Shloka 66

शिवध्यानपूजनवर्णनम्

Description of Śiva Meditation and Worship

Devanagari script

प्रफुल्लोत्पलपत्राभां विस्तीर्णायतलोचनाम् । पूर्णचन्द्राभवदनान्नील कुंचितमूर्द्धजाम्

Transliteration

praphullotpalapatrābhāṃ vistīrṇāyatalocanām | pūrṇacandrābhavadanānnīla kuṃcitamūrddhajām

Translation

ఆమె నేత్రాలు పూర్తిగా వికసించిన నీలకమల దళాలవలె దీర్ఘవిశాలమైయుండెను; ముఖము పూర్ణచంద్రునివలె ప్రకాశించెను, కేశములు శ్యామమై వంకరగా ఉండెను।

Word by Word

• प्रफुल्ल-उत्पल-पत्र-आभाम्: having the lustre of a blossomed lotus-petal
• प्रफुल्ल-उत्पल-पत्र-आभाम्: विशेषण (Viśeṣaṇa)
• Type: Adjective
• Root: प्रफुल्ल (प्रातिपदिक) + उत्पल (प्रातिपदिक) + पत्र (प्रातिपदिक) + आभा (प्रातिपदिक)
• Form: बहुपद-तत्पुरुषसमास (उत्पलपत्रस्य आभा यस्याः/यस्य), स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; (देवीम्) विशेषयति

• विस्तीर्ण-आयत-लोचनाम्: with wide, long eyes
• विस्तीर्ण-आयत-लोचनाम्: विशेषण (Viśeṣaṇa)
• Type: Adjective
• Root: विस्तीर्ण (प्रातिपदिक) + आयत (प्रातिपदिक) + लोचन (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारय/तत्पुरुष-समास (विस्तीर्णे च आयते च लोचने यस्याः), स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• पूर्ण-चन्द्र-आभ-वदनाम्: with a face like the full moon
• पूर्ण-चन्द्र-आभ-वदनाम्: विशेषण (Viśeṣaṇa)
• Type: Adjective
• Root: पूर्ण (प्रातिपदिक) + चन्द्र (प्रातिपदिक) + आभा (प्रातिपदिक) + वदन (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुषसमास (पूर्णचन्द्रस्य आभा इव वदनं यस्याः), स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• नील: dark/blue-black
• नील: विशेषण (Viśeṣaṇa)
• Type: Adjective
• Root: नील (प्रातिपदिक)
• Form: विशेषण, (समासपूर्वपदत्वेन) ‘कुञ्चितमूर्द्धजाम्’ इत्यस्य विशेषणम्; अव्यक्त-विभक्ति (समासे)

• कुञ्चित-मूर्द्धजाम्: with curly hair
• कुञ्चित-मूर्द्धजाम्: विशेषण (Viśeṣaṇa)
• Type: Adjective
• Root: कुञ्चित (प्रातिपदिक) + मूर्द्धज (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारय (कुञ्चिताः मूर्द्धजाः यस्याः), स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

Speaker

Suta Goswami

Shaiva Theology

Tattva Level: pati

Mantra Metadata

Type: stotra

Shakti Dimension

Shakti Form: Pārvatī

Role: nurturing

Ritual Elements

Offering: pushpa

Characters & Entities

• Parvati

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in the Shiva Purana?

The verse uses sacred aesthetics—lotus-eyes and moon-like radiance—to guide bhakti toward the auspicious, saguna form of the Divine Mother, whose beauty signifies purity (śuddhi), compassion, and soul-elevating grace aligned with Shaiva Siddhanta.

How does this verse relate to the worship of the Linga or Saguna Shiva?

In Shaiva tradition, reverence for Shiva’s saguna form is inseparable from honoring Shakti (Parvati). Contemplating her auspicious form refines devotion that culminates in steadfast worship of Shiva—whether through the Linga (nirguna-saguna bridge) or personal form (saguna upasana).

What ritualistic or meditative practice is suggested here?

A simple dhyāna practice is implied: mentally visualize the lotus-eyed, moon-faced Divine Mother with steady breath and devotion, then offer japa of the Panchakshara ("Om Namaḥ Śivāya") to unite Shiva-Shakti contemplation with mantra worship.