో నేను చెప్తాను.

Verse 4

मदाज्ञप्तस्सुधीर्दक्षस्समाधाय महाधिपः । अपाद्यष्टुं च तां देवीं तत्कामो जगदंबिकाम्

నా ఆజ్ఞచే ప్రేరితుడై, బుద్ధిమంతుడైన మహాధిపతి దక్షుడు మనస్సును సమాధానపరచి, ఆ కోరికతో జగదంబిక అయిన ఆ దేవిని తనకు (కుమార్తెరూపంగా) పొందాలని ఆశించాడు.

Verse 5

क्षीरोदोत्तरतीरस्थां तां कृत्वा हृदयस्थिताम् । तपस्तप्तुं समारेभे द्रुष्टुं प्रत्यक्षतोम्बिकाम्

క్షీరోద సముద్ర ఉత్తర తీరంలో నివసించే ఆమెను హృదయంలో స్థాపించి, అంబికను ప్రత్యక్షంగా ముఖాముఖి దర్శించాలనే కోరికతో అతడు తపస్సు ప్రారంభించాడు।

Verse 6

दिव्यवर्षेण दक्षस्तु सहस्राणां त्रयं समाः । तपश्चचार नियतस्सं यतात्मा दृढव्रतः

దక్షుడు అప్పుడు మూడు వేల దివ్య సంవత్సరాలు తపస్సు చేశాడు—నియమబద్ధుడై, ఆత్మసంయమంతో, అంతర్ముఖుడై, దృఢవ్రతుడై।

Verse 7

मारुताशी निराहारो जलाहारी च पर्णभुक् । एवं निनाय तं कालं चिंतयन्तां जगन्मयीम्

కొన్నిసార్లు వాయువే ఆహారంగా, కొన్నిసార్లు పూర్తిగా నిరాహారంగా, కొన్నిసార్లు కేవలం జలాహారంగా, మరికొన్నిసార్లు ఆకులు మాత్రమే తిని—జగన్మయి సతి ఆ కాలాన్ని శివచింతనలో గడిపింది।

Verse 8

दुर्गाध्यानसमासक्तश्चिरं कालं तपोरतः । नियमैर्बहुभिर्देवीमाराधयति सुव्रतः

దుర్గాధ్యానమునందు లీనమై, దీర్ఘకాలము తపస్సులో నిమగ్నమై, సువ్రతగా అనేక నియమాచారములతో ఆమె దేవిని ఆరాధించెను.

Verse 9

ततो यमादियुक्तस्य दक्षस्य मुनिसत्तम । जगदम्बा पूजयतः प्रत्यक्षमभवच्छिवा

అప్పుడు, ఓ మునిశ్రేష్ఠా, యమాది నియమాలతో యుక్తుడైన దక్ష ప్రజాపతి జగదంబను పూజించుచుండగా, శివా దేవి అతని ఎదుట ప్రత్యక్షరూపంగా అవతరించింది।

Verse 10

ततः प्रत्यक्षतो दृष्ट्वा जगदम्बां जगन्मयीम् । कृतकृत्यमथात्मानं मेने दक्षः प्रजापतिः

ఆపై జగన్మయి జగదంబను ప్రత్యక్షంగా దర్శించి, ప్రజాపతి దక్షుడు తనను తాను కృతకృత్యుడనిగా భావించి, జీవనలక్ష్యం నెరవేరిందని అనుకున్నాడు।

Verse 11

सिंहस्थां कालिकां कृष्णां चारुवक्त्रां चतुर्भुजाम् । वरदाभयनीलाब्जखड्गहस्तां मनोहराम्

దేవిని కాలికా రూపంగా ధ్యానించాలి—సింహాసీన, కృష్ణవర్ణ, సుందర ముఖముతో, చతుర్భుజ, మనోహర స్వరూపిణి; చేతుల్లో వరం, అభయం, నీలకమలం, ఖడ్గం ధరించినది।

Verse 12

आरक्तनयनां चारुमुक्तकेशीं जगत्प्रसूम् । तुष्टाव वाग्भिश्चित्राभिः सुप्रणम्याथ सुप्रभाम्

తరువాత అతడు గాఢంగా నమస్కరించి, ఎర్రటి ఛాయ కలిగిన నేత్రాలు, సుందరంగా విరబూసిన కేశాలు గల, జగత్మాత అయిన ఆ సుప్రభా దేవిని విచిత్రమైన స్తుతివాక్యాలతో స్తుతించాడు।

Verse 13

दक्ष उवाच । जगदेव महामाये जगदीशे महेश्वरि । कृपां कृत्वा नमस्तेस्तु दर्शितं स्ववपुर्मम

దక్షుడు అన్నాడు— ఓ జగదంబా, ఓ మహామాయా, ఓ జగదీశ్వరి మహేశ్వరి! కరుణచేసి నా నమస్కారాన్ని స్వీకరించావు; నీకు నమస్కారం, ఎందుకంటే నీవు నీ స్వరూపాన్ని నాకు దర్శింపజేశావు।

Verse 14

प्रसीद भगवत्याद्ये प्रसीद शिवरूपिणम् । प्रसीद भक्तवरदे जगन्माये नमोस्तु ते

హే ఆద్యా భగవతి, ప్రసన్నమవు; హే శివరూపిణి, కరుణించు. హే భక్తవరదాయిని, జగన్మాయా, నీకు నమస్కారం.

Verse 15

ब्रह्मोवाच । इति स्तुता महेशानी दक्षेण प्रयतात्मना । उवाच दक्षं ज्ञात्वापि स्वयं तस्येप्सितं मुने

బ్రహ్ముడు పలికెను—ఇలా ఏకాగ్రచిత్తుడైన దక్షుడు స్తుతించగా మహేశానీ (సతీ), ఓ మునీ, దక్షుణ్ని బాగా తెలిసికూడా, అతడు కోరిన విషయమై స్వయంగా అతనితో పలికింది.

Verse 16

देव्युवाच । तुष्टाहं दक्ष भवतस्सद्भक्त्या ह्यनया भृशम् । वरं वृणीष्व स्वाभीष्टं नादेयं विद्यते तव

దేవి పలికింది—ఓ దక్షా, నీ ఈ సద్భక్తితో నేను అత్యంత సంతోషించాను. నీకు ఇష్టమైన వరాన్ని కోరుకో; నీకు ఇవ్వనిది ఏదీ లేదు.

Verse 17

ब्रह्मोवाच । जगदम्बावचश्श्रुत्वा ततो दक्षः प्रजापतिः । सुप्रहृष्टतरः प्राह नामं नामं च तां शिवाम्

బ్రహ్ముడు పలికెను—జగదంబ వచనములు విని ప్రజాపతి దక్షుడు అత్యంత ఆనందించెను; ఆ శుభమయి శివాదేవిని పేరుపేరునా మళ్లీ మళ్లీ సంబోధించెను।

Verse 18

दक्ष उवाच । जगदम्बा महामाये यदि त्वं वरदा मम । मद्वचः शृणु सुप्रीत्या मम कामं प्रपूरय

దక్షుడు పలికెను—హే జగదంబా, హే మహామాయా! నీవు నాకు వరదాయినివైతే, సుప్రీతితో నా మాట వినుము; నా కోరికను నెరవేర్చుము।

Verse 19

मम स्वामी शिवो यो हि स जातो ब्रह्मणस्तुतः । रुद्रनामा पूर्णरूपावतारः परमात्मनः

నా స్వామి ఆ శివుడే; ఆయన అవతరించి బ్రహ్మదేవునిచే స్తుతింపబడ్డాడు. ఆయన ‘రుద్ర’ అనే నామంతో ప్రసిద్ధుడు—పరమాత్ముని సంపూర్ణ అవతారం.

Verse 20

तवावतारो नो जातः का तत्पत्नी भवेदतः । तं मोहय महेशानमवतीर्य क्षितौ शिवे

నీ అవతారం ఇంకా జరగలేదు; అట్లయితే ఆయన భార్య ఎవరు అవుతారు? కాబట్టి హే శివే, భూమిపై అవతరించి నీ దివ్యశక్తితో మహేశానుని మోహింపుము.

Verse 21

त्वदृते तस्य मोहाय न शक्तान्या कदाचन । तस्मान्मम सुता भूत्वा हरजायाभवाऽधुना

నీ తప్ప ఆయనను మోహింపజేయగల శక్తి మరెవరికీ ఎప్పుడూ లేదు. అందువల్ల నా కుమార్తెగా జన్మించి, ఇప్పుడు హరుడు (శివుడు) యొక్క భార్యవైయి.

Verse 22

इत्थं कृत्वा सुलीला च भव त्वं हर मोहिनी । ममैवैष वरो देवि सत्यमुक्तं तवाग्रतः

“హే సులీలా దేవీ! ఇలా చేసి నీవు హరుడు (శివుడు)కూడా మోహింపజేసే మోహినిగా అవు. దేవీ, ఈ వరం నాదే; నీ సమక్షంలో నేను సత్యమే పలికాను.”

Verse 23

केवलं स्वार्थमिति च सर्वेषां जगतामपि । ब्रह्मविष्णुशिवानां च ब्रह्मणा प्रेरितो ह्यहम्

“(‘ఇది కేవలం స్వార్థం కోసం’ అని భావిస్తూ)—అది సమస్త లోకాలకూ అలాగే. బ్రహ్మ, విష్ణు, శివుల విషయములో కూడా, నేనూ బ్రహ్మచే ప్రేరేపితుడనే.”

Verse 24

ब्रह्मोवाच । इत्याकर्ण्य प्रजेशस्य वचनं जगदम्बिका । प्रत्युवाच विहस्येति स्मृत्वा तं मनसा शिवम्

బ్రహ్ముడు పలికెను—ప్రజాపతి వచనమును విని జగదంబిక మృదుహాసంతో ప్రత్యుత్తరం చెప్పి, మనసులో శివుని స్మరించింది।

Verse 25

देव्युवाच । तात प्रजापते दक्ष शृणु मे परमं वचः । सत्यं ब्रवीमि त्वद्भक्त्या सुप्रसन्नाखिलप्रदा

దేవి పలికెను—తాత, ఓ ప్రజాపతి దక్షా, నా పరమ వచనమును వినుము. నేను సత్యమే చెబుతున్నాను; నీ భక్తితో నేను పరమ ప్రసన్నురాలిని, సర్వ వరప్రదాయిని।

Verse 26

अहं तव सुता दक्ष त्वज्जायायां महेश्वरी । भविष्यामि न संदेहस्त्वद्भक्तिवशवर्तिनी

ఓ దక్షా, నేను నీ కుమార్తెగా అవతరిస్తాను—నీ భార్య గర్భమున మహేశ్వరీగా. ఇందులో సందేహం లేదు; నీ భక్తికి వశమై నేను అలా జరుగుతాను।

Verse 27

तथा यत्नं करिष्यामि तपः कृत्वा सुदुस्सहम् । हरजाया भविष्यामि तद्वरं प्राप्य चानघ

అందువల్ల నేను నిశ్చయంగా ప్రయత్నించి, అత్యంత దుర్భరమైన తపస్సు చేస్తాను. హే అనఘా! ఆ వరం పొందిన తరువాత నేను హరుడు (శివుడు) యొక్క భార్యనవుతాను.

Verse 28

नान्यथा कार्यसिद्धिर्हि निर्विकारी च स प्रभुः । विधेर्विष्णोश्च संसेव्यः पूर्ण एव सदाशिवः

ఇతర విధంగా కార్యసిద్ధి కలగదు; ఎందుకంటే ఆ ప్రభువు నిర్వికారుడు. ఆ సంపూర్ణ సదాశివుడే విధాత బ్రహ్మకూ, విష్ణువుకూ సేవ్యుడు, ఆరాధ్యుడు.

Verse 29

अहं तस्य सदा दासी प्रिया जन्मनि जन्मनि । मम स्वामी स वै शंभुर्नानारूपधरोपि ह

నేను ఎల్లప్పుడూ ఆయన దాసిని, జన్మ జన్మకు ఆయన ప్రియురాలిని. నా స్వామి నిజంగా శంభువే; ఆయన ఎన్నో రూపాలు ధరించినా సరే.

Verse 30

वरप्रभावाद्भ्रुकुटेरवतीर्णो विधेस्म च । अहं तद्वरतोपीहावतरिष्ये तदाज्ञया

ఆ వర ప్రభావంతోనే నేను విధాత బ్రహ్ముడి భ్రూకుటి నుండి అవతరించాను. అలాగే ఆ వర ప్రకారమే, ఆయన ఆజ్ఞతో, నేనూ ఇక్కడ అవతరిస్తాను.

Verse 31

गच्छ स्वभवनं तात मया ज्ञाता तु दूतिका । हरजाया भविष्यामि भूता ते तनयाचिरात्

హే తాతా! నీ ఇంటికి వెళ్లు; దూతగా నీ సందేశాన్ని నేను గ్రహించాను. కాలానుగుణంగా నేను హరుడు (శివుడు) యొక్క భార్యనవుతాను, త్వరలోనే నీ కుమార్తెగానూ అవుతాను.

Verse 32

इत्युक्त्वा सद्वचो दक्षं शिवाज्ञां प्राप्य चेतसि । पुनः प्रोवाच सा देवी स्मृत्वा शिवपदाम्बुजम्

దక్షునికి ఈ సత్యసుందర వచనాలు చెప్పి, హృదయంలో శివాజ్ఞను పొందిన దేవి, భగవాన్ శివుని పాదపద్మాలను స్మరించి మళ్లీ అతనితో పలికింది.

Verse 33

परन्तु पण आधेयो मनसा ते प्रजापते । श्रावयिष्यामि ते तं वै सत्यं जानीहि नो मृषा

కానీ, ఓ ప్రజాపతీ, నీ మనస్సు ఒక ప్రతిజ్ఞను స్వీకరించింది. నేను నీకు అదే సత్యాన్ని వినిపిస్తాను—ఇది సత్యమేనని తెలుసుకో, అసత్యం కాదు.

Verse 34

यदा भवान् मयि पुनर्भवेन्मंदादरस्तपा । देहं त्यक्ष्ये निजं सत्यं स्वात्मन्यस्म्यथ वेतरम्

ఓ తపస్వీ, నీవు మళ్లీ నాపట్ల నిరాదరంగా మారినప్పుడు, నిజంగా నేను ఈ దేహాన్ని త్యజిస్తాను. అప్పుడు నేను నా స్వాత్మలో స్థితమవుతాను—లేదా ఇతరత్రా వెళ్లిపోతాను.

Verse 35

एष दत्तस्तव वरः प्रतिसर्गं प्रजापते । अहं तव सुता भूत्वा भविष्यामि हरप्रिया

ఓ ప్రజాపతీ, ప్రతి సృష్టిచక్రంలో నీకు ఈ వరం ప్రసాదించబడింది. నేను నీ కుమార్తెగా జన్మించి హరుడు (శివుడు) యొక్క ప్రియురాలిని అవుతాను.

Verse 36

ब्रह्मोवाच एवमुक्त्वा महेशानी दक्षं मुख्यप्रजापतिम् । अंतर्दधे द्रुतं तत्र सम्यग् दक्षस्य पश्यतः

బ్రహ్ముడు పలికెను—ఇట్లు చెప్పి మహేశానీ సతీ ప్రధాన ప్రజాపతి దక్షునితో మాటలాడి, దక్షుడు చూస్తుండగానే ఆ స్థలమునుండి తక్షణమే అంతర్ధానమైంది।

Verse 37

अंतर्हितायां दुर्गायां स दक्षोपि निजाश्रमम् । जगाम च मुदं लेभे भविष्यति सुतेति सा

దుర్గాదేవి అంతర్హితమైన తరువాత దక్షుడూ తన ఆశ్రమానికి వెళ్లెను; “ఆమె నా కుమార్తె అవుతుంది” అని భావించి అతడు మహానందాన్ని పొందెను।