युद्धप्रसङ्गः—देवगणयुद्धे शिवविष्णुसंयोगः / Battle Episode—Śiva–Viṣṇu Convergence in the Devas’ Conflict

Verse 1

ब्रह्मोवाच । इति श्रुत्वा महेशानो भक्तानुग्रहकारकः । त्वद्वाचा युदकामोभूत्तेन बालेन नारद

బ్రహ్ముడు పలికెను—ఇట్లు విని భక్తానుగ్రహకారకుడైన మహేశానుడు, ఓ నారదా, నీ వాక్యములవల్లను ఆ బాలునివల్లను యుద్ధకాంక్షి అయ్యెను.

Verse 2

विष्णुमाहूय संमंत्र्य बलेन महता युतः । सामरस्सम्मुखस्तस्याप्यभूद्देवस्त्रिलोचनः

విష్ణువును పిలిచి అతనితో మంత్రించి, మహాబలసంపన్నుడైన సామరుడు అతని ఎదురుగా నిలిచెను; అతని ముందే త్రిలోచన దేవుడు (శివుడు) కూడా ప్రత్యక్షమయ్యెను.

Verse 3

देवाश्च युयुधुस्तेन स्मृत्वा शिवपदाम्बुजम् । महाबला महोत्साहाश्शिवसद्दृष्टिलोकिताः

శివుని పాదపద్మాలను స్మరించి దేవతలు అతనితో యుద్ధం చేసిరి. వారు మహాబలులు, మహోత్సాహులు; శివుని శుభదృష్టి వారిని ప్రోత్సహించి నిలబెట్టెను.

Verse 4

युयुधेऽथ हरिस्तेन महाबलपराक्रमः । महादेव्यायुधो वीरः प्रवणः शिवरूपकः

అనంతరం మహాబలపరాక్రముడైన హరి అతనితో యుద్ధం చేసెను. మహాదేవి ఆయుధాలతో సజ్జమైన ఆ వీరుడు శివసదృశ రూపం ధరించి శివునందు భక్తితో ప్రవణుడై యుండెను.

Verse 5

यष्ट्या गणाधिपस्सोथ जघानामरपुङ्गवान् । हरिं च सहसा वीरश्शक्तिदत्तमहाबलः

అప్పుడు శక్తిచే ప్రసాదిత మహాబలముగల వీర గణాధిపతి తన యష్టితో దేవశ్రేష్ఠుణ్ని కూలదోసి, అకస్మాత్తుగా దాడి చేసి హరి (విష్ణు)నూ గాయపరిచెను।

Verse 6

सर्वेऽमरगणास्तत्र विकुंठितबला मुने । अभूवन् विष्णुना तेन हता यष्ट्या पराङ्मुखाः

ఓ మునీ, అక్కడ ఉన్న సమస్త దేవగణముల బలం చెదిరిపోయెను; ఆ యష్టి దెబ్బకు తగిలి వారు ముఖం తిప్పి పారిపోయిరి।

Verse 7

शिवोपि सह सैन्येन युद्धं कृत्वा चिरं मुने । विकरालं च तं दृष्ट्वा विस्मयं परमं गतः

ఓ మునీ, శివుడు కూడా తన సైన్యంతో దీర్ఘకాలం యుద్ధం చేసి, ఆ వికరాళుని చూచి పరమ ఆశ్చర్యమునకు లోనయ్యెను।

Verse 8

छलेनैव च हंतव्यो नान्यथा हन्यते पुनः । इति बुद्धिं समास्थाय सैन्यमध्ये व्यवस्थितः

అతడిని కేవలం ఉపాయంతోనే సంహరించాలి, వేరే మార్గం లేదు. ఈ నిశ్చయంతో అతను సైన్యం మధ్యలో నిలిచాడు.

Verse 9

शिवे दृष्टे तदा देवे निर्गुणे गुणरूपिणि । विष्णौ चैवाथ संग्रामे आयाते सर्वदेवताः

నిర్గుణుడై ఉండి కూడా సగుణ రూపాన్ని ధరించిన శివదేవుని దర్శించినప్పుడు, విష్ణువుతో యుద్ధం ప్రారంభం కాగానే దేవతలందరూ అక్కడకు చేరుకున్నారు.

Verse 10

गणाश्चैव महेशस्य महाहर्षं तदा ययुः । सर्वे परस्परं प्रीत्या मिलित्वा चक्रुरुत्सवम्

అప్పుడు మహేశ్వరుని గణములు మిక్కిలి ఆనందించాయి; వారందరూ పరస్పర ప్రేమతో కలిసి ఉత్సవం జరుపుకున్నారు.

Verse 11

अथ शक्तिसुतो वीरो वीरगत्या स्वयष्टितः । प्रथम पूजयामास विष्णुं सर्वसुखावहम्

అప్పుడు శక్తి పుత్రుడైన వీరుడు, వీర భావంతో స్థిరంగా ఉండి, తన క్రమశిక్షణతో కూడిన ప్రయత్నంతో మొదట సర్వ సుఖాలను ప్రసాదించే విష్ణువును పూజించాడు.

Verse 12

अहं च मोहयिष्यामि हन्यतां च त्वया विभो । छलं विना न वध्योऽयं तामसोयं दुरासदः

"నేను కూడా అతడిని మోహింపజేస్తాను; అప్పుడు ఓ విభుడా, నీవు అతడిని సంహరించు. ఉపాయం లేకుండా ఇతడిని చంపలేము—ఇతడు తామస స్వభావుడు మరియు జయించడానికి కష్టమైనవాడు."

Verse 13

इति कृत्वा मतिं तत्र सुसंमंत्र्य च शंभुना । आज्ञां प्राप्याऽभवच्छैवी विष्णुर्मोहपरायणः

ఇలా అక్కడ మనస్సులో నిర్ణయించుకొని, శంభువుతో సుసంప్రదించి, ఆయన ఆజ్ఞను పొందిన విష్ణువు శైవ భావాన్ని ధరించి, శివ సంకల్పానుసారం మోహకార్యంలో నిమగ్నుడయ్యెను.

Verse 14

शक्तिद्वयं तथा लीनं हरिं दृष्ट्वा तथाविधम् । दत्त्वा शक्तिबलं तस्मै गणेशायाभवन्मुने

ఓ మునీ! హరిని ఆ విధంగా రెండు శక్తులు లీనమైన స్థితిలో చూచి, అతడు ఆ శక్తి బలాన్ని గణేశునికి ప్రసాదించాడు; దానితో గణేశుడు బలవంతుడయ్యాడు।

Verse 15

शक्तिद्वयेऽथ संलीने यत्र विष्णुः स्थितस्स्वयम् । परिघं क्षिप्तवांस्तत्र गणेशो बलवत्तरः

ఆ రెండు శక్తులు లీనమైనప్పుడు—స్వయంగా విష్ణువు నిలిచిన ఆ స్థలంలోనే—అత్యంత బలవంతుడైన గణేశుడు అక్కడ పరీఘాన్ని (ఇనుప గదను) విసిరాడు।

Verse 16

इति श्रीशिवपुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां चतुर्थे कुमारखण्डे गणेशयुद्धगणेशशिरश्छेदन वर्णनं नाम षोडशोऽध्यायः

ఇట్లు శ్రీశివపురాణంలోని ద్వితీయ భాగమైన రుద్రసంహితలో, చతుర్థ కుమారఖండంలో “గణేశయుద్ధం మరియు గణేశశిరశ్ఛేద వర్ణనం” అనే షోడశ అధ్యాయం సమాప్తమైంది।

Verse 17

एकतस्तन्मुखं दृष्ट्वा शंकरोप्याजगाम ह । स्वत्रिशूलं समादाय सुक्रुद्धो युद्धकाम्यया

ఆ ముఖాన్ని ఒక వైపు చూచి శంకరుడును ముందుకు సాగెను. తన త్రిశూలాన్ని ధరించి, తీవ్రమైన క్రోధంతో, యుద్ధాభిలాషతో ముందుకు కదిలెను।

Verse 18

स ददर्शागतं शंभुं शूलह्स्तं महेश्वरम् । हंतुकामं निजं वीरश्शिवापुत्रो महाबलः

అప్పుడు మహాబలశాలి వీరుడు—శివాపుత్రుడు—శూలహస్తుడైన మహేశ్వర శంభువు తనను సంహరించుటకు సంకల్పించి వస్తున్నాడని చూచెను।

Verse 19

शक्त्या जघान तं हस्ते स्मृत्वा मातृपदांबुजम् । स गणशो महावीरश्शिवशक्तिप्रवर्द्धितः

మాతృపదాంబుజాలను స్మరించి, తన చేతి శక్తితో అతనిని కొట్టెను. గణులలో ఆ మహావీరుడు శివశక్తిచే ప్రవర్ధితుడై బలవంతుడయ్యెను।

Verse 20

त्रिशूलं पतितं हस्ताच्छिवस्य परमात्मनः । दृष्ट्वा सदूतिकस्तं वै पिनाकं धनुराददे

పరమాత్ముడైన శివుని చేతి నుండి త్రిశూలం జారిపడినదాన్ని చూచి, సదూతికుడు అప్పుడు పినాక ధనుస్సును తీసుకొనెను।

Verse 21

तमप्यपातयद्भूमौ परिघेण गणेश्वरः । हताः पंच तथा हस्ताः पञ्चभिश्शूलमाददे

అప్పుడు గణేశ్వరుడు ఇనుప పరీఘంతో అతనిని నేలకూల్చెను. అతని ఐదు చేతులు నరికివేయబడగా, మిగిలిన ఐదు చేతులతో త్రిశూలాన్ని పట్టుకొని యుద్ధం కొనసాగించెను।

Verse 22

अहो दुःखतरं नूनं संजातमधुना मम । भवेत्पुनर्गणानां किं भवाचारी जगाविति

అయ్యో! నిశ్చయంగా ఇప్పుడు నాకు మరింత దుఃఖం కలిగింది. మరి గణుల పరిస్థితి మళ్లీ ఏమవుతుంది?—అని భవాచారీ పలికెను.

Verse 23

एतस्मिन्नंतरे वीरः परिघेण गणेश्वरः । जघान सगणान् देवान्शक्तिदत्तबलान्वितः

ఆ సమరమధ్యంలో వీర గణేశ్వరుడు, శక్తి ప్రసాదించిన బలంతో యుక్తుడై, ఇనుప పరీఘాన్ని ధరించి దేవతలను వారి గణాలతో సహా ఘోరంగా కొట్టి పడగొట్టెను।

Verse 24

गता दशदिशो देवास्सगणा परिघार्द्दिताः । न तस्थुस्समरे केपि तेनाद्भुतप्रहा रिणा

ఆ అద్భుత ప్రహారకుని పరీఘాఘాతాలతో బాధపడిన దేవతలు గణాలతో సహా పది దిశలకూ పారిపోయిరి; యుద్ధభూమిలో అతని ఎదుట ఒక్కరైనా నిలువలేకపోయిరి।

Verse 25

विष्णुस्तं च गणं दृष्ट्वा धन्योयमिति चाब्रवीत् । महाबलो महावीरो महाशूरो रणप्रियः

ఆ గణాన్ని చూచి శ్రీ విష్ణువు పలికెను—“ఇతడు ధన్యుడు; మహాబలుడు, మహావీరుడు, మహాశూరుడు, రణప్రియుడు.”

Verse 26

बहवो देवताश्चैव मया दृष्टास्तथा पुनः । दानवा बहवो दैत्या यक्षगंधर्वराक्षसाः

“నేను ఎన్నోసార్లు అనేక దేవతలను చూచితిని; అలాగే అనేక దానవులు, దైత్యులు, యక్షులు, గంధర్వులు, రాక్షసులనూ చూచితిని।”

Verse 27

नैतेन गणनाथेन समतां यांति केपि च । त्रैलोक्येऽप्यखिले तेजो रूपशौर्यगुणादिभिः

ఈ గణనాథునితో సమానత్వాన్ని ఎవ్వరూ పొందలేరు. సమస్త త్రిలోకమంతటా కూడా తేజస్సు, రూపం, శౌర్యం మరియు ఇతర గుణాలలో ఆయనకు సాటి ఎవ్వరూ లేరు.

Verse 28

एवं संब्रुवतेऽमुष्मै परिघं भ्रामयन् स च । चिक्षेप विष्णवे तत्र शक्तिपुत्रो गणेश्वरः

అతనితో ఇలా పలుకుచుండగా శక్తిపుత్రుడైన గణేశ్వరుడు ఇనుప గదను చక్రంలా తిప్పి అక్కడే విష్ణువుపై విసిరెను.

Verse 29

चक्रं गृहीत्वा हरिणा स्मृत्वा शिवपदाम्बुजम् । तेन चक्रेण परिघो द्रुतं खंडीकृतस्तदा

అప్పుడు హరి (విష్ణువు) చక్రాన్ని గ్రహించి, శ్రీశివుని పదపద్మాలను స్మరించి, ఆ చక్రముతోనే ఇనుప పరీఘాన్ని వేగంగా ఖండఖండాలుగా చేశాడు।

Verse 30

खंडं तु परिघस्यापि हरये प्राक्षिपद्गणः । गृहीत्वा गरुडेनापि पक्षिणा विफलीकृतः

తర్వాత గణుడు పరీఘపు ఒక ఖండాన్ని హరిపై విసిరాడు; కానీ పక్షిరాజు గరుడుడు దానిని పట్టుకొని ఆ దాడిని విఫలమయ్యేలా చేశాడు।

Verse 31

एवं विचरितं कालं महावीरावुभावपि । विष्णुश्चापि गणश्चैव युयुधाते परस्परम्

ఇలా కాలం గడిచింది; ఆ ఇద్దరు మహావీరులు—విష్ణువూ శివగణుడూ—పరస్పరం యుద్ధం చేస్తూనే ఉన్నారు।

Verse 32

पुनर्वीरवरश्शक्तिसुतस्स्मृतशिवो बली । गृहीत्वा यष्टिमतुलां तया विष्णुं जघान ह

మళ్లీ ఆ వీరశ్రేష్ఠుడు—శక్తిసుతుడు, స్మృతశివుడని ప్రసిద్ధుడైన బలవంతుడు—అతుల దండాన్ని పట్టుకొని దానితో విష్ణువును కొట్టెను।

Verse 33

अविषह्य प्रहारं तं स भूमौ निपपात ह । द्रुतमुत्थाय युयुधे शिवापुत्रेण तेन वै

ఆ దెబ్బను తట్టుకోలేక అతడు నేలపై పడిపోయెను; వెంటనే లేచి ఆ శివపుత్రునితో మళ్లీ యుద్ధం చేసెను।

Verse 34

एतदंतरमासाद्य शूलपाणिस्तथोत्तरे । आगत्य च त्रिशूलेन तच्छिरो निरकृंतत

ఆ సమయంలో సరైన సమయం చూసి, శూలపాణి అయిన శివుడు ముందుకు వచ్చి తన త్రిశూలంతో అతని శిరస్సును ఖండించాడు.

Verse 35

छिन्ने शिरसि तस्यैव गणनाथस्य नारद । गणसैन्यं देवसैन्यमभवच्च सुनिश्चलम्

ఓ నారదా, ఆ గణనాథుని శిరస్సు ఖండించబడగానే, శివగణాల సైన్యం మరియు దేవతల సైన్యం పూర్తిగా స్తంభించిపోయాయి.

Verse 36

नारदेन त्वयाऽऽगत्य देव्यै सर्वं निवेदितम् । मानिनि श्रूयतां मानस्त्याज्यो नैव त्वयाधुना

నారదునితో కలిసి వచ్చి నీవు దేవికి అంతా నివేదించావు. ఓ మానినీ, వినుము, ఈ సమయంలో నీవు నీ ఆత్మగౌరవాన్ని మరియు పట్టుదలను వీడకూడదు.

Verse 37

इत्युक्त्वाऽन्तर्हितस्तत्र नारद त्वं कलिप्रियः । अविकारी सदा शंभुर्मनोगतिकरो मुनिः

ఇట్లు చెప్పి ఆయన అక్కడే అంతర్ధానమయ్యాడు. “ఓ నారదా, నీవు కలియుగానికి ప్రియుడవు.” ముని పలికెను—“శంభువు సదా నిర్వికారుడు; మనోగతివలె వేగంగా కార్యం చేయగలవాడు।”