गणेशोत्पत्ति-प्रसङ्गः / Episode on the Origin of Gaṇeśa (Śvetakalpa Account)

Verse 1

सूत उवाच । तारकारेरिति श्रुत्वा वृत्तमद्भुतमुत्तमम् । नारदस्सुप्रसन्नोथ पप्रच्छ प्रीतितो विधिम्

సూతుడు పలికెను—తారకాసురశత్రువు (స్కందుడు) సంబంధించిన ఆ అత్యద్భుతమైన, ఉత్తమమైన వృత్తాంతాన్ని విని నారదుడు మహాప్రసన్నుడయ్యాడు; భక్తితో నిండిపోయి విధిని (పూజా‑ఆచార విధానం) అడిగాడు।

Verse 2

नारद उवाच । देवदेव प्रजानाथ शिवज्ञाननिधे मया । श्रुतं कार्तिकसद्वृत्तममृतादपि चोत्तमम्

నారదుడు పలికెను—హే దేవదేవా, హే ప్రజానాథా, హే శివజ్ఞాననిధీ! నేను కార్త్తికేయుని సద్వృత్తాంతాన్ని విన్నాను; అది అమృతముకన్నా కూడా ఉత్తమమైనది।

Verse 3

अधुना श्रोतुमिच्छामि गाणेशं वृत्तमुत्तमम् । तज्जन्मचरितं दिव्यं सर्वमंगलमंगलम्

ఇప్పుడు నేను గణేశుని గురించిన అత్యుత్తమ వృత్తాంతాన్ని వినదలచుకున్నాను—ఆయన దివ్య జన్మచరిత్ర, సమస్త మంగళాలలో పరమ మంగళమైనది।

Verse 4

सूत उवाच । इत्याकर्ण्य वचस्तस्य नारदस्य महामुने । प्रसन्नमानसो ब्रह्मा प्रत्युवाच शिवं स्मरन्

సూతుడు పలికెను—మహాముని నారదుని మాటలు ఇలా విని, మనస్సు ప్రసన్నమైన బ్రహ్మ శివుని స్మరించుచూ ప్రత్యుత్తరం పలికెను।

Verse 5

ब्रह्मोवाच । कल्पभेदाद्गणेशस्य जनिः प्रोक्ता विधेः परात् । शनिदृष्टं शिरश्छिन्नं संचितं गजमाननम्

బ్రహ్ముడు పలికెను—కల్పభేదాల వలన గణేశుని జన్మకథ అనేక విధాలుగా, సాధారణ నియమాలకు అతీతంగా చెప్పబడింది. శని దృష్టి పడగానే శిరస్సు ఛేదించబడెను; తరువాత గజముఖ రూపం సమీకరించబడెను।

Verse 6

इदानीं श्वेतकल्पोक्ता गणेशोत्पत्तिरुच्यते । यत्र च्छिन्नं शिरस्तस्य शिवेन च कृपालुना

ఇప్పుడు శ్వేతకల్పంలో చెప్పబడిన గణేశుని జన్మవృత్తాంతం చెప్పబడుతోంది—అక్కడ కరుణామయుడైన శివుడు అతని శిరస్సును ఛేదించి, తరువాత అనుగ్రహించి మళ్లీ ప్రతిష్ఠించాడు।

Verse 7

संदेहो नात्र कर्तव्यः शंकरस्सूतिकृन्मुने । स हि सर्वाधिपः शंभुर्निर्गुणस्सगुणो ऽपि हि

ఓ మునీ, ఇక్కడ సందేహం చేయవలసిన అవసరం లేదు; శంకరుడే జననకారణమయ్యాడు. ఆ శంభువే సర్వాధిపతి—నిర్గుణుడుగాను, కరుణవశాత్ సగుణరూపంగాను ప్రకాశిస్తాడు।

Verse 8

तल्लीलयाखिलं विश्वं सृज्यते पाल्यते तथा । विनाश्यते मुनिश्रेष्ठ प्रस्तुतं शृणु चादरात्

ఆయన లీల ద్వారానే ఈ సమస్త విశ్వం సృష్టించబడుతుంది, పోషించబడుతుంది, చివరికి లయమవుతుంది. ఓ మునిశ్రేష్ఠా, ఇప్పుడు చెప్పబడుతున్నదాన్ని భక్తితో వినండి.

Verse 9

उद्वाहिते शिवे चात्र कैलासं च गते सति । कियता चैव कालेन जातो गणपतेर्भवः

శివుడు విధివిధానాలతో వివాహం చేసుకొని కైలాసానికి వెళ్లిన తరువాత, ఎంత కాలానికి గణపతి జన్మ (ప్రాకట్యం) జరిగింది?

Verse 10

एकस्मिन्नेव काले च जया च विजया सखी । पार्वत्या च मिलित्वा वै विचारे तत्पराभवत्

అదే సమయంలో జయా, విజయా అనే సఖులు పార్వతితో కలిసి, ఏమి చేయాలో అనే విషయంపై ఆలోచనలో నిమగ్నులయ్యారు.

Verse 11

रुद्रस्य च गणास्सर्वे शिवस्याज्ञापरायणाः । ते सर्वेप्यस्मदीयाश्च नन्दिभृंगिपुरस्सराः

రుద్రుని సమస్త గణాలు శివుని ఆజ్ఞను నిర్వర్తించడంలో పూర్తిగా నిమగ్నులు. వారు అందరూ మన పక్షాన కూడా ఉన్నారు—వారిలో నంది, భృంగి ప్రధానులు.

Verse 12

प्रमथास्ते ह्यसंख्याता अस्मदीयो न कश्चन । द्वारि तिष्ठन्ति ते सर्वे शंकराज्ञापरायणाः

ఆ ప్రమథులు నిజంగా అసంఖ్యాకులు; వారిలో ఎవ్వరూ మా వర్గానికి చెందరు. వారు అందరూ ద్వారమున నిలిచి, శంకరాజ్ఞను నెరవేర్చుటకే పరాయణులై ఉన్నారు.

Verse 13

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां चतुर्थे कुमारखण्डे गणेशोत्पत्तिवर्णनं नाम त्रयोदशोऽध्यायः

ఇట్లు శ్రీశివమహాపురాణములో ద్వితీయ రుద్రసంహితలోని చతుర్థ కుమారఖండమందు ‘గణేశోత్పత్తి-వర్ణనం’ అను త్రయోదశ అధ్యాయము సమాప్తమైంది.

Verse 14

ब्रह्मोवाच । इत्युक्त्वा पार्वती देवी सखीभ्यां सुन्दरं वचः । हितं मेने तदा तच्च कर्तुं स्माप्यध्यवस्यति

బ్రహ్ముడు పలికెను—ఇట్లు చెప్పి దేవి పార్వతి తన ఇద్దరు సఖులకు మధురమైన, మనోహరమైన మాటలు చెప్పింది. అది హితమని భావించి, దానిని చేయుటకు దృఢంగా నిర్ణయించుకుంది.

Verse 15

ततः कदाचिन्मज्जत्यां पार्वत्यां वै सदाशिवः । नंदिनं परिभर्त्स्याथ ह्याजगाम गृहांतरम्

తరువాత ఒకసారి, పార్వతి స్నానం చేస్తుండగా, సదాశివుడు నందిని గద్దించి, ఆ స్థలాన్ని విడిచి అంతఃపురంలోని మరొక గదికి వెళ్లెను.

Verse 16

आयांतं शंकरं दृष्ट्वाऽसमये जगदंबिका । उत्तस्थौ मज्जती सा वै लज्जिता सुन्दरी तदा

అసమయంలో శంకరుడు వస్తున్నాడని చూసి, స్నానం చేస్తున్న జగదంబిక వెంటనే లేచి నిలిచింది; ఆ సుందరి దేవి తక్షణమే లజ్జపడింది.

Verse 17

तस्मिन्नवसरे देवी कौतुकेनातिसंयुता । तदीयं तद्वचश्चैव हितं मेने सुखावहम्

ఆ సమయంలో దేవి తీవ్రమైన కుతూహలంతో నిండిపోయి, ఆయన వాక్యాన్ని హితకరమై సుఖదాయకమైందిగా భావించింది।

Verse 18

एवं जाते सदा काले कदाचित्पार्वती शिवा । विचिंत्य मनसा चेति परमाया परेश्वरी

ఇలా కాలం గడుస్తుండగా, ఒక సమయంలో శివస్వరూపిణి శుభమయి పార్వతి మనసులో ఆలోచించింది; ఎందుకంటే ఆమె పరమమాయ, పరేశ్వరి.

Verse 19

मदीयस्सेवकः कश्चिद्भवेच्छुभतरः कृती । मदाज्ञया परं नान्यद्रेखामात्रं चलेदिह

నా సేవకుల్లో ఎవడో అత్యంత శుభమయుడై కృతార్థుడవ్వాలి; నా ఆజ్ఞను మించి ఇక్కడ ఏదీ—రేఖమాత్రం కూడా—కదలకూడదు।

Verse 20

विचार्येति च सा देवी वपुषो मलसंभवम् । पुरुषं निर्ममौ सा तु सर्वलक्षणसंयुतम्

ఇలా ఆలోచించి ఆ దేవి తన దేహమలమునుండి జనించిన ఒక పురుషుణ్ని సృష్టించింది; అతడు సమస్త శుభలక్షణాలతో యుక్తుడయ్యాడు।

Verse 21

सर्वावयवनिर्द्दोषं सर्वावयव सुन्दरम् । विशालं सर्वशोभाढ्यं महाबलपराक्रमम्

ఆయన ప్రతి అవయవములో నిర్దోషుడు, ప్రతి భాగములో సుందరుడు, విశాలమైన మహిమతో ప్రకాశించువాడు, సమస్త శోభలతో అలంకృతుడు, మహాబలము మరియు వీరపరాక్రమము కలవాడు।

Verse 22

वस्त्राणि च तदा तस्मै दत्त्वा सा विविधानि हि । नानालंकरणं चैव बह्वाशिषमनुत्तमाम्

అప్పుడు ఆమె అతనికి అనేక విధాల వస్త్రాలను ఇచ్చి, నానావిధ ఆభరణాలను కూడా సమర్పించి, విస్తారమైన అనుత్తమ ఆశీర్వాదాలను ప్రసాదించింది.

Verse 23

मत्पुत्रस्त्वं मदीयोसि नान्यः कश्चिदिहास्ति मे । एवमुक्तस्य पुरुषो नमस्कृत्य शिवां जगौ

“నీవు నా కుమారుడవు, నీవు నాదేవు; ఇక్కడ నాకు మరెవ్వరూ లేరు.” ఇలా చెప్పిన తరువాత ఆ పురుషుడు నమస్కరించి శివా (పార్వతి)ను సంభోదించాడు.

Verse 24

गणेश उवाच । किं कार्यं विद्यते तेद्य करवाणि तवोदितम् । इत्युक्ता सा तदा तेन प्रत्युवाच सुतं शिवा

గణేశుడు అన్నాడు: “ఈ రోజు మీకు ఏ కార్యం ఉంది? మీరు చెప్పినట్లే నేను చేస్తాను.” ఇలా పలికినపుడు శివా (దేవి) తన కుమారునికి అప్పుడు ప్రత్యుత్తరం ఇచ్చింది.

Verse 25

शिवोवाच । हे तात शृणु मद्वाक्यं द्वारपालो भवाद्य मे । मत्पुत्रस्त्वं मदीयोऽसि नान्यथा कश्चिदस्ति मे

శివుడు అన్నాడు: “ప్రియ కుమారా, నా మాట విను. ఈ రోజు నుంచే నీవు నా ద్వారపాలకుడవు. నీవు నా కుమారుడవు, నీవు నాదేవు; నాకు నీతో సమానుడు మరెవ్వరూ లేరు.”

Verse 26

विना मदाज्ञां मत्पुत्र नैवायान्म द्गृहान्तरम् । कोऽपि क्वापि हठात्तात सत्यमेतन्मयोदितम्

“నా ఆజ్ఞ లేకుండా, నా కుమారా, ఎవడైనా—ఎక్కడినుంచైనా—బలవంతంగా నా గృహాంతరంలోకి ప్రవేశించనీయకు. ప్రియ బిడ్డా, నేను చెప్పింది సత్యమే.”

Verse 27

ब्रह्मोवाच । इत्युक्त्वा च ददौ तस्मै यष्टिं चातिदृढां मुने । तदीयं रूपमालोक्य सुन्दरं हर्षमागता

బ్రహ్ముడు పలికెను—ఇట్లు చెప్పి, ఓ మునీ, అతనికి అత్యంత దృఢమైన దండాన్ని ఇచ్చెను. తన స్వంత సుందర రూపాన్ని చూచి ఆమె ఆనందంతో నిండిపోయింది.

Verse 28

मुखमाचुंब्य सुप्रीत्यालिंग्य तं कृपया सुतम् । स्वद्वारि स्थापयामास यष्टिपाणिं गणाधिपम्

అతని ముఖాన్ని ముద్దుపెట్టి, అపార ప్రీతితో ఆలింగనం చేసి, కరుణతో ఆ కుమారుని—దండం చేతబట్టి ఉన్న గణాధిపుడు గణేశుని—తన ద్వారమున కాపలాగా నిలిపింది.

Verse 29

अथ देवीसुतस्तात गृहद्वारि स्थितो गणः । यष्टिपाणिर्महावीरः पार्वतीहितकाम्यया

ఆపై, ఓ తాత, దేవీ సుతుడైన ఆ గణుడు గృహద్వారమున నిలిచెను—చేతిలో దండం పట్టిన మహావీరుడు—పార్వతీ హితాన్ని కాంక్షిస్తూ.

Verse 30

स्वद्वारि स्थापयित्वा तं गणेशं स्वसुतं शिवा । स्वयं च मज्जती सा वै संस्थितासीत्सखीयुता

తన ద్వారమున తన కుమారుడు గణేశుని నిలిపి, శివా (పార్వతీ) తానే స్నానమునకు దిగింది; సఖులతో కూడ అక్కడే నిలిచి ఉండెను.

Verse 31

एतस्मिन्नेव काले तु शिवो द्वारि समागतः । कौतुकी मुनिर्शादूल नानालीलाविशारदः

అదే సమయంలో శివుడు ద్వారమునకు వచ్చెను—ఓ మునిశార్దూలా, ఆయన కౌతుకప్రియుడు, అనేక దివ్య లీలలలో నిపుణుడు।

Verse 32

उवाच च शिवेशं तमविज्ञाय गणाधिपः । मातुराज्ञां विना देव गम्यतां न त्वया धुना

ఆ శివేశ్వరుణ్ని గుర్తించక గణాధిపతి ఇలా అన్నాడు—“హే దేవా! మాతృఆజ్ఞ లేకుండా ఇప్పుడు నీవు వెళ్లకూడదు.”

Verse 33

मज्जनार्थं स्थिता माता क्व यासीतो व्रजाधुना । इत्युक्त्वा यष्टिकां तस्य रोधनाय तदाग्रहीत्

స్నానార్థం నిలిచిన తల్లి ఇలా అంది—“ఇప్పుడు ఎక్కడికి వెళ్తున్నావు? వెంటనే తిరిగి రా.” అని చెప్పి, అతన్ని ఆపేందుకు వెంటనే ఒక చిన్న కర్రను పట్టుకుంది.

Verse 34

तं दृष्ट्वा तु शिवः प्राह कं निषेधसि मूढधीः । मां न जानास्यसद्बुद्धे शिवोहमिति नान्यथा

అతన్ని చూసి భగవాన్ శివుడు అన్నాడు—“ఓ మూఢబుద్ధీ! నీవెవరిని నిషేధిస్తున్నావు? ఓ తప్పుదారి పట్టిన బుద్ధివంతుడా, నీవు నన్ను గుర్తించలేదు; నేను శివుడను—ఇది సత్యం, వేరేలా కాదు.”

Verse 35

ताडितस्तेन यष्ट्या हि गणेशेन महेश्वरः । प्रत्युवाच स तं पुत्रं बहुलीलश्च कोपितः

గణేశుడు ఆ దండంతో కొట్టగా, అనేక దివ్యలీలారూపుడైన మహేశ్వరుడు కోపించి తన కుమారునికి ప్రత్యుత్తరం పలికెను।

Verse 36

शिव उवाच । मुर्खोसि त्वं न जानासि शिवोहं गिरिजापतिः । स्वगृहं यामि रे बाल निषेधसि कथं हि माम्

శివుడు పలికెను—“నీవు మూర్ఖుడవు; నేను శివుడను, గిరిజాపతిని అని నీవు ఎరుగవు. నేను నా స్వగృహానికి వెళ్తున్నాను—ఓ బాలా, నన్నెట్లా నిషేధించగలవు?”

Verse 37

इत्युक्त्वा प्रविशंतं तं महेशं गणनायकः । क्रोधं कृत्वा ततो विप्र दंडेनाताडयत्पुनः

ఇట్లు చెప్పి మహేశుడు లోనికి ప్రవేశించబోతుండగా, గణనాయకుడు—ఓ విప్రా—కోపించి మళ్లీ దండంతో ఆయనను కొట్టాడు।

Verse 38

ततश्शिवश्च संक्रुद्धो गणानाज्ञापयन्निजान् । को वायं वर्तते किंच क्रियते पश्यतां गणाः

అప్పుడు శివుడు కోపించి తన గణులను ఆజ్ఞాపించాడు—“ఇక్కడ ఇలా ప్రవర్తిస్తున్నవాడు ఎవడు? ఏమి జరుగుతోంది? గణులారా, చూచి వెంటనే తెలుసుకొని చెప్పండి।”

Verse 39

इत्युक्त्वा तु शिवस्तत्र स्थितः क्रुद्धो गृहाद्बहिः । भवाचाररतस्स्वामी बह्वद्भुतसुलीलकः

ఇట్లు చెప్పి శివుడు అక్కడ ఇంటి వెలుపల కోపంతో నిలిచాడు—భవాచారంలో రతుడైన స్వామి, అనేక అద్భుతమైన లీలలతో విరాజిల్లువాడు।