नन्दिकेश्वरशिवलिङ्गमाहात्म्यवर्णनम् (The Māhātmya of the Nandikeśvara Śiva-liṅga)

Verse 1

ऋषय ऊचुः । कथं गंगा समायाता वैशाखे सप्तमीदिने । नर्मदायां विशेषेण सूतैतद्वर्णय प्रभो

ఋషులు అన్నారు—వైశాఖ మాసం సప్తమి రోజున గంగా ఎలా వచ్చింది, ముఖ్యంగా నర్మదలో? ఓ సూత ప్రభూ, దయచేసి ఇది వివరించండి।

Verse 2

ईश्वरश्च कथं जातो नन्दिकेशो हि नामतः । वृत्तं तदपि सुप्रीत्या कथय त्वं महामते

నందికేశ అనే నామంతో ప్రసిద్ధుడైన ఈశ్వరుడు ఎలా జన్మించాడు? ఓ మహామతీ, ఆ వృత్తాంతాన్ని కూడా దయతో ఆనందంగా చెప్పండి।

Verse 3

सूत उवाच । साधु पृष्टमृषिश्रेष्ठा नन्दिकेशाश्रितं वचः । तदहं कथयाम्यद्य श्रवणात्पुण्यवर्द्धनम्

సూతుడు అన్నాడు—ఓ ఋషిశ్రేష్ఠులారా, మీరు మేలైన ప్రశ్న అడిగారు; ఇది నందికేశుని ఆశ్రయించిన వచనం. అందుకే నేడు నేను వివరిస్తాను; వినడమే పుణ్యాన్ని పెంచుతుంది।

Verse 4

ब्राह्मणी ऋषिका नाम्ना कस्यचिच्च द्विजन्मनः । सुता विवाहिता कस्मैचिद्द्विजाय विधानतः

ఋషికా అనే పేరుగల ఒక బ్రాహ్మణి ఉండెను; ఆమె ఒక ద్విజుని కుమార్తె. విధివిధానాల ప్రకారం ఆమెకు ఒక బ్రాహ్మణునితో వివాహం జరిగింది.

Verse 5

पूर्वकर्मप्रभावेन पत्नी सा हि द्विजन्मनः । सुव्रतापि च विप्रेन्द्रा बालवैधव्यमागता

పూర్వకర్మ ప్రభావంతో ఆ ద్విజుని భార్య, ఓ విప్రేంద్రా, సువ్రత అయినప్పటికీ చిన్న వయసులోనే వైధవ్యం పొందెను.

Verse 6

अथ सा द्विजपत्नी हि ब्रह्मचर्य्यव्रतान्विता । पार्थिवार्चनपूर्वं हि तपस्तेपे सुदारुणम्

అప్పుడు ఆ ద్విజపత్ని బ్రహ్మచర్య వ్రతంతో స్థిరమై, పార్థివ శివలింగార్చనను ముందుగా చేసి, అత్యంత కఠినమైన తపస్సు చేసెను.

Verse 7

इति श्रीशिवमहापुराणे चतुर्थ्यां कोटिरुद्रसंहितायां नन्दिकेश्वरशिवलिंगमाहात्म्यवर्णनंनाम सप्तमोऽध्यायः

ఇట్లు శ్రీశివమహాపురాణంలోని చతుర్థ గ్రంథమైన కోటిరుద్రసంహితలో “నందికేశ్వర శివలింగ మహాత్మ్య వర్ణనం” అనే ఏడవ అధ్యాయం సమాప్తమైంది.

Verse 8

तपन्तीं तां समालोक्य सुन्दरीमतिकामिनीम् । तया भोगं ययाचे स नानालोभं प्रदर्शयन्

తపస్సులో నిమగ్నమైనా అత్యంత సుందరీగా, కామనీయంగా ఉన్న ఆమెను చూసి, అతడు ఆమెతో భోగం కోరాడు; నానావిధ లాభాలూ ప్రలోభాలూ చూపించాడు.

Verse 9

अथ सा सुव्रता नारी शिवध्यानपरायणा । तस्मिन्दृष्टिं दधौ नैव कामदृष्ट्या मुनीश्वराः

అప్పుడు ఆ సువ్రత నారి, శివధ్యానంలో పరాయణ—ఓ మునీశ్వరా—అతనిపై కామదృష్టితో ఏమాత్రం చూపు వేయలేదు.

Verse 10

न मानितवती तं च ब्राह्मणी सा तपोरता । अतीव हि तपोनिष्ठासीच्छिवध्यानमाश्रिता

తపస్సులో రతమైన ఆ బ్రాహ్మణి అతనికి ప్రత్యేక గౌరవం చేయలేదు; ఎందుకంటే ఆమె అత్యంత తపోనిష్ఠగా, పరమేశ్వర శివధ్యానంలో లీనమై ఉండింది.

Verse 11

अथ मूढः स दैत्येन्द्रः तया तन्व्या तिरस्कृतः । चुक्रोध विकटं तस्यै पश्चाद्रूपमदर्शयत्

అప్పుడు ఆ మోహగ్రస్త దైత్యేంద్రుడు, ఆ సన్నని కన్యచే అవమానింపబడి, భయంకరమైన కోపంతో రగిలి, అనంతరం ఆమెకు తన విభీషణ రూపాన్ని ప్రదర్శించాడు।

Verse 12

अथ प्रोवाच दुष्टात्मा दुर्वचो भयकारकम् । त्रासयामास बहुशस्तां च पत्नीं द्विजन्मनः

అప్పుడు ఆ దుష్టాత్ముడు భయంకరమైన కఠిన వాక్యాలు పలికాడు; మరియు ఆ ద్విజుని (బ్రాహ్మణుని) భార్యను మళ్లీ మళ్లీ భయపెట్టి వేధించాడు।

Verse 13

तदा सा भयसंत्रस्ता बहुवारं शिवेति च । बभाषे स्नेहतस्तन्वी द्विजपत्नी शिवाश्रया

అప్పుడు భయంతో వణికిపోయిన ఆ సన్నని బ్రాహ్మణపత్ని, శివాశ్రయం పొందినదై, హృదయస్నేహభక్తితో మళ్లీ మళ్లీ “శివ” అని పలికింది.

Verse 14

विह्वलातीव सा नारी शिवनामप्रभाषिणी । जगाम शरणं शम्भोः स्वधर्मावनहेतवे

ఆ స్త్రీ అత్యంత వ్యాకులమై శివనామాన్ని నిరంతరం పలుకుతూ ఉండింది. తన ధర్మరక్షణార్థం ఆమె శంభువు (శివుడు) శరణు చేరింది.

Verse 15

शरणागतरक्षार्थं कर्तुं सद्वृत्तमाहितम् । आनन्दार्थं हि तस्यास्तु शिव आविर्बभूव ह

శరణు వచ్చినవారిని రక్షించుటకూ, సద్వృత్తాన్ని స్థాపించుటకూ, ఆమెకు ఆనందం మరియు ధైర్యం కలుగజేయుటకూ శివుడు నిజంగా అవిర్భవించాడు.

Verse 16

अथ तं मूढनामानं दैत्येन्द्रं काम विह्वलम् । चकार भस्मसात्सद्यः शंकरो भक्तवत्सलः

అప్పుడు భక్తవత్సలుడైన శంకరుడు, కామవిహ్వలుడై మోహితుడైన ‘మూఢ’ అనే దైత్యేంద్రుణ్ని క్షణమాత్రంలో భస్మం చేశాడు।

Verse 17

ततश्च परमेशानो कृपादृष्ट्या विलोक्य ताम् । वरं ब्रूहीति चोवाच भक्तरक्षणदक्षधीः

తర్వాత పరమేశానుడు కరుణాదృష్టితో ఆమెను చూచి—“వరము కోరుము” అని పలికెను; భక్తరక్షణలో నిపుణమైన బుద్ధి గల ప్రభువు అలా అన్నాడు।

Verse 18

श्रुत्वा महेशवचनं सा साध्वी द्विजकामिनी । ददर्श शांकरं रूपमानन्दजनकं शुभम्

మహేశుని వచనాన్ని విని ఆ సద్గుణవతి బ్రాహ్మణస్త్రీ శుభమై ఆనందాన్ని కలిగించే శాంకరరూపాన్ని దర్శించింది.

Verse 19

ततः प्रणम्य तं शंभुं परमेशसुखावहम् । तुष्टाव साञ्जलिः साध्वी नतस्कन्धा शुभाशया

అనంతరం పరమేశ్వరసుఖాన్ని ప్రసాదించే ఆ శంభువుకు నమస్కరించి, ఆ సద్గుణవతి అంజలి ఘటించి, భుజాలు వంచి, శుభాశయంతో స్తుతించింది.

Verse 20

ऋषिकोवाच । देवदेव महादेव शरणागतवत्सल । दीनबन्धुस्त्वमीशानो भक्तरक्षाकरः सदा

ఋషి పలికెను— దేవదేవా, మహాదేవా! శరణాగతుల పట్ల నిత్య వాత్సల్యముగలవాడవు. నీవు దీనబంధువు, ఈశానుడు, భక్తులను సదా రక్షించువాడవు.

Verse 21

त्वया मे रक्षितो धर्मो मूढनाम्नोऽसुरादिह । यदयं निहतो दुष्टो जगद्रक्षा कृता त्वया

హే నాథా, నీ చేతనే ఇక్కడ ‘మూఢ’ అనే అసురుని నుండి నా ధర్మము రక్షింపబడెను. ఈ దుష్టుడు హతుడైనందున నీ చేతనే జగద్రక్ష పూర్తయ్యెను.

Verse 22

स्वपादयोः परां भक्तिं देहि मे ह्यनपायिनीम् । अयमेव वरो नाथ किमन्यदधिकं ह्यतः

నీ పద్మపాదములయందు నాకు పరమమైన, ఎప్పటికీ విడనాడని భక్తిని ప్రసాదించుము. హే నాథా, ఇదే వరము; దీనికన్నా గొప్పది ఇంకేముంది?

Verse 23

अन्यदाकर्णय विभो प्रार्थनां मे महेश्वर । लोकानामुपकारार्थमिह त्वं संस्थितो भव

హే విభూ మహేశ్వరా! నా మరొక ప్రార్థనను వినుము. లోకాల ఉపకారార్థం నీవు ఇక్కడ సాక్షాత్ అనుగ్రహస్వరూపుడై స్థిరంగా నిలిచియుండుము.

Verse 24

सूत उवाच । इति स्तुत्वा महादेवमृषिका सा शुभव्रता । तूष्णीमासाथ गिरिशः प्रोवाच करुणाकरः

సూతుడు పలికెను—ఇట్లు మహాదేవుని స్తుతించి ఆ శుభవ్రత ఋషిక మౌనమైంది. అప్పుడు కరుణాకరుడైన గిరీశుడు పలికెను.

Verse 25

गिरिश उवाच । ऋषिके सुचरित्रा त्वं मम भक्ता विशेषतः । दत्ता वराश्च ते सर्वे तुभ्यं येये हि याचिताः

గిరీశుడు (భగవాన్ శివుడు) పలికెను—ఓ ఋషికే, నీవు సుచరిత్రవంతురాలివి, విశేషంగా నా భక్తురాలివి. నీవు అడిగిన ప్రతి వరమూ నీకు ప్రసాదించబడింది.

Verse 26

एतस्मिन्नंतरे तत्र हरिब्रह्मादयः सुराः । शिवाविर्भावमाज्ञाय ययुर्हर्षसमन्विताः

అదే సమయంలో అక్కడ హరి, బ్రహ్మ మొదలైన దేవతలు శివావిర్భావాన్ని తెలిసికొని ఆనందంతో నిండినవారై అక్కడికి బయలుదేరిరి.

Verse 27

शिवं प्रणम्य सुप्रीत्या समानर्चुश्च तेऽखिलाः । तुष्टुवुर्नतका विप्राः करौ बद्ध्वा सुचेतसः

అత్యంత ఆనందంతో శివునికి నమస్కరించి, ఆ బ్రాహ్మణులందరూ కలిసి ఆయనను సమారాధించారు। శుద్ధచిత్తంతో అంజలి బద్ధం చేసి నమ్రంగా స్తుతించారు।

Verse 28

एतस्मिन्समये गंगा साध्वी तां स्वर्धुनी जगौ । ऋषिकां सुप्रसन्नात्मा प्रशंसन्तो च तीद्विधिम्

ఆ సమయంలో స్వర్ధునీగా ప్రసిద్ధమైన సాధ్వీ గంగ, అత్యంత ప్రసన్నహృదయంతో ఋషులను మరియు ఆ పవిత్ర విధానాన్ని ప్రశంసిస్తూ పలికింది।

Verse 29

गंगोवाच । ममार्थे चैव वैशाखे मासि देयं त्वया वचः । स्थित्यर्थं दिनमेकं मे सामीप्यं कार्य्यमेव हि

గంగా పలికింది—నా కోసం వైశాఖ మాసంలో నీవు మాట ఇవ్వాలి. నా స్థితి నిలవడానికి నీవు ఒక రోజు తప్పక నా సమీపంలో ఉండాలి।

Verse 30

सूत उवाच । गंगावचनमाकर्ण्य सा साध्वी प्राह सुव्रता । तथास्त्विति वचः प्रीत्या लोकानां हितहेतवे

సూతుడు పలికెను—గంగ మాటలు విని, ఆ సాధ్వీ సువ్రత లోకహితార్థంగా ఆనందంతో ‘తథాస్తు’ అని ప్రత్యుత్తరం ఇచ్చింది।

Verse 31

आनन्दार्थं शिवस्तस्याः सुप्रसन्नश्च पार्थिवे । तस्मिंल्लिंगे लयं यातः पूर्णांशेन तया हरः

ఆమె ఆనందార్థం శివుడు ఆ మృణ్మయ లింగంలో అత్యంత ప్రసన్నుడయ్యాడు. ఆ లింగంలోనే హరుడు తన సంపూర్ణాంశంతో లీనమై, భక్తుని ఆనందార్థం స్వరూపాన్ని ప్రకాశింపజేశాడు.

Verse 32

देवः सर्वे सुप्रसन्नाः प्रशंसंति शिवं च ताम् । स्वंस्वं धाम ययुर्विष्णुब्रह्माद्या अपि स्वर्णदी

సర్వ దేవతలు పరమ ప్రసన్నులై శ్రీశివుని మరియు ఆ దేవిని స్తుతించారు. అనంతరం విష్ణు, బ్రహ్మ మొదలైనవారు స్వర్ణదీ తీరమునుండి తమ తమ ధామాలకు వెళ్లిపోయారు.

Verse 33

तद्दिनात्पावनं तीर्थमासीदीदृशमुत्तमम् । नन्दिकेशः शिवः ख्यातः सर्वपापविनाशनः

ఆ దినం నుండే ఆ తీర్థం పరమ పవిత్రమైంది. అక్కడ శివుడు ‘నందికేశ’ అని ప్రసిద్ధుడయ్యాడు—సర్వ పాపనాశకుడు.

Verse 34

गंगापि प्रतिवर्षं तद्दिने याति शुभेच्छया । क्षालनार्थं स्वपापस्य यद्ग्रहीतं नृणां द्विजाः

ఓ ద్విజులారా, గంగాదేవి కూడా ప్రతి సంవత్సరం ఆ దినమే శుభసంకల్పంతో అక్కడికి వస్తుంది—మనుషులు గ్రహించిన పాపాలను కడగుటకై.

Verse 35

तत्र स्नातो नरः सम्यङ् नंदिकेशं समर्च्य च । ब्रह्महत्यादिभिः पापैर्मुच्यते ह्यखिलैरपि

అక్కడ యథావిధిగా స్నానం చేసి నందికేశ్వరుని ఆరాధించిన మనిషి బ్రహ్మహత్యాది సమస్త పాపాల నుండి నిశ్చయంగా విముక్తుడవుతాడు.