युद्धप्रारम्भवर्णनम् — Description of the Commencement of Battle
ఈ అధ్యాయంలో శివుని ప్రభావవంతమైన దివ్య వ్యూహాన్ని, కుమారునికి ప్రసాదించిన తేజస్సును చూచి దేవతలు మళ్లీ ధైర్యం పొందుతారు. కుమారుని ముందుభాగంలో నిలిపి, యుద్ధయాత్రకు వ్యూహాత్మకమూ పవిత్రమూ అయిన కేంద్రంగా భావించి సేనను సమీకరిస్తారు. దేవుల సిద్ధత విన్న వెంటనే తారకుడు మహాసేనతో ప్రతిసన్నద్ధమై యుద్ధానికి ముందుకు సాగుతాడు. అతని బలాన్ని చూసి దేవతలు గర్జించి ఉత్సాహం ప్రదర్శిస్తారు. అప్పుడు శంకరప్రేరిత వ్యోమవాణి—‘కుమారుడు ముందుండగా విజయం నిశ్చయం’ అని ఆజ్ఞాపిస్తుంది; యుద్ధం శివాధీన ధర్మకార్యమని స్థాపిస్తుంది.
Shlokas
Verse 1
ब्रह्मोवाच । हर्य्यादयस्सुरास्ते च दृष्ट्वा तच्चरितं विभोः । सुप्रसन्ना बभूवुर्हि विश्वासासक्तमानसाः
బ్రహ్మ పలికెను—సర్వవ్యాపి ప్రభువు చేసిన ఆ దివ్యచరిత్రను చూచి హరి మొదలైన దేవతలందరూ మహా ప్రసన్నులయ్యారు. వారి మనస్సులు శ్రద్ధా-విశ్వాసములలో దృఢంగా లీనమయ్యాయి.
Verse 2
वल्गंतः कुर्वतो नादं भाविताश्शिवतेजसा । कुमारन्ते पुरस्कृत्य तारकं हंतुमाययुः
దూకుతూ ఘోష నాదం చేస్తూ, శివతేజస్సుతో పరిపుష్టులై వారు కుమారుని ముందుంచి తారకుని సంహరించుటకు బయలుదేరిరి।
Verse 3
देवानामुद्यमं श्रुत्वा तारकोऽपि महाबलः । सैन्येन महता सद्यो ययौ योद्धुं सुरान् प्रति
దేవతల సమాయత్తాన్ని విని మహాబలుడు తారకుడూ విస్తార సైన్యంతో వెంటనే దేవులపై యుద్ధానికి బయలుదేరెను।
Verse 4
देवा दृष्ट्वा समायांतं तारकस्य महाबलम् । बलेन बहुकुर्वन्तः सिंहनादं विसिस्मियुः
తారకుడు అపార బలంతో సమీపించుచున్నాడని చూసిన దేవతలు తమ బలాన్ని సమీకరించి సింహనాదం చేశారు; అయినా అతని పరాక్రమాన్ని చూసి అంతరంగంలో ఆశ్చర్యపడ్డారు॥
Verse 5
तदा नभोऽऽङ्गना वाणीं जगादोपरि सत्वरम् । शङ्करप्रेरिता सद्यो हर्यादीनखिलान् सुरान्
అప్పుడు ఆకాశంలోనున్న దివ్య వాణి పై నుండి వేగంగా పలికింది—శంకరుని ప్రేరణతో—మరియు వెంటనే హరి మొదలైన సమస్త దేవతలను సంబోధించింది॥
Verse 6
व्योमवाण्युवाच । कुमारं च पुरस्कृत्य सुरा यूयं समुद्यताः । दैत्यान्विजित्य संग्रामे जयिनोऽथ भविष्यथ
వ्योమవాణి పలికింది—ఓ దేవతలారా, కుమారుని ముందుంచి మీరు దృఢంగా ముందుకు సాగండి. యుద్ధంలో దైత్యులను జయించి మీరు విజయులవుతారు॥
Verse 7
इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां चतुर्थे कुमारखण्डे युद्धप्रारंभवर्णनं नाम सप्तमोऽध्यायः
ఇట్లు శ్రీశివమహాపురాణము ద్వితీయ భాగములోని రుద్రసంహితా చతుర్థ కుమారఖండములో “యుద్ధప్రారంభవర్ణనము” అను సప్తమ అధ్యాయము సమాప్తమైంది।
Verse 8
कुमारं च पुरस्कृत्य सर्वे ते जातसाध्वसाः । योद्धुकामास्सुरा जग्मुर्महीसागरसंगमम्
కుమారుని ముందుంచి, వారందరూ భయంతో వణికిపోయారు; యుద్ధకాంక్షతో భూమి-సముద్ర సంగమస్థలానికి బయలుదేరారు.
Verse 9
आजगाम द्रुतं तत्र यत्र देवास्स तारकः । सैन्येन महता सार्द्धं सुरै र्बहुभिरावृत्
అప్పుడు తారకుడు దేవతలు ఉన్న చోటుకు వేగంగా వచ్చాడు. అతడు మహాసైన్యంతో పాటు, అనేక సురులతో చుట్టుముట్టబడి ఉన్నాడు.
Verse 10
रणदुंदुभयो नेदुः प्रलयांबुद्निस्स्वनाः । कर्कशानि च वाद्यानि पराणि च तदागमे
అప్పుడు యుద్ధదుందుభులు ప్రళయమేఘగర్జనలవలె ఘోషించాయి; అతని ఆగమనంతో ఇతర కర్కశ వాద్యాలూ గట్టిగా మోగాయి।
Verse 11
गर्जमानास्तदा दैत्यास्तारकेणसुरेण ह । कंपयन्तो भुवं पादक्रमैर्वल्गुनकारकाः
అప్పుడు అసురుడు తారకుని నాయకత్వంలో దైత్యులు ఘోరంగా గర్జిస్తూ, తమ పాదఘాతాలతో భూమిని కంపింపజేసి అన్ని దిక్కులా కలకలం రేపారు।
Verse 12
तच्छ्रुत्वा रवमत्युग्रं सर्वे देवा विनिर्भयाः । ऐकपद्येन चोत्तस्थुर्योद्धुकामाश्च तारकम्
ఆ అత్యంత ఉగ్ర గర్జనను విని దేవతలందరూ నిర్భయులయ్యారు; క్షణంలోనే ఒక్కటిగా లేచి తారకునితో యుద్ధం చేయాలని ఉత్సుకులయ్యారు।
Verse 13
गजमारोप्य देवेन्द्रः कुमारं त्यग्रतोऽभवत् । सुरसैन्येन महता लोकपालैस्समावृतः
ఏనుగుపై అధిరోహించి దేవేంద్రుడు ఇంద్రుడు కుమారుని వైపు ముందుకు సాగెను; మహత్తర దేవసైన్యంతోను, లోకపాలకులతోను ఆయన చుట్టుముట్టబడ్డాడు।
Verse 14
तदा दुंदुभयो नेदुर्भेरीतूर्याण्यनेकशः । वीणावेणुमृदंगानि तथा गंधर्वनिस्स्वनाः
అప్పుడు దుందుభులు మ్రోగెను; అనేక భేరీలు, తూర్యాలు పదేపదే వినిపించెను. వీణ, వేణు, మృదంగములు మరియు గంధర్వుల మధుర నాదములు ప్రతిధ్వనించెను।
Verse 15
गजं दत्त्वा महेन्द्राय कुमारो यानमारुहत् । अनेकाश्चर्यसंभूतं नानारत्नसमन्वितम्
మహేంద్రునికి (ఇంద్రునికి) ఏనుగును దానమిచ్చి కుమారుడు ఆ దివ్య రథమును అధిరోహించెను; అది అనేక ఆశ్చర్యములతో నిర్మితమై, నానారత్నములతో అలంకృతమై యుండెను।
Verse 16
विमानमारुह्य तदा महायशास्स शांकरिस्सर्वगुणैरुपेतः । श्रिया समेतः परया बभौ महान् संवीज्यमानश्चमरैर्महाग्रभैः
అప్పుడు మహాయశస్సుగల శంకరపుత్రుడు, సమస్త సద్గుణాలతో యుక్తుడై, పరమశ్రీతో కూడి దివ్య విమానమారోహించి మహాతేజస్సుతో ప్రకాశించాడు; మహాశుభ్రమైన పెద్ద చామరాలతో వీచబడుతూ నిలిచాడు।
Verse 17
प्राचेतसं छत्रमतीवसुप्रभं रत्नैरुपेतं विविधैर्विराजितम् । धृतं तदा तच्च कुमारमूर्ध्नि वै ह्यनन्तचान्द्रैः किरणैर्महाप्रभैः
అప్పుడు ప్రాచేతసునకు చెందిన అత్యంత ప్రకాశవంతమైన రాజఛత్రం, నానావిధ రత్నాలతో అలంకరింపబడి విరాజిల్లుతూ, దివ్య కుమారుని శిరస్సుపై పట్టబడింది; అది అనేక చంద్రకిరణాలవలె మహాప్రభతో జ్వలించింది।
Verse 18
मिलितास्ते तदा सर्वे देवाश्शक्रपुरोगमा । स्वैःस्वैर्बलैः परिवृता युद्धकामा महाबलाः
అప్పుడు శక్రుడు (ఇంద్రుడు) ముందుండగా దేవతలందరూ కూడారు. తమ తమ బలాలతో పరివృతులై, ఆ మహాబలులు యుద్ధకాంక్షతో సిద్ధమయ్యారు.
Verse 19
एवं देवाश्च दैत्याश्च योद्धुकामाः स्थिता भुवि । सैन्येन महता तेन व्यूहं कृत्वा पृथक् पृथक्
ఇలా దేవతలూ దైత్యులూ యుద్ధకాంక్షతో భూమిపై నిలిచారు. ఆ మహాసైన్యంతో రెండు పక్షాలు వేరు వేరుగా వ్యూహాలను ఏర్పరచుకున్నాయి.
Verse 20
ते सेने सुरदैत्यानां शुशुभाते परस्परम् । हंतुकामे तदान्योन्यं स्तूयमाने च बन्दिभिः
అప్పుడు దేవులూ దైత్యులూ అయిన ఆ రెండు సేనలు పరస్పరం ఎదురెదురుగా నిలిచి ప్రకాశించాయి. ఒకరినొకరు సంహరించాలనే తపనతో, వందీచారుల స్తుతులతో అవి శోభించాయి।
Verse 21
उभे सेनं तदा तेषामगर्जेतां वनोपमे । भयंकरेऽत्यवीराणामितरेषां सुखावहे
అప్పుడు ఆ రెండు సేనలు అడవిలా గర్జించాయి. ఆ గర్జన అతి అశూరులకు భయంకరంగా, కానీ వీరులకు ధైర్యానందాలను కలిగించేదిగా నిలిచింది।
Verse 22
एतस्मिन्नन्तरे तत्र बलोन्मत्ताः परस्परम् । दैत्या देवा महावीरा युयुधुः क्रोधविह्वलाः
ఇదే సమయంలో అక్కడ బలమదంతో మత్తులైన మహావీర దైత్యులు, దేవులు కోపంతో కలతచెంది పరస్పరం యుద్ధం చేశారు।
Verse 23
आसीत्सुतुमुलं युद्धं देवदैत्यसमाकुलम् । रुण्डमुंडांकितं सर्वं क्षणेन समपद्यत
దేవ-దైత్యులతో నిండిన అత్యంత తుముల యుద్ధం చెలరేగింది. క్షణంలోనే సమస్త రణభూమి తెగిన ధడాలు, పడిన తలలతో అంతటా గుర్తింపబడింది।
Verse 24
भूमौ निपतितास्तत्र शतशोऽथ सहस्रशः । निकृत्तांगा महाशस्त्रैर्निहता वीरसंमताः
అక్కడ భూమిపై వారు వందలుగా, వేలలుగా కూలిపోయారు. మహాశస్త్రాలతో అవయవాలు తెగిపోయి, వీరులని ప్రశంసింపబడినవారూ హతులయ్యారు।
Verse 25
केषांचिद्बाहवश्छिन्ना खड्पातैस्सुदारुणैः । केषांचिदूरवश्छिन्ना वीराणां मानिनां मृधे
ఆ ఘోర సమరంలో గర్విత వీరులలో కొందరి భుజాలు అత్యంత దారుణమైన ఖడ్గప్రహారాలతో తెగిపోయాయి; మరికొందరి తొడలు కూడా ఛేదించబడ్డాయి।
Verse 26
केचिन्मथितसर्वांगा गदाभिर्मुद्गरैस्तथा । केचिन्निर्भिन्नहृदयाः पाशैर्भल्लैश्च पातिताः
కొంతమంది గదలు, ముద్గరాల దెబ్బలకు సర్వాంగాలు నలిగిపోయారు; మరికొందరు పాశాలు, పదునైన భల్లాలతో హృదయం చీలి నేలకూలారు।
Verse 27
केचिद्विदारिताः पृष्ठे कुंतैरृष्टिभिरंकुशैः । छिन्नान्यपि शिरांस्येव पतितानि च भूतले
కొంతమంది భాలాలు, కుంతాలు, అంకుశాలతో వెన్నుపై చీల్చబడ్డారు; తెగిన తలలు కూడా నేలపై పడిపోయాయి।
Verse 28
बहूनि च कबंधानि नृत्यमानानि तत्र वै । वल्गमानानि शतशो उद्यतास्त्रकराणि च
అక్కడ నిజంగా అనేక కబంధాలు—శిరస్సులేని ధడాలు—నర్తించుచూ కనిపించెను. వందల సంఖ్యలో దూకుచూ తిరుగుచూ, ఆయుధాలను పైకెత్తిన చేతులతో ఉన్నవి।
Verse 29
नद्यः प्रवर्तितास्तत्र शतशोऽसृङ्वहास्तदा । भूतप्रेतादयस्तत्र शतशश्च समागताः
అప్పుడు అక్కడ వందల నదులు ప్రవహించసాగెను—రక్తాన్ని మోసుకొనే ప్రవాహాలుగా. అలాగే భూత, ప్రేత మొదలైన గణాలు కూడా వందల సంఖ్యలో అక్కడ సమాగమమయ్యాయి।
Verse 30
गोमायवश्शिवा तत्र भक्षयन्तः पलं बहु । तथा गृध्रवटाश्येना वायसा मांसभक्षकाः । बुभुजुः पतितानां च पलानि सुबहूनि वै
అక్కడ నక్కలు మరియు హైనాలు ఎంతో మాంసాన్ని భక్షించాయి. అలాగే గద్దలు, గబ్బిలాలు, గద్దపక్షులు, కాకులు—మాంసభక్షకులు—పడిపోయినవారి నుండి అనేక మాంసఖండాలను నిజంగా తిన్నాయి.
Verse 31
एतस्मिन्नन्तरे तत्र तारकाख्यो महाबलः । सैन्येन महता सद्यो ययौ योद्धुं सुरान् प्रति
అంతలోనే, ఆ క్షణంలో, తారకుడనే మహాబలుడు మహాసైన్యంతో కూడి దేవతలపై యుద్ధం చేయుటకు వెంటనే బయలుదేరాడు.
Verse 32
देवा दृष्ट्वा समायान्तं तारकं युद्धदुर्मदम् । योद्धुकामं तदा सद्यो ययुश्शक्रादयस्तदा । बभूवाथ महोन्नादस्सेनयोरुभयोरपि
యుద్ధ మదంతో దురహంకారంగా సమీపిస్తున్న తారకుణ్ని చూసి, శక్రుడు (ఇంద్రుడు) మొదలైన దేవతలు వెంటనే యుద్ధించాలనే కోరికతో ముందుకు సాగారు. అప్పుడు రెండు సేనల నుండీ మహాగర్జన లేచింది.
Verse 33
अथाभूद्द्वंद्वयुद्धं हि सुरासुरविमर्दनम् । यं दृष्ट्वा हर्षिता वीराः क्लीबाश्च भयमागता
అప్పుడు దేవాసురులను నలిపివేసే ఘోర ద్వంద్వయుద్ధం చెలరేగెను. దానిని చూసి వీరులు హర్షించగా, కపటులు భయంతో వణికిరి।
Verse 34
तारको युयुधे युद्धे शक्रेण दितिजो बली । अग्निना सह संह्रादो जंभेनैव यमः स्वयम्
ఆ యుద్ధంలో బలవంతుడైన దైత్యుడు తారకుడు శక్రుడు (ఇంద్రుడు)తో యుద్ధం చేసెను. సంహ్రాదుడు అగ్నితో పోరాడెను; స్వయంగా యముడు జంభునితో సమరమాడెను।
Verse 35
महाप्रभुर्नैरृतेन पाशी सह बलेन च । सुवीरो वायुना सार्धं पवमानेन गुह्यराट्
మహాప్రభువు నైరృతునితో కూడి సాగెను; పాశీ బలముతో కలిసి ముందుకు వెళ్లెను. సువీరుడు వాయువు, పవమానునితో సహా నడిచెను; గుహ్యరాటుడును యథాక్రమంగా నిలిచి, ప్రభు కార్యార్థం దివ్య పరిచారకులు వరుసలుగా సమకూరిరి.
Verse 36
ईशानेन समं शंभुर्युयुधे रणवित्तमः । शुंभश्शेषेण युयुधे कुंभश्चन्द्रेण दानवः
రణవిద్యలో శ్రేష్ఠుడైన శంభువు ఈశానునితో సమానంగా యుద్ధం చేసెను. శుంభుడు శేషునితో పోరాడెను; దానవుడు కుంభుడు చంద్రునితో యుద్ధం చేసెను.
Verse 37
कुंबरो मिहिरेणाजौ महाबल पराक्रमः । युयुधे परमास्त्रैश्च नानायुद्धविशारदः
ఆ యుద్ధంలో మహాబల-పరాక్రమశాలియైన కుంబరుడు మిహిరునితో పోరాడెను. నానావిధ యుద్ధాలలో నిపుణుడై, పరమ దివ్యాస్త్రాలను ప్రయోగించి యుద్ధం చేసెను.
Verse 38
एवं द्वन्द्वेन युद्धेन महता च सुरासुराः । संगरे युयुधुस्सर्वे बलेन कृतनिश्च याः
ఇలా ద్వంద్వయుద్ధములచే మరియు మహా సంగ్రామముచే దేవాసురులందరూ ఆ సమరమున యుద్ధం చేసిరి; తమ బలమునే ఆధారంగా సంకల్పం దృఢం చేసుకొనిరి।
Verse 39
अन्योन्यं स्पर्द्धमानास्तेऽमरा दैत्या महाबलाः । तस्मिन्देवासुरे युद्धे दुर्जया अभवन्मुने
ఓ మునీ, ఆ మహాబలులైన దేవులు దైత్యులు పరస్పరం పోటీపడుచూ, ఆ దేవాసుర యుద్ధమున దుర్జయులై నిలిచిరి।
Verse 40
तदा च तेषां सुरदानवानां बभूव युद्धं तुमुलं जयैषिणाम् । सुखावहं वीरमनस्विनां वै भयावहं चैव तथेतरेषाम्
అప్పుడు విజయాన్ని కోరిన ఆ దేవదానవుల మధ్య ఘోరమైన, కల్లోలభరితమైన యుద్ధం చెలరేగింది. వీరులకూ స్థిరమనస్కులకూ అది ఉల్లాసకరం; ఇతరులకు మాత్రం నిజంగా భయంకరం.
Verse 41
मही महारौद्रतरा विनष्टकैस्सुरासुरैर्वै पतितैरनेकशः । तस्मिन्नगम्यातिभयानका तदा जाता महासौख्यवहा मनस्विनाम्
భూమి అత్యంత రౌద్రంగా, భయంకరంగా మారింది; నశించిన దేవాసురుల పతిత దేహాలు అనేక చోట్ల చెల్లాచెదురుగా పడ్డాయి. అయినా ఆ అగమ్యమైన, అతిభయానక దృశ్యంలోనే మహాశివుని పరమ సంకల్పం సిద్ధించుటవలన స్థిరమనస్సుల వారికి మహాకల్యాణమూ అంతఃసుఖమూ కలిగించే కారణం ఉద్భవించింది।
Frequently Asked Questions
The formal commencement of the Devas–Tāraka conflict: the devas mobilize with Kumāra in the vanguard, Tāraka responds by marching with a great army, and the battlefield encounter is framed by divine assurance.
It functions as a Śiva-authorized speech-act that converts strategy into destiny: victory is promised not as fate alone but as the fruit of correct alignment—placing Kumāra (Śiva-tejas embodied) at the forefront.
Śiva-tejas (empowering radiance), collective deva morale expressed through siṃhanāda (lion-roar), and the transcendent directive voice (vyoma-vāṇī) that mediates Śiva’s will into the battlefield.