Rig Veda 10.11.1: Mandala 10, Sukta 11, Mantra 1

Sukta 10.11

Rishi: Traditional: often attributed within RV 10.11 to a seer of the late Maṇḍala 10 corpus (exact r̥ṣi uncertain from provided data)

Devata: Varuṇa (with Aditi as source-power; ṛtu as sacred rhythm)

Chandas: Triṣṭubh (probable)

Samhita Patha (Devanagari)

वृषा वृष्णे दुदुहे दोहसा दिवः पयांसि यह्वो अदितेरदाभ्यः । विश्वं स वेद वरुणो यथा धिया स यज्ञियो यजतु यज्ञियाँ ऋतून् ॥

Transliteration

vṛ́ṣā vṛ́ṣṇe duduhe dóhasā diváḥ páyāṁsi yahvó ádite r adā́bhyaḥ | víśvaṁ sá veda váruṇo yáthā dhiyā́ sá yajñíyo yajatu yajñíyā́n ṛtū́n ||

Translation

బలవంతుడు బలవంతునికై, దోహనక్రియచే, దివ్య ప్రవాహాలను—అదితి యొక్క అచ్యుత, వేగవంతమైన పయస్-ధారలను—దోహించాడు. వరుణుడు ప్రకాశమయ ‘ధియా’చే యథావిధంగా సమస్తాన్ని ఎరుగుతాడు; మనలోని యజ్ఞియ (యజ్ఞకర్త-శక్తి) ఋత యొక్క పవిత్ర ఋతువులను యజనం చేయుగాక.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• वृषा: the bull (vigorous one)
• वृषा: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: वृषन् (प्रातिपदिक) < √वृष् (वर्षणे/सेचने)

• वृष्णे: for/to the bull
• वृष्णे: सम्प्रदान
• Type: Noun
• Root: वृषन् (प्रातिपदिक)

• दुदुहे: milked / has milked
• दुदुहे: —
• Type: Verb
• Root: √दुह् (दोहने)

• दोहसा: by milking; by the act of milking
• दोहसा: करण
• Type: Noun
• Root: दोहस् (प्रातिपदिक) < √दुह्

• दिवः: of heaven / of the sky
• दिवः: सम्बन्ध
• Type: Noun
• Root: दिव्/द्यौः (प्रातिपदिक)

• पयांसि: milks; nourishing juices
• पयांसि: कर्म
• Type: Noun
• Root: पयस् (प्रातिपदिक)

• यह्वः: the impetuous/ardent one
• यह्वः: कर्तृ (विशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: यह्व (प्रातिपदिक)

• अदितेः: of Aditi
• अदितेः: सम्बन्ध
• Type: Noun
• Root: अदिति (प्रातिपदिक)

• अदाभ्यः: unassailable; not to be deceived/overpowered
• अदाभ्यः: कर्तृ (विशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: अदाभ्य (प्रातिपदिक) < a- + √दभ् (हिंसायाम्/दम्भे)

• विश्वम्: everything; the whole (all)
• विश्वम्: कर्म
• Type: Adjective (used substantively)
• Root: विश्व (प्रातिपदिक)

• सः: he
• सः: कर्तृ
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• वेद: knows
• वेद: —
• Type: Verb
• Root: √विद् (ज्ञाने)

• वरुणः: Varuṇa
• वरुणः: कर्तृ (सः = वरुणः)
• Type: Noun
• Root: वरुण (प्रातिपदिक)

• यथा: as; in the manner that
• यथा: —
• Type: Indeclinable
• Root: यथा (अव्यय)

• धिया: by insight/thought; with prayerful intelligence
• धिया: करण
• Type: Noun
• Root: धी (प्रातिपदिक)

• सः: he
• सः: कर्तृ
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• यज्ञियः: worthy of sacrifice; sacrificial
• यज्ञियः: कर्तृ (विशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: यज्ञिय (प्रातिपदिक) < यज्ञ

• यजतु: let him worship/sacrifice
• यजतु: —
• Type: Verb
• Root: √यज् (देवपूजासंगतिकरणदानेषु)

• यज्ञियान्: the sacrifice-worthy (ones)
• यज्ञियान्: कर्म
• Type: Adjective
• Root: यज्ञिय (प्रातिपदिक)

• ऋतून्: seasons; fixed times/rites
• ऋतून्: कर्म (अपि: यज्ञियान् ऋतून् = worthy seasons/rites)
• Type: Noun
• Root: ऋतु (प्रातिपदिक)