Sarga 7
राक्षसपरिषद्वाक्यम् — Counsel of the Rakshasa Court to Ravana
युद्धकाण्ड
ఈ సర్గలో రాక్షసుల వృద్ధులు, యోధులు కృతాంజలులతో రావణుని సభలో సంభోదిస్తారు. రాజసభా ధైర్యవాక్యాలు, యుద్ధగర్వంతో అతని సంకల్పాన్ని స్థిరపరచాలని ప్రయత్నిస్తూ—ఎదురైనవారు ‘సాధారణ’ శత్రువులే కాబట్టి రాజమనస్సు కలవరపడనక్కరలేదని అంటారు; అయితే శత్రువుల నిజబలాన్ని, రాజనీతిని సూక్ష్మంగా అంచనా వేయడంలో వారి లోపం కూడా వెల్లడవుతుంది. వారు రావణుని పూర్వజయాలను వరుసగా స్మరింపజేస్తారు—రసాతలంలో నాగులను వశపరచడం, వాసుకి తక్షకులనూ దమనించడం; కైలాసంలో కుబేరుని అవమానించి పుష్పకవిమానాన్ని స్వాధీనం చేసుకోవడం; దానవ మయుని కుమార్తె మందోదరిని భయమూలమైన మైత్రీరూపంగా భార్యగా పొందడం. మధు మొదలైన దానవులపై విజయాలు, ‘యమలోక-సముద్రం’ వంటి మరణసదృశ ప్రమాదాల్లో మునిగి కూడా పైకి రావడం అనే యుద్ధచిత్రాలతో రావణుని పరాక్రమకీర్తిని ఘనపరుస్తారు. చివరికి వారు వ్యూహసూచన ఇస్తారు—మహేశ్వరుని యజ్ఞారాధనచే దుర్లభ వరాలు పొందిన, ఒకప్పుడు ఇంద్రుని బంధించి అతనితో కలిసి లంకలో ప్రవేశించిన ఇంద్రజిత్తును పంపాలి; అతడు వానరసేనను సంహరించి, రామునికూడా నాశనం చేయగలడని చెబుతారు.
Shlokas
Verse 1
इत्युक्ताराक्षसेन्द्रेणराक्षसास्तेमहाबलाः ।ऊचुःप्रान्जलयःसर्वेरावणंराक्षसेश्वरम् ।।।।
రాక్షసరాజు చేత ఈ విధంగా పలకబడిన ఆ మహాబలులైన రాక్షసులందరూ, చేతులు జోడించి రాక్షసేశ్వరుడైన రావణునితో ఇట్లనిరి.
Verse 2
द्विषत्पक्षमविज्ञायनीतिबाह्यास्त्वबुद्धयः ।राजन्परिघशक्त्यृष्टिशूलपट्टिशकुन्तलम् ।।।।
శత్రుపక్షాన్ని గ్రహించక, నీతిశాస్త్రానికి దూరమైన వారు మూర్ఖులు; హే రాజా, వారి చేతుల్లో పరిఘం, శక్తి, ఋష్టి, శూలం, పట్టిశం, ఖడ్గం, తీక్ష్ణ కుంతం ఉన్నప్పటికీ।
Verse 3
इत्युक्ताराक्षसेन्द्रेणराक्षसास्तेमहाबलाः ।ऊचुःप्रान्जलयःसर्वेरावणंराक्षसेश्वरम् ।।।।द्विषत्पक्षमविज्ञायनीतिबाह्यास्त्वबुद्धयः ।
రాక్షసేంద్రుడు ఇలా పలికినపుడు, ఆ మహాబల రాక్షసులు—శత్రుపక్షాన్ని గ్రహించని, నీతికి బాహ్యులైన అబుద్ధులు—అందరూ అంజలి ఘటించి రాక్షసేశ్వరుడైన రావణునితో పలికిరి।
Verse 4
राजन्परिघशक्त्यृष्टिशूलपट्टिशकुन्तलम् ।।।।
ఓ రాజా, మా వద్ద పరిఘము (ఇనుప దండము), శక్తి, ఋష్టి (భాలము), శూలము, పట్టిశము, కుంతలము మొదలైన ఆయుధములు ఉన్నాయి।
Verse 5
सुमहन्नोबलंकस्माद्विषादंभजतेभवान् ।त्वयाभोगवतींगत्वानिर्जिताःपन्नगायुधि ।।।।
మన బలం ఇంత మహత్తరమైనప్పుడు మీరు ఎందుకు విషాదపడుతున్నారు? మీరు భోగవతీకి వెళ్లి యుద్ధంలో పన్నగులైన నాగులను జయించారు।
Verse 6
कैलासशिखरावासीयक्षैर्बहुभिरावृतः ।सुमहत्कदनंकृत्वावश्यस्तेधनदःकृतः ।।6.7.6।।
కైలాస శిఖరంలో నివసిస్తూ అనేక యక్షులతో చుట్టుముట్టబడిన ధనద కుబేరుని మీరు మహా సంహారం చేసి మీ వశంలోకి తెచ్చారు।
Verse 7
समहेश्वरसख्येनश्लाघमानस्त्वयाविभो ।निर्जितःसमरेरोषाल्लोकपालोमहाबलः ।।।।
హే విభో! మహేశ్వరునితో (శివునితో) స్నేహమని గొప్పగా చెప్పుకున్న ఆ మహాబలుడైన లోకపాలుడూ, క్రోధభరిత సమరంలో మీ చేత జయించబడాడు।
Verse 8
विनिहत्यचयक्षौघान्विक्षोभ्यचविनिगृह्यच ।त्वयाकैलासशिखराद्विमानमिदमाहृतम् ।।।।
యక్షసమూహాలను సంహరించి, వారిని కలవరపెట్టి, అదుపులోకి తెచ్చి—మీరు కైలాస శిఖరం నుండి ఇదే విమానాన్ని తీసుకొచ్చారు।
Verse 9
मयेनदानवेन्द्रेणत्वद्भयात्सख्यमिच्छता ।दुहितातवभार्यार्थेदत्ताराक्षसपुङ्गव ।।।।
హే రాక్షసపుంగవా! దానవేంద్రుడు మయుడు, మీ భయంతో సఖ్యత కోరుతూ, తన కుమార్తెను మీ భార్యగా మీకు ఇచ్చాడు।
Verse 10
दानवेन्द्रोमधुर्नामवीर्योत्सिक्तोदुरासदः ।विगृह्यवशमानीतःकुम्भीनस्याःसुखावहः ।।।।
కుంభీనసికి ఆనందాన్ని కలిగించేవాడు, తన పరాక్రమము పట్ల గర్వము కలవాడు, జయించుటకు కష్టసాధ్యుడైన మధువు అనే దానవరాజును నీవు ఓడించి వశపరచుకొంటివి.
Verse 11
निर्जितास्तेमहाबाहोनागागत्वारसातलम् ।वासुकिस्तक्षकःशङखोजटीचवशमाहृताः ।।।।
హే మహాబాహో! నీవు రసాతలానికి వెళ్లి నాగులను జయించితివి—వాసుకి, తక్షకుడు, శంఖుడు, జటీ—వారందరినీ నీ వశమునకు తెచ్చితివి।
Verse 12
अक्षयाबलवन्तश्चशूरालब्धवराःपुनः ।त्वयासंवत्सरंयुद्ध्वासमरेदानवाविभो ।।।।
హే విభో! అక్షయులు, బలవంతులు, శూరులు, వరప్రాప్తులైన దానవులు కూడ నీయొద్ద సమరమున ఒక సంపూర్ణ సంవత్సరము యుద్ధము చేసిరి।
Verse 13
स्वबलंसमुपाश्रित्यनीतावशमरिन्दम ।मायाश्चाधिगतास्तत्रबह्व्योवैराक्षसाधिप ।।।।
హే రాక్షసాధిప, అరిం దమ! వారు తమ స్వబలమునే ఆశ్రయించినను నీవు వారిని వశపరచితివి; అక్కడనే వారి నుండి అనేక మాయావిద్యలు నేర్చుకొనబడినవి।
Verse 14
शूराश्चबलवन्तश्चवरुणस्यसुतारणे ।निर्जितास्तेमहाभागचतुर्विधबलानुगाः ।।।।
హే మహాభాగ! వరుణుని కుమారులు—శూరులు, బలవంతులు, చతుర్విధ సేనానుగతులు—వారిని నీవు సమరమున జయించితివి।
Verse 15
मृत्युदण्डमहाग्राहंशाल्मलिद्रुममण्डितम् ।कालपाशमहावीचिंयमकिंकरपन्नगम् ।।।।महाज्वरेणदुर्धर्षंयमलोकमहार्णवम् ।अवगाह्यत्वयाराजन्यमस्यबलसागरम् ।।।।जयश्चविपुलःप्राप्तोमृत्युश्चप्रतिषेधितः ।सुयुद्धेनचतेसर्वेलोकास्तत्रसुतोषिताः ।।।।
నీవు యముని సముద్రసదృశ లోకములో ప్రవేశించితివి—అక్కడ మృత్యుదండము మహాగ్రాహమువలె, శాల్మలీ వృక్షములు భయంకర అలంకారములవలె, కాలపాశము మహాతరంగమువలె, యమకింకరులు పన్నగసమూహములవలె విస్తరించి యుండిరి।
Verse 16
मृत्युदण्डमहाग्राहंशाल्मलिद्रुममण्डितम् ।कालपाशमहावीचिंयमकिंकरपन्नगम् ।।6.7.15।।महाज्वरेणदुर्धर्षंयमलोकमहार्णवम् ।अवगाह्यत्वयाराजन्यमस्यबलसागरम् ।।6.7.16।।जयश्चविपुलःप्राप्तोमृत्युश्चप्रतिषेधितः ।सुयुद्धेनचतेसर्वेलोकास्तत्रसुतोषिताः ।।6.7.17।।
హే రాజా! మహాజ్వరరూప దుర్ధర్ష శక్తివలన అజేయమైన యమలోకమనే మహాసముద్రంలో నీవు అవగాహన చేసి, యమసేనల సముద్రసమాన బలాన్ని సమరంలో ఎదుర్కొని దాటివెళ్లితివి।
Verse 17
मृत्युदण्डमहाग्राहंशाल्मलिद्रुममण्डितम् ।कालपाशमहावीचिंयमकिंकरपन्नगम् ।।6.7.15।।महाज्वरेणदुर्धर्षंयमलोकमहार्णवम् ।अवगाह्यत्वयाराजन्यमस्यबलसागरम् ।।6.7.16।।जयश्चविपुलःप्राप्तोमृत्युश्चप्रतिषेधितः ।सुयुद्धेनचतेसर्वेलोकास्तत्रसुतोषिताः ।।6.7.17।।
ఇలా నీకు విస్తారమైన విజయం లభించింది, మరణమూ ప్రతిహతమైంది; నీ సుయుద్ధం వలన అక్కడి సమస్త లోకాలు అత్యంత సంతోషించాయి।
Verse 18
क्षत्रियैर्बहुभिर्वीरैःशक्रतुल्यपराक्रमैः ।आसीद्वसुमतीपूर्णामहद्भिरिवपादपैः ।।।।
శక్రసమాన పరాక్రమముగల అనేక క్షత్రియ వీరులతో భూమి నిండిపోయింది—మహావృక్షాలతో నిండినట్లుగా।
Verse 19
तेषांवीर्यगुणोत्साहैर्नसमोराघवोरणे ।प्रसह्यतेत्वयाराजन्हताःसमरदुर्जयाः ।।।।
వారి వీర్యం, గుణం, ఉత్సాహంలో రణంలో రాఘవుడుకూడా సమానుడు కాడు; అయినా హే రాజా, నీవు బలవంతంగా సమరంలో ఆ దుర్జయులను సంహరించితివి।
Verse 20
तिष्ठवाकिंमहाराजश्रमे णतववानरान् ।अयमेकोमहाबाहुरिन्द्रजित्क्षपयिष्यति ।।।।
ఆగుము, మహారాజా—వానరశత్రువులపై ఎందుకు వ్యర్థ శ్రమ? ఈ మహాబాహు ఇంద్రజిత్ ఒక్కడే వారిని సంహరించును।
Verse 21
अनेनहिमहाराजमहेश्वरमनुत्तमम् ।इष्ट्वायज्ञंवरोलब्धोलोकेपरमदुर्लभः ।।।।
ఎందుకంటే, మహారాజా, ఇతడు యజ్ఞముచే అనుత్తమ మహేశ్వరుని ఆరాధించి లోకమందు పరమదుర్లభమైన వరమును పొందెను।
Verse 22
शक्तितोमरमीनंचविनिकीर्णान्त्रशैवलम् ।गजकछपसम्बाधमश्वमण्डूकसंकुलम् ।।6.7.22।।रुद्रादित्यमहाग्राहंमरुद्वसुमहोरगम् ।रथश्वगजतोयौघंपदातिपुलिनंमहत् ।।6.7.23।।अनेनहिसमासाद्यदेवानांबलसागरम् ।गृहीतोदैवतपतिर्लङ्कांचापिप्रवेशितः ।।6.7.24।।
ఆ ‘దేవసముద్రం’లో శక్తి, తోమరములు చేపలవలె; చిందరించిన ఆంత్రాలు శైవలములవలె; ఏనుగులు కచ్ఛపములవలె గుంపులుగా, గుర్రములు మండూకములవలె కిక్కిరిసియుండెను।
Verse 23
शक्तितोमरमीनंचविनिकीर्णान्त्रशैवलम् ।गजकछपसम्बाधमश्वमण्डूकसंकुलम् ।।6.7.22।।रुद्रादित्यमहाग्राहंमरुद्वसुमहोरगम् ।रथश्वगजतोयौघंपदातिपुलिनंमहत् ।।6.7.23।।अनेनहिसमासाद्यदेवानांबलसागरम् ।गृहीतोदैवतपतिर्लङ्कांचापिप्रवेशितः ।।6.7.24।।
ఆ మహాసముద్రంలో రుద్రులు, ఆదిత్యులు మహాగ్రాహములై; మరుతులు, వసువులు మహోరగములై; రథ-అశ్వ-గజములు జలప్రవాహములై, పదాతుల మహాసమూహమే విస్తారమైన పులినములై యుండెను।
Verse 24
शक्तितोमरमीनंचविनिकीर्णान्त्रशैवलम् ।गजकछपसम्बाधमश्वमण्डूकसंकुलम् ।।6.7.22।।रुद्रादित्यमहाग्राहंमरुद्वसुमहोरगम् ।रथश्वगजतोयौघंपदातिपुलिनंमहत् ।।6.7.23।।अनेनहिसमासाद्यदेवानांबलसागरम् ।गृहीतोदैवतपतिर्लङ्कांचापिप्रवेशितः ।।6.7.24।।
ఇతడు దేవతల సాగరసమానమైన బలమును సమాసాదించి, దేవపతి ఇంద్రుని పట్టుకొని లంకలోనికీ ప్రవేశింపజేసెను।
Verse 25
पितामहनियोगाच्चमुक्तःशम्बरवृत्रहा ।गतस्त्रिविष्टपम्राजन्सर्वदेवनमस्कृतः ।।।।
పితామహుడు (బ్రహ్మ) ఆజ్ఞవలన విముక్తుడై, శంబర–వృత్ర సంహారకుడైన ఇంద్రుడు, ఓ రాజా, సమస్త దేవతలచే నమస్కృతుడై త్రివిష్టపం (స్వర్గం)కు వెళ్లిపోయెను।
Verse 26
तमेवत्वंमहाराजविसृजेन्द्रजितंसुतम् ।यावद्वानरसेनांतांसरामांनयतिक्षयम् ।।।।
కాబట్టి, ఓ మహారాజా, నీ కుమారుడైన ఇంద్రజిత్తును వెంటనే పంపుము; అతడు రామునితో కూడిన ఆ వానరసేనను నాశనానికి నడిపించును।
Verse 27
राजन्नापदयुक्तेयमागताप्राकृताज्जनात् ।हृदिनैवत्वयाकार्यात्वंवधिष्यसिराघवम् ।।।।
ఓ రాజా, ఈ ఆపద సామాన్య జనుల నుండే వచ్చింది; దీనిని హృదయంలో పెట్టుకోకుము—నీవు నిశ్చయంగా రాఘవుని (రాముని) వధించెదవు।
Frequently Asked Questions
The pivotal action is the court’s attempt to shape royal decision-making through flattery and selective precedent, minimizing the enemy and urging escalation by dispatching Indrajit—highlighting the ethical risk of counsel that prioritizes pride over accurate threat assessment.
The dialogue illustrates how power can become epistemically fragile: lacking nīti (political discernment), a court may confuse past victories and divine boons with guaranteed success, turning rhetoric into a substitute for strategic truth.
Key landmarks include Rasātala and Bhogavatī (subterranean nāga realms), Kailāsa (Kubera’s domain and the source of the vimāna), Laṅkā (the political-military center), and mythic Yama-loka imagery used to magnify Ravana’s martial reputation.