कामदाहोत्तरवृत्तान्तः / Aftermath of Kāma’s Burning (Pārvatī’s Fear and Himavān’s Consolation)

Verse 1

नारद उवाच । विधे तात महाप्राज्ञ विष्णुशिष्य त्रिलोककृत् । अद्भुतेयं कथा प्रोक्ता शंकरस्य महात्मनः

నారదుడు పలికెను—ఓ విధాత (బ్రహ్మా), ఓ తండ్రీ, ఓ మహాప్రాజ్ఞా, విష్ణుశిష్యా, త్రిలోకకర్తా! మహాత్ముడు శంకరుని ఈ అద్భుత కథ చెప్పబడింది।

Verse 2

भस्मीभूते स्मरे शंभुतृतीयनयनाग्निना । तस्मिन्प्रविष्टे जलधौ वद त्वं किमभूत्ततः

శంభువు తృతీయ నేత్రాగ్నితో స్మరుడు (కాముడు) భస్మమై, ఆపై సముద్రంలో ప్రవేశించినప్పుడు, తరువాత ఏమైంది—నీవు చెప్పుము।

Verse 3

किं चकार ततो देवी पार्वती कुधरात्मजः । गता कुत्र सखीभ्यां सा तद्वदाद्य दयानिधे

అప్పుడు దేవీ పార్వతి, గిరిరాజకుమార్తె, ఏమి చేసింది? ఆమె సఖులతో కలిసి ఎక్కడికి వెళ్లింది? హే దయానిధీ, ఈ రోజు మాకు అది చెప్పండి।

Verse 4

ब्रह्मोवाच । शृणु तात महाप्राज्ञ चरितं शशिमौलिनः । महोतिकारकस्यैव स्वामिनो मम चादरात्

బ్రహ్ముడు పలికెను—ఓ తాత, ఓ మహాప్రాజ్ఞా, శశిమౌళి శ్రీశివుని పవిత్ర చరిత్రను విను. ఆ మహోపకారకుడు—నా స్వామి కూడా—అనే గౌరవంతో నేను భక్తితో వివరిస్తున్నాను।

Verse 5

यदाहच्छंभुनेत्रोद्भवो हि मदनं शुचिः । महाशब्दोऽद्भुतोऽभूद्वै येनाकाशः प्रपूरितः

శంభువు నేత్రం నుండి పుట్టిన శుద్ధ అగ్ని మదనుని తాకినప్పుడు, ఒక అద్భుతమైన మహాశబ్దం ఉద్భవించి, ఆకాశమంతా నింపింది।

Verse 6

तेन शब्देन महता कामं दग्धं समीक्ष्य च । सखीभ्यां सह भीता सा ययौ स्वगृहमाकुला

ఆ మహాశబ్దంతో భయపడిన ఆమె, మదనుడు దగ్ధమైనదాన్ని చూసి, ఇద్దరు సఖులతో కలిసి కలవరంతో తన ఇంటికి వెళ్లిపోయింది।

Verse 7

तेन शब्देन हिमवान्परिवारसमन्वितः । विस्मितोऽभूदतिक्लिष्टस्सुतां स्मृत्वा गतां ततः

ఆ శబ్దాన్ని విని హిమవాన్ పరివారంతో కలిసి ఆశ్చర్యపోయాడు; వెళ్లిపోయిన తన కుమార్తెను తలచి అతడు అత్యంత కలత చెందాడు।

Verse 8

जगाम शोकं शैलेशो सुतां दृष्ट्वातिविह्वलाम् । रुदतीं शंभुविरहादाससादाचलेश्वरः

శంభువిరహంతో అత్యంత వ్యాకులమై ఏడుస్తున్న తన కుమార్తెను చూచి పర్వతరాజు హిమవాన్ శోకగ్రస్తుడై, హృదయం కలతచెంది ఆమెను సమీపించాడు।

Verse 9

आसाद्य पाणिना तस्या मार्जयन्नयनद्वयम् । मा बिभीहि शिवेऽरोदीरित्युक्त्वा तां तदाग्रहीत्

ఆమెను చేరి తన చేతితో ఆమె రెండు కన్నీళ్లను తుడిచుతూ—“శివే, భయపడకు; ఏడవకు” అని చెప్పి, ఆమెను ఆలింగనం చేసుకున్నాడు।

Verse 10

क्रोडे कृत्वा सुतां शीघ्रं हिम वानचलेश्वरः । स्वमालयमथानिन्ये सांत्वयन्नतिविह्वलाम्

వెంటనే పర్వతాధిపతి హిమవాన్ తన కుమార్తెను మడిలో కూర్చోబెట్టి, అత్యంత వ్యాకులమైన ఆమెను ఓదార్చుతూ తన మహాలయానికి తీసుకెళ్లాడు।

Verse 11

अंतर्हिते स्मरं दग्ध्वा हरे तद्विरहाच्छिवा । विकलाभूद् भृशं सा वै लेभे शर्म न कुत्रचित्

హరి (శివుడు) అంతర్హితుడై కామదేవుని దహించిన తరువాత, ఆయన విరహంతో శివా అత్యంత వికలమైపోయింది; ఆమెకు ఎక్కడా శాంతి లభించలేదు।

Verse 12

पितुर्गृहं तदा गत्वा मिलित्वा मातरं शिवा । पुनर्जातं तदा मेने स्वात्मानं सा धरात्मजा

అప్పుడు శివా (పార్వతి) తండ్రి ఇంటికి వెళ్లి తల్లిని కలిసింది. అప్పుడు ధరాత్మజ తనను తాను పునర్జన్మించినట్లుగా భావించింది.

Verse 13

निनिंद च स्वरूपं सा हा हतास्मीत्यथाब्रवीत् । सखीभिर्बोधिता चापि न बुबोध गिरीन्द्रजा

ఆమె తన రూపాన్ని నిందిస్తూ, “హాయ్! నేను నాశనమయ్యాను!” అని పలికింది. సఖులు బోధించినా గిరీంద్రజకు స్పష్టత రాలేదు.

Verse 14

स्वपती च पिबंती च सा स्नाती गच्छती शिवा । तिष्ठंती च सखीमध्ये न किंचित्सुखमाप ह

ఆ శివా నిద్రించినా, త్రాగినా, స్నానం చేసినా, నడిచినా; సఖుల మధ్య నిలిచినా ఆమెకు కించిత్తు సుఖం లభించలేదు—మనస్సు శివునిలోనే నిలిచెను.

Verse 15

धिक्स्वरूपं मदीयं च तथा जन्म च कर्म च । इति ब्रुवंती सततं स्मरंती हरचेष्टितम्

“ధిక్ నా స్వరూపమునకును, నా జన్మకును నా కర్మలకును!”—అని పదేపదే పలుకుతూ ఆమె నిరంతరం హరుడు (శివుడు) చేసిన చేష్టలను, సంకల్పాన్ని స్మరించుచుండెను।

Verse 16

एवं सा पार्वती शंभुविरहोत्क्लिष्टमानसा । सुखं न लेभे किंचिद्राऽब्रवीच्छिवशिवेति च

ఇలా శంభు (శివుడు) వియోగంతో కలతచెందిన మనస్సుగల పార్వతి ఏ మాత్రమూ సుఖం పొందలేదు; ఆమె నిరంతరం “శివ, శివ” అని పలికెను।

Verse 17

निवसंती पितुर्ग्गेहे पिनाकिगतचेतना । शुशोचाथ शिवा तात मुमोह च मुहुर्मुहुः

తండ్రి ఇంటిలో నివసిస్తున్నప్పటికీ శివా మనస్సు పినాకధారి పరమేశ్వరుడైన శివునిలోనే లీనమై ఉండేది. ఓ తాత, ఆమె తీవ్రంగా విలపించి, మళ్లీ మళ్లీ మోహంతో మూర్ఛించేది।

Verse 18

शैलाधिराजोप्यथ मेनकापि मैनाकमुख्यास्तनयाश्च सर्वे । तां सांत्वयामासुरदीनसत्त्वा हरं विसस्मार तथापि नो सा

అప్పుడు శైలాధిరాజుడైన హిమాలయుడు, మేనకా, అలాగే మైనాకుడు మొదలైన కుమారులందరూ దృఢహృదయంతో ఆమెను సాంత్వన పరచారు; అయినా ఆమె హరుడైన శివుని ఏమాత్రం మరచలేదు।

Verse 19

अथ देवमुने धीमन्हिमव त्प्रस्तरे तदा । नियोजितो बलभिदागमस्त्वं कामचारतः

అప్పుడు, ఓ దేవమునీ, ఓ ధీమాన్—ఆ సమయంలో హిమవంతుని శైలప్రాంతంలో బలభిద్ (ఇంద్రుడు) నిన్ను స్వేచ్ఛానుసారంగా సంచరిస్తూ అక్కడికి వెళ్లమని నియోగించాడు।

Verse 20

ततस्त्वं पूजितस्तेन भूधरेण महात्मना । कुशलं पृष्टवांस्तं वै तदाविष्टो वरासने

తర్వాత ఆ మహాత్ముడైన పర్వతరాజు నిన్ను విధివిధానంగా పూజించాడు; నీవు శ్రేష్ఠాసనంపై ఉపవిష్టుడై, దివ్య సమాధిస్థితిలో ఉండి, అతని కుశలక్షేమాన్ని అడిగావు।

Verse 21

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां तृतीये पार्वतीखण्डे नारदोपदेशो नामैकविंशोऽध्यायः

ఇట్లు శ్రీశివమహాపురాణములో ద్వితీయ విభాగమైన రుద్రసంహితలో తృతీయమైన పార్వతీఖండమున “నారదోపదేశము” అను ఇరవై ఒకటవ అధ్యాయము సమాప్తమైంది।

Verse 22

श्रुत्वावोचो मुने त्वं तु तं शैलेशं शिवं भज । तमामंत्र्योदतिष्ठस्त्वं संस्मृत्य मनसा शिवम्

ఆ మాటలు విని, ఓ మునీ, నీవు ఇలా అన్నావు—“ఆ శైలేశ్వరుడైన శివుని భజించు.” అనంతరం ఆయనను అనుమతి కోరుకొని నీవు లేచి, మనసులో శివుని స్మరించుచూ నిలిచితివి।

Verse 23

तं समुत्सृज्य रहसि कालीं तामगमंस्त्वरा । लोकोपकारको ज्ञानी त्वं मुने शिववल्लभः

ఆయనను రహస్యంగా విడిచి నీవు వేగంగా ఆ కాళీదేవి వద్దకు వెళ్లితివి. ఓ మునీ, నీవు లోకోపకారమున నిమగ్నుడైన జ్ఞాని; నీవు నిజంగా శివునికి ప్రియుడవు।

Verse 24

आसाद्य कालीं संबोध्य तद्धिते स्थित आदरात् । अवोचस्त्वं वचस्तथ्यं सर्वेषां ज्ञानिनां वरः

కాళీదేవిని చేరి, గౌరవంతో ఆమెను సంబోధించి, ఆమె హితమునే దృష్టిలో ఉంచుకొని నీవు సత్యమూ హితకరమూ అయిన వచనములు పలికితివి—ఓ జ్ఞానులలో శ్రేష్ఠుడా।

Verse 25

नारद उवाच । शृणु कालि वचो मे हि सत्यं वच्मि दयारतः । सर्वथा ते हितकरं निर्विकारं सुकामदम्

నారదుడు పలికెను—హే కాళీ, నా వాక్యము వినుము; కరుణతో నేను సత్యమే పలుకుచున్నాను. ఇది సర్వథా నీ హితకరం, నిర్దోషం, సత్కామసిద్ధిని ప్రసాదించునది.

Verse 26

सेवितश्च महादेवस्त्वयेह तपसा विना । गर्ववत्या यदध्वंसीद्दीनानुग्रहकारकः

ఇక్కడ నీవు తపస్సు లేకుండానే మహాదేవుని సేవించి ఆరాధించావు; ఎందుకంటే ఆయన దీనులపై అనుగ్రహం కురిపించే కరుణామయుడు, అహంకారిణి గర్వాన్ని భగ్నం చేసేవాడు.

Verse 27

विरक्तश्च स ते स्वामी महायोगी महेश्वरः । विसृष्टवान्स्मरं दग्ध्वा त्वां शिवे भक्तवत्सलः

హే శివే! నీ స్వామి మహాయోగి మహేశ్వరుడు నిజంగా విరక్తుడు. కామదేవుని దహించి, భక్తవత్సలుడైన ఆయన నిన్ను రాగబంధనాల నుండి విముక్తం చేశాడు.

Verse 28

तस्मात्त्वं सुतपोयुक्ता चिरमाराधयेश्वरम् । तपसा संस्कृतां रुद्रस्स द्वितीयां करिष्यति

కాబట్టి, శ్రేష్ఠ తపస్సుతో యుక్తమై దీర్ఘకాలం ఈశ్వరుని ఆరాధించు. తపస్సుతో సంస్కృతమై శుద్ధమైనప్పుడు రుద్రుడు నిన్ను తన రెండవ (ధర్మపత్నిగా) చేస్తాడు.

Verse 29

त्वं चापि शंकरं शम्भुं न त्यक्ष्यसि कदाचन । नान्यं पतिं हठाद्देवि ग्रहीष्यसि शिवादृते

నీవు కూడా శంకర-శంభువును ఎప్పటికీ విడువవు. ఓ దేవీ! శివుని తప్ప, ఎంత బలవంతం చేసినా నీవు మరెవ్వరినీ భర్తగా స్వీకరించవు.

Verse 30

ब्रह्मोवाच । इत्याकर्ण्यवचस्ते हि मुने सा भूधरात्मजा । किंचिदुच्छ्वसिता काली प्राह त्वां सांजलिर्मुदा

బ్రహ్మ అన్నాడు—ఓ మునీ! నీ మాటలు విని పర్వతపుత్రిక కాళీ కొంత ఊపిరి పీల్చుకొని, ఆనందంతో అంజలి ఘటించి నిన్ను ఇలా పలికింది.

Verse 31

शिवोवाच । त्वं तु सर्वज्ञ जगतामुपकारकर प्रभो । रुद्रस्याराधनार्थाय मंत्रं देहि मुने हि मे

శివుడు పలికెను—హే ప్రభో, మీరు సర్వజ్ఞులు, లోకాలకు ఉపకారకులు. కావున హే మునీ, రుద్రారాధనార్థం నాకు మంత్రం ప్రసాదించండి.

Verse 32

न सिद्यति क्रिया कापि सर्वेषां सद्गुरुं विना । मया श्रुता पुरा सत्यं श्रुतिरेषा सनातनी

సద్గురువు లేకుండా ఎవరికీ ఏ క్రియయూ సిద్ధించదు. ఈ సత్యాన్ని నేను పూర్వమే విన్నాను; ఇది శ్రుతి యొక్క సనాతన ఉపదేశం.

Verse 33

ब्रह्मोवाच । इति श्रुत्वा वचस्तस्याः पार्वत्या मुनिसत्तमः । पंचाक्षरं शम्भुमन्त्रं विधिपूर्वमुपादिशः

బ్రహ్మా పలికెను—పార్వతీ వచనాలను విని ఆ మునిశ్రేష్ఠుడు విధిపూర్వకంగా ఆమెకు పంచాక్షరి శంభు మంత్రాన్ని ఉపదేశించాడు.

Verse 34

अवोचश्च वचस्तां त्वं श्रद्धामुत्पादयन्मुने । प्रभावं मन्त्रराजस्य तस्य सर्वाधिकं मुने

హే మునీ, మీరు చెప్పిన మాటలు శ్రద్ధను ఉద్భవింపజేశాయి. అనంతరం హే మునీ, ఆ మంత్రరాజుని సర్వోన్నతమైన, అతుల ప్రభావాన్ని ప్రకటించారు.

Verse 35

नारद उवाच । शृणु देवि मनोरस्य प्रभावं परमाद्भुतम् । यस्य श्रवणमात्रेण शंकरस्तु प्रसीदति

నారదుడు పలికెను—హే దేవీ, మనోరా యొక్క పరమాద్భుత ప్రభావాన్ని వినుము; దాని శ్రవణమాత్రమున శంకరుడు ప్రసన్నుడగును।

Verse 36

मंत्रोयं सर्वमंत्राणामधिराजश्च कामदः । भुक्तिमुक्तिप्रदोऽत्यंतं शंकरस्य महाप्रियः

ఈ మంత్రం సమస్త మంత్రాలకు అధిరాజు, కోరిన ఫలాన్ని ప్రసాదించేది. ఇది భోగమూ మోక్షమూ అత్యంతంగా ఇస్తుంది; శంకరునికి అత్యంత ప్రియమైనది.

Verse 37

सुभगे येन जप्तेन विधिना सोऽचिराद् द्रुतम् । आराधितस्ते प्रत्यक्षो भविष्यति शिवो ध्रुवम्

హే సుభగే! నియమిత విధానంతో చేసిన జపం వల్ల శివుడు త్వరగా ప్రసన్నుడవుతాడు; అచిరకాలంలోనే, వేగంగా, నీకు ప్రత్యక్షంగా దర్శనమిస్తాడు—ఇది ధృవం।

Verse 38

चिंतयती च तद्रूपं नियमस्था शराक्षरम् । जप मन्त्रं शिवे त्वं हि संतुष्यति शिवो द्रुतम्

నియమంలో స్థిరంగా ఉండి ఆయన స్వరూపాన్నే ధ్యానించు; షడక్షర శివమంత్రాన్ని జపించు. హే దేవీ! ఈ జపమాత్రంతోనే శివుడు త్వరగా సంతుష్టుడవుతాడు।

Verse 39

एवं कुरु तप साध्वि तपस्साध्यो महेश्वरः । तपस्येव फलं सर्वैः प्राप्यते नान्यथा क्वचित्

ఇలా చేయి, హే సాధ్వీ—తపస్సు ఆచరించు. మహేశ్వరుడు తపస్సుతోనే పొందదగినవాడు. నిజంగా, ఫలం అందరికీ తపస్సుతోనే లభిస్తుంది; ఎప్పుడూ ఇతరథా కాదు।

Verse 40

ब्रह्मोवाच । एवमुक्त्वा तदा कालीं नारद त्वं शिवप्रियः । यादृच्छिकोऽगमस्त्वं तु स्वर्गं देवहिते रतः

బ్రహ్ముడు పలికెను—అప్పుడు కాళీని ఇలా ఉద్దేశించి చెప్పి, హే నారదా, నీవు శివప్రియుడవు; యాదృచ్ఛికంగా ఇక్కడికి వచ్చి, దేవహితంలో నిమగ్నుడై తరువాత స్వర్గానికి వెళ్లితివి।

Verse 41

पार्वती च तदा श्रुत्वा वचनं तव नारद । सुप्रसन्ना तदा प्राप पंचाक्षरमनूत्तमम्

ఓ నారదా, అప్పుడు పార్వతి నీ వచనాన్ని విని అత్యంత ప్రసన్నురాలై, భగవాన్ శివభక్తి సారమైన అనుత్తమ పంచాక్షరి మంత్రాన్ని పొందింది।