Sarga 80

Verse 1

मकराक्षंहतंश्रुत्वारावणस्समितिञ्जयः ।रोषेणमहताविष्टोदन्ताङ्कटकटाय्य च ।।।।कोपितश्चतदातत्रकिंकार्यमितिचिन्तयन् ।आदिदेशाथसङ्क्रुद्धोरणायेजितंसुतम् ।।।।

మకరాక్షుడు హతుడయ్యాడని విని సమరజయుడైన రావణుడు మహా కోపావేశంతో దంతాలు కరచి కరచి మండిపోయాడు. అప్పుడు అతడు తీవ్రంగా కోపించి అక్కడే “ఇప్పుడు ఏమి చేయాలి?” అని ఆలోచించి, క్రోధంతో తన కుమారుడు ఇంద్రజిత్తును యుద్ధానికి ఆజ్ఞాపించాడు.

Verse 2

मकराक्षंहतंश्रुत्वारावणस्समितिञ्जयः ।रोषेणमहताविष्टोदन्ताङ्कटकटाय्य च ।।6.80.1।।कोपितश्चतदातत्रकिंकार्यमितिचिन्तयन् ।आदिदेशाथसङ्क्रुद्धोरणायेजितंसुतम् ।।6.80.2।।

మకరాక్షుడు హతుడయ్యాడని విని సమరజయుడైన రావణుడు మహా కోపావేశంతో దంతాలు కరచి కరచి మండిపోయాడు. అప్పుడు అతడు తీవ్రంగా కోపించి అక్కడే “ఇప్పుడు ఏమి చేయాలి?” అని ఆలోచించి, క్రోధంతో తన కుమారుడు ఇంద్రజిత్తును యుద్ధానికి ఆజ్ఞాపించాడు.

Verse 3

जहिवीर महावीर्यौभ्रातरौरामलक्ष्मणौ ।अदृश्योदृश्यमानोवासर्वथात्वंबलाधिकः ।।।।

హే వీరా! మహావీర్యులైన అన్నదమ్ములు రామలక్ష్మణులను సంహరించు. నీవు అదృశ్యుడైనా దృశ్యుడైనా, అన్ని విధాలా బలంలో నీవే అధికుడు।

Verse 4

त्वमप्रतिमकर्माणमिन्द्रंजयसिसंयुगे ।किंपुनर्मानुषौदृष्टवा न वधिष्यसिसंयुगे ।।।।

నీవు అపరిమితకర్ముడైన ఇంద్రునికూడా యుద్ధంలో జయించితివి; మరి మానవ యోధులను చూచి యుద్ధంలో ఎందుకు వధించవు?

Verse 5

तथोक्तोराक्षसेन्द्रेणप्रतिगृह्यपितुर्वचः ।यज्ञभूमौ स विधिवत् पावकंजुहवेन्द्रजित् ।।।।

రాక్షసేంద్రుడు అలా పలికినప్పుడు ఇంద్రజిత్ తండ్రి ఆజ్ఞను స్వీకరించి, యజ్ఞభూమిలో విధివిధానంగా పవిత్ర అగ్నిలో ఆహుతులు సమర్పించెను।

Verse 6

जुह्वतश्चापितत्राग्निंरक्तोष्णीषधरास्त्रिरियः ।आजग्मुस्तत्रसम्भ्रान्ताराक्षस्योयत्ररावणिः ।।।।

అక్కడ అతడు అగ్నిలో ఆహుతులు సమర్పించుచుండగా, ఎర్ర ఉష్ణీషాలు ధరించిన రాక్షసీ స్త్రీలు కలవరంతో రావణి ఉన్న చోటుకు పరుగెత్తి వచ్చిరి।

Verse 7

शस्त्राणिशरपत्राणिसमिधोऽथविभीतकाः ।लोहितानि च वासांहिस्रुवंकार्ष्णायसंतथा ।।।।

అక్కడ శస్త్రాలు, శరపత్రాలు, విభీతక కట్టెల సమిధలు, ఎర్రని వస్త్రాలు, అలాగే ఆహుతులకై ఇనుప స్రువమూ ఉండెను।

Verse 8

सर्वतोऽग्निंसमास्तीर्यशरपत्रैस्सतोमरैः ।छागस्यसर्वकृष्णस्यगळंजग्राहजीवतः ।।।।

అగ్నిచుట్టూ అన్ని వైపులా శరపత్రాలు, తోమరాయుధాలు పరచి, ఆహుతికై జీవించి ఉన్న పూర్తిగా నల్ల మేక గొంతును పట్టుకున్నాడు।

Verse 9

सकृदेवसमिद्धस्यविधूमस्यमहार्चिषः ।बभूवुस्तानिलिङ्गानिविजयंदर्शयन्ति च ।।।।

ఒక్కసారి మాత్రమే ప్రజ్వలింపబడిన, ధూమరహితమైన మహాజ్వాలలతో వెలిగిన యజ్ఞాగ్నిలో ఆ శుభలక్షణాలు ప్రత్యక్షమై, విజయాన్ని సూచించాయి।

Verse 10

प्रदक्षिणावर्तशिखस्तप्तहाटकसन्निभः ।हविस्तत्प्रतिजग्राहपावकस्स्वयमुत्थितः ।।।।

కుడివైపు వలయంగా తిరిగే జ్వాలలతో, తప్త స్వర్ణసమాన కాంతితో అగ్నిదేవుడు స్వయంగా ఉద్భవించి ఆ హవిస్సును స్వీకరించాడు.

Verse 11

हुत्वाग्निंतर्पयित्वाथदेवदानवराक्षसान् ।आरुरोहरथश्रेष्ठमन्तर्थानगतंशुभम् ।।।।

అగ్నిలో ఆహుతులు సమర్పించి, దేవ-దానవ-రాక్షసులను విధివిధానంగా తర్పణం చేసి, ఇంద్రజిత్ శ్రేష్ఠమైన మంగళకర రథాన్ని అధిరోహించి అనంతరం అదృశ్యుడయ్యాడు.

Verse 12

स वाजिभिश्चतुर्भिस्तुबाणैश्चनिशितैर्युतः ।आरोपितमहाचापश्शुशुभेस्यन्दनोत्तमः ।।।।

నాలుగు అశ్వాలతో యుక్తమై, పదునైన బాణాలతో సమృద్ధిగా ఉండి, మహాధనుస్సు అమర్చబడిన ఆ ఉత్తమ రథం మహా శోభతో ప్రకాశించింది.

Verse 13

जाज्वल्यमानोवपुषातपनीयपरिच्छदः ।मृगैश्चन्द्रार्धचन्द्रैश्च स रथस्समलङ्कृतः ।।।।

దేహకాంతితో జ్వలిస్తూ, స్వర్ణమయ అలంకారాలతో ఆవృతమైన ఆ రథం మృగాకృతులతోను, చంద్ర–అర్ధచంద్ర చిహ్నాలతోను సువిశేషంగా అలంకరించబడింది.

Verse 14

जाम्बूनदमहाकम्बुर्दीप्तपावकसन्निभः ।बभूवेन्द्रजितःकेतुर्वैदूर्यसमलङ्कृतः ।।।।

ఇంద్రజితుని ధ్వజము జాంబూనద-సువర్ణ మహాలంకారములతో యుక్తమై, ప్రజ్వలిత అగ్నివలె దీప్తిమంతమై, వైదూర్య రత్నములతో అలంకృతమై ప్రకాశించెను।

Verse 15

तेनचादित्यकल्पेनब्रह्मास्त्रण च पालितः ।स बभूवदुराधर्षोरावणिस्सुमहाबलः ।।।।

ఆదిత్యసమాన తేజస్సుగల ఆ బ్రహ్మాస్త్ర రక్షణచేత రావణి (రావణపుత్రుడు) అత్యంత మహాబలవంతుడై, దుర్జయుడై నిలిచెను।

Verse 16

सोऽभिनिर्यायनगरादिन्द्रजित्समितिञ्जयः ।हत्वाग्निंराक्षसैर्मन्त्रैरन्तर्धानगतोऽब्रवीत् ।।।।

సమితిజయుడైన ఇంద్రజిత్ నగరమునుండి బయలుదేరి, రాక్షస మంత్రములతో అగ్నిలో హవిస్సు అర్పించి, అంతర్ధానమై పలికెను।

Verse 17

अद्यहत्वारणेयौतौमिथ्याप्रव्रजितौवने ।जयंपित्रेप्रदास्यामिरावणायरणार्जितम् ।।।।

“ఈ రోజు యుద్ధరంగమున ఆ ఇద్దరిని—మిథ్యా ప్రవ్రజ్యతో వనమునకు వెళ్లిన వారిని—వధించి, యుద్ధార్జితమైన విజయమును నా తండ్రి రావణునకు సమర్పించెదను।”

Verse 18

अद्यनिर्वानरमुर्वींहत्वारामंसलक्ष्मणम् ।करिष्येपरमांप्रीतिमित्युक्त्वान्तरधीयत ।।।।

“ఈ రోజు లక్ష్మణసహిత రాముని వధించి, భూమిని వానరరహితముగా చేసి, నా తండ్రికి పరమ ప్రీతిని కలిగించెదను”—అని చెప్పి అతడు అంతర్ధానమయ్యెను।

Verse 19

आपपातथसङ्कृद्धोदशग्रीवेणचोदितः ।तीक्षणकार्मुकनाराचैस्तीक्षणस्त्विन्द्ररिपूरणे ।।।।

అప్పుడు దశగ్రీవుడు రావణుడు ప్రేరేపించగా, కోపంతో ఉప్పొంగిన ఇంద్రజిత్, పదునైన ధనుస్సు మరియు తీక్ష్ణ నారాచాలతో సన్నద్ధుడై, యుద్ధరంగంలో వేగంగా దూసుకెళ్లాడు।

Verse 20

स ददर्शमहावीर्यौनागौत्रिशिरसानिव ।सृजन्ताविषुजालानिवीरौवानरमध्यगौ ।।।।

అతడు వానరసేన మధ్య నిలిచిన ఆ ఇద్దరు మహావీరులు—రామలక్ష్మణులను—చూశాడు; త్రిశిరసు మహాసర్పాలవలె వారు బాణజాలాన్ని విసురుతున్నారు।

Verse 21

इमौतावितिसञ्चिन्त्यसज्जंकृत्वा च कार्मुकम् ।सन्ततानेषुधाराभिःपर्जन्यइववृष्टिमान् ।।।।

‘ఇవే ఆ ఇద్దరు’ అని నిర్ణయించుకొని అతడు ధనుస్సును సన్నద్ధం చేసి, వర్షభారిత మేఘంలా నిరంతర బాణధారలను కురిపించాడు।

Verse 22

तुवैहायसंप्राप्यसरथोरामलक्ष्मणौ ।आचक्षुर्विषयेतिष्ठवनिव्याधनिशितैश्शरैः ।।।।

ఆపై అతడు ఆకాశచారి రథాన్ని అధిరోహించి, చూపు పరిధికి అవతల నిలిచి, ఆకాశం నుండి పదునైన బాణాలతో రామలక్ష్మణులను గాయపరిచాడు।

Verse 23

तौतस्यशरवेगेनपरीतौरामलक्ष्मणौ ।धनुषीसशरेकृत्वादिव्यमस्त्रंप्रचक्रतुः ।।।।

అతని బాణవేగంతో ఆవరించబడిన రామలక్ష్మణులు బాణాలతో కూడిన ధనుస్సులను ధరించి, ప్రతిగా ఒక దివ్యమైన, తేజోమయమైన అస్త్రాన్ని ప్రయోగించారు।

Verse 24

प्रच्छादयन्तौगगनंशरजालैर्महाबलौ ।तमस्त्रःसूर्यसङ्काशैर्नैवपस्पृशतुश्शरैः ।।।।

ఆ మహాబలులు బాణజాలాలతో ఆకాశాన్ని కప్పివేసినా, సూర్యసమాన కాంతిగల వారి బాణాలు కూడా ఆ అస్త్రధారిని తాకలేకపోయాయి।

Verse 25

स हिधूमान्धकारं च चक्रेप्रच्चादयन्नभः ।दिशश्चान्तर्दधेश्रीमान्नीहारतमसावृताः ।।।।

ఆ శ్రీమంతుడు పొగమయమైన అంధకారాన్ని సృష్టించి ఆకాశాన్ని కప్పివేశాడు; మబ్బు మరియు చీకటితో ఆవరించబడి దిక్కులు కూడా కనుమరుగయ్యాయి।

Verse 26

नैवज्यातलनिर्घोषा न च नेमिखुरस्वनः ।शुश्रुवेचरतस्तस्य न च रूपंप्रकाशते ।।।।

అతడు కదులుతున్నప్పటికీ ధనుస్సు జ్యా ఝంకారం గానీ, చక్రాలూ ఖురాల శబ్దం గానీ వినబడలేదు; అతని రూపమూ దర్శనమివ్వలేదు।

Verse 27

घनान्धकारेतिमिरेशरावर्षमिवाद्भुतम् ।स ववर्षमहाबाहुर्नाराचशरवृष्टिभिः ।।।।

ఘనమైన మేఘసమాన అంధకార తిమిరంలో ఆ మహాబాహుడు ఆశ్చర్యకరమైన శరవర్షంలా నారాచ బాణవృష్టిని కురిపించాడు।

Verse 28

स रामंसूर्यसङ्काशैश्शरैर्धत्तवरोर्भृशम् ।विव्याधसमरेक्रुद्धःसर्वगात्रेषुरावणिः ।।।।

అప్పుడు వరప్రసాదబలసంపన్నుడైన క్రోధిత రావణి యుద్ధంలో సూర్యకాంతిసమానమైన బాణాలతో శ్రీరాముని సర్వాంగములలో ఘోరంగా విదించాడు।

Verse 29

तौहन्यमानौनाराचैर्धाराभिरिवपर्वतौ ।हेमपुङ्खान्नरव्याघ्रौतिग्मान्मुमुचतुःशरान् ।।।।

నారాచబాణధారలచే వర్షంలో కొట్టబడే రెండు పర్వతాలవలె బాధపడుతున్నప్పటికీ, ఆ నరవ్యాఘ్ర వీరులు స్వర్ణపుంఖములైన పదునైన బాణాలను విడిచారు।

Verse 30

अन्तरिक्षेसमासाद्यरावणिंकङ्कपत्रिणः ।निकृत्यपतगाभूमौसेतुस्तेशोणितोक्षिताः ।।।।

ఆకాశంలో రావణిని చేరిన కంకపక్షములవంటి ఆ బాణాలు అతనిని చీల్చి, రక్తంతో తడిసి పక్షులవలె భూమిపై పడిపోయాయి।

Verse 31

अतिमात्रंशरौघेणपीड्यमानौनरोत्तमौ ।तानिषून्पततोभल्लैरनेकैर्विचकर्ततुः ।।।।

బాణసమూహపు ఘోర ప్రవాహంతో అత్యంతంగా నలిగిన ఆ ఇద్దరు నరోత్తములు, దూసుకొచ్చే ఆ బాణాలను అనేక భల్లబాణాలతో నరికివేశారు।

Verse 32

यतोहिददृशातेतौशरान् निपतितान्शितान् ।ततस्तुतौदाशरथीससृजातेऽस्त्रमुत्तमम् ।।।।

తీక్ష్ణ బాణాలు ఏ దిశ నుండి పడుతున్నాయో వారు గ్రహించిన వెంటనే, దాశరథులైన ఆ ఇద్దరూ ఆ దిశకే తమ పరమోత్తమ అస్త్రాన్ని ప్రయోగించారు।

Verse 33

रावणिस्तुदिशस्सर्वारथेनातिरथोऽपतत् ।विव्याधतौदाशरथीलघ्वस्त्रनिशितैःशरैः ।।।।

కానీ రావణిపుత్రుడు—అతిరథుడు—రథంతో అన్ని దిశలలో విహరిస్తూ, వేగవంతమైన పదునైన బాణాలతో దాశరథులైన ఆ ఇద్దరినీ గాయపరిచాడు।

Verse 34

तेनातिविद्धौतौवीरौरुक्मपुङ्खैःसुसम्हतैः ।बभूवतुर्धाशरथीपुष्पितामिवकिंशुकौ ।।।।

అతని బాగా కట్టుబడిన, స్వర్ణపక్షాలున్న బాణాలతో తీవ్రంగా గాయపడిన ఆ ఇద్దరు వీర దాశరథులు పుష్పించిన కింశుక వృక్షాలవలె ప్రకాశించారు।

Verse 35

नास्यवेगगतिंकचशिन्न च रूपंधनुश्शरान् ।न चान्यद्विदितंकिञ्चित्सूर्यस्येवाभ्रसम्प्लवे ।।।।

అతని వేగగతి, అతని రూపం, అతని ధనుస్సు-బాణాలు కూడా ఎవరికీ గ్రహించబడలేదు; మేఘసమూహం కమ్ముకున్నప్పుడు సూర్యుని తప్ప మరేదీ తెలియనట్లుగా।

Verse 36

तेनविद्धाश्चहरयोनिहताश्चगतासवः ।बभूवुःशतशस्तत्रपतिताधरणीतले ।।।।

అతని బాణాలతో గాయపడిన వానరులు హతులై ప్రాణాలు విడిచి, అక్కడ శతశః భూమిపై పడిపోయారు।

Verse 37

लक्ष्मणस्तुततस्सुङ्क्रृद्धोभ्रातरंवाक्यमब्रवीत् ।ब्राह्ममस्त्रंप्रयोक्ष्यामिवधार्थंसर्वरक्षसाम् ।।।।

అప్పుడు లక్ష్మణుడు కోపావేశంతో అన్నను ఉద్దేశించి పలికెను— “సర్వ రాక్షసుల వధార్థం బ్రహ్మాస్త్రాన్ని ప్రయోగిస్తాను।”

Verse 38

तमुवाचततोरामोलक्ष्मणंशुभलक्षणम् ।नैकस्यहेतोरक्षांसिपृथिव्यांहन्तुमर्हसि ।।।।

అప్పుడు శుభలక్షణుడైన లక్ష్మణునితో రాముడు పలికెను— “ఒకరి కారణంగా భూమిపై ఉన్న రాక్షసులను సంహరించడం నీకు తగదు।”

Verse 39

अयुध्यमानंप्रच्छन्नंप्राञ्जलिंशरणागतम् ।पलायमानंमत्तंवा न हन्तुंत्वमिहार्हसि ।।।।

యుద్ధం చేయని వాడిని—వెనుదిరిగినవాడిని గాని దాగినవాడిని గాని—చేతులు జోడించి శరణు కోరినవాడిని, పారిపోతున్నవాడిని, లేదా మత్తుతో యుద్ధయోగ్యుడు కానివాడిని—ఇక్కడ నీవు హతమార్చుట తగదు।

Verse 40

अस्यैवतुवधेयत्नंकरिष्यावोमहाभुज ।आदेक्ष्यावोमहावेगावस्त्रानाशीविषोपमान् ।।।।

కాని ఇతని వధకై, ఓ మహాబాహూ, మేము యత్నించెదము; మహావేగముగల అస్త్రాలను ప్రయోగించెదము—అవి దెబ్బలో విషసర్పాలవలె ప్రాణహరములు।

Verse 41

तमेनंमायिनंक्षुद्रमन्तर्हितरथंबलात् ।राक्षसंनिहनिष्यन्तिदृष्टवावानरयूथपाः ।।।।

ఆ క్షుద్ర మాయావి రాక్షసుడు—అంతర్హిత రథంతో సంచరించువాడు—కనిపించగానే వానరయూథపతులు బలముతో అతనిని సంహరించెదరు।

Verse 42

यद्येषभूमिंविशतेदिवंवारसातलंवापिनभस्स्थलंवा ।एवंनिगूढोऽममास्त्रदग्धःपतिष्यतेभूमितलेगतासुः ।।।।

అతడు భూమిలోనికి ప్రవేశించినా, స్వర్గానికి వెళ్లినా, రసాతలంలోనైనా, ఆకాశవిస్తారంలోనైనా దాగినా—నా అస్త్రాగ్నికి దగ్ధుడై ప్రాణాలు విడిచి భూమితలంపైనే పడిపోతాడు।

Verse 43

इत्येवमुक्त्वावचनंमहात्मारघुप्रवीरःप्लवगर्षभैर्वृतः ।वधायरौद्रस्यनृशंसकर्मणस्तदामहात्मात्वरितंनिरीक्षते ।।।।

ఇట్లు పలికిన తరువాత, వానరశ్రేష్ఠులతో పరివృతుడైన రఘువంశవీర మహాత్ముడు, ఆ రౌద్రుడైన క్రూరకర్ముడి వధోపాయాన్ని అప్పుడు వేగంగా ఆలోచించాడు।