Rig Veda 1.141.7: Mandala 1, Sukta 141, Mantra 7

Sukta 1.141

Rishi: Dīrghatamas Āucathya (traditional)

Devata: Agni

Chandas: Triṣṭubh (probable; verify)

Samhita Patha (Devanagari)

वि यदस्थाद्यजतो वातचोदितो ह्वारो न वक्वा जरणा अनाकृतः । तस्य पत्मन्दक्षुषः कृष्णजंहसः शुचिजन्मनो रज आ व्यध्वनः ॥

Transliteration

ví yád ásthād yajató vā́ta-codito hvāró ná vakvā́ jaráṇā ánā́kṛtaḥ | tásya pátman dákṣuṣaḥ kṛṣṇá-jaṃhasaḥ śúci-janmano rája ā́ vyàdhvanaḥ ||

Translation

అతడు వెలుగులోకి నిలిచినప్పుడు—యజ్యుడు, ప్రాణ-వాయు ప్రేరితుడు—వేగవంతమైన అశ్వంలా; జరా చేత నిర్మితంకాని గాయకునిలా; అప్పుడు ఆ ద్రష్టృ-శక్తి యొక్క—శుచిజన్మమైనది, అయినా కృష్ణగమనములు కలది—దృఢమైన పథం రజస్ విస్తారాల మీదుగా ఆవిర్భవించి తెరుచుకుంటుంది.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• वि: apart, forth (prefix)
• वि: —
• Type: Indeclinable
• Root: वि (उपसर्ग)

• यत्: what, which
• यत्: Karma
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• अस्था॑त्: stood forth, arose
• अस्था॑त्: —
• Type: Verb
• Root: स्था (धातु)

• यज॒तः: the worshipful (one)
• यज॒तः: Kartā
• Type: Adjective
• Root: यजत (प्रातिपदिक; यज्-धातोः क्त/त-प्रत्ययान्त ‘पूज्य/यजनीय’)

• वात॑चोदितः: impelled by the wind
• वात॑चोदितः: Kartā
• Type: Adjective
• Root: वात (प्रातिपदिक) + चोदित (चुद्-धातोः क्त)

• ह्वा॒रः: a crooked/wayward one; (here) like a twisting (thing)
• ह्वा॒रः: Kartā
• Type: Noun
• Root: ह्वार (प्रातिपदिक)

• न: like, as
• न: —
• Type: Indeclinable
• Root: न (निपात)

• वक्वा॑: crooked, winding
• वक्वा॑: Kartā
• Type: Adjective
• Root: वक्व (प्रातिपदिक)

• ज॒रणाः: old ages; decays
• ज॒रणाः: Kartā
• Type: Noun
• Root: जरण (प्रातिपदिक)

• अना॑कृतः: unmade, unformed
• अना॑कृतः: Kartā
• Type: Adjective
• Root: अन्- (नञ्) + आकृत (कृ-धातोः क्त; ‘made/formed’)

• तस्य॒: of him/its
• तस्य॒: Sambandha
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• पत्म॑न्: flight, course, path
• पत्म॑न्: Karma
• Type: Noun
• Root: पत्मन् (प्रातिपदिक)

• द॒क्षुषः: of the skillful/able one
• द॒क्षुषः: Sambandha
• Type: Adjective
• Root: दक्षु (प्रातिपदिक; ‘दक्ष/दक्षु’ = able/skillful)

• कृ॒ष्णजं॑हसः: of the dark-going/black-striding (one)
• कृ॒ष्णजं॑हसः: Sambandha
• Type: Adjective
• Root: कृष्ण (प्रातिपदिक) + जंहस् (प्रातिपदिक; ‘stride/going’)

• शुचि॑जन्मनः: of pure birth/origin
• शुचि॑जन्मनः: Sambandha
• Type: Adjective
• Root: शुचि (प्रातिपदिक) + जन्मन् (प्रातिपदिक)

• रजः: space, region; dust/mist
• रजः: Karma
• Type: Noun
• Root: रजस् (प्रातिपदिक)

• आ: towards, unto (prefix)
• आ: —
• Type: Indeclinable
• Root: आ (उपसर्ग)

• व्य॑ध्वनः: cleft, pierced through
• व्य॑ध्वनः: —
• Type: Verb
• Root: व्यध्वन् (धातु: व्यध्/विध् ‘to pierce, cleave’ with वि-; Vedic aorist form)