तारकवाक्य-शक्रविष्णुवीरभद्रयुद्धवर्णनम् — Account of Tāraka’s declarations and the battle involving Śakra (Indra), Viṣṇu, and Vīrabhadra

Verse 1

ब्रह्मोवाच । देवदेव गुह स्वामिञ्शांकरे पार्वतीसुत । न शोभते रणो विष्णु तारकासुरयोर्वृथा

బ్రహ్ముడు పలికెను—హే దేవదేవ గుహా! హే స్వామీ, శంకరసంభవా, పార్వతీసుతా! విష్ణువు–తారకాసురుల ఈ యుద్ధం శోభించదు; ఇది వ్యర్థమే।

Verse 2

विष्णुना न हि वध्योऽसौ तारको बलवानति । मया दत्तवरस्तस्मात्सत्यं सत्यं वदाम्यहम्

విష్ణువుచేత ఆ తారకుడు వధింపబడడు; అతడు అత్యంత బలవంతుడు. నేను అతనికి వరం ఇచ్చినందున, నేను సత్యం సత్యం అని ప్రకటిస్తున్నాను।

Verse 3

नान्यो हंतास्य पापस्य त्वां विना पार्वतीसुत । तस्मात्त्वया हि कर्तव्यं वचनं मे महाप्रभो

హే పార్వతీసుతా! నిన్ను తప్ప ఈ పాపిని సంహరించగలవాడు మరెవ్వరూ లేరు. కాబట్టి, హే మహాప్రభో, నీవు నా వచనాన్ని తప్పక నెరవేర్చాలి।

Verse 4

सन्नद्धो भव दैत्यस्य वधायाशु परंतप । तद्वधार्थं समुत्पन्नः शंकरात्त्वं शिवासुत

హే పరంతపా! ఆ దైత్యుని వధించుటకు వెంటనే ఆయుధసన్నద్ధుడవు. అతని సంహారార్థమే నీవు అవతరించావు—శంకరుని నుండి జన్మించినవాడవు, హే శివసుతా।

Verse 5

रक्ष रक्ष महावीर त्रिदशान्व्यथितान्रणे । न बालस्त्वं युवा नैव किं तु सर्वेश्वरः प्रभुः

“రక్షించు, రక్షించు, హే మహావీరా! యుద్ధంలో బాధపడుతున్న దేవతలను రక్షించు. నీవు బాలుడవు కాదు, యువకుడే కాదు; నీవే సర్వేశ్వర ప్రభువు.”

Verse 6

शक्रं पश्य तथा विष्णुं व्याकुलं च सुरान् गणान् । एवं जहि महादैत्यं त्रैलोक्यं सुखिनं कुरु

“శక్రుని (ఇంద్రుని) చూడు, అలాగే విష్ణువును కూడా చూడు, కలత చెందిన దేవగణాలను చూడు. కాబట్టి ఈ విధంగా ఆ మహాదైత్యుని సంహరించి త్రిలోకాన్ని సుఖంగా చేయి।”

Verse 7

अनेन विजितश्चेन्द्रो लोकपालैः पुरा सह । विष्णुश्चापि महावीरो तर्जितस्तपसो बलात्

ఈ తపోబలమువల్ల పూర్వం లోకపాలులతో కూడ ఇంద్రుడు జయింపబడెను; మహావీరుడైన విష్ణువుకూడా తపస్సు ప్రభావముచే తర్జితుడై నిరోధింపబడెను।

Verse 8

त्रैलोक्यं निर्जितं सर्वमसुरेण दुरात्मना । इदानीं तव सान्निध्यात्पुनर्युद्धं कृतं च तैः

దురాత్ముడైన అసురుడు సమస్త త్రిలోకమును జయించెను; కాని ఇప్పుడు నీ సాన్నిధ్య ప్రభావముచే వారు మళ్లీ యుద్ధమును ప్రారంభించిరి।

Verse 9

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां चतुर्थे कुमारखंडे तारकवाक्यशक्रविष्णुवी रभद्रयुद्धवर्णनं नाम नवमोऽध्यायः

ఇట్లు శ్రీశివమహాపురాణము ద్వితీయ రుద్రసంహితలోని చతుర్థ కుమారఖండములో ‘తారకుని వాక్యము, శక్ర (ఇంద్ర) మరియు విష్ణువు ప్రసంగము, వీరభద్రయుద్ధవర్ణన’ అను తొమ్మిదవ అధ్యాయము సమాప్తమైంది।

Verse 10

ब्रह्मोवाच । इति श्रुत्वा मम वचः कुमारः शंकरात्मजः । विजहास प्रसन्नात्मा तथास्त्विति वचोऽब्रवीत्

బ్రహ్ముడు పలికెను—నా మాటలను ఇలా విని శంకరుని కుమారుడైన కుమారుడు ప్రసన్నహృదయంతో మృదువుగా నవ్వి, “తథాస్తు” అని పలికెను।

Verse 11

विनिश्चित्यासुरवधं शांकरिस्स महा प्रभुः । विमानादवतीर्याथ पदातिरभवत्तदा

అసురవధాన్ని దృఢంగా నిర్ణయించుకొని శంకరుని మహాప్రభువైన సేనాధిపతి విమానమునుండి దిగివచ్చి, ఆ క్షణమే పాదచారిగా ముందుకు సాగెను।

Verse 12

पद्भ्यां तदासौ परिधावमानो रेजेऽतिवीरः शिवजः कुमारः । करे समादाय महाप्रभां तां शक्तिं महोल्कामिव दीप्तिदीप्ताम्

అప్పుడు శివపుత్రుడైన అతివీర కుమారుడు పాదములతో వేగంగా పరుగెత్తుచూ తేజస్సుతో ప్రకాశించెను; అతని చేతిలో మహోళ్క వలె దిప్తిదీপ্তమైన మహాప్రభాశక్తి ఉండెను।

Verse 13

दृष्ट्वा तमायातमतिप्रचंडमव्याकुलं षण्मुखमप्रमेयम् । दैत्यो बभाषे सुरसत्तमान्स कुमार एष द्विषतां प्रहंता

అత్యంత ప్రచండుడైయుండి కూడా అవ్యాకులుడైన, అప్రమేయుడైన షణ్ముఖ కుమారుడు ముందుకు వస్తుండగా చూసి దైత్యుడు దేవశ్రేష్ఠులతో ఇలా అన్నాడు—“ఈ కుమారుడే శత్రుహంత.”

Verse 14

अनेन साकं ह्यहमेकवीरो योत्स्ये च सर्वानहमेव वीरान् । गणांश्च सर्वानपि घातयामि सलोकपालान्हरिनायकांश्च

ఇతనితో కలిసి నేను ఒక్కడే మహావీరుడిగా ఆ సమస్త వీరులతో యుద్ధం చేస్తాను. నేను అన్ని గణులను కూడా సంహరిస్తాను; లోకపాలులను, హరి సేనానాయకులను కూడా పడగొడతాను.

Verse 15

इत्येवमुक्त्वा स तदा महाबलः कुमारमुद्दिश्य ययौ च योद्धुम् । जग्राह शक्तिं परमाद्भुतां च स तारको देववरान्बभाषे

ఇలా చెప్పి మహాబలుడు తారకుడు కుమారుని (స్కందుని) లక్ష్యంగా చేసుకొని యుద్ధానికి ముందుకు సాగాడు. అతడు పరమాద్భుతమైన శక్తి (భాలం)ను పట్టుకొని, ఆపై దేవశ్రేష్ఠులను ఉద్దేశించి పలికాడు.

Verse 16

तत्र विष्णुश्छली दोषी ह्यविवेकी विशे षतः । बलिर्येन पुरा बद्धश्छलमाश्रित्य पापतः

ఆ విషయంలో విష్ణువే మోసగాడు, దోషి, ముఖ్యంగా వివేకహీనుడు; ఎందుకంటే అతడు పూర్వం పాపరీతిగా మాయాచతుర్యాన్ని ఆశ్రయించి రాజు బలిని బంధించాడు.

Verse 17

पुरैताभ्यां कृतं कर्म विरुद्धं वेदमार्गतः । तच्छृणुध्वं मया प्रोक्तं वर्णयामि विशेषतः

పూర్వం ఆ ఇద్దరు చేసిన కార్యం వేదమార్గానికి విరుద్ధమైంది. నా మాట వినండి—ఇప్పుడు నేను దానిని మీకు విశేషంగా వివరించుచున్నాను.

Verse 19

तेनैव यत्नतः पूर्वमसुरौ मधुकैटभौ । शिरौहीनौ कृतौ धौर्त्याद्वेदमार्गो विवर्जितः

అదే వాడు పూర్వం యత్నపూర్వకంగా మధు, కైటభ అనే ఇద్దరు అసురులను శిరస్సులేని వారిగా చేశాడు. అయితే ధూర్తాధర్మం వల్ల వేదమార్గం విసర్జించబడింది.

Verse 20

मोहिनीरूपतोऽनेन पंक्तिभेदः कृतो हि वै । देवासुरसुधापाने वेदमार्गो विगर्हितः

ఇతడు మోహినీ రూపం ధరించి వరుసలలో భేదం కలిగించాడు. దేవాసురుల అమృతపానంలో వేదమార్గపు మర్యాద నిందింపబడి పక్కన పెట్టబడింది.

Verse 21

रामो भूत्वा हता नारी वाली विध्वंसितो हि सः । पुनर्वैश्रवणो विप्रौ हतो नीतिर्हता श्रुतेः

రాముడై ఒక స్త్రీ హతమైంది; వాలీ కూడా నాశనమయ్యాడు. మరల వైశ్రవణుడు (కుబేరుడు) రూపంలో, ఓ విప్రులారా, నీతి ధ్వంసమై, శ్రుతి అధికారమూ గాయపడినట్లైంది.

Verse 22

पापं विना स्वकीया स्त्री त्यक्ता पापरतेन यत् । तत्रापि श्रुतिमार्गश्च ध्वंसितस्स्वार्थहेतवे

పాపరతుడైన వాడు పాపం లేని తన స్వస్త్రీని విడిచిపెడితే, అక్కడ కూడా స్వార్థహేతువల్ల శ్రుతిమార్గం (వేదధర్మం) ధ్వంసమవుతుంది.

Verse 23

स्वजनन्याश्शिरश्छिन्नमवतारे रसाख्यके । गुरुपुत्रापमानश्च कृतोऽनेन दुरात्मना

‘రస’ అనే అవతారంలో ఆ దురాత్ముడు తన జననీమాత శిరస్సును ఛేదించాడు; అలాగే గురుపుత్రుని అవమానించి ఘోర అపకీర్తి తెచ్చాడు।

Verse 24

कृष्णो भूत्वान्यनार्यश्च दूषिताः कुलधर्मतः । श्रुतिमार्गं परित्यज्य स्वविवाहाः कृतास्तथा

‘కృష్ణ’గా మారి అనార్యాచారంతో వారు కులధర్మంలో కలుషితులయ్యారు; శ్రుతి అనే వైదిక మార్గాన్ని విడిచి, స్వేచ్ఛావివాహాలు కూడా చేసుకున్నారు।

Verse 25

पुनश्च वेदमार्गो हि निंदितो नवमे भवे । स्थापितं नास्तिकमतं वेदमार्गविरोधकृत्

మళ్లీ తొమ్మిదవ అవతారంలో వైదిక మార్గం నిందింపబడింది; వేదమార్గానికి విరోధంగా నాస్తిక మతం స్థాపించబడింది।

Verse 26

एवं येन कृतं पापं वेदमार्गं विसृज्य वै । स कथं विजयेद्युद्धे भवेद्धर्मवतांवरः

ఇలా వేదమార్గాన్ని విడిచి పాపం చేసినవాడు యుద్ధంలో ఎలా విజయం పొందగలడు? లేదా ధర్మవంతులలో శ్రేష్ఠుడిగా ఎలా నిలుస్తాడు?

Verse 27

भ्राता ज्येष्ठश्च यस्तस्य शक्रः पापी महान्मतः । तेन पापान्यनेकानि कृतानि निजहेतुतः

అతని పెద్ద అన్న శక్రుడు (ఇంద్రుడు) మహాపాపిగా భావించబడుతున్నాడు; స్వార్థప్రేరణతో అతడు అనేక పాపకార్యాలు చేశాడు।

Verse 28

निकृत्तो हि दितेर्गर्भस्स्वार्थ हेतोर्विशेषतः । धर्षिता गौतमस्त्री वै हतो वृत्रश्च विप्रजः

నిజమే, దితి గర్భము ప్రత్యేకంగా స్వార్థహేతువుగా ఛేదింపబడెను; గౌతముని భార్య ధర్షింపబడెను, బ్రాహ్మణజన్ముడైన వృత్రుడును హతుడయ్యెను।

Verse 29

विश्वरूपद्विजातेर्वै भागिनेयस्य यद्गुरोः । निकृत्तानि च शीर्षाणि तदध्वाध्वंसितश्श्रुतेः

నిశ్చయముగా, బ్రాహ్మణుడైన విశ్వరూపుని గురువు మరియు మేనల్లుని శిరస్సులు ఖండించబడినవి, శ్రుతి ప్రకారం ఆ మార్గమున వారి వినాశము జరిగినది.

Verse 30

कृत्वा बहूनि पापानि हरिश्शक्रः पुनःपुनः । तेजोभिर्विहतावेव नष्टवीर्यौ विशेषतः

పదేపదే అనేక పాపములు చేయుట వల్ల, హరి మరియు ఇంద్రుడు దివ్య తేజస్సుతో దెబ్బతిని, విశేషముగా తమ వీర్యమును మరియు పరాక్రమమును కోల్పోయారు.

Verse 31

तयोर्बलेन नो यूयं संग्रामे जयमाप्स्यथ । किमर्थं मूढतां प्राप्य प्राणांस्त्यक्तुमिहागताः

వారిద్దరి బలముతో మీరు యుద్ధములో విజయము పొందలేరు. మీరు ఎందుకు మోహముతో ఇక్కడ ప్రాణములు వదలడానికి వచ్చారు?

Verse 32

जानन्तौ धर्ममेतौ न स्वार्थलंपटमानसौ । धर्मं विनाऽमराः कृत्यं निष्फलं सकलं भवेत्

ధర్మము తెలిసినప్పటికీ వీరిద్దరి మనస్సులు స్వార్థముతో నిండి లేవు. ఓ దేవతలారా, ధర్మము లేనిదే ఏ కార్యమైనా పూర్తిగా నిష్ఫలమగును.

Verse 33

महाधृष्टाविमौ मेद्य कृतवंतौ पुरश्शिशुम् । अहं बालं वधिष्यामि तयोस्सोऽपि भविष्यति

ఈ ఇద్దరూ అత్యంత ధృష్టులు; ఇక్కడ ముందే ఈ శిశువును అపవిత్రం చేశారు. నేను ఈ బాలుణ్ని వధిస్తాను; ఆ ఇద్దరికీ కూడా అదే గతి కలుగుతుంది।

Verse 34

किं बाल इतो यायाद्दूरं प्राणपरीप्सया । इत्युक्तोद्दिश्य च हरी वीरभद्रमुवाच सः

“ఓ బాలా, ప్రాణరక్షణ కోసమని ఇక్కడి నుంచి దూరంగా ఎందుకు వెళ్తావు?” అని చెప్పి హరి వీరభద్రుని ఉద్దేశించి పలికాడు।

Verse 36

ब्रह्मोवाच । इत्येवमुक्त्वा तु विधूय पुण्यं निजं स तन्निंदनकर्मणा वै । जग्राह शक्तिं परमाद्भुतां च स तारको युद्धवतां वरिष्ठः

బ్రహ్ముడు పలికెను—ఇలా చెప్పి, నిందాకర్మచేత తన సঞ্চిత పుణ్యాన్ని తుడిచివేసి, యోధులలో శ్రేష్ఠుడైన తారకుడు పరమాద్భుతమైన శక్తి-ఆయుధాన్ని గ్రహించాడు।

Verse 37

तं बालान्तिकमायातं तारकासुरमोजसा । आजघान च वज्रेण शक्रो गुहपुरस्सरः

అప్పుడు బలంతో ఉప్పొంగి బాలుని సమీపానికి వచ్చిన తారకాసురుని, గుహ ముందుగా సాగుతుండగా శక్రుడు వజ్రంతో బలంగా కొట్టాడు।

Verse 38

तेन वज्रप्रहारेण तारको जर्जरीकृतः । भूमौ पपात सहसा निंदाहतबलः क्षणम्

ఆ వజ్రసమాన ప్రహారంతో తారకుడు చిత్తుచిత్తయ్యాడు. నిందా-అపమాన భారంతో బలం నశించి, క్షణంలోనే అకస్మాత్తుగా భూమిపై పడిపోయాడు.

Verse 39

पतितोऽपि समुत्थाय शक्त्या तं प्राहरद्रुषा । पुरंदरं गजस्थं हि पातयामास भूतले

పడిపోయినప్పటికీ అతడు మళ్లీ లేచి కోపంతో శక్తి (భాలము)తో అతనిని కొట్టెను. గజంపై కూర్చున్న పురందరుడు (ఇంద్రుడు) భూమిపై పడిపోయెను.

Verse 40

हाहाकारो महानासीत्पतिते च पुरंदरे । सेनायां निर्जराणां हि तद्दृष्ट्वा क्लेश आविशत्

పురందరుడు (ఇంద్రుడు) పడగానే మహా హాహాకారం కలిగెను. అది చూచి అమర దేవుల సేనలో క్లేశమూ వ్యాకులతయూ ప్రవేశించెను.

Verse 41

तारकेणाऽपि तत्रैव यत्कृतं कर्म दुःखदम् । स्वनाशकारणं धर्मविरुदं तन्निबोध मे

నా మాట వినీ గ్రహించుము—తారకుడు అక్కడే చేసిన కర్మ దుఃఖదాయకము, ధర్మవిరుద్ధము, తన నాశనానికి కారణమగునది.

Verse 42

पतितं च पदाक्रम्य हस्ताद्वज्रं प्रगृह्य वै । पुनरुद्वज्रघातेन शक्रमाताडयद्भृशम्

పడిపోయినవానిని పాదములతో తొక్కి, (ఇంద్రుని) చేతిలోని వజ్రమును పట్టుకొనెను. ఆ వజ్రముతోనే మళ్లీ శక్రుడు (ఇంద్రుడు)ను ఘోరంగా కొట్టెను.

Verse 43

एवं तिरस्कृतं दृष्ट्वा शक्रविष्णुप्रतापवान् । चक्रमुद्यस्य भगवांस्तारकं स जघान ह

అలా అవమానింపబడినదాన్ని చూసి, ఇంద్ర-విష్ణు ప్రతాపంతో దీప్తుడైన భగవంతుడు చక్రాన్ని ఎత్తి తారకునిపై ప్రహారం చేశాడు.

Verse 44

चक्रप्रहाराभितो निपपात क्षितौ हि सः । पुनरुत्थाय दैत्येन्द्रशक्त्या विष्णुं जघान तम्

చక్రప్రహారాలతో చుట్టూ గాయపడిన వాడు నిజంగా భూమిపై పడిపోయాడు. మళ్లీ లేచి, దైత్యేంద్రుని శక్తి-ఆయుధంతో ఆ విష్ణువును కొట్టాడు.

Verse 45

तेन शक्तिप्रहारेण पतितो भुवि चाच्युतः । करो महानासीच्चुक्रुशुश्चाऽतिनिर्जराः

ఆ శక్తి ప్రహారంతో అచ్యుతుడు భూమిపై పడిపోయాడు. మహా కలకలం చెలరేగి, ఉత్తమ అమరులు వ్యాకులంగా కేకలు వేశారు.

Verse 46

निमेषेण पुनर्विष्णुर्यावदुत्तिष्ठते स्वयम् । तावत्स वीरभद्रो हि तत्क्षणादागतोऽसुरम्

కన్ను మిటకముందే, విష్ణువు తానే లేచేలోపే, అంతలోనే వీరభద్రుడు అదే క్షణంలో వచ్చి ఆ అసురుని ఎదుర్కొన్నాడు.

Verse 47

त्रिशूलं च समुद्यम्य वीरभद्रः प्रतापवान् । तारकं दितिजाधीशं जघान प्रसभं बली

అప్పుడు ప్రతాపవంతుడైన వీరభద్రుడు త్రిశూలాన్ని ఎత్తి, దితిజాధిపతి తారకుని అప్రతిహత బలంతో బలాత్కారంగా సంహరించాడు।

Verse 48

तत्त्रिशूलप्रहारेण स पपात क्षितौ तदा । पतितोऽपि महातेजास्तारकः पुनरुत्थितः

ఆ త్రిశూలప్రహారంతో అతడు అప్పుడు భూమిపై పడిపోయాడు. అయినా పడిపోయినప్పటికీ మహాతేజస్సుగల తారకుడు మళ్లీ లేచాడు.

Verse 49

कृत्वा क्रोधं महावीरस्सकलासुरनायकः । जघान परया शक्त्या वीरभद्रं तदोरसि

అప్పుడు క్రోధంతో ఉవ్వెత్తున లేచిన ఆ మహావీరుడు, సమస్త అసురుల నాయకుడు, తన పరమ శక్తితో వీరభద్రుని వక్షస్థలంపై ఘోరంగా ప్రహరించాడు।

Verse 50

वीरभद्रोऽपि पतितो भूतले मूर्छितः क्षणम् । तच्छक्त्या परया क्रोधान्निहतो वक्षसि धुवम्

వీరభద్రుడు కూడా నేలపై పడిపోయి క్షణకాలం మూర్ఛించాడు। ఆ పరమ శక్తి వక్షస్థలాన్ని తాకి, క్రోధవశంగా అతడు నిశ్చయంగా కూలిపోయాడు।

Verse 51

सगणश्चैव देवास्ते गंधर्वोरगराक्षसाः । हाहाकारेण महता चुक्रुशुश्च मुहुर्मुहुः

అప్పుడు ఆ దేవతలు తమ గణాలతో కూడి, గంధర్వులు, నాగులు, రాక్షసులు కూడా ‘హా హా’ అనే మహా విలాపంతో మళ్లీ మళ్లీ కేకలు వేశారు।

Verse 52

निमेषमात्रात्सहसा महौजास्स वीरभद्रो द्विषतां निहंता । त्रिशूलमुद्यम्य तडित्प्रकाशं जाज्वल्यमानं प्रभया विरेजे

ఒక నిమిషమాత్రంలోనే ఆ మహాతేజస్సు గల, శత్రుహంతకుడైన వీరభద్రుడు అకస్మాత్తుగా లేచి నిలిచాడు; మెరుపులాంటి కాంతితో జ్వలించే త్రిశూలాన్ని ఎత్తి, ఉగ్ర ప్రభతో ప్రకాశించాడు।

Verse 53

स्वरोचिषा भासितदिग्वितानं सूर्येन्दुबिम्बाग्निसमानमंडलम् । महाप्रभं वीरभयावहं परं कालाख्यमत्यंतकरं महोज्ज्वलम्

తన స్వంత కాంతితో దిక్కుల సమస్త విస్తారాన్ని ప్రకాశింపజేశాడు; అతని మండలం సూర్య-చంద్ర-అగ్ని సమానంగా ఉంది। పరమ మహాప్రభ, వీరులకూ భయంకరమైనవాడు, ‘కాల’ అని పిలువబడే, అత్యంత సంహారకుడు, మహోజ్జ్వలుడు।

Verse 54

यावत्त्रिशूलेन तदा हंतुकामो महाबलः । वीरभद्रोऽसुरं यावत्कुमारेण निवारितः

మహాబలుడు వీరభద్రుడు త్రిశూలంతో ఆ అసురుణ్ని సంహరించాలనే కోరికతో దాడి చేయబోయే వేళ, కుమారుడు మధ్యలో ప్రవేశించి అతనిని ఆపాడు।