Sarga 75

Verse 1

ततोऽब्रवीन्महातेजास्सुग्रीवोवानराधिपः ।अर्थ्यंविज्ञापयंश्चापिहनूमन्तमिदंवचः ।।।।

అప్పుడు మహాతేజస్సుగల వానరాధిపతి సుగ్రీవుడు, ముఖ్యమైన విషయాన్ని తెలియజేయదలచి హనుమంతుని అప్రమత్తం చేసి పిలిచి ఈ వాక్యములు పలికెను।

Verse 2

यतोहतःकुम्भकर्णःकुमाराश्चनिषूदिताः ।नेदानीमुपनिर्हारंरावणोदातुमर्हति ।।।।

కుంభకర్ణుడు హతుడై, అతని కుమారులూ నశించినందున, రావణుడు ఇక సమర్థమైన ప్రతిరక్షణను ఏర్పాటు చేయుటకు అర్హుడు కాడు.

Verse 3

येयेमहाबलास्सन्तिलघवश्चप्लवङ्गमाः ।लङ्कामभ्युतन्त्याशुगृह्योल्काःप्लवगर्षभाः ।।।।हरयोहरिसङ्काशाःप्रदग्धुंरावणालयम् ।

మహాబలులు, శీఘ్రగాములు అయిన ప్లవగర్షభ వానరులు ఉల్కలను (మశాలలను) చేతబట్టి వెంటనే లంకపై దూసుకుపోయి రావణాలయాన్ని దహించాలి—సింహసమాన తేజస్సుగల హరులు।

Verse 4

तोस्तंगतआदित्येरौद्रेतस्मिन्निशामुखे ।।।।लङ्कामभिमुखास्सोल्काजग्मुस्तेप्लवगर्षभाः ।

సూర్యుడు అస్తమించి, భయంకరమైన రాత్రి ఆరంభమైనప్పుడు, ఆ ప్లవగశ్రేష్ఠులు దివిటీలను పట్టుకొని లంకాభిముఖంగా సాగారు।

Verse 5

उल्काहस्सैर्हरिगणैस्सर्वतस्समभिद्रुताः ।।।।आरक्षस्थाविरूपाक्षास्सहसाविप्रदद्रुवुः ।

చేతుల్లో జ్వాలలతో వానరగణాలు అన్ని వైపుల నుంచీ దూసుకొచ్చాయి; ద్వారరక్షకులైన వికృతనేత్ర రాక్షసులు ఒక్కసారిగా భయంతో పారిపోయారు।

Verse 6

गोपुराट्टप्रतोलीषुचर्यासुविविधासु च ।।।।प्रासादेषु च सम्हृष्टास्ससृजुस्तेहुताशनम् ।

సంతోషంతో వారు ఎత్తైన గోపురాలు, అట్టాలు, ప్రతోళీలు, నానావిధ వీధులు మరియు ప్రాసాదాలలో అగ్నిని వ్యాపింపజేశారు।

Verse 7

तेषांगृहसहस्राणिददाहहुतभुक्तदा ।।।।प्रासादाःपर्वताकाराःपतन्तिधरणीतले ।

అప్పుడు అగ్ని వారి వేలాది గృహాలను దహించి వేసింది; పర్వతాకారమైన ప్రాసాదాలు భూమితలంపై కూలి పడ్డాయి।

Verse 8

अगुरुर्दह्यतेतत्रवरं च हरिचन्दनम् ।।।।मौक्तिकामणयस्स्निग्धावज्रंचापिप्रवालकम् ।

అక్కడ అగరు మరియు శ్రేష్ఠమైన హరిచందనం దహించబడుతున్నాయి; మెరుస్తున్న ముత్యమణులు, వజ్రం (వజ్రరత్నం) మరియు ప్రవాళం కూడా అగ్నిలో భస్మమయ్యాయి।

Verse 9

क्षौमं च दह्यतेतत्रकौशेयंचापिशोभनं ।।।।आविकंविविधंचौर्णंकाञ्चनंभाण्डमायुधम् ।

అక్కడ క్షౌమవస్త్రాలు, శోభనమైన కౌశేయ పట్టు దహించబడుతున్నాయి. వివిధ రకాల ఊని వస్త్రాలు, కంబళాలు, స్వర్ణభాండారాలు, పెట్టెలు మరియు ఆయుధాలు కూడా అన్నీ భస్మమవుతున్నాయి॥

Verse 10

नानाविकृतसंस्थानंवाजिभाण्डपरिच्छदौ ।।।।गजग्रैवेयकक्ष्याश्चरथभाण्डाश्चसम्स्कृताः ।

అక్కడ అనేక విచిత్రాకారాల అలంకారాలు, గుర్రాల సజ్జులు, ఏనుగుల గ్రైవేయకాలు మరియు కక్ష్యలు, అలాగే రథాల సుసంస్కృత ఉపకరణాలు కనిపించెను।

Verse 11

नुत्राणि च योधानांहस्त्यश्वानां व चर्म च ।।।।खडगाधनूंषिज्वाबाणास्तोमराङ्कुशशक्तयः ।

యోధుల కవచాలు, ఏనుగులు గుర్రాలకు చర్మరక్షణ; ఖడ్గాలు, ధనుస్సులు, జ్యాలు, బాణాలు, అలాగే తోమరాలు, అంకుశాలు, శక్తులు కూడా ఉండెను।

Verse 12

रोमजंवालजंचर्मव्याघ्रजंचण्डजंबहु ।।।।मुक्तामणिविचित्रांश्चप्रासादांश्चसमन्ततः ।विविधानस्त्रसंयोगानग्निर्दहतितत्रवै ।।।।

చుట్టూ అనేక వస్తువులు ఉండెను—రోమజ, వాలజ చర్మాలు, వ్యాఘ్రచర్మాలు, చండ (కస్తూరి) మొదలైనవి; అలాగే ముత్యమణులతో విచిత్రంగా అలంకరించిన ప్రాసాదములు కూడా।

Verse 13

रोमजंवालजंचर्मव्याघ्रजंचण्डजंबहु ।।6.75.12।।मुक्तामणिविचित्रांश्चप्रासादांश्चसमन्ततः ।विविधानस्त्रसंयोगानग्निर्दहतितत्रवै ।।6.75.13।।

అక్కడ నిజముగా అగ్ని అనేక విధాలైన అస్త్రసమూహాలను దహించుచుండెను।

Verse 14

नानाविधान्गृहच्छन्दान्धदाहहुतभुक्तदा ।आवासान्राक्षसानां च सर्वेषांगृहगर्थिनाम् ।।।।हेमचित्रतनुत्राणस्रग्दामाम्भरधारिणाम् ।शीधुपानचलाक्षाणांमद्विह्वलगामिनाम् ।।।।कान्तालम्बितवस्त्राणांशत्रुसञ्जातमन्युनाम् ।गदाशूलासिहस्तानांखादतांपिबतामपि ।।।।शयनेषुमहार्हेषुप्रसुप्तानांप्रियैस्सह ।त्रस्तानांगच्छतांतूर्णंपुत्रानादायसर्वतः ।।।।तेषांशतसहस्राणितदालङ्कानिवासिनाम् ।अदहत्पावकस्तत्रजज्वाल च पुनःपुनः ।।।।

అప్పుడు హుతభుక్ అగ్ని నానావిధ నిర్మాణాల గృహాలను దహించింది—రాక్షసుల నివాసాలను, మహాగృహగర్వితులైన వారందరి ఇళ్లను కూడా భస్మం చేసింది।

Verse 15

नानाविधान्गृहच्छन्दान्धदाहहुतभुक्तदा ।आवासान्राक्षसानां च सर्वेषांगृहगर्थिनाम् ।।6.75.14।।हेमचित्रतनुत्राणस्रग्दामाम्भरधारिणाम् ।शीधुपानचलाक्षाणांमद्विह्वलगामिनाम् ।।6.75.15।।कान्तालम्बितवस्त्राणांशत्रुसञ्जातमन्युनाम् ।गदाशूलासिहस्तानांखादतांपिबतामपि ।।6.75.16।।शयनेषुमहार्हेषुप्रसुप्तानांप्रियैस्सह ।त्रस्तानांगच्छतांतूर्णंपुत्रानादायसर्वतः ।।6.75.17।।तेषांशतसहस्राणितदालङ्कानिवासिनाम् ।अदहत्पावकस्तत्रजज्वाल च पुनःपुनः ।।6.75.18।।

బంగారంతో చిత్రితమైన కవచాలు, మాలలు-హారాలు, శ్రేష్ఠ వస్త్రాలు ధరించిన వారిలోనూ అది వ్యాపించింది—మద్యపానంతో కళ్లెదురు తిరుగుతూ, మత్తులో తూలుతూ నడిచేవారిలోనూ।

Verse 16

नानाविधान्गृहच्छन्दान्धदाहहुतभुक्तदा ।आवासान्राक्षसानां च सर्वेषांगृहगर्थिनाम् ।।6.75.14।।हेमचित्रतनुत्राणस्रग्दामाम्भरधारिणाम् ।शीधुपानचलाक्षाणांमद्विह्वलगामिनाम् ।।6.75.15।।कान्तालम्बितवस्त्राणांशत्रुसञ्जातमन्युनाम् ।गदाशूलासिहस्तानांखादतांपिबतामपि ।।6.75.16।।शयनेषुमहार्हेषुप्रसुप्तानांप्रियैस्सह ।त्रस्तानांगच्छतांतूर्णंपुत्रानादायसर्वतः ।।6.75.17।।तेषांशतसहस्राणितदालङ्कानिवासिनाम् ।अदहत्पावकस्तत्रजज्वाल च पुनःपुनः ।।6.75.18।।

ప్రేయసుల వస్త్రాలను పట్టుకుని ఉన్నవారు, శత్రువులపై పుట్టిన కోపంతో మండినవారు, గదా-శూల-ఖడ్గాలు చేతబట్టి ఉన్నవారు—ఇంకా తింటూ తాగుతూ ఉన్నవారినీ అగ్ని పట్టుకుంది।

Verse 17

नानाविधान्गृहच्छन्दान्धदाहहुतभुक्तदा ।आवासान्राक्षसानां च सर्वेषांगृहगर्थिनाम् ।।6.75.14।।हेमचित्रतनुत्राणस्रग्दामाम्भरधारिणाम् ।शीधुपानचलाक्षाणांमद्विह्वलगामिनाम् ।।6.75.15।।कान्तालम्बितवस्त्राणांशत्रुसञ्जातमन्युनाम् ।गदाशूलासिहस्तानांखादतांपिबतामपि ।।6.75.16।।शयनेषुमहार्हेषुप्रसुप्तानांप्रियैस्सह ।त्रस्तानांगच्छतांतूर्णंपुत्रानादायसर्वतः ।।6.75.17।।तेषांशतसहस्राणितदालङ्कानिवासिनाम् ।अदहत्पावकस्तत्रजज्वाल च पुनःपुनः ।।6.75.18।।

కొంతమంది ప్రియులతో కలిసి మహార్హ శయనాలపై గాఢనిద్రలో ఉన్నారు; మరికొందరు భయంతో వణికుతూ అన్ని వైపుల నుంచి త్వరగా పారిపోతూ, పరుగులోనే పిల్లలను ఎత్తుకొని వెళ్తున్నారు।

Verse 18

नानाविधान्गृहच्छन्दान्धदाहहुतभुक्तदा ।आवासान्राक्षसानां च सर्वेषांगृहगर्थिनाम् ।।6.75.14।।हेमचित्रतनुत्राणस्रग्दामाम्भरधारिणाम् ।शीधुपानचलाक्षाणांमद्विह्वलगामिनाम् ।।6.75.15।।कान्तालम्बितवस्त्राणांशत्रुसञ्जातमन्युनाम् ।गदाशूलासिहस्तानांखादतांपिबतामपि ।।6.75.16।।शयनेषुमहार्हेषुप्रसुप्तानांप्रियैस्सह ।त्रस्तानांगच्छतांतूर्णंपुत्रानादायसर्वतः ।।6.75.17।।तेषांशतसहस्राणितदालङ्कानिवासिनाम् ।अदहत्पावकस्तत्रजज्वाल च पुनःपुनः ।।6.75.18।।

అప్పుడు లంకానివాసుల శతసహస్ర గృహాలను అక్కడ పావకుడు దహించాడు; మహాతేజస్సుగల ఆ అగ్ని మళ్లీ మళ్లీ జ్వలిస్తూ నిలిచింది।

Verse 19

सारवन्तिमहार्हाणिगम्भीरगुणवन्ति च ।हेमचन्द्रार्धचन्द्राणिचन्द्रशालोनतानि च ।।।।तत्रचित्रगवाक्षाणिसाधिष्ठानानिसर्वशः ।मणिविद्रुमचित्राणिस्पृशन्तीवदिवाकरम् ।।।।क्रौञ्चबर्हिबवीणानांभूषणानां च निस्स्वनैः ।नादितान्यचलाभानिवेश्मान्यग्निर्ददाह स ।।।।

అగ్ని దృఢమైనవి, మహార్హమైనవి, గంభీరగుణసంపన్నమైన ఆ ప్రాసాదాలను దహించింది—సువర్ణచంద్ర, అర్ధచంద్ర చిహ్నాలతో అలంకృతమై, ఎత్తైన చంద్రశాలలతో శోభించినవిగా।

Verse 20

सारवन्तिमहार्हाणिगम्भीरगुणवन्ति च ।हेमचन्द्रार्धचन्द्राणिचन्द्रशालोनतानि च ।।6.75.19।।तत्रचित्रगवाक्षाणिसाधिष्ठानानिसर्वशः ।मणिविद्रुमचित्राणिस्पृशन्तीवदिवाकरम् ।।6.75.20।।क्रौञ्चबर्हिबवीणानांभूषणानां च निस्स्वनैः ।नादितान्यचलाभानिवेश्मान्यग्निर्ददाह स ।।6.75.21।।

అక్కడ అంతటా చిత్రగవాక్షాలు, ఎత్తైన అధిష్ఠానాలతో కూడిన భవనాలు ఉండేవి; మణులు, ప్రవాళాలతో విచిత్రంగా అలంకరించబడి, అవి సూర్యుని తాకుతున్నట్లుగా కనిపించేవి।

Verse 21

सारवन्तिमहार्हाणिगम्भीरगुणवन्ति च ।हेमचन्द्रार्धचन्द्राणिचन्द्रशालोनतानि च ।।6.75.19।।तत्रचित्रगवाक्षाणिसाधिष्ठानानिसर्वशः ।मणिविद्रुमचित्राणिस्पृशन्तीवदिवाकरम् ।।6.75.20।।क्रौञ्चबर्हिबवीणानांभूषणानां च निस्स्वनैः ।नादितान्यचलाभानिवेश्मान्यग्निर्ददाह स ।।6.75.21।।

క్రౌంచ, నెమళ్ల కేకలు, వీణానాదం, ఆభరణాల ఝంకారాలతో మార్మోగే—పర్వతసమానంగా అచలంగా కనిపించిన ఆ ప్రాసాదాలను ఆ అగ్ని దహించింది।

Verse 22

ज्वलनेनपरीतानितोरणानिचकाशिरे ।विद्युद्भिरिवनद्धानिमेघजालानिघर्मगे ।।।।

జ్వాలలతో చుట్టుముట్టబడిన తోరణాలు ప్రకాశించాయి—వేసవిలో విద్యుత్తుతో బంధించబడిన మేఘసమూహాల వలె.

Verse 23

ज्वलनेनपरीतानिनिपेतुर्भवनान्वथ ।वज्रिवज्रहतानीवशिखराणिमहागिरेः ।।।।

అనంతరం అగ్నితో ఆవరించబడిన భవనాలు కూలిపోయాయి—ఇంద్రుని వజ్రంతో ఛిన్నమైన మహాపర్వత శిఖరాల వలె.

Verse 24

विमानेषुप्रसुस्ताश्चदह्यमानावराङ्गनाः ।त्यक्ताभरणसर्वाङ्गाहाहेत्युच्चैर्विचुक्रुशुः ।।।।

పై అంతస్తులలో నిద్రించిన సుందరీమణులు జ్వాలలచే దహింపబడగా, తమ ఆభరణములన్నిటిని విడిచి, “హా! హా!” అని గట్టిగా కరుణగా విలపించారు.

Verse 25

तत्रचाग्निपरीतानिनिपेतुर्भवनान्यपि ।वज्रिवज्रहतानीवशिखराणिमहागिरेः ।।।।

అక్కడ అగ్నిచే ఆవరింపబడిన భవనములుకూడా కూలి పడిపోయెను—ఇంద్రుని వజ్రముచే ఛిన్నమైన మహాగిరి శిఖరములవలె.

Verse 26

तानिनिर्दह्यमानानिदूरतःप्रचकाशिरे ।हिमवच्छिखराणीवदीप्तौषदिवनानिच ।।।।

దహింపబడుచున్న ఆ భవనములు దూరమునుండి ప్రకాశించెను—హిమవంతుని హిమశిఖరములవలె, స్వయందీప్తి గల ఔషధివనములవలె.

Verse 27

हर्म्याग्रैर्दह्यमानैश्चज्वालाप्रज्वलितैरपि ।रात्रौसादृश्यतेलङ्कापुष्पितैरिवकिंशुकैः ।।।।

ప్రాసాద శిఖరములు దహింపబడి జ్వాలలతో ప్రజ్వలించుచుండగా, రాత్రివేళ లంక పుష్పించిన కింశుక వృక్షములతో కప్పబడినట్లుగా కన్పించెను.

Verse 28

हस्त्यध्यक्षैर्गजैर्मुक्तेर्मुक्सैश्चैवतुरङ्गमैः ।बभूवलङ्कालोकान्तेभ्रान्तग्राहइवार्णवः ।।।।

హస్త్యాధ్యక్షులు విడిచిన గజములు, అలాగే విడిచిన తురంగములతో లంకా లోకాంతంలోని సముద్రమువలె అయింది—భ్రాంతగ్రాహములతో కలవరపడిన అర్ణవంలా।

Verse 29

अश्वंमुक्तंगजोदृष्टवाक्वचिद्भीतोऽपसर्पति ।भीतोभीतंगजंदृष्टवाक्वचिदश्वोनिवर्तते ।।।।

ఎక్కడో విడిచిన అశ్వము గజమును చూసి భయంతో తొలగిపోతుంది; మరెక్కడో భీతిగ్రస్తమైన గజము అశ్వమును చూసి తిరిగి వెనుదిరుగుతుంది।

Verse 30

लङ्कायांदह्यमानायांशुशुभे स महार्णवः ।छायासंसक्तसलिलोलोहितोदइवार्णवः ।।।।

లంక దహించబడుతుండగా ఆ మహాసముద్రము శోభించింది; నగర ఛాయతో తాకబడిన జలములవల్ల అది లోహితజల సముద్రమువలె కనిపించింది।

Verse 31

साबभूवमुहूर्तेनहरिभिर्दीपितापुरी ।लोकस्यास्यक्ष्येघोरेप्रदीप्तेववसुन्दरा ।।।।

హరులు ప్రదీపింపజేసిన ఆ పురి క్షణమాత్రంలోనే అట్లా అయింది—లోకానికి ఘోర ప్రళయక్షయంలో వసుంధరే జ్వలిస్తున్నట్లుగా।

Verse 32

नारीजनस्यधूमेनव्याप्तस्योच्चैर्विनेदुषः ।स्वनोज्वलनतप्तस्यशुश्रुवेशतयोजनम् ।।।।

ధూమంతో కమ్మబడిన, అగ్నితో దగ్ధమైన స్త్రీల హృదయవిదారకమైన పెద్ద కేకలు శతయోజనాల దూరం వరకు వినిపించాయి।

Verse 33

प्रदग्धकायानपरान् राक्षसान्निर्गतान् बहिः ।सहसाभ्युत्पतन्तिस्महरयोऽथयुयुत्सवः ।।।।

అప్పుడు యుద్ధాభిలాషి వానరులు, బయటికి వచ్చిన రాక్షసులపై—వారిలో కొందరి దేహాలు కాలిపోయినవైనా—అకస్మాత్తుగా దూకి పడ్డారు।

Verse 34

उद्घुष्टंवानराणां च राक्षसानां च निस्स्वनः ।दिशोदशसमुद्रं च पृथिवींचान्वनादयत् ।।।।

వానరుల గర్జనలు, రాక్షసుల కేకలు కలిసి ఉప్పొంగి పది దిక్కులనూ, సముద్రాన్నీ, భూమినీ ప్రతిధ్వనింపజేశాయి।

Verse 35

विशल्यौतुमहात्मानौतावुभौरामलक्ष्मणौ ।असम्भ्रान्तौजगृहतुस्तदोभौधनुषीवरे ।।।।

అప్పుడు శల్యరహితులై, అచంచలమనస్సుతో ఉన్న మహాత్ములు రామలక్ష్మణులు ఇద్దరూ తమ శ్రేష్ఠ ధనుస్సులను చేతబట్టారు।

Verse 36

ततोविस्फारयानस्यरामस्यधनुरुत्तमम् ।बभूवतुमुलश्शब्दोराक्षसानांभयावहः ।।।।

ఆపై రాముడు తన ఉత్తమ ధనుస్సును టంకారింపజేస్తూ వంచినప్పుడు, రాక్షసులకు భయంకరమైన ఘోర ధ్వని ఉద్భవించింది।

Verse 37

अशोभततदारामोधनुर्विष्फारयन् महत् ।भगवानिवसङ्कृद्धोभवोवेदमयंधनुः ।।।।

అప్పుడు రాముడు మహాధనుస్సును టణటణలాడిస్తూ బిగించి ప్రకాశించాడు; వేదమయమైన ధనుస్సును ఆకర్షించి క్రోధించిన భగవాన్ భవుడు (శివుడు) వలె కనిపించాడు।

Verse 38

उद्घुष्टंवानराणां च राक्षसानां च निस्स्वनम् ।ज्याशब्दस्तावुभौशब्दावतिरामस्यशुश्रुवे ।।।।

వానరుల కేకలు, రాక్షసుల ఘోష—ఈ రెండింటినీ మించి రాముని ధనుర్జ్యా టంకారం మరింత బలంగా వినిపించింది।

Verse 39

वानरोद्घुष्टघोषश्चराक्षसानां च निस्स्वनः ।ज्याशब्दश्चापिरामस्यत्रयंव्याप्यदिशोदश ।।।।

వానరుల జయఘోష, రాక్షసుల నినాదం, రాముని ధనుర్జ్యా టంకారం—ఈ మూడు శబ్దాలు దశదిశలలో వ్యాపించాయి।

Verse 40

तस्यकार्मुकमुक्सैश्चशरैस्तत्पुरगोपुरम् ।कैलासशृङ्गप्रतिमंविशीर्णमपतद्भुवि ।।।।

అతని ధనుస్సు నుండి విడిచిన బాణాల దెబ్బకు నగర గోపురద్వారం—కైలాస శిఖరంలా—చిన్నాభిన్నమై నేలపై పడిపోయింది।

Verse 41

ततोरामशरान् दृष्टवाविमानेषुगृहेषु च ।सन्नाहोराक्षसेन्द्राणांतुमुलस्समपद्यत ।।।।

అప్పుడు వారి విమానాలలోను గృహాలలోను రామబాణాలు దూరి ఉన్నట్లు చూసి రాక్షసేంద్రులలో ఘోరమైన సన్నాహం, తుములమైన కలకలం చెలరేగింది।

Verse 42

तेषांसन्नह्यमानानांसिंहनादं च कुर्वताम् ।शर्वरीराक्षसेन्द्राणांरौद्रीवसमपद्यत ।।।।

వారు ఆయుధసన్నద్ధులై సింహనాదం చేయగా, రాక్షసేంద్రులపై ఆ రాత్రి రౌద్రీ—రుద్రరాత్రి—వలె అపశకునభయాలతో భారంగా కమ్ముకుంది।

Verse 43

आदिष्टावानरेन्द्रास्तेसुग्रीवेणमहात्मना ।आसन्नद्वारमासाद्ययुध्यध्वंप्लवगर्षभाः ।।।।यश्चवोवितथंकुर्वात्तत्रतत्रव्यवस्थितः ।स हन्तव्योहिसंफ्लुत्यराजशासनदूषकः ।।।।

మహాత్ముడైన సుగ్రీవుని ఆజ్ఞతో ఆ వానరనాయకులు అన్నారు—“హే ప్లవగశ్రేష్ఠులారా! సమీపంలోని ద్వారాన్ని చేరి యుద్ధం చేయుడి।”

Verse 44

आदिष्टावानरेन्द्रास्तेसुग्रीवेणमहात्मना ।आसन्नद्वारमासाद्ययुध्यध्वंप्लवगर्षभाः ।।6.75.43।।यश्चवोवितथंकुर्वात्तत्रतत्रव्यवस्थितः ।स हन्तव्योहिसंफ्लुत्यराजशासनदूषकः ।।6.75.44।।

“మరియు మీలో ఎవడు ఎక్కడెక్కడ నియమితుడై ఉండి అసత్యంగా ప్రవర్తించునో లేదా కర్తవ్యాన్ని విస్మరించునో—అతడు తప్పక సంహరింపబడవలెను; ఎందుకంటే అతడు రాజాజ్ఞను తృణీకరించి రాజశాసనాన్ని దూషించువాడు।”

Verse 45

तेषुवानरमुखेषुदीप्तोल्कोज्ज्वलपाणिषु ।स्थितेषुद्वारमासाद्यरावणंमन्युराविशत् ।।।।

వానరనాయకులు దహించే దివిటీలతో చేతులు ప్రకాశింపజేసుకుంటూ ద్వారాన్ని చేరి దృఢంగా నిలిచినప్పుడు, రావణుని కోపం ఆవరించింది।

Verse 46

तस्यजृम्भितविक्षेपाद्व्यामिश्रावैदिशोदश ।रूपवानिवरुद्रस्यमन्युर्गात्रेष्वदृश्यत ।।।।

అతని జంభనపు ఉగ్రవిక్షేపంతో పది దిక్కులూ కలవరపడినట్లయ్యాయి; అతని అవయవాలలోనే రుద్రుని సాకార రూపంలా కోపం ప్రత్యక్షమైంది।

Verse 47

स निकुम्भं च कुम्भं च कुम्भकर्णात्मजावुभौ ।प्रेषयामाससङ्कृद्धोराक्षससैर्बहुभिस्सह ।।।।

అతడు మహాక్రోధంతో కుంభకర్ణుని ఇద్దరు కుమారులు—నికుంభుడు, కుంభుడు—వారిని అనేక రాక్షసులతో కలిసి పంపించాడు।

Verse 48

यूपाक्षश्शोणिताक्षश्चप्रजङ्घःकम्पनस्तथा ।निर्ययुःकौम्भकर्णिभ्यांसहरावणशासनात् ।।।।

రావణుని ఆజ్ఞతో యూపాక్షుడు, శోణితాక్షుడు, ప్రజఙ్ఘుడు, కంపనుడు—ఇవన్నీ కుంభకర్ణుని ఇద్దరు కుమారులతో కలిసి బయలుదేరారు।

Verse 49

शशासचैवतान् सर्वान्राक्षसान् सुमहाबलान् ।राक्षसागच्छताद्यैवसिंहनादं च नादयन् ।।।।

అతడు సింహనాదం చేస్తూ ఆ మహాబలవంతులైన రాక్షసులందరినీ ఆజ్ఞాపించాడు—“రాక్షసులారా, ఇప్పుడే వెళ్లండి; సింహనాదం చేయండి!”

Verse 50

ततस्तुचोदितास्तेनराक्षसाज्वलितायुधाः ।लङ्कायानिर्ययुर्वीराःप्रणदन्तःपुनःपुनः ।।।।

అప్పుడు అతని ప్రేరణతో జ్వలితాయుధాలు ధరించిన రాక్షసవీరులు లంక నుండి బయలుదేరి, మళ్లీ మళ్లీ ఘోషిస్తూ ముందుకు సాగారు।

Verse 51

रक्षसांभूषणस्थाभिर्भाभिस्स्वाभिश्चसर्वशः ।चक्रुस्तेसप्रभंव्योमहरयश्चाग्निभिस्सह ।।।।

రాక్షసుల ఆభరణాల కాంతి, వారి స్వకాంతి అన్ని వైపులా వ్యాపించి ఆకాశాన్ని ప్రకాశింపజేసింది; వానరులూ తమ అగ్నులతో కలిసి దానిని మరింత వెలిగించారు।

Verse 52

तत्रताराधिपस्याभाताराणां च तथैव च ।तयोराभरणासा च बलयोर्द्यामभासयन् ।।।।

అక్కడ చంద్రుని కాంతి, నక్షత్రాల వెలుగు, అలాగే రెండు సేనల ఆభరణాల మెరుపు—ఇవన్నీ కలిసి ఆకాశాన్ని ప్రకాశింపజేశాయి।

Verse 53

चन्द्राभाभूषणाभा च गृहाणांसागरःपुनः ।हरिराक्षससैन्यानिभ्राजयामाससर्वतः ।।।।

చంద్రకాంతి, ఆభరణాల మెరుపు, అలాగే మళ్లీ సముద్రం మరియు గృహాల ప్రకాశం—ఇవన్నీ వానర-రాక్షస సేనలను అన్ని వైపులా దివ్యంగా మెరిపించాయి।

Verse 54

तत्रचोर्ध्वंप्रदीप्तानांगृहाणांसागरःपुनः ।भाभिस्संसक्तसलिलश्चलोर्मिश्शुशुभेऽधिकम् ।।।।

అక్కడ పైగా మండుతున్న గృహాల కాంతితో కలిసిన జలరాశి గల సముద్రం, తన చలించే తరంగాలతో మరింతగా ప్రకాశించింది।

Verse 55

पताकाध्वजसंसक्तमुत्तमासिपरश्वधम् ।भीमाश्वरथमातङ्गंनानापततिसमाकुलम् ।।।।दीप्तशूलगदाखडगप्रासतोमरकार्मुकम् ।तद्राक्षसबलंघोरभीमंविक्रमपौरुषम् ।।।।ददृशेज्वलितप्रासंकिङ्किणीशतनादितम् ।हेमजालाचितभुजंव्यावेष्टितपरश्वथम् ।।।।व्याघूर्णितमहाशस्त्रंबाणसंसक्तकार्मुकम् ।गन्धमाल्यमधूत्सेकसम्मोदितमहानिलम् ।।।।

అప్పుడు రాక్షససేన కనబడింది—అత్యంత ఘోరమైనది, భీమమైనది, విక్రమపౌరుషాలతో దుర్జయమైనది. పతాకా-ధ్వజాలతో నిండినది, ఉత్తమ ఖడ్గాలు పరశువులతో సుసజ్జితం; భయంకర రథాలు, అశ్వాలు, మాతంగాలు (ఏనుగులు) మరియు నానావిధ పాదాతులతో కిక్కిరిసినది. దీప్త త్రిశూలాలు, గదలు, ఖడ్గాలు, ప్రాసాలు, తోమరాలు, కార్ముకాలు మెరుస్తూ అది జ్వలిస్తున్నట్లుండెను; శత కింకిణీల నాదం మార్మోగెను. హేమజాలాలతో అలంకృత భుజాలు ప్రకాశించగా, పరశువులు ఊపబడెను; మహాశస్త్రాలు చక్రంలా తిరుగగా, బాణసంయుక్త ధనుస్సులు తాణంగా నిలిచెను; మాల్యమధువులూ సుగంధద్రవ్యాల పరిమళాన్ని మహావాయువు మోసుకొనిపోయెను।

Verse 56

पताकाध्वजसंसक्तमुत्तमासिपरश्वधम् ।भीमाश्वरथमातङ्गंनानापततिसमाकुलम् ।।6.75.55।।दीप्तशूलगदाखडगप्रासतोमरकार्मुकम् ।तद्राक्षसबलंघोरभीमंविक्रमपौरुषम् ।।6.75.56।।ददृशेज्वलितप्रासंकिङ्किणीशतनादितम् ।हेमजालाचितभुजंव्यावेष्टितपरश्वथम् ।।6.75.57।।व्याघूर्णितमहाशस्त्रंबाणसंसक्तकार्मुकम् ।गन्धमाल्यमधूत्सेकसम्मोदितमहानिलम् ।।6.75.58।।

ఆ రాక్షససేన ఘోరమైనది, శూరులతో నిండినది, మహామేఘగర్జనల వంటి నాదంతో మ్రోగినది. ఆ సుదారుణ రాక్షసబలం ముందుకు వస్తున్నదని చూచి వానరసేన కదిలి, గొప్పగా నినదించింది।

Verse 57

पताकाध्वजसंसक्तमुत्तमासिपरश्वधम् ।भीमाश्वरथमातङ्गंनानापततिसमाकुलम् ।।6.75.55।।दीप्तशूलगदाखडगप्रासतोमरकार्मुकम् ।तद्राक्षसबलंघोरभीमंविक्रमपौरुषम् ।।6.75.56।।ददृशेज्वलितप्रासंकिङ्किणीशतनादितम् ।हेमजालाचितभुजंव्यावेष्टितपरश्वथम् ।।6.75.57।।व्याघूर्णितमहाशस्त्रंबाणसंसक्तकार्मुकम् ।गन्धमाल्यमधूत्सेकसम्मोदितमहानिलम् ।।6.75.58।।

అప్పుడు రాక్షసుల మహాసేన వేగంగా దూకి, మళ్లీ ప్రత్యరి సేనపై దాడికి పరిగెత్తింది—పతంగాలు అగ్నిలోకి దూసుకుపోయినట్లుగా।

Verse 58

पताकाध्वजसंसक्तमुत्तमासिपरश्वधम् ।भीमाश्वरथमातङ्गंनानापततिसमाकुलम् ।।6.75.55।।दीप्तशूलगदाखडगप्रासतोमरकार्मुकम् ।तद्राक्षसबलंघोरभीमंविक्रमपौरुषम् ।।6.75.56।।ददृशेज्वलितप्रासंकिङ्किणीशतनादितम् ।हेमजालाचितभुजंव्यावेष्टितपरश्वथम् ।।6.75.57।।व्याघूर्णितमहाशस्त्रंबाणसंसक्तकार्मुकम् ।गन्धमाल्यमधूत्सेकसम्मोदितमहानिलम् ।।6.75.58।।

సంతోషంతో వారు ఎత్తైన గోపురాలు, అట్టాలు, ప్రతోళీలు, నానావిధ వీధులు మరియు ప్రాసాదాలలో అగ్నిని వ్యాపింపజేశారు।

Verse 59

घोरंशूरजनाकीर्णंमहाम्बुदरनिस्स्वनम् ।तद्दृष्टवाबलमायातंराक्षसानांसुदारुणं ।।।।सञ्चचालप्लवङ्गानांबलमुच्चैर्ननाद च ।

ఆ రాక్షససేన ఘోరమైనది, శూరులతో నిండినది, మహామేఘగర్జనల వంటి నాదంతో మ్రోగినది. ఆ సుదారుణ రాక్షసబలం ముందుకు వస్తున్నదని చూచి వానరసేన కదిలి, గొప్పగా నినదించింది।

Verse 60

जवेनाफ्लुत्य च पुनस्तद्बलंरक्षसांमहत् ।।।।अभ्ययात्प्रत्यरिबलंपतङ्गाइवपावकम् ।

అప్పుడు రాక్షసుల మహాసేన వేగంగా దూకి, మళ్లీ ప్రత్యరి సేనపై దాడికి పరిగెత్తింది—పతంగాలు అగ్నిలోకి దూసుకుపోయినట్లుగా।

Verse 61

तेषांभुजपरामर्शव्यामृष्टपरिघाशनि ।।।।राक्षसानांबलंश्रेष्ठंभूयस्तरमशोभत ।

బలమైన భుజాలతో గదలు, వజ్రసమాన ఆయుధాలను రుద్ది ఊపుతూ ఉన్న రాక్షసుల శ్రేష్ఠ సేన మరింతగా కాంతివంతంగా కనిపించింది।

Verse 62

तत्रोन्मत्ताइवोत्पेतुर्हरयोऽथयुयुत्सवः ।।।।तरुशैलैरभिघ्नन्तोमुष्टिभिश्चनिशाचरान् ।

అక్కడ యుద్ధానికి ఉత్సుకులైన వానరులు ఉన్మత్తుల్లా ఎగిరిపడి, చెట్లు, శిలలు మరియు తమ ముష్టులతో నిశాచరులను కొట్టసాగారు।

Verse 63

तथैवापततांतेषांकपीनामसिभिशशितैः ।।।।शिरांसिसहसाजह्रूराक्षसाभीमदर्शना ।

అలాగే ఆ వానరులు దూసుకొస్తుండగా, భయంకర దర్శనముగల రాక్షసులు పదునైన ఖడ్గాలతో వారి తలలను అకస్మాత్తుగా నరికివేశారు।

Verse 64

दशनैर्हतकर्णाश्चमुष्टिनिष्कीर्णमस्तकाः ।।।।शिलाप्रहारभग्नाङ्गाविचेरुस्तत्रराक्षसाः ।

అక్కడ రాక్షసులు తూలుతూ తిరుగుచుండిరి—కొందరి చెవులు దంతకాట్లతో చినిగిపోయెను, కొందరి శిరస్సులు ముష్టిఘాతాలతో నలిగిపోయెను, మరికొందరి అవయవాలు శిలాప్రహారాలతో విరిగిపోయెను।

Verse 65

तथैवाप्यपरेतेषांकपीनामभिलक्षिता ।।।।प्रवीरानभितोजघ्नुर्घोररूपानिशाचराः ।

అలాగే భయంకరరూపులైన ఇతర నిశాచరులు వానరసేనలో తమ లక్ష్యాలను ఎంచుకొని, చుట్టూరా వీరులను సంహరించుచుండిరి।

Verse 66

घ्नन्तमन्यंजघानान्यःपातयन्तमपातयत् ।।।।गर्हमाणंजगर्हेऽन्योदशन्तमपरोऽदशत् ।

కొట్టుచున్నవానిని మరొకడు కొట్టెను; పడగొట్టుచున్నవానిని ఇంకొకడు పడగొట్టెను; దూషించుచున్నవానిని మరొకడు దూషించెను; కరవుచున్నవానిని ఇంకొకడు కరవెను।

Verse 67

देहीत्यन्योददात्यन्योददामीत्यपरःपुनः ।।।।किंक्लेशयसितिष्ठेतितत्रान्योन्यंबभाषिरे ।

అక్కడ వారు పరస్పరం అరుచుచుండిరి—ఒకడు “కొట్టు!” అనెను; మరొకడు “కొడుతున్నాను!” అనెను; ఇంకొకడు మళ్లీ “నేనే కొడతాను!” అనెను; మరికొందరు “ఎందుకు విలపించుచున్నావు? నిలుచు!” అని ఎగతాళి చేసిరి।

Verse 68

विप्रलम्भितवस्त्रं च विमुक्तकवचायुधम् ।।।।समुद्यतमहाप्रासंयष्टिशूलासिसङ्कुलम् ।प्रावर्ततमहारौद्रंयुद्धंवानररक्षसाम् ।।।।

అప్పుడు వానర-రాక్షసుల మధ్య మహా రౌద్రమైన యుద్ధం ఉద్ధృతమై సాగెను—వస్త్రాలు చెదిరిపోయి, కవచాయుధాలు జారిపడి, మహాప్రాసాలు ఎత్తి పట్టబడగా, రంగస్థలం యష్టులు, శూలాలు, ఖడ్గాలతో నిండిపోయెను।

Verse 69

विप्रलम्भितवस्त्रं च विमुक्तकवचायुधम् ।।6.75.68।।समुद्यतमहाप्रासंयष्टिशूलासिसङ्कुलम् ।प्रावर्ततमहारौद्रंयुद्धंवानररक्षसाम् ।।6.75.69।।

అప్పుడు అగ్ని వారి వేలాది గృహాలను దహించి వేసింది; పర్వతాకారమైన ప్రాసాదాలు భూమితలంపై కూలి పడ్డాయి।

Verse 70

वानरान्दशसप्तेतिराक्षसाजघ्नुराहवे ।राक्षसान्दशसप्तेतिवानराश्चाभ्यपातयन् ।।।।

ఆ యుద్ధంలో రాక్షసులు ‘పది మరియు ఏడు’ పరిమాణంలో వానరులను సంహరించారు; వానరులు కూడా అదే ‘పది మరియు ఏడు’ పరిమాణంలో రాక్షసులను నేలకూల్చారు।

Verse 71

विस्रस्तकेशवसनंविध्वस्तकवचध्वजम् ।बलंराक्षसमालम्ब्यवानराःपर्यवारयन् ।।।।

చెదిరిన కేశవస్త్రాలతో, ఛిన్నమైన కవచధ్వజాలతో ఉన్న రాక్షసబలాన్ని వానరులు అన్ని వైపులా ముట్టడి చేసి చుట్టుముట్టారు।