Sukta 139
Sukta 10.139
Savitṛ (with Pūṣan as associated power)
ఈ సూక్తం సవితృ యొక్క ఉషఃప్రేరణను—అతని స్థిరమైన కాంతిరూప ఉదయాన్ని—పూషన్ యొక్క మార్గదర్శక, రక్షక గమనంతో అనుసంధానిస్తుంది; పూషన్ “చూసి” సమస్త లోకాలను కాపాడి నడిపిస్తాడు. అనంతరం ఇది పురాణ–యజ్ఞ దృష్టిగా విస్తరిస్తుంది: జలాలు, గంధర్వుడు (విశ్వావసు), మరియు ఇంద్రుడు కలిసి ఋతాన్ని ప్రకాశింపజేస్తారు—దాగిన సీమలు, దీప్తిమయ దిక్సీమలు, అలాగే రాతి వంటి ఆవరణల్లో బంధింపబడిన సంపదలను (అమృతం/శక్తులను) విడుదల చేయడం.
Mantras
Mantra 1
सूर्यरश्मिर्हरिकेशः पुरस्तात्सविता ज्योतिरुदयाँ अजस्रम् । तस्य पूषा प्रसवे याति विद्वान्त्सम्पश्यन्विश्वा भुवनानि गोपाः ॥
సూర్యరశ్ములే కేశములుగా గల హరికేశుడు సవితా, పూర్వదిశలో అజస్రంగా జ్యోతిగా ఉదయిస్తాడు. అతని ప్రసవం (ప్రేరణ) వలన పూషన్—విద్వాన్, సమస్త లోకాలను సమ్యక్ దర్శించువాడు, గోపా (రక్షకుడు)—అన్ని భువనాలను కాపాడుచూ సాగుతాడు.
Mantra 2
नृचक्षा एष दिवो मध्य आस्त आपप्रिवान्रोदसी अन्तरिक्षम् । स विश्वाचीरभि चष्टे घृताचीरन्तरा पूर्वमपरं च केतुम् ॥
ఈ నృచక్షా (మనుష్యుల ద్రష్ట) దివో మధ్యమున ఆసీనుడై, రెండు రోదసీలను మరియు అంతరిక్షమును పరిపూర్ణం చేస్తాడు. ఘృతదీప్తమైన, విశ్వవ్యాపిగా చలించే ధారలను అతడు దర్శిస్తాడు; పూర్వం మరియు అపరం అనే రెండు కేతు (చిహ్న)ముల మధ్య భేదాన్ని గ్రహిస్తాడు.
Mantra 3
रायो बुध्नः संगमनो वसूनां विश्वा रूपाभि चष्टे शचीभिः । देव इव सविता सत्यधर्मेन्द्रो न तस्थौ समरे धनानाम् ॥
అతడు రాయో బుధ్నః—సంపదకు మూలం; వసువుల సంగమనస్థానం. తన శచీలు (కార్యసాధక శక్తులు) ద్వారా సమస్త రూపాలను దర్శిస్తాడు. దేవునివలె సవితా సత్యధర్మంలో స్థితుడై ఉన్నాడు; ఇంద్రునివలె ధనసమరంలో దృఢంగా నిలుచున్నాడు.
Mantra 4
विश्वावसुं सोम गन्धर्वमापो ददृशुषीस्तदृतेना व्यायन् । तदन्ववैदिन्द्रो रारहाण आसां परि सूर्यस्य परिधीँरपश्यत् ॥
ఓ సోమా! ఆపః (జలాలు) విశ్వావసు—సోమ గంధర్వుని—చూశాయి; ఋత నియమం ప్రకారం అవి ప్రవహించి తమ కార్యవిస్తారాన్ని వ్యాపింపజేశాయి. ఆ తరువాత వారి ప్రవాహంలో ఉల్లసించిన ఇంద్రుడు దానిని గ్రహించాడు; మరియు సూర్యుని చుట్టూ ఉన్న ప్రకాశమయ పరిధులు—సరిహద్దులను—అతడు చూశాడు.
Mantra 5
विश्वावसुरभि तन्नो गृणातु दिव्यो गन्धर्वो रजसो विमानः । यद्वा घा सत्यमुत यन्न विद्म धियो हिन्वानो धिय इन्नो अव्याः ॥
రజస్ (మధ్యలోకం) ను కొలిచే దివ్య గంధర్వుడు విశ్వావసు, ఆ ‘తత్’ గురించి మాకు పలుకుగాక. అది సత్యమై ఉండవచ్చు, లేదా మేమింకా తెలియనిదై ఉండవచ్చు—మా ధియః (ఆలోచన/ప్రజ్ఞ) ను ప్రేరేపిస్తూ, మా ధియలనే అతడు కాపాడుగాక.
Mantra 6
सस्निमविन्दच्चरणे नदीनामपावृणोद्दुरो अश्मव्रजानाम् । प्रासां गन्धर्वो अमृतानि वोचदिन्द्रो दक्षं परि जानादहीनाम् ॥
అతడు నదుల చరణ-ప్రదేశంలో ‘సస్ని’ని కనుగొన్నాడు; అశ్మ-వ్రజ (రాతి ఆవరణాలు) యొక్క ద్వారాలను తెరిచాడు. గంధర్వుడు ఆ ప్రవాహాల అమృత తత్త్వాలను ప్రకటించాడు; ఇంద్రుడు అహి (సర్పాలు) యొక్క దక్షతను, శక్తిని చుట్టూరా గ్రహించాడు.
Frequently Asked Questions
Savitṛ is the main deity—the divine Impeller who raises the light and sets beings in motion. Pūṣan appears as an associated power who guides and protects within Savitṛ’s impulsion.
The hymn connects dawn-impulsion with Ṛta (cosmic order). The Waters and the Gandharva (Viśvāvasu) symbolize the lawful flow of revelation and the guarding/transmission of Soma-like inspiration.
It is a prayer for clear beginnings at dawn: right impulse (prasava), safe guidance on life’s paths, protection of one’s vital ‘herds’ (strength/prosperity), and the opening of what feels blocked or enclosed.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.