Ramayana — Yuddha Kanda, Sarga 91, Shloka 56

इन्द्रजित्-वधः

The Slaying of Indrajit

Devanagari script

सुसंरर्ब्धस्तुसौमित्रिरस्त्रंवारुमाददे ।।।।रौद्रंमहेन्द्रजिद्युद्धेऽप्यसृजद्युद्धनिष्ठितः ।

Transliteration

susaṃrabdhas tu saumitrir astraṃ vāruṇam ādade | raudraṃ mahendrajid yuddhe 'py asṛjad yuddhaniṣṭhitaḥ ||

Translation

అప్పుడు తీవ్రంగా కోపించిన సౌమిత్రి (లక్ష్మణుడు) వరుణాస్త్రాన్ని గ్రహించాడు; యుద్ధంలో స్థిరనిశ్చయుడైన మహేంద్రజిత్ ఇంద్రజిత్ రౌద్రశక్తిసంపన్నమైన అస్త్రాన్ని సమరంలో ప్రయోగించాడు।

Word by Word

• सुसंरब्धः: highly enraged
• सुसंरब्धः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: सु + संरब्ध (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सौमित्रिः इति विशेषण

• तु: but
• तु: Sambandha (Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: विरोध/अन्वयबोधक अव्यय (particle: but/indeed)

• सौमित्रिः: Saumitri (Lakshmana)
• सौमित्रिः: Karta (कर्ता/Subject)
• Type: Noun
• Root: सौमित्रि (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (लक्ष्मणस्य पितृनाम-व्युत्पन्नः)

• अस्त्रम्: weapon/missile
• अस्त्रम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: अस्त्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• वारुणम्: Varuna’s
• वारुणम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: वारुण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; अस्त्रम् इति विशेषण (Varuṇa-related)

• आददे: took up/seized
• आददे: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: आ-दा (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), आत्मनेपद, प्रथमपुरुष, एकवचन

• रौद्रम्: Rudra’s (missile)
• रौद्रम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: रौद्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; अस्त्रं (understood)

• महेन्द्रजित्: Mahendrajit (Indrajit)
• महेन्द्रजित्: Karta (कर्ता/Subject)
• Type: Noun
• Root: महेन्द्रजित् (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (इन्द्रजित्)

• युद्धे: in battle
• युद्धे: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: युद्ध (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन

• अपि: also/even
• अपि: Sambandha (Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: सम्भावना/समुच्चयार्थक अव्यय (also/even)

• असृजत्: released/shot
• असृजत्: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: सृज् (धातु)
• Form: लङ् (Imperfect/Past), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन

• युद्धनिष्ठितः: steadfast/skilled in warfare
• युद्धनिष्ठितः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: युद्ध + निष्ठित (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (युद्धे निष्ठितः), भूतकृदन्त-प्रायः, पुल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; महेन्द्रजित् इति विशेषण

Context

Enraged Saumithri, seizing the weapon of Varuna, skilled in warfare loosened on Indrajith (Mahendra's enemy), which was presided over by Rudra.

Characters & Entities

• Lakṣmaṇa (Saumitrī)
• Indrajit (Mahendrajit)
• Varuṇa
• Rudra

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Power must be governed by purpose: the verse juxtaposes anger-driven escalation with the ideal that divine weapons should serve dharmic ends, not personal rage.

What is the narrative situation?

Lakṣmaṇa counters with Varuṇa’s missile while Indrajit answers by deploying a Rudra-associated weapon, intensifying the duel.

Which character virtue is emphasized?

Yuddha-kauśala (martial competence) is explicit; the ethical tension lies in whether that competence is guided by restraint.