Sarga 79

Verse 1

निर्गतंमकराक्षंतेदृष्टवावानरपुङ्गवाः ।आप्लुत्यसहसासर्वेयोद्धुकामाव्यवस्थिताः ।।।।

మకరాక్షుడు బయటకు రావడం చూసి వానరశ్రేష్ఠులు ఒక్కసారిగా ఎగిరి లేచి, యుద్ధాభిలాషతో అందరూ తమ తమ స్థానాలలో నిలిచి సిద్ధమయ్యారు।

Verse 2

ततःप्रवृत्तंसुमहत्तद्युद्धंरोमहर्षणम् ।निशाचरैःप्लवङ्गानांदेवानांदानवैरिव ।।।।

అనంతరం రాక్షసులు మరియు వానరుల మధ్య అతి మహత్తరమైన, రోమాంచకరమైన యుద్ధం చెలరేగింది—దేవదానవ సంగ్రామంలాగా।

Verse 3

वृक्षशूलनिपातैश्चशिलापरिघपातनैः ।अन्योन्यंमर्दयन्तिस्मतदाकपिनिशाचराः ।।।।

అప్పుడు కపులు మరియు నిశాచరులు పరస్పరం మర్దించుకున్నారు—వృక్షాలు, శూలాలు పడవేసి, శిలలు మరియు పరిఘాలను ఢీకొట్టిస్తూ।

Verse 4

शक्तिखडगगदाकुन्तैस्तोमरैश्चनिशाचराः ।पट्टसैर्भिण्ढिपालैश्चबाणपातैःसमन्ततः ।।।।पाशमुद्गरदण्डैश्चनिखातैश्चापरेस्तथा ।कदनंकपिसिंहानांचक्रुस्तेरजनीचराः ।।।।

శక్తి, ఖడ్గం, గద, కుంతం, తోమరం, పట్టస, భిణ్డిపాలం మరియు చుట్టూ బాణవర్షం; అలాగే పాశం, ముద్గరం, దండం మొదలైన ఇతర నিক্ষిప్త ఆయుధాలతో ఆ రజనీచరులు సింహసమాన వానరులపై ఘోర సంహారం చేశారు.

Verse 5

शक्तिखडगगदाकुन्तैस्तोमरैश्चनिशाचराः ।पट्टसैर्भिण्ढिपालैश्चबाणपातैःसमन्ततः ।।6.79.4।।पाशमुद्गरदण्डैश्चनिखातैश्चापरेस्तथा ।कदनंकपिसिंहानांचक्रुस्तेरजनीचराः ।।6.79.5।।

శక్తి, ఖడ్గం, గద, కుంతం, తోమరం, పట్టస, భిణ్డిపాలం, చుట్టూ బాణవర్షం; అలాగే పాశం, ముద్గరం, దండం తదితర నিক্ষిప్త ఆయుధాలతో రజనీచరులు సింహసమాన వానరులను అన్ని వైపులా ఘోరంగా విధ్వంసం చేశారు.

Verse 6

बाणौघैरर्दिताश्चापिखरपुत्रेणवानराः ।सम्भ्रान्तमनसस्सर्वेदुद्रुवुर्भयपीडिताः ।।।।

ఖరుని కుమారుడు విడిచిన బాణవర్షానికి గాయపడిన వానరులందరూ మనస్సు కలవరపడి, భయంతో బాధపడుతూ పారిపోయారు।

Verse 7

तान्दृष्टवाराक्षसास्सर्वेद्रवमाणान्वलीमुखान् ।नेदुस्तेसिम्हवद्दृष्टाराक्षसाजितकाशिनः ।।।।

పరుగెత్తి పారుతున్న వానరులను చూసి రాక్షసులందరూ సింహాల్లా గర్జించారు; రాక్షసులకే జయం వచ్చినట్లుగా వారు కనిపించారు।

Verse 8

विद्रवत्सुतदातेषुवानरेषुसमन्ततः ।रामस्तान्वारमायासशरवर्षेणराक्षसान् ।।।।

అప్పుడు వానరులు అన్ని వైపులా చెదిరి పారుతుండగా, రాముడు బాణవర్షంతో ఆ రాక్షసులను అడ్డగించి నిలిపివేశాడు।

Verse 9

रितान्राक्षसान्दृष्टवामकराक्षोनिशाचरः ।क्रोधानलसमाविष्टोवचनंचेदमब्रवीत् ।।।।

ఆపబడిన రాక్షసులను చూసి, నిశాచరుడు మకరాక్షుడు క్రోధాగ్నితో ఆవరించబడి ఈ వాక్యమును పలికెను।

Verse 10

तिष्ठराम मयासार्धंद्वन्द्वयुद्धंददामिते ।त्याजयिष्यामितेप्राणान् धनुर्मुक्सैशशितैश्शरैः ।।।।

“నిలుచు, రామా! నాతో ద్వంద్వయుద్ధం చేయి; నేను నీకు సవాలు విసురుతున్నాను. ధనుస్సు నుండి విడిచే పదునైన బాణాలతో నీ ప్రాణాలను హరిస్తాను.”

Verse 11

यत्तदादण्डकारण्येपितरंहतवान्मम ।तदग्रतःस्वकर्मस्थंदृष्टवारोषोऽभिवर्धते ।।।।

“అప్పుడు దండకారణ్యంలో నీవు నా తండ్రిని వధించావు; ఇప్పుడు ఆ కర్మకర్తగా నిన్ను నా ముందర చూసి నా కోపం మరింత పెరుగుతోంది.”

Verse 12

दह्यन्तेधृशमङ्गानिदुरात्मन्ममराघव ।यन्मयासि न दृष्टस्त्वंतस्मिन् कालेमहावने ।।।।

“హే రాఘవా, దుర్బుద్ధీ! నా అవయవాలు తీవ్రంగా మండుతున్నాయి; ఎందుకంటే ఆ సమయంలో మహావనంలో నేను నిన్ను చూడలేకపోయాను.”

Verse 13

दिष्ट्यासिदर्शनंराम ममत्वंप्राप्तवानिह ।काङ्क्षितोऽसिक्षुधार्तस्यसिंहस्येवेतरोमृगः ।।।।

“రామా, దైవానుగ్రహంతో నీవు ఇక్కడ నా దర్శనానికి వచ్చావు. ఆకలితో ఉన్న సింహం మరొక మృగాన్ని ఎలా కోరుకుంటుందో, అట్లే నీవు నాకు ఎంతోకాలంగా కావలసినవాడివి.”

Verse 14

अद्यमद्बाणवेगेनप्रेतराडिवषयंगतः ।येत्वयानिहताःशूराःसहतैश्चसमेष्यसि ।।।।

ఈ రోజు నా బాణవేగంతో నడిపింపబడి నీవు ప్రేతరాజుడైన యముని లోకానికి పోతావు; నీవు సంహరించిన వీరులతో కూడ అక్కడే కలిసిపోతావు।

Verse 15

बहुनात्रकिमुक्तेनशृणुराम वचोमम ।पश्यन्तुसकलालोकास्त्वा, मांचैवरणाजिरे ।।।।

ఇక్కడ ఎక్కువగా చెప్పడం ఎందుకు? ఓ రామా, నా మాట విను—ఈ రణరంగంలో సమస్త లోకాలు నిన్ను నన్ను ఇద్దరినీ చూడనివ్వు।

Verse 16

अस्त्रैर्वागदयावापिबाहुभ्यांवामहाहवे ।अभ्यस्तंयेनवाराम तेनैवयुधिवर्तताम् ।।।।

అస్త్రాలతోనో, గదతోనో, లేక భుజబలంతోనో—ఓ రామా—ఈ మహాసమరంలో నీవు ఏ విధానంలో ఎక్కువగా అభ్యసించావో, అదే విధంగా యుద్ధం చేయి।

Verse 17

मकराक्ष्वचश्श्रुत्वारामोदशरथात्मजः ।अब्रवीत्प्रहसन्वाक्यमुत्तरोत्तरवादिनम् ।।।।

మకరాక్షుని మాటలు విని దశరథాత్మజుడైన రాముడు చిరునవ్వుతో, మరింత మరింతగా ప్రతివాదం చేస్తున్న వానితో పలికెను।

Verse 18

कत्थसेकिंवृथारक्षो बहून्यसदृशानिते ।न रणेशक्यतेजेतुंविनायुद्धेनवाग्भलात् ।।।।

ఓ రాక్షసా! నీవు ఎందుకు వ్యర్థంగా గొప్పలు చెబుతున్నావు? నీ మాటల్లో అనేకం అసంభవమైనవే. యుద్ధభూమిలో కేవలం వాక్బలంతో విజయం సాధ్యం కాదు; యుద్ధం లేకుండా జయం రాదు॥

Verse 19

चतुर्दशसहस्राणिरक्षसांत्वत्पिता च यः ।त्रिशिरादूषणश्चापिदण्डकेनिहतामया ।।।।

దండకారణ్యంలో నేను పద్నాలుగు వేల రాక్షసులను సంహరించాను; నీ తండ్రిని కూడా, త్రిశిరసును మరియు దూషణుని కూడా నేనే వధించాను॥

Verse 20

स्वाशितास्तवमांसेनगृध्रगोमायुवायसाः ।भविष्यन्त्यद्यवैपाप तीक्ष्णतुण्डनखाङ्कुराः ।।।।

ఓ పాపీ! ఈ రోజే గద్దలు, నక్కలు, కాకులు—తీక్ష్ణ ముక్కులు, గోర్లు కలవారు—నీ మాంసంతో తృప్తి చెందుతారు॥

Verse 21

राघवेणैवमुक्तस्तुमकराक्षोमहाबलः ।बाणौघानमुचत्तस्मैराघवायरणाजिरे ।।।।

రణభూమిలో రాఘవుడు ఇలా పలికినప్పుడు మహాబలవంతుడైన మకరాక్షుడు రాఘవుడు (రాముడు) మీద బాణాల ఘనవర్షాన్ని విడిచెను॥

Verse 22

तान्शरान् शरवर्षेणरामश्चिच्छेदनैकधा ।निपेतुर्भुवितेछिन्नारुक्मपुङ्खास्सहस्रशः ।।।।

రాముడు ప్రతిశరవర్షంతో ఆ బాణాలను అనేక భాగాలుగా చీల్చివేశాడు; బంగారు పుంఖములు గల ఛిన్న బాణాలు వేల సంఖ్యలో నేలపై పడిపోయాయి॥

Verse 23

तद्युद्धमभवत्तत्रसमेत्यान्योन्यमोजसा ।खरराक्षसपुत्रस्यसूनोर्धशरथस्य च ।।।।

అక్కడ ఇద్దరూ ఎదురెదురుగా కలిసిన వెంటనే ఖరరాక్షసుని పుత్రుడు మరియు దశరథనందనుడు మధ్య ఘోర యుద్ధం చెలరేగింది।

Verse 24

जीमूतयोरिवाकाशेशब्दोज्यातलयोस्तदा ।धनुर्मुक्तःस्वनोत्कृष्टश्श्रूयते च रणाजिरे ।।।।

అప్పుడు రణరంగంలో ధనుస్సు జ్యా మరియు చేతుల ఆఘాతంతో వెలువడిన ఆ ఉత్కృష్ట టంకారధ్వని ఆకాశంలో మేఘగర్జనవలె వినిపించింది।

Verse 25

देवदानवगन्धर्वाःकिन्नराश्चमहोरगाः ।अन्तरिक्षगतास्सर्वेद्रष्टुकामास्तदद्भुतम् ।।।।

దేవులు, దానవులు, గంధర్వులు, కిన్నరులు, మహోరగులు—అందరూ అంతరిక్షంలో నిలిచి ఆ అద్భుతాన్ని చూడాలని ఆకాంక్షతో అక్కడ సమవేతులయ్యారు।

Verse 26

विद्धमन्योन्यगात्रेषुद्विगुणंवर्धतेपरम् ।कृतप्रतिकृतान्योन्यंकुरुतांतौरणाजिरे ।।।।

పరస్పర శరీరాంగాల్లో మళ్లీ మళ్లీ గాయపడినా వారి వీర్యోద్గారం ద్విగుణంగా పెరిగింది; రణరంగంలో ఇద్దరూ ఒకరి దెబ్బకు మరొకరు దెబ్బతోనే ప్రతిదెబ్బ ఇచ్చారు।

Verse 27

राममुक्तांस्तुबाणौघान् राक्षसस्त्वच्छिनद्रणे ।रक्षोमुक्तांस्तुरामोवैनैकथाप्राच्छिनच्छरैः ।।।।

యుద్ధంలో రాక్షసుడు రాముడు విడిచిన బాణవర్షాలను ఛేదించాడు; అలాగే రాక్షసుడు విడిచిన ఆయుధాలను రాముడు తన శరాలతో అనేక విధాలుగా చీల్చి చెదరగొట్టాడు।

Verse 28

बाणौघैर्विततास्सर्वादिशश्चप्रदिशस्तथा ।सञ्छन्नावसुधाचैवसमन्तान्नप्रकाशते ।।।।

బాణాల మహాప్రవాహంతో సమస్త దిక్కులు, ఉపదిక్కులు నిండిపోయాయి; చుట్టూరా కప్పబడిన భూమి కూడా స్పష్టంగా కనబడలేదు।

Verse 29

तःक्रुद्धोमहाबाहुर्धनुच्शिच्छेदरक्षसः ।अष्टाभिरथनाराचैस्सूतंविव्याधराघवः ।।।।

అప్పుడు క్రోధంతో ఉవ్వెత్తున లేచిన మహాబాహు రాఘవుడు ఆ రాక్షసుని ధనుస్సును తెగగొట్టాడు; ఎనిమిది నారాచ బాణాలతో సారథినీ గాయపరిచాడు।

Verse 30

भित्त्वारथंशरैरामोहत्वाआश्वानपातयत् ।विरथोवसुधास्थश्चमकराक्षोनिशाचरः ।।।।

రాముడు బాణాలతో రథాన్ని ఛేదించి ధ్వంసం చేసి, గుర్రాలను సంహరించి కూలదోశాడు; నిశాచరుడు మకరాక్షుడు రథరహితుడై భూమిపై నిలిచాడు।

Verse 31

तत्तिष्ठद्वसुधांरक्षश्शूलंजग्राहपाणिना ।त्रासनंसर्वभूतानांयुगान्ताग्निसमप्रभम् ।।।।

భూమిపై నిలిచిన ఆ రాక్షసుడు చేతిలో శూలాన్ని పట్టుకున్నాడు—సర్వభూతాలకు భయంకరమైనది, యుగాంతాగ్నివలె జ్వలించే కాంతితో।

Verse 32

दुरवापम् महच्छूलंरुद्रदत्तंभयङ्करम् ।जाज्वल्यमानमाकाशेसंहारास्त्रमिवापरम् ।।।।यंदृष्टवादेवताःसर्वाभयार्ताविद्रुतादिशः ।

రుద్రుడు ప్రసాదించిన, భయంకరమైన దుర్జేయ మహాశూలం ఆకాశంలో జ్వలించి, మరొక సంహారాస్త్రమివలె కనిపించింది. దానిని చూచి సమస్త దేవతలు భయాక్రాంతులై దిక్కులవైపు పారిపోయారు.

Verse 33

विभ्राम्यतुमहच्छूलंप्रज्वलन्तन्निशाचरः ।।।।स क्रोधाप्राहिणोत्तस्मैराघवायमहात्मने ।

నిశాచరుడు ఆ జ్వలించే మహాశూలాన్ని తిప్పి, క్రోధావేశంతో మహాత్ముడైన రాఘవుని మీదకు విసిరాడు.

Verse 34

तमापतन्तंज्वलितंखरपुत्रकराच्च्युतम् ।।।।बाणैत्रिभिराकाशेशूलंचिच्छेदराघवः ।

ఖరపుత్రుని చేతి నుండి విడిచి జ్వలిస్తూ దూసుకొచ్చిన ఆ శూలాన్ని రాఘవుడు ఆకాశంలోనే మూడు బాణాలతో చీల్చివేశాడు.

Verse 35

सच्छन्नोनैकथाशूलोदिव्यहाटकमण्डितः ।।।।व्यशीर्यतमहोल्केवरामबाणार्दितोभुवि ।

దివ్య హాటకంతో అలంకరించబడిన ఆ శూలం రామబాణాల దెబ్బకు అనేక ముక్కలై, మహా అగ్నిగోళంలా భూమిపై చిందరావింది.

Verse 36

च्छूलंनिहतंदृष्टवारामेणाक्लिष्टकर्मणा ।।।।साधुसावधितिभूतानिव्याहरन्तिनभोगताः ।

అక్లిష్టకర్ముడైన రాముడు శూలాన్ని నాశనం చేసినదాన్ని చూచి, ఆకాశస్థ భూతగణాలు ‘సాధు! సాధు!’ అని ప్రశంసించారు.

Verse 37

तंदृष्टवानिहतंशूलंमकराक्षोनिशाचरः ।।।।मुष्टिमुद्यम्यकाकुत्स्थंतिष्ठतिष्ठेतिचाब्रवीत् ।

తన శూలం నశించినదాన్ని చూచి నిశాచరుడు మకరాక్షుడు ముష్టిని ఎత్తి కాకుత్స్థ రాముని ఉద్దేశించి—“నిలుచు, నిలుచు!” అని గర్జించాడు.

Verse 38

सःतंदृष्टवाऽपतन्तंवैप्रहस्यरघुनन्दनः ।।।।पावकास्त्रंततोरामस्सन्दधेतुशरासने ।

అతడు దూసుకొస్తున్నదాన్ని చూచి రఘునందనుడు రాముడు చిరునవ్వు నవ్వి, అనంతరం ధనుస్సుపై పావకాస్త్రాన్ని సంధించాడు.

Verse 39

तेनास्त्रणहतंरक्षःकाकुत्थ्सेनतदारणे ।।।।सञ्चिन्नहृदयंतत्रपपात च ममार च ।

అప్పుడు యుద్ధంలో కాకుత్స్థ రాముని ఆ అస్త్రంతో హతుడైన ఆ రాక్షసుని హృదయం చీలిపోయి, అక్కడే పడిపోయి ప్రాణాలు విడిచాడు.

Verse 40

दृष्टवातेराक्षसास्सर्वेमकराक्षस्यपातनम् ।।।।लङ्कामेवप्रधावन्तरामबाणभयार्दिताः ।

మకరాక్షుడు పడిపోవడం చూచి, రామబాణభయంతో ఆర్తులైన ఆ రాక్షసులందరూ నేరుగా లంక వైపు పరుగెత్తి పారిపోయారు।

Verse 41

दशरथनृपसूनुबाणवेगैःरजनिचरंनिहतंखरात्मजंतम् ।ददृशुरथदेवताःप्रहृष्टागिरिमववज्रहतंक्षितौकीर्णम् ।।।।

అప్పుడు హర్షించిన దేవతలు చూశారు—దశరథనందనుని బాణవేగంతో ఖరుని కుమారుడైన ఆ నిశాచరుడు హతుడై, వజ్రాఘాతంతో పర్వతం చీలి నేలపై చిందర వందరైనట్లు భూమిపై చెల్లాచెదురుగా పడి ఉన్నాడు।