Shloka 48

प्रणवार्थपद्धतिवर्णनम्

Methodical Explanation of the Meaning of Praṇava/Om

Devanagari script

श्रीमत्पादाब्जयोः पत्युः प्रणवं परमेश्वरी । अतिप्रहृष्टहृदया मुमोद मुनिसत्तमाः

Transliteration

śrīmatpādābjayoḥ patyuḥ praṇavaṃ parameśvarī | atiprahṛṣṭahṛdayā mumoda munisattamāḥ

Translation

పరమేశ్వరి, శ్రీమద్భక్తిపాత్రమైన కమలపాదాలున్న తన ప్రభువైన భర్త నుండి పవిత్ర ప్రణవం (ఓం) ను అత్యంత ఆనందహృదయంతో స్వీకరించింది; శ్రేష్ఠ మునులు ఆనందించారు।

Word by Word

• श्रीमत्-पाद-अब्जयोः: of the lotus-feet (of the glorious one)
• श्रीमत्-पाद-अब्जयोः: सम्बन्ध (Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: श्रीमत् (प्रातिपदिक) + पाद (प्रातिपदिक) + अब्ज (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समासः (कर्मधारय+षष्ठी-सम्बन्धः: ‘श्रीमतौ पादौ’ + ‘पादयोः अब्जे’ → ‘पादाब्ज’); नपुंसकलिङ्गः, षष्ठी/सप्तमी-द्विवचनस्य रूपम् ‘-योः’ (Gen./Loc. dual); अत्र षष्ठी-सम्बन्धे

• पत्युः: of (her) lord
• पत्युः: सम्बन्ध (Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: पति (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, षष्ठी (Gen./6th), एकवचनम्

• प्रणवम्: the praṇava (Oṃ)
• प्रणवम्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: प्रणव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, द्वितीया (Acc./2nd), एकवचनम्

• परमेश्वरी: the Supreme Goddess
• परमेश्वरी: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Noun
• Root: परमेश्वरी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गः, प्रथमा (Nom./1st), एकवचनम्

• अति-प्रहृष्ट-हृदया: whose heart was exceedingly delighted
• अति-प्रहृष्ट-हृदया: विशेषण (Adjectival)
• Type: Adjective
• Root: अति (उपसर्ग/अव्यय) + प्रहृष्ट (कृदन्त-प्रातिपदिक) + हृदय (प्रातिपदिक)
• Form: बहुव्रीहि-समासः (‘अति प्रहृष्टं हृदयं यस्याः सा’); स्त्रीलिङ्गः, प्रथमा (Nom./1st), एकवचनम्; विशेषणम् (to परमेश्वरी)

• मुमोद: rejoiced
• मुमोद: क्रिया (Verb)
• Type: Verb
• Root: मुद् (धातु)
• Form: लिट्-लकारः (Perfect), प्रथम-पुरुषः (3rd), एकवचनम्; परस्मैपदम्

• मुनि-सत्तमाः: the best of sages
• मुनि-सत्तमाः: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Noun
• Root: मुनि (प्रातिपदिक) + सत्तम (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समासः (षष्ठी-तत्पुरुष: ‘मुनीनां सत्तमाः’); पुंलिङ्गः, प्रथमा (Nom./1st), बहुवचनम्

Speaker

Suta Goswami

Shaiva Theology

Tattva Level: pati

Shiva Form: Dakṣiṇāmūrti

Mantra Metadata

Mantra: praṇava (Oṃ)

Type: gayatri

Shakti Dimension

Shakti Form: Pārvatī

Role: teaching

Characters & Entities

• Shiva
• Parvati
• Sages

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in the Shiva Purana?

The verse highlights the Praṇava (Oṁ) as Shiva’s sacred revelation, received with pure joy by Parameśvarī—showing that mantra is a direct channel of grace leading the soul toward liberation (mokṣa) under Pati (Śiva).

How does this verse relate to the worship of the Linga or Saguna Shiva?

Praṇava is a primary sound-symbol of Shiva; in Saguna worship it supports devotion to the Lord with form (including Liṅga worship), while also pointing beyond form to Shiva as the supreme Pati whose presence pervades all.

What ritualistic or meditative practice is suggested here?

Japa and meditation on Oṁ (Praṇava)—performed with bhakti and inner joy—are implied; practitioners may integrate it with Shaiva daily worship such as Liṅga-pūjā and mantra-recitation.