कामप्रहारः — The Subduing of Kāma (Desire) / Kāma’s Assault and Its Futility

Verse 1

नारद उवाच । ब्रह्मन्विधे महाभाग किं जातं तदनंतरम् । कथय त्वं प्रसादेन तां कथां पापनाशिनीम्

నారదుడు అన్నాడు—ఓ బ్రహ్మా! ఓ విధాతా! ఓ మహాభాగ్యవంతుడా! ఆ తరువాత ఏమి జరిగింది? దయచేసి పాపనాశినీ అయిన ఆ కథను నాకు చెప్పుము.

Verse 2

ब्रह्मोवाच । श्रूयतां सा कथा तात यज्जातं तदनंतरम् । तव स्नेहात्प्रवक्ष्यामि शिवलीलां मुदावहाम्

బ్రహ్మా అన్నాడు—బిడ్డా, ఆ తరువాత జరిగిన కథను వినుము. నీపై స్నేహంతో ఆనందప్రదమైన శివలీలను నేను వివరించుదును.

Verse 3

धैर्यस्य व्यसनं दृष्ट्वा महायोगी महेश्वरः । विचिंतितं मनस्येवं विस्मितोऽतिततः परम्

ధైర్యమే వ్యసనంలో పడినదాన్ని చూసి మహాయోగి మహేశ్వరుడు అంతర్మనంలో ఆలోచనలో మునిగిపోయాడు; హృదయంలో ఇలా తలచి అపారంగా ఆశ్చర్యపడ్డాడు.

Verse 4

शिव उवाच । किमु विघ्नाः समुत्पन्नाः कुर्वतस्तप उत्तमम् । केन मे विकृतं चित्तं कृतमत्र कुकर्मिणा

శివుడు అన్నాడు—నేను ఈ ఉత్తమ తపస్సు చేస్తున్నప్పుడు ఈ విఘ్నాలు ఎందుకు పుట్టాయి? ఇక్కడ ఏ దుష్కర్మి నా చిత్తాన్ని వికృతం చేసి చంచలంగా చేశాడు?

Verse 5

कुवर्णनं मया प्रीत्या परस्त्र्युपरि वै कृतम् । जातो धर्मविरोधोऽत्र श्रुतिसीमा विलंघिता

ప్రేమవశంగా నేను పరస్త్రీ విషయమై అనుచిత వర్ణన చేశాను; దీనివల్ల ఇక్కడ ధర్మవిరోధం కలిగింది, శ్రుతి నిర్దేశించిన సీమ కూడా లంఘించబడింది।

Verse 6

ब्रह्मोवाच । विचिंत्येत्थं महायोगी परमेशस्सतां गतिः । दिशो विलोकयामास परितश्शंकितस्तदा

బ్రహ్ముడు పలికెను—ఇలా ఆలోచించిన మహాయోగి పరమేశ్వరుడు, సత్పురుషుల పరమగతి, అప్పుడు శంకితమనస్సుతో చుట్టూ అన్ని దిశలను పరిశీలించాడు।

Verse 7

वामभागे स्थितं कामं ददर्शाकृष्टबाणकम् । स्वशरं क्षेप्तुकामं हि गर्वितं मूढचेतसम्

అప్పుడు ఆయన ఎడమ భాగంలో నిలిచిన కాముని చూచెను—బాణాన్ని లాగి సిద్ధంగా; తన శరాన్ని విడిచేందుకు ఉత్సుకుడై, గర్వంతో నిండిన మోహితమనస్సు గలవాడు।

Verse 8

तं दृष्ट्वा तादृशं कामं गिरीशस्य परात्मनः । संजातः क्रोधसंमर्दस्तत्क्षणादपि नारद

ఓ నారదా! గిరీశుడు—పరమాత్మ శివుడు—లో అటువంటి కామాన్ని చూసిన వెంటనే, ఆ క్షణమే ఉగ్రక్రోధపు ఉప్పెన పుట్టింది।

Verse 9

कामः स्थितोऽन्तरिक्षे स धृत्वा तत्सशरं धनुः । चिक्षेपास्त्रं दुर्निवारममोघं शंकरे मुने

ఓ మునీ! ఆకాశంలో నిలిచిన కాముడు బాణంతో కూడిన ధనుస్సు ధరించి, దుర్నివారమైన అమోఘాస్త్రాన్ని శంకరుని వైపు విసిరెను।

Verse 10

बभूवामोघमस्त्रं तु मोघं तत्परमात्मनि । समशाम्यत्ततस्तस्मिन्संकुद्धे परमेश्वरे

అమోఘమైన ఆ అస్త్రమే పరమాత్ముని ఎదుట మోఘమైంది. ఆపై క్రుద్ధుడైన పరమేశ్వరుని సమక్షంలో అది శమించి శాంతించింది.

Verse 11

मोघीभूते शिवे स्वेस्त्रे भयमापाशु मन्मथः । चकंपे च पुरः स्थित्वा दृष्ट्वा मृत्युंजयं प्रभुम्

శివునిపై తన స్వంత అస్త్రం మోఘమవగానే మన్మథుడు వెంటనే భయగ్రస్తుడయ్యాడు. ఆయన ఎదుట నిలబడి మృత్యుంజయ ప్రభువును చూచి వణికిపోయాడు.

Verse 12

सस्मार त्रिदशान्सर्वान्शक्रादीन्भयविह्वलः । स स्मरो मुनिशार्दूल स्वप्रयासे निरर्थके

భయంతో కలవరపడిన ఆ స్మరుడు శక్రాది సమస్త దేవతలను స్మరించాడు. ఓ మునిశార్దూలా, అతని స్వప్రయత్నం వ్యర్థమైపోయింది.

Verse 13

कामेन सुस्मृता देवाश्शक्राद्यास्ते मुनीश्वर । आययुः सकलास्ते हि शंभुं नत्वा च तुष्टुवुः

ఓ మునీశ్వరా, కాముడు సక్రమంగా స్మరించగానే శక్రాది సమస్త దేవతలు వచ్చారు. శంభువుకు నమస్కరించి తరువాత స్తుతించారు.

Verse 14

स्तुतिं कुर्वत्सु देवेषु कुद्धस्याति हरस्य हि । तृतीयात्तस्य नेत्राद्वै निस्ससार ततो महान्

దేవతలు స్తోత్రాలు చేయుచుండగా హరి (విష్ణువు) అత్యంత క్రోధించెను. అప్పుడు ఆయన తృతీయ నేత్రమునుండి ఒక మహాబలవంతుడు ఉద్భవించెను.

Verse 15

ललाट मध्यगात्तस्मात्सवह्निर्द्रुतसम्भवः । जज्वालोर्द्ध्वशिखो दीप्तः प्रलयाग्निसमप्रभः

ఆయన లలాటమధ్యమునుండి సహసా అగ్ని ఉద్భవించింది. పైకి ఎగసే శిఖలతో జ్వలిస్తూ అది ప్రళయాగ్నివలె ప్రకాశించింది.

Verse 16

उत्पत्य गगने तूर्णं निष्पत्य धरणी तले । भ्रामंभ्रामं स्वपरितः पपात मेदनीं परि

అది వేగంగా ఆకాశమునకు ఎగిరి, మరల భూమితలమునకు దూకి పడింది. తన చుట్టూ తానే తిరుగుతూ నేలపై చక్రంలా పడింది.

Verse 17

भस्मसात्कृतवान्साधो मदनं तावदेव हि । यावच्च मरुतां वाचः क्षम्यतां क्षम्यतामिति

హే సాధువా! మరుతుల వాక్కు ‘క్షమించుము, క్షమించుము’ అని వినిపించినంతసేపే మీరు మదనుని భస్మం చేసితిరి.

Verse 18

हते तस्मिन्स्मरे वीरे देव दुःखमुपागताः । रुरुदुर्विह्वलाश्चातिक्रोशतः किमभूदिति

ఆ వీర స్మరుడు హతుడైనప్పుడు దేవతలు దుఃఖమున మునిగిపోయిరి. వ్యాకులులై వారు ఏడ్చి, మళ్లీ మళ్లీ ‘ఇది ఏమైంది?’ అని కేకలు వేశారు.

Verse 19

श्वेतांगा विकृतात्मा च गिरिराजसुता तदा । जगाम मंदिरं स्वं च समादाय सखीजनम्

అప్పుడు గిరిరాజసుత—దేహము తెల్లబడినదై, మనస్సు కలతచెందినదై—సఖీజనమును వెంటబెట్టుకొని తన మందిరమునకు వెళ్లింది.

Verse 20

क्षणमात्रं रतिस्तत्र विसंज्ञा साभवत्तदा । भर्तृमृत्युजदुःखेन पतिता सा मृता इव

అక్కడ రతి క్షణమాత్రం స్పృహతప్పింది. భర్త మరణజన్య దుఃఖంతో బాధితురాలై ఆమె కూలిపోయింది, మృతురాలిలా కనిపించింది.

Verse 21

जातायां चैव संज्ञायां रतिरत्यंतविह्वला । विललाप तदा तत्रोच्चरंती विविधं वचः

చేతన తిరిగివచ్చిన వెంటనే రతి అత్యంత వ్యాకులమైపోయింది. అక్కడే ఆమె విలపిస్తూ అనేక విధాల మాటలను గట్టిగా పలికింది.

Verse 22

रतिरुवाच । किं करोमि क्व गच्छामि किं कृतं दैवतैरिह । मत्स्वामिनं समाहूय नाशयामासुरुद्धतम्

రతి చెప్పింది—నేను ఏమి చేయాలి? ఎక్కడికి వెళ్లాలి? దేవతలు ఇక్కడ ఏమి చేశారు? నా స్వామిని పిలిపించి, గర్విష్ఠుడూ భయంకరుడైన అతనిని నాశనం చేశారు.

Verse 23

हा हा नाथ स्मर स्वामिन्प्राणप्रिय सुखप्रद । इदं तु किमभूदत्र हा हा प्रिय प्रियेति च

“హాయ్ హాయ్, నాథా! నన్ను స్మరించు. ఓ స్వామీ, ప్రాణప్రియుడా, సుఖప్రదుడా—ఇక్కడ ఏమైంది? హాయ్ హాయ్, ప్రియుడా!” అని ఆమె మళ్లీ మళ్లీ విలపించింది.

Verse 24

ब्रह्मोवाच । इत्थं विलपती सा तु वदंती बहुधा वचः । हस्तौ पादौ तदास्फाल्य केशानत्रोटयत्तदा

బ్రహ్మ పలికెను: ఈ విధంగా విలపిస్తూ ఆమె అనేక మాటలు పలికెను. అప్పుడు ఆ దుఃఖంలో ఆమె తన చేతులను, కాళ్ళను కొట్టుకుంటూ తన జుట్టును పీక్కోసాగింది.

Verse 25

तद्विलापं तदा श्रुत्वा तत्र सर्वे वनेचराः । अभवन्दुःखितास्सर्वे स्थावरा अपि नारद

ఓ నారదా! ఆ సమయంలో ఆ విలాపాన్ని విని అక్కడ ఉన్న వనచరులందరూ దుఃఖించారు, చివరికి స్థావరాలైన వృక్షాలు కూడా వ్యధ చెందాయి.

Verse 26

एतस्मिन्नंतरे तत्र देवाश्शक्रादयोऽखिलाः । रतिमूचुस्समाश्वास्य संस्मरंतो महेश्वरम्

ఇంతలో, అక్కడ ఇంద్రాది దేవతలందరూ మహేశ్వరుడిని స్మరిస్తూ రతిని ఓదార్చి ఆమెతో ఇలా అన్నారు.

Verse 27

देवा ऊचुः । किंचिद्भस्म गृहीत्वा तु रक्ष यत्नाद्भयं त्यज । जीवयिष्यति स स्वामी लप्स्यसे त्वं पुनः प्रियम्

దేవతలు పలికారు: "కొంచెం పవిత్ర భస్మాన్ని తీసుకుని దానిని జాగ్రత్తగా దాచుకో; భయాన్ని వదిలేయ్. ఆ స్వామి (శివుడు) అతడిని తిరిగి బ్రతికిస్తాడు, నువ్వు నీ ప్రియుడిని మళ్ళీ పొందుతావు."

Verse 28

सुखदाता न कोप्यस्ति दुःखदाता न कश्चन । सर्वोऽपि स्वकृतं भुंक्ते देवाञ्शोचसि वै वृथा

నిజానికి సుఖాన్ని ఇచ్చేవాడు కానీ, దుఃఖాన్ని ఇచ్చేవాడు కానీ ఎవరూ లేరు. ప్రతి ఒక్కరూ తమ స్వయంకృత కర్మల ఫలాన్ని అనుభవిస్తారు—కాబట్టి ఓ ప్రియురాలా, నువ్వు దేవతల గురించి వృథాగా శోకిస్తున్నావు.

Verse 29

ब्रह्मोवाच । इत्याश्वास्य रतिं देवास्सर्वे शिवमुपागताः । सुप्रसाद्य शिवं भक्त्या वचनं चेदमब्रुवन्

బ్రహ్ముడు పలికెను—ఇలా రతిని ఓదార్చి సమస్త దేవతలు శ్రీశివుని సమీపమునకు చేరిరి. భక్తితో శివుని ప్రసన్నుని చేసి వారు ఈ వచనములు పలికిరి.

Verse 30

देवा ऊचुः । भगवञ्छ्रूयतोमेतद्वचनं नश्शुभं प्रभो । कृपां कृत्वा महेशान शरणागतवत्सल

దేవతలు పలికిరి—ఓ భగవాన్, ఓ ప్రభో, మా ఈ శుభవచనమును వినుము. ఓ మహేశాన, శరణాగతవత్సల, కరుణచేసి మమ్మును రక్షించుము.

Verse 31

सुविचारय सुप्रीत्या कृति कामस्य शंकर । कामेनैतत्कृतं यत्र न स्वार्थं तन्महेश्वर

ఓ శంకరా, ప్రసన్నమనసుతో కాముని ఈ కృతిని సువిచారించుము. ఓ మహేశ్వరా, కాముడు చేసిన ఈ కార్యము స్వార్థార్థముకాదు.

Verse 32

दुष्टेन पीडितैर्देवैस्तारकेणाऽखिलैर्विभो । कर्म तत्कारितं नाथ नान्यथा विद्धि शंकर

ఓ విభో, దుష్ట తారకునిచే పీడింపబడిన సమస్త దేవతలే ఈ కార్యమును చేయింపజేసిరి. ఓ నాథా, ఓ శంకరా, దీనిని ఇలానే తెలుసుకొనుము, వేరుగా కాదు.

Verse 33

रतिरेकाकिनी देव विलापं दुःखिता सती । करोति गिरिश त्वं च तामाश्वासय सर्वदा

ఓ దేవా, రతి ఒంటరిగా ఉండి తీవ్రమైన దుఃఖముతో విలపించుచున్నది. ఓ గిరీశా, నీవు ఎల్లప్పుడూ ఆమెను ఆశ్వాసింపజేయుము.

Verse 34

संहारं कर्तुकामोऽसि क्रोधेनानेन शंकर । दैवतैस्सह सर्वेषां हतवांस्तं यदि स्मरम्

హే శంకరా! ఈ క్రోధంతో నీవు సంహారం చేయదలచినవాడివిగా కనిపిస్తున్నావు. స్మరుడు (కాముడు)ను నీవు స్మరించితే, అతనితో పాటు దేవతలందరినీ కూడా నీవే సంహరించేవాడివి.

Verse 35

दुःखं तस्या रतेर्दृष्ट्वा नष्टप्रायाश्च देवताः । तस्मात्त्वया च कर्त्तव्यं रत्याशोकापनोदनम्

రతి యొక్క దుఃఖాన్ని చూసి దేవతలు కూడా దాదాపు నశించిపోయినట్టయ్యారు. కాబట్టి రతి శోకాన్ని తొలగించేలా నీవు కూడా కార్యం చేయవలెను.

Verse 36

ब्रह्मोवाच । इत्याकर्ण्य वचस्तेषां प्रसन्नो भगवाञ्छिवः । देवानां सकलानां च वचनं चेदमब्रवीत्

బ్రహ్మ అన్నాడు—వారి మాటలను ఇలా విని భగవాన్ శివుడు ప్రసన్నుడై, సమస్త దేవతలకు ఈ వచనాన్ని పలికెను.

Verse 37

शिव उवाच । देवाश्च ऋषयस्सर्वे मद्वचश्शृणुतादरात् । मत्कोपेन च यज्जातं तत्तथा नान्यथा भवत्

శివుడు అన్నాడు—ఓ దేవతలారా, సమస్త ఋషులారా! నా మాటలను శ్రద్ధతో వినండి. నా కోపం వల్ల ఏది జన్మించిందో, అది అలాగే జరుగుతుంది; వేరేలా కాదు.

Verse 38

अनंगस्तावदेव स्यात्कामो रतिपतिः प्रभुः । यावच्चावतरेत्कृष्णो धरण्यां रुक्मिणीपतिः

అంతవరకు అనంగుడైన కాముడు—రతి పతి—ప్రభువుగా బలవంతుడై ఉంటాడు; రుక్మిణీపతి శ్రీకృష్ణుడు భూమిపై అవతరించే వరకు.

Verse 39

द्वारकायां यदा स्थित्वा पुत्रानुत्पादयिष्यति । तदा कृष्णस्तु रुक्मिण्यां काममुत्पादयिष्यति

అతడు ద్వారకలో నివసించి కుమారులను కనుగొనునప్పుడు, అప్పుడు శ్రీకృష్ణుడు రుక్మిణీ హృదయంలో సంతానకామనను ప్రేరేపించును।

Verse 40

प्रद्युम्ननाम तस्यैव भविष्यति न संशयः । जातमात्रं तु तं पुत्रं शंबरस्संहरिष्यति

ఆ కుమారుని పేరు నిస్సందేహంగా ‘ప్రద్యుమ్న’ అవును; అయితే జన్మించిన వెంటనే శంబరుడు ఆ శిశువును అపహరించును।

Verse 41

हृत्वा प्रास्य समुद्रं तं शंबरो दानवोत्तमः । मृतं ज्ञात्वा वृथा मूढो नगरं स्वं गमिष्यति

దానవోత్తముడైన శంబరుడు అతనిని అపహరించి సముద్రంలో పడవేయును; అతడు మృతుడని భావించి మూర్ఖుడై వ్యర్థంగా తన నగరానికి తిరిగి పోవును।

Verse 42

तावच्च नगरं तस्य रते स्थेयं यथासुखम् । तत्रैव स्वपतेः प्राप्तिः प्रद्युम्नस्य भविष्यति

అంతవరకు నీవు ఆ నగరంలో యథాసుఖంగా ఆనందంతో నివసించుము; అక్కడే నీ స్వపతి ప్రద్యుమ్నుని రాక మరియు ప్రాప్తి నిశ్చయంగా జరుగును।

Verse 43

तत्र कामो मिलित्वा तं हत्वा शम्बरमाहवे । भविष्यति सुखी देवाः प्रद्युम्नाख्यस्स्वकामिनीम्

అక్కడ కామదేవుడు అతనితో కలసి యుద్ధంలో శంబరుని సంహరించును; అప్పుడు దేవతలు సంతోషించుదురు, ‘ప్రద్యుమ్న’ నామధారి తన ప్రియతమను పొందును।

Verse 44

तदीयं चैव यद्द्रव्यं नीत्वा स नगरं पुनः । गमिष्यति तया सार्द्धं देवास्सत्यं वचो मम

ఆమెకు చెందిన ద్రవ్యమంతా తీసుకొని అతడు మళ్లీ నగరానికి వెళ్లును; ఆమెతో కూడి అక్కడి నుండి ప్రస్థానమగును. ఓ దేవులారా, నా వాక్యం సత్యము.

Verse 45

ब्रह्मोवाच । इति श्रुत्वा वचश्शंभोर्देवा ऊचुः प्रणम्य तम् । किंचिदुच्छ्वसिताश्चित्ते करौ बद्ध्वा नतांगकाः

బ్రహ్ముడు పలికెను—శంభువు వాక్యములు ఇలా విని దేవతలు ఆయనకు నమస్కరించి పలికిరి. మనస్సు కొంత తేలికపడి, చేతులు జోడించి, శరీరము వంచి నిలిచిరి.

Verse 46

देवा ऊचुः । देवदेव महादेव करुणासागर प्रभो । शीघ्रं जीवय कामं त्वं रक्ष प्राणान् रतेर्हर

దేవతలు పలికిరి—ఓ దేవదేవ మహాదేవా, కరుణాసాగర ప్రభో! శీఘ్రముగా కాముని జీవింపజేయుము; ఓ రతిప్రియహరా, రతியின் ప్రాణములను రక్షించుము.

Verse 47

ब्रह्मोवाच । इत्याकर्ण्यामरवचः प्रसन्नः परमेश्वरः । पुनर्बभाषे करुणासागरस्सकलेश्वरः

బ్రహ్ముడు పలికెను—దేవతల మాటలు విని పరమేశ్వరుడు ప్రసన్నుడయ్యెను. ఆ కరుణాసాగరుడు, సకలేశ్వరుడైన శివుడు మళ్లీ పలికెను.

Verse 48

शिव उवाच । हे देवास्सुप्रसन्नोऽस्मि जीवयिष्यामि चांतरे । कामः स मद्गणो भूत्वा विहरिष्यति नित्यशः

శివుడు పలికెను—ఓ దేవులారా, నేను అత్యంత ప్రసన్నుడను; తగిన సమయంలో అతనిని జీవింపజేయుదును. ఆ కాముడు నా గణమై నిత్యము నా సన్నిధిలో విహరించును.

Verse 49

नाख्येयमिदमाख्यानं कस्यचित्पुरतस्सुराः । गच्छत स्वस्थलं दुखं नाशयिष्यामि सर्वतः

హే దేవతలారా, ఈ ఆఖ్యానం ఎవరి ముందైనా చెప్పదగినది కాదు. మీరు మీ సురక్షిత ధామానికి వెళ్లండి; నేను అన్ని వైపుల నుండీ ఈ దుఃఖాన్ని పూర్తిగా నశింపజేస్తాను।

Verse 50

ब्रह्मोवाच । इत्युक्त्वांतर्दधे रुद्रो देवानां स्तुवतां तदा । सर्वे देवास्सुप्रस्सन्ना बभूवुर्गतविस्मयाः

బ్రహ్ముడు పలికెను—ఇట్లు చెప్పి, దేవతలు స్తుతించుచుండగా రుద్రుడు అంతర్ధానమయ్యెను. అప్పుడు సమస్త దేవతలు అత్యంత ప్రసన్నులై, వారి ఆశ్చర్యం శమించెను।

Verse 51

ततस्तां च समाश्वास्य रुद्रस्य वचने स्थिताः । उक्त्वा वचस्तदीयं च स्वं स्वं धाम ययुर्मुने

తదుపరి వారు ఆమెను ఓదార్చి, రుద్రుని వచనంలో స్థిరులయ్యారు. ఓ మునీశ్వరా, ఆయన మాటలను కూడా పలికి, వారు తమ తమ ధామాలకు వెళ్లిపోయారు।

Verse 52

कामपत्नी समादिष्टं नगरं सा गता तदा । प्रतीक्षमाणा तं कालं रुद्रादिष्टं मुनीश्वर

ఓ మునీశ్వరా, అప్పుడు కాముని భార్య రుద్రుడు సూచించిన నగరానికి వెళ్లింది. అక్కడ రుద్రాజ్ఞ ప్రకారం నిర్ణయించిన ఆ కాలాన్ని ఆమె ఎదురుచూసింది।