
Sukta 1.190
Bṛhaspati
Jagatī or Triṣṭubh (uncertain here; not recomputed and the transmitted line-length suggests possible Jagatī tendencies)
ఈ సూక్తం బృహస్పతిని స్తుతిస్తుంది—ప్రేరిత వాక్కుకు అశ్రాంత “వృషభుడు”గా—ఆయన ప్రకాశవంతమైన గీతాలు దేవతలకూ, పునరుత్థానాన్ని కోరే మానవులకూ వినిపిస్తాయి. నిజమైన సంపద—వీరబలం, సమ్యక్ మార్గదర్శనం, ఫలప్రదమైన సమృద్ధి—అర్హులకే ప్రసాదించబడాలని, కేవలం మధుర లాభం కోసం మాత్రమే దైవాన్ని సమీపించే వారికి కాదు అని ఇది ప్రార్థిస్తుంది. అందువల్ల ఈ సూక్తం స్తుతి (stuti)ని అంతర్గత అర్హత/అధికారం (adhikāra) మరియు పవిత్ర వాక్కు యొక్క సముచిత వినియోగంతో అనుసంధానిస్తుంది.
Mantra 1
अनर्वाणं वृषभं मन्द्रजिह्वं बृहस्पतिं वर्धया नव्यमर्कैः । गाथान्यः सुरुचो यस्य देवा आशृण्वन्ति नवमानस्य मर्ताः ॥
కొత్త అర్కాలు (స్తుతిగీతాలు) తో మేము బృహస్పతిని వర్ధింపజేద్దాం—అనర్వాణుడు (అక్లాంతుడు) అయిన వృషభుడు, మంద్రజిహ్వుడు (ఆనందమయ జిహ్వ కలవాడు). అతని ప్రకాశవంతమైన, సుమధుర గాథలను దేవులు వింటారు; నూతనతను కోరే మానవులూ వింటారు. ఈ ప్రేరిత వాక్శక్తి మా లోపల పెరిగి, ప్రకాశమయ ఋత-మార్గదర్శకత్వంగా మారుగాక.
Mantra 2
तमृत्विया उप वाचः सचन्ते सर्गो न यो देवयतामसर्जि । बृहस्पतिः स ह्यञ्जो वरांसि विभ्वाभवत्समृते मातरिश्वा ॥
ఋతువు-ఋతువుగా ఉద్భవించే వాక్కులు ఆయన సమీపానికి చేరుతాయి—దైవాన్ని కోరువారికై ఆయన విడుదల చేసే ప్రవాహంలా. బృహస్పతి: సర్వవ్యాపిగా మారి, ṛta (ఋత-నియమం) లో శ్రేష్ఠ వరాలనూ సమృద్ధులనూ సూటిగా స్థాపిస్తాడు; మాతరిశ్వా వాటిని ఒకే సమరస్యంలో ఏకముగా సమీకరిస్తాడు.
Mantra 3
उपस्तुतिं नमस उद्यतिं च श्लोकं यंसत्सवितेव प्र बाहू । अस्य क्रत्वाहन्यो यो अस्ति मृगो न भीमो अरक्षसस्तुविष्मान् ॥
అతడు స్తుతినీ నమస్కారాన్నీ పైకి ఎత్తుతాడు; సవితా తన బాహువులను విస్తరించునట్లు శ్లోకాన్ని విస్తరిస్తాడు. తన క్రతు (సంకల్ప-శక్తి) చేత అతడు అజేయమైన దిన-బలం—విరోధి తమస్సుకు భయంకర మృగంలా—అత్యంత బలవంతుడు; కాపల అవసరం లేనివాడు.
Mantra 4
अस्य श्लोको दिवीयते पृथिव्यामत्यो न यंसद्यक्षभृद्विचेताः । मृगाणां न हेतयो यन्ति चेमा बृहस्पतेरहिमायाँ अभि द्यून् ॥
అతని ఈ శ్లోకం ద్యౌలోను భూమిలోను సంచరిస్తుంది; శక్తి-ధారి, వివేకి దానిని వేగవంతమైన అశ్వంలా నడిపిస్తాడు. అతని దాడులు అడవి మృగాల బాణాల్లా దూసుకుపోతాయి—సర్పపు మాయా-మోసాలపై, ఆ వంకర మంత్రజాలం వల్ల మబ్బుపట్టిన దినాలపై.
Mantra 5
ये त्वा देवोस्रिकं मन्यमानाः पापा भद्रमुपजीवन्ति पज्राः । न दूढ्ये अनु ददासि वामं बृहस्पते चयस इत्पियारुम् ॥
ఓ దేవా! నిన్ను కేవలం మధుర లాభం ఇచ్చేవాడిగా మాత్రమే భావించే వారు—వంకర స్వభావముగల ఆ పజ్రులు—భద్రాన్ని కూడా అప్పుగా పొందినదానిలా జీవిస్తారు. మందబుద్ధి, భారమయిన మనస్సు కలవారికి నీవు నీ ప్రియ ధనాన్ని ఇవ్వవు; ఓ బృహస్పతీ, దానిని ధరించగల యోగ్యునికే నీవు ఆ మాధుర్యాన్ని సమకూర్చుతావు.
Mantra 6
सुप्रैतुः सूयवसो न पन्था दुर्नियन्तुः परिप्रीतो न मित्रः । अनर्वाणो अभि ये चक्षते नोऽपीवृता अपोर्णुवन्तो अस्थुः ॥
మా మార్గం శుభంగా సాగుగాక—మంచి మేతతో సమృద్ధమైన దారిలా; కఠిన నియంత కూడా పూర్తిగా తృప్తి చెందిన మిత్రదేవునిలా స్నేహపూర్వకుడగుగాక. అలాగే యథోచిత ప్రేరణ లేక మమ్మల్ని చూచేవారు—తమలో తాము మూసుకుపోయినవారు—ఆవరణాన్ని విప్పి పక్కకు నిలిచి, మా మార్గం నుండి తొలగిపోవుగాక.
Mantra 7
सं यं स्तुभोऽवनयो न यन्ति समुद्रं न स्रवतो रोधचक्राः । स विद्वाँ उभयं चष्टे अन्तर्बृहस्पतिस्तर आपश्च गृध्रः ॥
స్తుతులు మరియు దిగువకు ప్రవహించే ధారలు యారిని కలిసి చేరుతాయో—తీరాలతో కూడిన ప్రవాహాలు సముద్రం వైపు సాగినట్లుగా—ఆ విద్వాన్ అంతరంలో రెండింటినీ దర్శిస్తాడు: జయకరుడైన బృహస్పతిని, మరియు జలాలను—ఆ ఉత్సుక అన్వేషణ-శక్తిని.
Mantra 8
एवा महस्तुविजातस्तुविष्मान्बृहस्पतिर्वृषभो धायि देवः । स नः स्तुतो वीरवद्धातु गोमद्विद्यामेषं वृजनं जीरदानुम् ॥
ఇలా మహత్తు నుండి, విస్తృతంగా జన్మించినవాడై మహాబలవంతుడై, వృషభ-స్వరూపుడైన దేవుడు బృహస్పతి స్థాపింపబడ్డాడు. ఆయన స్తుతింపబడినప్పుడు, మాకు వీర-సంపూర్ణతను మరియు గో-సంపదను (గోమద్) దయచేయుగాక; అన్వేషణ-ప్రేరణ (ఏష) మరియు యుద్ధ-సమూహం (వృజన) ను మేము జయించి, శీఘ్ర-దానమిచ్చే సమృద్ధి (జీరదాను) పొందుదుముగాక।
Bṛhaspati is praised as the lord of sacred speech and wise counsel—the power that makes hymns luminous and guidance truthful, and that grants strength and prosperity.
The hymn teaches that real divine gifts come with inner fitness: Bṛhaspati’s ‘sweet’ riches and success are not for dull or crooked motives, but for those aligned with truth and right striving.
It can be recited with a ghee offering into fire (or as focused japa) to strengthen clarity of speech, discrimination in decisions, and the right kind of prosperity rooted in worthy intention.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.