
Sukta 10.149
Savitṛ
సవితృ (దివ్య ప్రేరకుడు)ను స్తుతించే ఈ సంక్షిప్త సూక్తం, ఆయన విశ్వాన్ని “కట్టిపెట్టే/జోడించే” శక్తిని ప్రశంసిస్తుంది; దాని వల్ల భూమి, ఆకాశం తమ తగిన క్రమంలో స్థిరపడతాయి, అంతరిక్షం మరియు సముద్రం అజేయమైన ధర్మనియమాల సరిహద్దుల్లో నిలుస్తాయి. అనంతరం ధర్మానుసారం కదిలే సవితృ యొక్క పక్షి-చిహ్నం (గరుత్మాన్)ను సూచిస్తుంది. చివరికి కవి జాగృత భక్తి-జాగరణతో, సోముని ప్రకాశించే కిరణాన్ని గమనించే వానిలా, సవితృ ప్రేరణాత్మక ఆవేశాన్ని ఎదురుచూస్తూ ముగిస్తుంది.
Mantra 1
सविता यन्त्रैः पृथिवीमरम्णादस्कम्भने सविता द्यामदृंहत् । अश्वमिवाधुक्षद्धुनिमन्तरिक्षमतूर्ते बद्धं सविता समुद्रम् ॥
సవితా తన యంత్రైః (నియమన-శక్తులతో) పృథివిని దాని యథోచిత మార్గంలో స్థాపించాడు; ఆధారంలో సవితా ద్యాం (స్వర్గాన్ని) దృఢపరిచాడు. అశ్వంలా ఉప్పొంగే అంతరిక్షాన్ని ఆయన దోహించాడు; అజేయ బంధనంలో సవితా సముద్రాన్ని బంధించాడు—ఋత (విశ్వ-వ్యవస్థ) నియమాన్ని స్థిరపరుస్తూ.
Mantra 2
यत्रा समुद्रः स्कभितो व्यौनदपां नपात्सविता तस्य वेद । अतो भूरत आ उत्थितं रजोऽतो द्यावापृथिवी अप्रथेताम् ॥
ఎక్కడ సముద్రం ఆధారంతో నిలిపి విస్తరించబడిందో—దానిని అపాం నపాత్ సవితా ఎరుగును. అక్కడినుంచే భూర్ (పృథివి) ఉద్భవించింది; అక్కడినుంచే రజః (విస్తృతి/విశాలాకాశం) పైకి లేపబడింది; అక్కడినుంచే ద్యావా-పృథివీ (ఆకాశం-భూమి) విస్తరించాయి—ఇలా సువ్యవస్థిత లోకాలు ప్రకాశించాయి.
Mantra 3
पश्चेदमन्यदभवद्यजत्रममर्त्यस्य भुवनस्य भूना । सुपर्णो अङ्ग सवितुर्गरुत्मान्पूर्वो जातः स उ अस्यानु धर्म ॥
ఆ తరువాత ఈ ఇతర (లోక-వ్యవస్థ) ఉద్భవించింది—యజ్యమైనది, అమర్త్య సత్త్వపు విశాలతలో. సవితుని సుపర్ణుడు గరుత్మాన్ ముందుగా జన్మించాడు; అతడు ఆ (శాశ్వత) ధర్మానుసారమే చలిస్తాడు—తన పక్షవేగంలో సత్యప్రేరణను మోసుకుంటూ.
Mantra 4
गाव इव ग्रामं यूयुधिरिवाश्वान्वाश्रेव वत्सं सुमना दुहाना । पतिरिव जायामभि नो न्येतु धर्ता दिवः सविता विश्ववारः ॥
గోవులు తమ గ్రామం వైపు సాగినట్లు, ఉత్సుక అశ్వాలు ముందుకు దూసినట్లు, కరుణతో మ్రోగుతూ సుమనస్సుతో తన వత్సానికి పాలు దోహించే ఆవు వలె—దివః-ధర్తా, విశ్వ-వారః (సర్వ వాంఛనీయ వరసంపన్నుడు) సవితా మనలోకి దిగివచ్చుగాక; పతి తన జాయను చేరినట్లు మనను చేరి మన అంతరంలో స్థాపించుగాక.
Mantra 5
हिरण्यस्तूपः सवितर्यथा त्वाङ्गिरसो जुह्वे वाजे अस्मिन् । एवा त्वार्चन्नवसे वन्दमानः सोमस्येवांशुं प्रति जागराहम् ॥
హిరణ్య-స్తూప (సువర్ణ-శిఖర) సవితృ! ఈ వాజ-సమృద్ధిలో అంగిరసులు జుహ్వా ద్వారా నిన్ను ఆహ్వానించినట్లు, అలాగే నేనూ సహాయార్థం నిన్ను స్తుతిస్తూ వందిస్తూ, జాగరూకుడై నీ వైపే నిలుస్తున్నాను—సోమస్య అంశు (కిరణం) కోసం కాచువాడిలా—నీ ప్రేరణ మనలో క్రియాశీలమయ్యే వరకు.
Savitṛ is the divine Impeller—identified with the sun’s awakening power—who sets beings in motion and keeps the worlds moving in right order.
It says Savitṛ ‘harnesses’ the cosmos: he makes Earth steady, Heaven firm, energizes the midspace, and bounds the ocean within an unbreakable law of order (ṛta/dharma).
Garutmān symbolizes swift movement that still follows dharma, while the Soma-ray simile expresses the worshipper’s alert, expectant devotion—waiting for Savitṛ’s activating impulse within.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.