
Sukta 10.10
Dialogic hymn (Yama–Yamī tradition); powers implied include Agni (as Pituḥ Napāt) and cosmic order
ఈ సంభాషణాత్మక సూక్తంలో ప్రసిద్ధ యమ–యమీ సంవాదం ప్రతిఫలిస్తుంది. మానవ వంశ పరంపర కొనసాగింపుకోసం యమీ సంయోగాన్ని కోరగా, యముడు ఋతం (కోస్మిక క్రమం)కు అనుగుణంగా సంయమనం, నియమపాలన అవసరమని నొక్కి చెబుతాడు. కోరిక మరియు ధర్మనియమాల మధ్య ఉద్వేగాన్ని ఈ గీతం నాటకీయంగా చూపిస్తూ, సామాజిక మరియు విశ్వవ్యాప్త ప్రమాణాలు చైతన్యపూర్వక నిర్ణయం, ఆత్మనిగ్రహం ద్వారా ఎలా స్థాపితమవుతాయో వెల్లడిస్తుంది. చివరికి యముడు యమీని అతిక్రమణకు కాక, శుభప్రదమైన ధర్మబద్ధమైన ఇతరత్రా సంయోగం వైపు మళ్లించి, విరోధం కంటే సౌహార్దం (సంవిద్)నే ప్రధానమని ఉద్ఘాటిస్తాడు.
Mantra 1
ओ चित्सखायं सख्या ववृत्यां तिरः पुरू चिदर्णवं जगन्वान् । पितुर्नपातमा दधीत वेधा अधि क्षमि प्रतरं दीध्यानः ॥
ఓ సఖా! సఖ్యముచే సఖుని అన్వేషిస్తూ అతడు అనేక వరదల్ని/ప్రవాహాల్ని దాటి వెళ్లాడు. వేదా (జ్ఞాత) తండ్రి కుమారుని స్థాపిస్తాడు; భూమిపై అతనిని ముందుండి నడిపించే జ్యోతిగా ప్రజ్వలింపజేస్తూ.
Mantra 2
न ते सखा सख्यं वष्ट्येतत्सलक्ष्मा यद्विषुरूपा भवाति । महस्पुत्रासो असुरस्य वीरा दिवो धर्तार उर्विया परि ख्यन् ॥
నీ సఖుడు ఇలాంటి సఖ్యాన్ని కోరడు—ఈ ఒకే గుర్తును—అది విభిన్న రూపమై పోయినప్పుడు. అసురుని మహాబల కుమారులు, వీరులు, దివ్యాన్ని ధారించువారు; ఉర్వీ (విస్తీర్ణ) భూమి చుట్టూ విస్తారంగా పరిశీలిస్తారు.
Mantra 3
उशन्ति घा ते अमृतास एतदेकस्य चित्त्यजसं मर्त्यस्य । नि ते मनो मनसि धाय्यस्मे जन्युः पतिस्तन्वमा विविश्याः ॥
అమరులు (దేవులు) నిజంగా ఇదే కోరుతారు—ఒక మర్త్యుని పరిమితి/బంధనాన్ని విడిచిపెట్టడాన్నికూడా (వారు సమ్మతిస్తారు). నీ మనసును నా మనసులో స్థాపించు; దాంపత్యభావంతో నా దేహధారిత సత్తాలో ప్రవేశించు.
Mantra 4
न यत्पुरा चकृमा कद्ध नूनमृता वदन्तो अनृतं रपेम । गन्धर्वो अप्स्वप्या च योषा सा नो नाभिः परमं जामि तन्नौ ॥
మునుపు మేము ఏదైనా చేసినా, ఇప్పుడు—సత్యం పలుకుతూ—అసత్యంలో ఎందుకు పడిపోవాలి? జలాలలో ఉన్న గంధర్వుడు, జలమయ కన్య—ఆమెయే మా నాభి, మా పరమ ‘జామి’ (అత్యంత సన్నిహిత బంధుత్వం); అదే మన మధ్యనున్న ఆ బంధం.
Mantra 5
गर्भे नु नौ जनिता दम्पती कर्देवस्त्वष्टा सविता विश्वरूपः । नकिरस्य प्र मिनन्ति व्रतानि वेद नावस्य पृथिवी उत द्यौः ॥
గర్భంలోనే మా జనకుడు—జంటగా—ఏ దేవుడు? దేవ త్వష్టా, సవితా, విశ్వరూపుడు. అతని వ్రతాలను (నియమాలను) ఎవ్వరూ అతిక్రమించరు; అతనిని పృథివి మరియు ద్యౌ (ఆకాశం) తెలుసు—మేమూ తెలుసు.
Mantra 6
को अस्य वेद प्रथमस्याह्नः क ईं ददर्श क इह प्र वोचत् । बृहन्मित्रस्य वरुणस्य धाम कदु ब्रव आहनो वीच्या नॄन् ॥
ఈ మొదటి దినాన్ని ఎవరు తెలుసు? ఎవరు దాన్ని చూశారు, ఇక్కడ ఎవరు దాన్ని ప్రకటించగలరు? మిత్ర-వరుణుల ధామం విశాలమైనది—ఓ ‘ఆహన్’ (వధకుడా), నిర్ణాయక వాక్యంతో మనుష్యులను వేరు చేయడం గురించి నీవు ఎలా పలుకగలవు?
Mantra 7
यमस्य मा यम्यं काम आगन्त्समाने योनौ सहशेय्याय । जायेव पत्ये तन्वं रिरिच्यां वि चिद्वृहेव रथ्येव चक्रा ॥
యముని పట్ల—ఆ యమ్యుడు, జంటవాడి వైపు—నాలో కామన వచ్చింది; ఒకే యోనిలో మనం ఇద్దరం కలిసి శయనించుటకు. భార్య భర్తకు తన దేహాన్ని అర్పించునట్లు, నేను నా దేహభావాన్ని సమర్పించుదును; రథపు దారిలో చిక్కిన చక్రం విడిపోవునట్లు, (బంధాన్ని) విరిచి విడిపో.
Mantra 8
न तिष्ठन्ति न नि मिषन्त्येते देवानां स्पश इह ये चरन्ति । अन्येन मदाहनो याहि तूयं तेन वि वृह रथ्येव चक्रा ॥
ఇక్కడ సంచరించే దేవుల ‘స్పశ’ (గూఢచారులు/కాపలాదారులు) నిలువరు; కనురెప్ప కూడా మూయరు. హే మదాహన (మదాన్ని హరించువాడా), నీవు త్వరగా మరో మార్గంగా వెళ్లిపో; ఆ మార్గంతోనే నిన్ను నీవు విడిపించుకో—రథపు రాటలోనుండి చక్రం చీలి బయటపడినట్లు.
Mantra 9
रात्रीभिरस्मा अहभिर्दशस्येत्सूर्यस्य चक्षुर्मुहुरुन्मिमीयात् । दिवा पृथिव्या मिथुना सबन्धू यमीर्यमस्य बिभृयादजामि ॥
ఆమె అతనిని రాత్రులతోను దినాలతోను సేవించుగాక; సూర్యుని చక్షువు మళ్లీ మళ్లీ తెరుచుగాక. ద్యావా-పృథివీ యుగళం—సంబంధులు, సంయుక్తులు; యమీ యముని ధరించుగాక—అజామి (అవిధి-సంగమం)గా కాదు, జంట-శక్తిని గందరగోళం లేకుండా ధరించునట్లుగా.
Mantra 10
आ घा ता गच्छानुत्तरा युगानि यत्र जामयः कृणवन्नजामि । उप बर्बृहि वृषभाय बाहुमन्यमिच्छस्व सुभगे पतिं मत् ॥
ఇప్పుడు నీవు ఉత్తరమైన తదుపరి యుగాల వైపు వెళ్లుము; అక్కడ బంధువులు అజాతం—అంటే ఒకే గోత్రానికి చెందనిదాన్నీ—సంబంధంగా చేసుకొనుదురు. వృషభసమ బలవంతునికై నీ బాహువును ఎత్తుము; హే సుభగే, నన్ను కాదు—ఇంకొక పతిని అన్వేషించుము.
Mantra 11
किं भ्रातासद्यदनाथं भवाति किमु स्वसा यन्निॠतिर्निगच्छात् । काममूता बह्वेतद्रपामि तन्वा मे तन्वं सं पिपृग्धि ॥
భ్రాత అనాథుడైపోతే అతడు ఏ భ్రాత? స్వసాపై నిరృతి—వినాశం—వచ్చి చేరితే ఆమె ఏ స్వసా? కామప్రేరితుడనై నేను దీనిని బహుగా పలుకుచున్నాను—హే తనువంతీ, నీ తనువుతో నా తనువును సంపూర్ణతలో కలుపుము.
Mantra 12
न वा उ ते तन्वा तन्वं सं पपृच्यां पापमाहुर्यः स्वसारं निगच्छात् । अन्येन मत्प्रमुदः कल्पयस्व न ते भ्राता सुभगे वष्ट्येतत् ॥
నేను నీతో తనువుతో తనువును కలుపను; స్వసా వద్దకు వెళ్లువానిని పాపమని అంటారు. నన్ను విడిచి మరొకరితో నీ ప్రముద—ఆనందం—సిద్ధపరచుకొనుము; హే సుభగే, నీ భ్రాత దీనిని కోరడు.
Mantra 13
बतो बतासि यम नैव ते मनो हृदयं चाविदाम । अन्या किल त्वां कक्ष्येव युक्तं परि ष्वजाते लिबुजेव वृक्षम् ॥
అయ్యో, అయ్యో, ఓ యమా! నిజంగా నీ మనస్సును, హృదయాన్ని నేను ఎరుగలేదు. ఇంకొకదే నిన్ను చుట్టి ఆలింగనం చేస్తుంది—యుగంలో జతచేసినవానిని బెల్టు/బంధం చుట్టినట్లుగా; వృక్షాన్ని అంటిపెట్టుకునే లతలా.
Mantra 14
अन्यमू षु त्वं यम्यन्य उ त्वां परि ष्वजाते लिबुजेव वृक्षम् । तस्य वा त्वं मन इच्छा स वा तवाधा कृणुष्व संविदं सुभद्राम् ॥
ఓ యమీ, నీవు మరొకరిని ఆశ్రయించు/వెతుకు; మరొకడే నిన్ను చుట్టి ఆలింగనం చేస్తాడు—లత వృక్షాన్ని చుట్టినట్లుగా. అతనికై మనసుతో కోరిక పెట్టు; అతడూ నీకై—అప్పుడు మీరు శుభమైన, సౌభాగ్యదాయకమైన ‘సం-విద్’ (ఒప్పందం/సమన్వయం) ఏర్పరచుకోండి.
It is a dialogue where Yamī urges Yama to unite with her, and Yama refuses because it would break ṛta (right order). The hymn teaches that desire must be guided by law and harmony.
They are the devānāṃ spaśaḥ—figures of divine surveillance. In meaning, they represent conscience and the idea that actions are seen and carry moral consequences.
Because Yama’s solution is not repression but redirection: desire should find an auspicious, lawful form. The closing emphasizes “subhadrā saṃvid”—a fortunate, harmonious agreement aligned with ṛta.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.