काली-परिचयः / Himagiri Presents Kālī (Pārvatī) to Śiva
ఈ అధ్యాయంలో బ్రహ్మదేవుడు కథను ప్రవేశపెడతాడు. హిమగిరిరాజు శుభ పుష్పఫలాదులు సమకూర్చుకొని త్రిలోకనాథుడైన శివుని వద్దకు వెళ్లి నమస్కరించి, తన కుమార్తెను ఇక్కడ ‘కాళీ’గా పరిచయం చేస్తూ ఆమెకు శివపూజా-సేవల పట్ల ఉన్న గాఢమైన ఆకాంక్షను నివేదిస్తాడు. శంకరుని అనుమతి, అనుగ్రహం లేకుండా నిత్యసేవ సాధ్యం కాదని చెప్పి, సఖులతో కలిసి నిరంతరం సేవ చేయుటకు అనుమతిని యాచిస్తాడు. అప్పుడు శివుడు యౌవన సరిహద్దులో నిలిచిన ఆ కన్యను దర్శిస్తాడు; రూపవర్ణనలో ఆమె కమలసమ వర్ణం, చంద్రసమ ముఖం, విశాల నేత్రాలు, సౌమ్య అవయవాలు, అపూర్వ లావణ్యం వర్ణింపబడతాయి—ధ్యాననిష్ఠుల మనసులనూ దర్శనమే కదిలించగలంతగా. ఈ విధంగా భక్తిసేవను దేవీ సౌందర్య-శక్తి తత్త్వప్రకాశంతో అనుసంధానించి, పార్వతీ కథా ప్రవాహానికి తదుపరి పునాది వేస్తుంది.
Shlokas
Verse 1
ब्रह्मोवाच । अथ शैलपतिर्हृष्टः सत्पुष्पफलसंचयम् । समादाय स्वतनयासहितोऽगाद्धरांतिकम्
బ్రహ్ముడు పలికెను—అప్పుడు శైలపతి (హిమాలయం) హర్షంతో శ్రేష్ఠ పుష్పఫల సమాహారాన్ని తీసుకొని, తన కుమార్తెతో కలిసి ధరా (భూమి) సన్నిధికి వెళ్లెను.
Verse 2
स गत्वा त्रिजगन्नाथं प्रणम्य ध्यानतत्परम् । अर्थयामास तनयां कालीं तस्मै हृदाद्भुताम्
అతడు త్రిజగన్నాథుని వద్దకు వెళ్లి, ధ్యాననిష్ఠుడైన ప్రభువుకు నమస్కరించి, తన హృదయానికి అపూర్వంగా ప్రియమైన కుమార్తె—కాళీ—కోసం ప్రార్థించాడు.
Verse 3
फलपुष्पादिकं सर्वं तत्तदग्रे निधाय सः । अग्रे कृत्वा सुतां शम्भुमिदमाह च शैलराट्
అతడు ఫలపుష్పాదులన్నిటిని ఆయన ముందుంచి, తన కుమార్తెను ముందుగా నిలిపి, శైలరాజు శంభువుతో ఈ మాటలు పలికెను.
Verse 4
हिमगिरिरुवाच । भगवंस्तनया मे त्वां सेवितुं चन्द्रशेखरम् । समुत्सुका समानीता त्वदाराधनकांक्षया
హిమగిరి పలికెను— ఓ భగవాన్ చంద్రశేఖరా! నా కుమార్తె నిన్ను సేవించుటకు అత్యంత ఉత్సుకతతో ఉంది; నీ ఆరాధన కోరికతోనే ఆమెను ఇక్కడికి తీసికొనివచ్చారు।
Verse 5
सखीभ्यां सह नित्यं त्वां सेवतामेव शंकरम् । अनुजानीहि तां नाथ मयि ते यद्यनुग्रहः
“ఆమె రెండు సఖులతో కలిసి నిత్యం కేవలం శంకరుని సేవలోనే ఉండనివ్వండి. నాథా, నాపై మీ అనుగ్రహం ఉంటే ఆమెకు ఈ అనుమతి ప్రసాదించండి.”
Verse 6
ब्रह्मोवाच । अथ तां शंकरोऽपश्यत्प्रथमारूढयौवनाम् । फुल्लेन्दीवरपत्राभा पूर्णचन्द्रनिभाननाम्
బ్రహ్ముడు పలికెను—అప్పుడు శంకరుడు ఆమెను చూచెను; ఆమె యౌవనపు తొలి వికాసంలో ఉండి, వికసించిన నీలకమల దళాలవలె కాంతిమంతంగా, పూర్ణచంద్రుని వంటి ముఖంతో వెలిగింది।
Verse 7
समस्तलीलासंस्थानशुभवेषविजृम्भिकाम् । कम्बुग्रीवां विशालाक्षीं चारुकर्णयुगोज्ज्वलाम्
ఆమె సమస్త దివ్యలీలలకు తగిన సుగుణసంస్థానంతో, శుభ్రమైన ప్రకాశవంతమైన వేషధారణతో విరాజిల్లింది; ఆమె కంఠం శంఖసమానంగా, కన్నులు విశాలంగా కాంతిమంతంగా, సుందరమైన కర్ణయుగలంతో మరింత శోభించింది।
Verse 8
मृणालायतपर्य्यन्तबाहुयुग्ममनोहराम् । राजीवकुड्मलप्रख्यौ घनपीनौदृढौस्तनौ
ఆమె మనోహరమైన రెండు భుజాలు కోమల కమలనాళంలా మోకాళ్ల వరకు పొడవుగా విస్తరించాయి. ఆమె స్తనాలు కమలకళికల వలె—ఘనంగా, పూర్ణంగా, దృఢంగా, సుగోళంగా—దివ్యమాత సగుణ దేహశోభను ప్రకాశింపజేశాయి.
Verse 9
बिभ्रतीं क्षीणमध्यां च त्रिवलीमध्यराजिताम् । स्थलपद्मप्रतीकाशपादयुग्मविराजिताम्
ఆమె సన్నని నడుమును ధరించి, మధ్యభాగంలో త్రివళి శోభతో అలంకృతమై ఉంది. దృఢ భూమిపై వికసించిన కమలంలా ఆమె పాదయుగళం ప్రకాశించింది—ఇలా దేవి పార్వతీ యొక్క శుభ సగుణ రూపం వర్ణించబడింది.
Verse 10
ध्यानपंजरनिर्बद्धमुनिमानसमप्यलम् । दर्शनाद्भ्रंशने शक्तां योषिद्गणशिरोमणिम्
ఆమె స్త్రీలలో శిరోమణి—ధ్యానమనే పంజరంలో దృఢంగా బంధింపబడిన ముని మనస్సును కూడా కేవలం దర్శనమాత్రముతో భ్రంశింపజేయగల శక్తిమంతురాలు.
Verse 11
दृष्ट्वा तां तादृशीं तात ध्यानिनां च मनोहराम् । विग्रहे तन्त्रमन्त्राणां वर्द्धिनीं कामरूपिणीम्
హే తాత, ఆమెను ఆ అద్భుతంగా—ధ్యానుల మనస్సును ఆకర్షించేలా—చూచి, ఆమె తంత్రమంత్రాల సాక్షాత్ విగ్రహమై, వాటి శక్తిని వృద్ధి చేయునదిగా, ఇష్టరూపధారిణి దేవిగా కనిపించింది.
Verse 12
इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां तृतीये पार्वतीखण्डे शिवहिमाचलसम्वादवर्णनं नाम द्वादशोऽध्यायः
ఇట్లు శ్రీశివమహాపురాణమున ద్వితీయ రుద్రసంహితలో తృతీయ పార్వతీఖండమున “శివ-హిమాచల సంవాదవర్ణనం” అను ద్వాదశ అధ్యాయము సమాప్తమైంది.
Verse 14
ववन्द शीर्ष्णा च पुनर्हिमाचलः स संशयं प्रापददीनसत्त्वः । उवाच वाक्यं जगदेकबन्धुं गिरीश्वरो वाक्यविदां वरिष्ठः
అప్పుడు హిమాచలుడు మళ్లీ శిరస్సు వంచి వందనము చేసెను; దీనమనస్సుతో సందేహమున పడెను. అప్పుడు జగదేకబంధువు, వాక్యవిద్యలో శ్రేష్ఠుడైన గిరీశ్వరుడు అతనితో పలికెను.
Verse 15
हिमाचल उवाच । देवदेव महादेव करुणाकर शंकर । पश्य मां शरणम्प्राप्तमुन्मील्य नयने विभो
హిమాచలుడు పలికెను— దేవదేవా, మహాదేవా, కరుణాకర శంకరా! విభో, నేత్రాలు విప్పి నన్ను చూడుము; నేను నీ శరణు పొందితిని।
Verse 16
शिव शर्व महेशान जगदानन्दकृत्प्रभो । त्वां नतोऽहं महादेव सर्वापद्विनिवर्तकम्
హే శివా, శర్వా, మహేశానా— జగదానందకర్త ప్రభో! హే మహాదేవా, నేను నీకు నమస్కరిస్తున్నాను; నీవు సమస్త ఆపదలను తొలగించువాడవు।
Verse 17
न त्वां जानंति देवेश वेदाश्शास्त्राणि कृत्स्नशः । अतीतो महिमाध्वानं तव वाङ्मनसोः सदा
హే దేవేశా, వేదములు మరియు సమస్త శాస్త్రములు కూడా నిన్ను సంపూర్ణంగా తెలియవు; నీ మహిమామార్గము సదా వాక్కు మరియు మనస్సుకు అతీతము।
Verse 18
अतद्व्यावृत्तितस्त्वां वै चकितं चकितं सदा । अभिधत्ते श्रुतिः सर्वा परेषां का कथा मता
నీవు ‘అతద్’ (ఇది కాదు) అనే సమస్త పరిమిత వర్ణనలకతీతుడవు, సర్వోపాధి-వివర్జితుడవు. అందుకే సమస్త శ్రుతి నిన్ను నిత్యము ఆశ్చర్యమయుడవు, విస్మయకరుడవు అని ప్రకటిస్తుంది. శ్రుతియే ఇలా చెప్పినప్పుడు, ఇతరుల అభిప్రాయంతో నీ వర్ణన ఏమాత్రం సాధ్యం?
Verse 19
जानंति बहवो भक्तास्त्वत्कृपां प्राप्य भक्तितः । शरणागत भक्तानां न कुत्रापि भ्रमादिकम्
అనేక భక్తులు భక్తిచేత నీ కృపను పొందిన తరువాత ఆ కృపను నిజంగా తెలుసుకుంటారు. నీ శరణు పొందిన భక్తులకు ఎక్కడా భ్రమ మొదలైనవి ఉండవు.
Verse 20
विज्ञप्तिं शृणु मत्प्रीत्या स्वदासस्य ममाधुना । तव देवाज्ञया तात दीनत्वाद्वर्णयामि हि
నాపై ప్రేమతో, మీ దాసుడైన నా ఈ వినయపూర్వక విజ్ఞప్తిని ఇప్పుడు వినండి। ఓ ప్రియుడా, మీ దివ్య ఆజ్ఞచేత నా దీనస్థితిని నేను తప్పక వర్ణిస్తాను।
Verse 21
सभाग्योहं महादेव प्रसादात्तव शंकर । मत्वा स्वदासं मां नाथ कृपां कुरु नमोऽस्तु ते
ఓ మహాదేవా, ఓ శంకరా, మీ ప్రసాదంతో నేను ధన్యుడను. ఓ నాథా, నన్ను మీ దాసుడిగా భావించి నాపై కరుణ చూపండి—మీకు నమస్కారం।
Verse 22
प्रत्यहं चागमिष्यामि दर्शनार्थं तव प्रभो । अनया सुतया स्वामिन्निदेशं दातुमर्हसि
ఓ ప్రభో, మీ దర్శనార్థం నేను ప్రతిరోజూ వస్తాను। ఓ స్వామీ, ఈ నా కుమార్తె ద్వారా దయచేసి నాకు మీ ఆదేశాన్ని ప్రసాదించండి।
Verse 23
ब्रह्मोवाच । इत्याकर्ण्य वचस्तस्योन्मील्य नेत्रे महेश्वरः । त्यक्तध्यानः परामृश्य देवदेवोऽब्रवीद्वचः
బ్రహ్ముడు పలికెను—అతని మాటలు విని మహేశ్వరుడు నేత్రాలు విప్పెను. ధ్యానం విడిచి క్షణమాత్రం ఆలోచించి దేవదేవుడు ఈ వాక్యములు పలికెను.
Verse 24
महेश्वर उवाच । आगंतव्यं त्वया नित्यं दर्शनार्थं ममाचल । कुमारीं सदने स्थाप्य नान्यथा मम दर्शनम्
మహేశ్వరుడు పలికెను—ఓ అచల (హిమాలయా)! నా దర్శనార్థం నీవు నిత్యం రావలెను. కుమారిని (పార్వతిని) నీ గృహంలో స్థాపించు; లేనియెడల నా దర్శనం కలుగదు.
Verse 25
ब्रह्मोवाच । महेशवचनं श्रुत्वा शिवातातस्तथाविधम् । अचलः प्रत्युवाचेदं गिरिशं नतकमधरः
బ్రహ్ముడు పలికెను: మహేశుని ఆ విధమైన వచనాన్ని విని, శివుని తండ్రి అచలుడు (హిమాలయుడు) శిరస్సు వంచి గిరీశునికి ఈ విధంగా ప్రత్యుత్తరం చెప్పెను।
Verse 26
हिमाचल उवाच । कस्मान्मयानया सार्द्धं नागंतव्यं तदुच्यताम् । सेवने किमयोग्येयं नाहं वेद्म्यत्र कारणम्
హిమాచలుడు అన్నాడు—నేను ఆమెతో కలిసి అక్కడికి ఎందుకు రాకూడదు? అది చెప్పండి. ఈ సేవలో నేను అర్హుడిని కాను ఏమో? దానికి కారణం నాకు తెలియదు.
Verse 27
ब्रह्मोवाच । ततोऽब्रवीद्गिरिं शंभुः प्रहसन्वृषभध्वजः । लोकाचारं विशेषेण दर्शयन्हि कुयोगिनाम्
బ్రహ్మ అన్నాడు—అప్పుడు వృషభధ్వజుడు శంభువు చిరునవ్వుతో గిరిని ఉద్దేశించి పలికాడు; కుయోగుల భ్రాంతిని వెల్లడించేందుకు ప్రత్యేకంగా లోకాచారాన్ని చూపించాడు.
Verse 28
शंभुरुवाच । इयं कुमारी सुश्रोणी तन्वी चन्द्रानना शुभा । नानेतव्या मत्समीपे वारयामि पुनः पुनः
శంభువు అన్నాడు—ఈ కన్య సుస్రోణి, సన్నని దేహం గలది, చంద్రవదన, శుభమయి; కానీ ఆమెను నా సమీపానికి తీసుకురావద్దు. నేను మళ్లీ మళ్లీ నిషేధిస్తున్నాను.
Verse 29
मायारूपा स्मृता नारी विद्वद्भिर्वेदपारगैः । युवती तु विशेषेण विघ्नकर्त्री तपस्विनाम्
వేదపారంగత పండితులు అంటారు—స్త్రీ మాయారూపమని; యువతి అయితే ప్రత్యేకంగా తపస్సు చేసే వారికి విఘ్నకారిణి అవుతుందని చెప్పబడింది.
Verse 30
अहं तपस्वी योगी च निर्लिप्तो मायया सदा । प्रयोजनं न युक्त्या वै स्त्रिया किं मेस्ति भूधर
నేను తపస్విని, యోగిని; సదా మాయచే నిర్లిప్తుడను. స్త్రీతో నాకు ఏ ప్రయోజనం? ఓ భూధరా, చెప్పు.
Verse 31
एवं पुनर्न वक्तव्यं तपस्विवरसंश्रित । वेदधर्मप्रवीणस्त्वं यतो ज्ञानिवरो बुधः
హే శ్రేష్ఠ తపస్విని ఆశ్రయించినవాడా, ఇలా మళ్లీ పలకవద్దు. నీవు వేదధర్మమార్గంలో ప్రావీణ్యుడు; అందువల్ల నీవు బుద్ధిమంతుడు, జ్ఞానులలో శ్రేష్ఠుడు.
Verse 32
भवत्यचल तत्संगाद्विषयोत्पत्तिराशु वै । विनश्यति च वैराग्यं ततो भ्रश्यति सत्तपः
హే అచలా, ఆ సంగమం వల్ల విషయాల ఉద్భవం త్వరగా జరుగుతుంది. అప్పుడు వైరాగ్యం నశిస్తుంది; దానితో సాత్త్విక తపస్సు కూడా క్షీణిస్తుంది.
Verse 33
अतस्तपस्विना शैल न कार्या स्त्रीषु संगतिः । महाविषयमूलं सा ज्ञानवैराग्यनाशिनी
కాబట్టి హే శైలమా, తపస్వి స్త్రీలతో సన్నిహిత సంగతిని చేయకూడదు. అది మహా విషయభోగాలకు మూలం, జ్ఞానం మరియు వైరాగ్యాన్ని నాశనం చేస్తుంది.
Verse 34
ब्रह्मोवाच । इत्याद्युक्त्वा बहुतरं महायोगी महेश्वरः । विरराम गिरीशं तं महायोगिवरः प्रभुः
బ్రహ్ముడు పలికెను—ఇట్లు మరియు మరెన్నో చెప్పి, ఆ మహాయోగి ప్రభువు మహేశ్వరుడు, ఆ గిరీశుడు—యోగులలో శ్రేష్ఠుడు—అప్పుడు విరమించి మౌనమునకు చేరెను।
Verse 35
एतच्छ्रुत्वा वचनं तस्य शंभोर्निरामयं निःस्पृहं निष्ठुरं च । कालीतातश्चकितोऽभूत्सुरर्षे तद्वत्किंचिद्व्याकुलश्चास तूष्णीम्
హే దేవర్షీ! శంభువు పలికిన ఆ వచనాలు—నిరామయమైనవి, నిస్పృహమైనవి, కఠినమైనవి—విని కాళీ తండ్రి చకితుడయ్యెను; అలాగే కొంత వ్యాకులుడై మౌనముగా నిలిచెను।
Verse 36
तपस्विनोक्तं वचनं निशम्य तथा गिरीशं चकितं विचार्य्य । अतः प्रणम्यैव शिवं भवानी जगाद वाक्यं विशदन्तदानीम्
తపస్వి పలికిన వచనాన్ని విని, గిరీశుని (శివుని) గురించి ఆశ్చర్యంతో ఆలోచించి, భవానీ శివునకు నమస్కరించి ఆ క్షణమే స్పష్టమైన మాటలు పలికెను।
Frequently Asked Questions
Himagiri approaches Śiva with offerings and formally petitions that his daughter Kālī be allowed to worship and serve Śiva; Śiva then views her and the text elaborates her divine form.
It encodes śakti as a metaphysical force: the Goddess’s form is not merely aesthetic but spiritually efficacious, capable of unsettling even meditative minds, underscoring darśana as transformative.
Śiva is invoked as Trijagannātha, Śaṅkara, and Candraśekhara; the daughter is explicitly named Kālī while functioning within the Pārvatī narrative framework.