गणेश-षण्मुखयोः विवाहविचारः / Deliberation on the Marriages of Gaṇeśa and Ṣaṇmukha
ఈ అధ్యాయంలో నారదుడు గణేశుని మహోన్నత జన్మం, దివ్య వీర్యం విని “తర్వాత ఏమైంది?” అని ప్రశ్నిస్తాడు; అది శివ‑శివల కీర్తిని విస్తరింపజేసి మహానందాన్ని కలిగిస్తుంది. బ్రహ్మ ఆ కరుణామయ జిజ్ఞాసను ప్రశంసించి క్రమబద్ధంగా వృత్తాంతం చెబుతాడు. శివుడు‑పార్వతి స్నేహమయ తల్లిదండ్రులుగా గణేశ‑షణ్ముఖులపై పెరుగుతున్న చంద్రునిలా ప్రేమను పెంచుతారు. తల్లిదండ్రుల సంరక్షణలో కుమారుల సుఖం పెరుగుతుంది; వారు కూడా భక్తితో పరిచర్య చేసి తల్లిదండ్రులను సేవిస్తారు. అనంతరం ఏకాంతంలో శివ‑శివలు ప్రేమతో కలిసి ఆలోచిస్తారు—ఇద్దరు కుమారులు వివాహయోగ్య వయస్సుకు చేరారు; కాబట్టి ఇద్దరి శుభవివాహాలను యథావిధి, యథాకాలంలో ఎలా నిర్వహించాలి? లీలా భావం మరియు ధర్మసమ్మత విధి‑కాలచింతన కలసి తదుపరి దివ్య వివాహ ఏర్పాట్లకు పునాది వేస్తాయి.
Shlokas
Verse 1
नारद उवाच । गणेशस्य श्रुता तात सम्यग्जनिरनुत्तमा । चरित्रमपि दिव्यं वै सुपराक्रमभूषितम्
నారదుడు పలికెను—“ఓ తాత, గణేశుని అనుత్తమమైన ఉత్తమ జననవృత్తాంతాన్ని నేను సమ్యకంగా విన్నాను; అలాగే ఆయన దివ్యచరిత్రమును కూడా—అసాధారణ పరాక్రమంతో అలంకృతమైనదాన్ని।”
Verse 2
ततः किमभवत्तात तत्त्वं वद सुरेश्वरः । शिवाशिवयशस्स्फीतं महानन्दप्रदायकम्
“తర్వాత ఏమి జరిగింది, తాత? ఓ సురేశ్వరా, తత్త్వాన్ని చెప్పుము—శివుని యశస్సును విస్తరింపజేసి మహానందాన్ని ప్రసాదించునదాన్ని।”
Verse 3
ब्रह्मोवाच साधु पृष्टं मुनिश्रेष्ठ भवता करुणात्मना । श्रूयतां दत्तकर्णं हि वक्ष्येऽहं ऋषिसत्तम
బ్రహ్ముడు పలికెను—హే మునిశ్రేష్ఠా! కరుణామయ హృదయంతో నీవు శుభప్రశ్న అడిగితివి. హే ఋషివర్యా, శ్రద్ధగా వినుము; ఇప్పుడు నేను దీనిని వివరించెదను.
Verse 4
शिवा शिवश्च विप्रेन्द्र द्वयोश्च सुतयोः परम् । दर्शंदर्शं च तल्लीलां महत्प्रेम समावहत्
హే విప్రేంద్రా! శివా (పార్వతి) మరియు శివుడు—ఇద్దరూ తమ ఇద్దరు కుమారులపై పరమ ప్రేమతో నిండియుండిరి. ఆ కుమారుల దివ్యలీలను మళ్లీ మళ్లీ దర్శించి వారి హృదయాలు మహాప్రీతితో పొంగెను.
Verse 5
पित्रोर्लालयतोस्तत्र सुखं चाति व्यवर्द्धत । सदा प्रीत्या मुदा चातिखेलनं चक्रतुस्सुतौ
అక్కడ తల్లిదండ్రుల లాలన-పాలన, స్నేహపూర్వక ఆలింగనాల వల్ల ఆ ఇద్దరు కుమారుల సుఖం అత్యంతంగా వృద్ధి చెందింది. వారు ఎల్లప్పుడూ ప్రీతి, ముదతో నిత్యం క్రీడించుచుండిరి.
Verse 6
तावेव तनयौ तत्र माता पित्रोर्मुनीश्वर । महाभक्त्या यदा युक्तौ परिचर्यां प्रचक्रतुः
ఓ మునీశ్వరా! ఆ ఇద్దరు కుమారులు అక్కడే ఉండి మహాభక్తితో యుక్తులై తమ తల్లి తండ్రులకు సేవా-పరిచర్య చేయుటకు ప్రారంభించిరి.
Verse 7
षण्मुखे च गणेशे च पित्रोस्तदधिकं सदा । स्नेहो व्यवर्द्धत महाञ्च्छुक्लपक्षे यथा शशी
షణ్ముఖ (కార్త్తికేయ) మరియు గణేశుని పట్ల తల్లిదండ్రుల స్నేహం ఎల్లప్పుడూ మరింత అధికంగా ఉండేది. ఆ మహాప్రేమం శుక్లపక్షంలో చంద్రుడు పెరుగునట్లు నిరంతరం వృద్ధి చెందింది.
Verse 8
कदाचित्तौ स्थितौ तत्र रहसि प्रेमसंयुतौ । शिवा शिवश्च देवर्षे सुविचारपरायणौ
ఓ దేవర్షీ! ఒకసారి అదే స్థలంలో శివా (పార్వతి) మరియు భగవాన్ శివుడు ప్రేమసంయుక్తులై రహస్యంగా ఏకాంతంలో నిలిచిరి. వారు పరమతత్త్వంపై గాఢ విచారంలో నిమగ్నులై సువిచారపరాయణులై యుండిరి.
Verse 9
शिवा शिवावूचतुः । विवाहयोग्यौ संजातौ सुताविति च तावुभौ । विवाहश्च कथं कार्यः पुत्रयोरुभयोः शुभम्
శివా (పార్వతి) మరియు శివుడు పలికిరి— “మన ఇద్దరు కుమారులు ఇప్పుడు వివాహయోగ్యులయ్యారు. అయితే ఇద్దరు కుమారులకూ శుభమైన వివాహక్రియలు ఏ విధంగా నిర్వహించాలి?”
Verse 10
षण्मुखश्च प्रियतमो गणेशश्च तथैव च । इति चिंतासमुद्विग्नौ लीलानन्दौ बभूवतुः
“షణ్ముఖుడు అత్యంత ప్రియుడు, గణేశుడూ అలాగే.” అని ఆలోచించి వారు ఇద్దరూ చింతతో కలవరపడ్డారు; అయినా లీలానందంలో నిలిచారు.
Verse 11
स्वपित्रोर्मतमाज्ञाय तौ सुतावपि संस्पृहौ । तदिच्छया विवाहार्थं बभूवतुरथो मुने
తమ తల్లిదండ్రుల నిర్ణయాన్ని తెలుసుకొని ఆ ఇద్దరు కుమారులూ ఆసక్తి చెందారు; వారి ఇష్టానుసారం, ఓ మునీ, వివాహార్థం కార్యప్రవృత్తులయ్యారు.
Verse 12
अहं च परिणेष्यामि ह्यहं चैव पुनः पुनः । परस्परं च नित्यं वै विवादे तत्परावुभौ
“నేనూ వివాహం చేస్తాను; అవును, నేనే—మళ్లీ మళ్లీ—చేస్తాను.” అని చెప్పుకుంటూ వారు ఇద్దరూ ఎల్లప్పుడూ పరస్పర వివాదంలో నిమగ్నులయ్యారు.
Verse 13
श्रुत्वा तद्वचनं तौ च दंपती जगतां प्रभू । लौकिकाचारमाश्रित्य विस्मयं परमं गतौ
ఆ మాటలు విని జగత్తుల ప్రభువులైన ఆ దివ్య దంపతులు, లోకాచారాన్ని ఆశ్రయించి, పరమ ఆశ్చర్యానికి లోనయ్యారు.
Verse 14
किं कर्तव्यं कथं कार्यो विवाहविधिरेतयोः । इति निश्चित्य ताभ्यां वै युक्तिश्च रचिताद्भुता
“ఏం చేయాలి, ఈ ఇద్దరికీ వివాహవిధి ఎలా నిర్వహించాలి?” అని నిర్ణయించి, వారు నిజంగా ఒక అద్భుతమైన యుక్తిని రచించారు.
Verse 15
कदाचित्समये स्थित्वा समाहूय स्वपुत्रकौ । कथयामासतुस्तत्र पुत्रयोः पितरौ तदा
ఒక సమయంలో ఆ ఇద్దరు పితరులు ఆసీనులై తమ తమ కుమారులను పిలిపించి, అక్కడ ఆ ఇద్దరు బాలులకు అప్పుడే మాటలు చెప్పసాగారు।
Verse 16
शिवाशिवावूचतुः । अस्माकं नियमः पूर्वं कृतश्च सुखदो हि वाम् । श्रूयतां सुसुतौ प्रीत्या कथयावो यथार्थकम्
శివుడు మరియు శివా (పార్వతి) అన్నారు— మేము పూర్వమే ఒక నియమాన్ని స్థాపించాము; అది మీ ఇద్దరికీ సుఖదాయకమగును. ఓ సుపుత్రులారా, ప్రేమతో వినండి; యథార్థాన్ని మేము చెప్పుదుము।
Verse 17
समौ द्वावपि सत्पुत्रौ विशेषो नात्र लभ्यते । तस्मात्पणः कृतश्शंदः पुत्रयोरुभयोरपि
ఆ ఇద్దరు సత్పుత్రులు సమానులే; ఇక్కడ ఏ భేదమూ లేదు. కనుక చేసిన పణం మరియు స్థిర ఒప్పందం ఇద్దరు కుమారులకూ సమానంగా వర్తించును।
Verse 18
यश्चैव पृथिवीं सर्वां क्रांत्वा पूर्वमुपाव्रजेत् । तस्यैव प्रथमं कार्यो विवाहश्शुभलक्षणः
ఎవడు సమస్త భూమిని పరిభ్రమించి ముందుగా తిరిగి వచ్చునో, అతనికే శుభలక్షణాలతో కూడిన వివాహం ముందుగా చేయవలెను।
Verse 19
ब्रह्मोवाच । तयोरेवं वचः श्रुत्वा शरजन्मा महाबलः । जगाम मन्दिरात्तूर्णं पृथिवीक्रमणाय वै
బ్రహ్ముడు అన్నాడు— వారి మాటలు విని, శరజన్ముడైన మహాబలుడు కుమారుడు భూమి పరిభ్రమణార్థం వెంటనే మందిరం నుండి వేగంగా బయలుదేరెను।
Verse 20
गणनाथश्च तत्रैव संस्थितो बुद्धिसत्तमः । सुबुद्ध्या संविचारर्येति चित्त एव पुनः पुनः
అక్కడే గణనాథుడు, బుద్ధిలో శ్రేష్ఠుడు, స్థిరంగా ఉన్నాడు; మరియు ఉత్తమ బుద్ధితో తన చిత్తంలో మళ్లీ మళ్లీ విచారించాడు.
Verse 21
किं कर्तव्यं क्व गंतव्यं लंघितुं नैव शक्यते । क्रोशमात्रं गतः स्याद्वै गम्यते न मया पुनः
నేను ఏమి చేయాలి, ఎక్కడికి వెళ్లాలి? ఈ అడ్డంకిని ఏ విధంగానూ దాటలేను. నేను కేవలం ఒక క్రోశం మాత్రమే వెళ్లినా, ఇకపై నేను ముందుకు సాగలేను.
Verse 22
किं पुनः पृविवीमेतां क्रांत्वा चोपार्जितं सुखम् । विचार्येति गणेशस्तु यच्चकार शृणुष्व तत्
“అయితే ఈ భూమిని జయించి సంపాదించిన సుఖం ఏమిటి?”—ఇలా ఆలోచించిన గణేశుడు తరువాత ఏమి చేశాడో వినుము.
Verse 23
स्नानं कृत्वा यथान्यायं समागत्य स्वयं गृहम् । उवाच पितरं तत्र मातरं पुनरेव सः
విధివిధానంగా స్నానం చేసి, తానే ఇంటికి వచ్చి, అక్కడ మళ్లీ తన తండ్రిని మరియు తల్లినీ సంభోదించి పలికెను।
Verse 24
गणेश उवाच । आसने स्थापिते ह्यत्र पूजार्थं भवतोरिह । भवंतौ संस्थितौ तातौ पूर्य्यतां मे मनोरथः
గణేశుడు పలికెను—ఇక్కడ పూజార్థమై ఆసనం స్థాపించబడింది. కావున, పూజ్యులైన తల్లిదండ్రులారా, మీరు ఇద్దరూ ఇక్కడ ఆసనంపై కూర్చుండండి; నా మనోరథం నెరవేరునట్లు చేయండి.
Verse 25
ब्रह्मोवाच । इति श्रुत्वा वचस्तस्य पार्वतीपरमेश्वरौ । अस्थातामासने तत्र तत्पूजाग्रहणाय वै
బ్రహ్మ పలికెను—అతని మాటలు విని పార్వతీ మరియు పరమేశ్వరుడు (శివుడు) అక్కడ ఆసన సమీపంలో లేచి నిలిచిరి; ఆ పూజను స్వీకరించుటకై నిజముగా.
Verse 26
तेनाथ पूजितौ तौ च प्रक्रान्तौ च पुनः पुनः । एवं च कृतवान् सप्त प्रणामास्तु तथैव सः
అనంతరం అతడు ఆ ఇద్దరినీ విధివిధానంగా పూజించెను; వారు కూడా మళ్లీ మళ్లీ ముందుకు సాగిరి. ఈ విధంగా అతడును ఏడు సార్లు ప్రణామములు చేసి పునఃపునః నమస్కరించెను.
Verse 27
बद्धांजलिरथोवाच गणेशो बुद्धिसागरः । स्तुत्वा बहु तिथस्तात पितरौ प्रेमविह्वलौ
అప్పుడు బుద్ధిసాగరుడైన గణేశుడు అంజలి బద్ధముగా పలికెను. అనేక విధాలుగా మళ్లీ మళ్లీ తల్లిదండ్రులను స్తుతించి ప్రేమతో విహ్వలుడయ్యెను.
Verse 28
गणेश उवाच । भो मातर्भो पितस्त्वं च शृणु मे परमं वचः । शीघ्रं चैवात्र कर्तव्यो विवाहश्शोभनो मम
గణేశుడు పలికెను—ఓ తల్లీ, ఓ తండ్రీ, మీరు ఇద్దరూ నా పరమ వాక్యాన్ని వినండి. ఇక్కడనే, ఆలస్యం లేకుండా, నా శుభ వివాహం నిర్వహించబడాలి.
Verse 29
ब्रह्मोवाच । इत्येवं वचनं श्रुत्वा गणेशस्य महात्मनः । महाबुद्धिनिधिं तं तौ पितरावूचतुस्तदा
బ్రహ్ముడు పలికెను—మహాత్ముడైన గణేశుని వాక్యాలను విని, మహాబుద్ధి నిధియైన అతనితో అప్పుడు అతని తల్లిదండ్రులు ఇద్దరూ ఇలా పలికారు.
Verse 30
शिवा शिवावूचतुः । प्रक्रामेत भवान्सम्यक्पृथिवीं च सकाननाम् । कुमारो गतवांस्तत्र त्वं गच्छ पुर आव्रज
శివా (పార్వతి) మరియు శివుడు పలికిరి—“అరణ్యాలతో కూడిన సమస్త భూమిని సక్రమంగా పరిభ్రమించు. కుమారుడు అక్కడికి వెళ్లాడు; నీవు వెళ్లి నగరానికి తిరిగి రా.”
Verse 31
ब्रह्मोवाच । इत्येवं वचनं श्रुत्वा पित्रोर्गणपति द्रुतम् । उवाच नियतस्तत्र वचनं क्रोधसंयुतः
బ్రహ్ముడు పలికెను—ఈ విధంగా తల్లిదండ్రుల మాటలు విని, గణపతి నియమితుడైయుండి కూడా వెంటనే అక్కడ క్రోధసంయుత వచనం పలికెను।
Verse 32
गणेश उवाच । भो मातर्भो पितर्धर्मरूपौ प्राज्ञौ युवां मतौ । धर्मतः श्रूयतां सम्यक् वचनं मम सत्तमौ
గణేశుడు పలికెను—ఓ తల్లీ, ఓ తండ్రీ! మీరు ఇద్దరూ ధర్మస్వరూపులుగా, ప్రాజ్ఞులుగా భావింపబడుతారు. కావున, ఓ సత్తములారా, ధర్మానుసారంగా నా మాటను సమ్యకంగా వినండి।
Verse 33
मया तु पृथिवी क्रांता सप्तवारं पुनः पुनः । एवं कथं ब्रुवाते वै पुनश्च पितराविह
నేను నిజంగా భూమిని మళ్లీ మళ్లీ ఏడు సార్లు పరిభ్రమించాను; అయినా ఇక్కడ నా తల్లిదండ్రులైన మీరు ఇద్దరూ ఎలా ఇలా అంటున్నారు, అది జరగనట్టుగా?
Verse 34
ब्रह्मोवाच । तद्वचस्तु तदा श्रुत्वा लौकिकीं गतिमाश्रितौ । महालीलाकरौ तत्र पितरावूचतुश्च तम्
బ్రహ్ముడు పలికెను: ఆ మాటలను అప్పుడే విని, లోకిక స్థితిని ఆశ్రయించిన ఆ ఇద్దరు—మహాదివ్య లీలను ఆచరించే తల్లిదండ్రులు—అక్కడ అతనితో పలికిరి.
Verse 35
पितरावूचतुः । कदा क्रांता त्वया पुत्र पृथिवी सुमहत्तरा । सप्तद्वीपा समुद्रांता महद्भिर्गहनैयुता
తల్లిదండ్రులు పలికిరి: ఓ కుమారా! నీవు ఎప్పుడు ఈ అత్యంత విశాలమైన భూమిని—సప్తద్వీపములతో, సముద్రాలతో చుట్టబడి, మహత్తర దుర్గమ ప్రాంతాలతో నిండినదాన్ని—దాటివెళ్లితివి?
Verse 36
ब्रह्मोवाच । तयोरेवं वचः श्रुत्वा शिवाशंकरयोर्मुने । महाबुद्धिनिधिः पुत्रो गणेशो वाक्यमब्रवीत्
బ్రహ్ముడు పలికెను: ఓ మునీ! శివా-శంకరుల ఈ మాటలు విని, మహాబుద్ధి అనే అక్షయ నిధి అయిన వారి కుమారుడు గణేశుడు అప్పుడే పలికెను.
Verse 37
गणेश उवाच । भवतोः पूजनं कृत्वा शिवाशंकरयोरहम् । स्वबुद्ध्या हि समुद्रान्तपृध्वीकृतपरिक्रमः
గణేశుడు పలికెను: శివా-శంకరులైన మీ ఇద్దరినీ పూజించి, నా స్వబుద్ధితో సముద్రపర్యంతమైన సమస్త భూమి పరిక్రమను నేను సాధించాను.
Verse 38
इत्येवं वचनं देवे शास्त्रे वा धर्मसञ्चये । वर्त्तते किं च तत्तथ्यं नहि किं तथ्यमेव वा
ఇలాంటి వాక్యం దేవుని వచనంలో గానీ, ధర్మసంచయ శాస్త్రాల్లో గానీ కనిపిస్తుంది; అయితే అది నిజంగా సత్యమా, కాదా—లేదా అదే ఏకైక సత్యమా?
Verse 39
पित्रोश्च पूजनं कृत्वा प्रक्रांतिं च करोति यः । तस्य वै पृथिवीजन्यफलं भवति निश्चितम्
పితృదేవతలను పూజించి అనంతరం విధివిధానంగా ‘ప్రక్రాంతి’ (ప్రస్థానక్రియ) నిర్వహించే వానికి భూమిజన్య ఫలం—లౌకిక సమృద్ధి మరియు ప్రత్యక్ష ఫలితం—నిశ్చయంగా లభిస్తుంది.
Verse 40
अपहाय गृहे यो वै पितरौ तीर्थमाव्रजेत् । तस्य पापं तथा प्रोक्तं हनने च तयोर्यथा
ఎవడు తల్లిదండ్రులను ఇంట్లో వదిలి తీర్థయాత్రకు వెళ్తాడో, అతనికి కలిగే పాపం తల్లిదండ్రులను హతమార్చిన పాపంతో సమానమని చెప్పబడింది।
Verse 41
पुत्रस्य च महत्तीर्थं पित्रोश्चरणपंकजम् । अन्यतीर्थं तु दूरे वै गत्वा सम्प्राप्यते पुनः
కుమారునికి మహాతీర్థం తల్లిదండ్రుల పాదపద్మాలే; ఇతర తీర్థాలు మాత్రం దూరదూరంగా వెళ్లి మళ్లీ మళ్లీ పొందవలసి వస్తుంది।
Verse 42
इदं संनिहितं तीर्थं सुलभं धर्मसाधनम् । पुत्रस्य च स्त्रियाश्चैव तीर्थं गेहे सुशोभनम्
ఈ తీర్థం సమీపంలోనే ఉంది, సులభంగా లభ్యమై ధర్మసాధనకు ఉత్తమ సాధనం; కుమారునికీ భార్యకీ కూడా ఇంటిలోనున్న ఈ తీర్థం మంగళకరమై శోభనమవుతుంది।
Verse 43
इति शास्त्राणि वेदाश्च भाषन्ते यन्निरंतरम् । भवद्भ्यां तत्प्रकर्त्तव्यमसत्यं पुनरेव च
శాస్త్రాలు, వేదాలు నిరంతరం ఇదే ప్రకటిస్తున్నాయి; కాబట్టి మీరు ఇద్దరూ అదే చేయాలి—మళ్లీ ఎప్పటికీ అసత్యాన్ని ఆశ్రయించకండి।
Verse 44
भवदीयं त्विदं रूपमसत्यं च भवेदिह । तदा वेदोप्यसत्यो वै भवेदिति न संशयः
ఇక్కడ మీ ఈ రూపమే అసత్యమైతే, అప్పుడు వేదమూ అసత్యమవుతుంది—ఇందులో సందేహం లేదు.
Verse 45
शीघ्रं च भवितव्यो मे विवाहः क्रियतां शुभः । अथ वा वेदशास्त्रञ्च न्यलीकं कथ्यतामिति
నా వివాహం ఆలస్యం లేకుండా ఏర్పాటు చేయబడుగాక; ఈ శుభ వివాహక్రియ నిర్వహించబడుగాక. లేకపోతే వేదశాస్త్రాలు అసత్యమని ప్రకటించబడుగాక.
Verse 46
द्वयोः श्रेष्ठतमं मध्ये यत्स्यात्सम्यग्विचार्य तत् । कर्तव्यं च प्रयत्नेन पितरौ धर्मरूपिणौ
ఈ రెండింటిలో ఏది శ్రేష్ఠమో సమ్యక్గా ఆలోచించి, దానినే శ్రమతో చేయవలెను—ఎందుకంటే తల్లిదండ్రులు ధర్మస్వరూపులే.
Verse 47
ब्रह्मोवाच । इत्युक्त्वा पार्वतीपुत्रस्स गणेशः प्रकृष्टधीः । विरराम महाज्ञानी तदा बुद्धिमतां वरः
బ్రహ్ముడు పలికెను—ఇట్లు చెప్పి, పార్వతీపుత్రుడు గణేశుడు, అత్యుత్తమ బుద్ధి కలవాడు, అప్పుడు మౌనమయ్యెను; మహాజ్ఞాని, బుద్ధిమంతులలో శ్రేష్ఠుడు.
Verse 48
तौ दंपती च विश्वेशौ पार्वतीशंकरौ तदा । इति श्रुत्वा वचस्तस्य विस्मयं परमं गता
అప్పుడు విశ్వేశ్వరులైన ఆ దంపతులు—పార్వతీ, శంకరులు—అతని మాటలు విని పరమ ఆశ్చర్యానికి లోనయ్యారు.
Verse 49
ततः शिवा शिवश्चैव पुत्रं बुद्धिविचक्षणम् । सुप्रशस्योचतुः प्रीत्या तौ यथार्थप्रभाषिणम्
అప్పుడు శివా మరియు శివుడు ఆనందంతో, యథార్థముగా సత్యముగా పలికిన బుద్ధివిచక్షణుడైన తమ కుమారుని ఎంతో ప్రశంసించిరి।
Verse 50
शिवाशिवावूचतुः । पुत्र ते विमला बुद्धिस्समुत्पन्ना महात्मनः । त्वयोक्तं यद्वचश्चैव ततश्चैव च नान्यथा
శివా-శివులు పలికిరి—ఓ కుమారా, ఓ మహాత్మా, నీలో విమలమైన బుద్ధి ఉద్భవించింది. నీవు పలికిన వాక్యము యథార్థమే; ఇతరథా కాదు।
Verse 51
समुत्पन्ने च दुःखे च यस्य बुद्धिर्विशिष्यते । तस्य दुखं विनश्येत सूर्ये दृष्टे यथा तमः
దుఃఖం కలిగినప్పుడు ఎవరి బుద్ధి నిర్మలంగా, స్థిరంగా ప్రకాశిస్తుందో వారి దుఃఖం నశిస్తుంది—సూర్యదర్శనంతో చీకటి తొలగినట్లే. శైవ సిద్ధాంతంలో ఈ ‘ఉన్నత బుద్ధి’ పతి శివునికి అనుగుణమైన సమ్యగ్జ్ఞానం; అది పాశబంధాన్ని ఛేదించి శోకాన్ని లయపరుస్తుంది.
Verse 52
बुद्धिर्यस्य बलं तस्य निर्बुद्धेस्तु कुतो बलम् । कूपे सिंहो मदोन्मत्तश्शशकेन निपातितः
బుద్ధి ఉన్నవాడికి అదే నిజమైన బలం; బుద్ధిలేనివాడికి బలం ఎక్కడి నుంచి? గర్వమత్తుడైన సింహమూ ఒక చిన్న కుందేలు చేత బావిలో పడగొట్టబడింది.
Verse 53
वेदशास्त्रपुराणेषु बालकस्य यथोदितम् । त्वया कृतं तु तत्सर्वं धर्मस्य परिपालनम्
వేదాలు, శాస్త్రాలు, పురాణాల్లో బాలుని విషయమై యథావిధిగా చెప్పినదంతా నీవు నిజంగా ఆచరించావు—ఇదే ధర్మ పరిరక్షణ, ధర్మ పరిపాలన.
Verse 54
सम्यक्कृतं त्वया यच्च तत्केनापि भवेदिह । आवाभ्यां मानितं तच्च नान्यथा क्रियतेऽधुना
ఇక్కడ నీవు సమ్యకంగా చేసిన కార్యం మరెవరిచేతనూ సాధ్యమయ్యేది కాదు. మేమిద్దరం గౌరవించి ఆమోదించినదాన్ని ఇప్పుడు వేరే విధంగా మార్చము.
Verse 55
ब्रह्मोवाच । इत्युक्त्वा तौ समाश्वास्य गणेशं बुद्धिसागरम् । विवाहकरणे चास्य मतिं चक्रतुरुत्तमाम्
బ్రహ్ముడు పలికెను— ఇలా చెప్పి ఆ ఇద్దరు బుద్ధిసాగరుడైన గణేశునికి ధైర్యం కలిగించి, అతని వివాహకార్యాన్ని నిర్వహించుటకు అత్యుత్తమ సంకల్పాన్ని కలిగించారు.
Frequently Asked Questions
The chapter foregrounds Śiva and Śivā’s private deliberation that their sons Gaṇeśa and Ṣaṇmukha have become marriageable and that their marriages should be arranged auspiciously.
It presents household līlā as dharma-instruction: affectionate parenting and filial paricaryā become models for devotional discipline, while marriage planning signals the sacrality of life-stage rites.
Gaṇeśa and Ṣaṇmukha are highlighted as divine sons; Śiva and Śivā appear as reflective parents, and Brahmā functions as the authoritative narrator responding to Nārada’s inquiry.