Sarga 68

Verse 1

कुम्भकर्णंहतंदृष्टवाराघवेणमहात्मना ।राक्षसाराक्षसेन्द्रायरावणायन्यवेदयन् ।।।।

మహాత్ముడైన రాఘవునిచే కుంభకర్ణుడు హతుడైనట్లు చూచి, రాక్షసులు రాక్షసేంద్రుడైన రావణునికి ఆ వార్తను తెలియజేసిరి।

Verse 2

राजन् स कालसङ्काशस्संयुक्तःकालकर्मणा ।विद्राव्यवानरींसेनांभक्षयित्वा च वानरान् ।।।।

హే రాజా! మృత్యువులా భయంకరుడైన ఆ కుంభకర్ణుడు, కాలవిధి చేత నడిపింపబడి, వానరసేనను చెదరగొట్టి, అనేక వానరులను భక్షించి, ఇప్పుడు తన అంతాన్ని పొందాడు.

Verse 3

प्रतपित्वा मुहूर्तंतुप्रशान्तोरामतेजसा ।कायेनार्थप्रविष्टेनसमुद्रंभीमदर्शनम् ।।।।निकृत्तकण्ठोरुभुजोविक्षरन्रुधिरंबहु ।रुद्ध्वाद्वारंशरीरेणलङ्कायाःपर्वतोपमः ।।।।कुम्भकर्णस्तवभ्राताकाकुत्स्थशरपीडितः ।लगण्डभूतोविकृतोदावदग्धइवद्रुमः ।।।।

క్షణకాలం నీ సోదరుడు కుంభకర్ణుడు తన పరాక్రమాన్ని ప్రదర్శించాడు; కానీ రామతేజస్సు అతనిని శాంతింపజేసింది. అతని పర్వతసమాన దేహం—కంఠం, భుజాలు ఛిన్నమై, విస్తారంగా రక్తం కారుతూ—భయంకరమైన విధ్వంస సముద్రంలా కనిపించి, తన శరీరంతోనే లంక ద్వారాన్ని అడ్డగించి పడివున్నాడు. కాకుత్స్థుని బాణపీడితుడై అతడు వికృతరూపుడై, దావాగ్నిలో దగ్ధమైన వృక్షంలా కనిపించాడు.

Verse 4

प्रतपित्वा मुहूर्तंतुप्रशान्तोरामतेजसा ।कायेनार्थप्रविष्टेनसमुद्रंभीमदर्शनम् ।।6.68.3।।निकृत्तकण्ठोरुभुजोविक्षरन्रुधिरंबहु ।रुद्ध्वाद्वारंशरीरेणलङ्कायाःपर्वतोपमः ।।6.68.4।।कुम्भकर्णस्तवभ्राताकाकुत्स्थशरपीडितः ।लगण्डभूतोविकृतोदावदग्धइवद्रुमः ।।6.68.5।।

అనంతరం రాక్షసశ్రేష్ఠుడు మహాకష్టంతో సంజ్ఞను పొందుకొని, కుంభకర్ణవధం వల్ల దుఃఖితుడై, ఇంద్రియాలు కలతచెంది విలపించసాగాడు.

Verse 5

प्रतपित्वा मुहूर्तंतुप्रशान्तोरामतेजसा ।कायेनार्थप्रविष्टेनसमुद्रंभीमदर्शनम् ।।6.68.3।।निकृत्तकण्ठोरुभुजोविक्षरन्रुधिरंबहु ।रुद्ध्वाद्वारंशरीरेणलङ्कायाःपर्वतोपमः ।।6.68.4।।कुम्भकर्णस्तवभ्राताकाकुत्स्थशरपीडितः ।लगण्डभूतोविकृतोदावदग्धइवद्रुमः ।।6.68.5।।

విభీషణుని ఉపదేశాన్ని యథావిధిగా అనుసరించకపోవడం వల్లే కుంభకర్ణుడు, ప్రహస్తుడు నశించారు; ఈ ఘోర వినాశం నన్ను తీవ్ర లజ్జకు గురిచేస్తోంది.

Verse 6

तंश्रुत्वाविनिहतंसङ्ख्येकुम्भकर्णंमहाबलम् ।रावणश्शोकसन्तप्तोमुमोह च पपात च ।।।।

యుద్ధంలో మహాబలుడు కుంభకర్ణుడు హతుడయ్యాడని విని రావణుడు శోకంతో దగ్ధుడై మూర్ఛపోయి కూలి పడిపోయాడు.

Verse 7

पितृव्यंनिहतंश्रुत्वादेवान्तकनरान्तकौ ।त्रिशिराश्चातिकायश्चरुरुदुश्शोकपीडिताः ।।।।

తమ పితృవ్యుడు (మామ/బాబాయి) హతుడయ్యాడని విని దేవాంతక, నరాంతకులు, అలాగే త్రిశిరుడు, అతికాయుడు శోకపీడితులై విలపించారు.

Verse 8

भ्रातरंनिहतंश्रुत्वारामेणाक्लिष्टकर्मणा ।महोदरमहापार्श्वौशोकाक्रान्तौबभूवतुः ।।।।

అక్లిష్టకర్ముడైన శ్రీరాముని చేత తమ సోదరుడు హతుడయ్యాడని విని మహోదరుడు, మహాపార్శ్వుడు శోకంతో ముంచెత్తబడ్డారు.

Verse 9

ततःकृच्छ्रात्समासाद्यसंज्ञांराक्षसपुङ्गवः ।कुम्भकर्णवधाद्दीनोविललापकुलेन्द्रियः ।।।।

అనంతరం రాక్షసశ్రేష్ఠుడు మహాకష్టంతో సంజ్ఞను పొందుకొని, కుంభకర్ణవధం వల్ల దుఃఖితుడై, ఇంద్రియాలు కలతచెంది విలపించసాగాడు.

Verse 10

हावीर रिपुदर्पघ्न कुम्भकर्ण महाबल ।त्वंमांविहायवैदैवाद्यातोऽसियमसादनम् ।।।।

హాయ్ వీర కుంభకర్ణా—శత్రుదర్పనాశకా, మహాబలవంతుడా! నన్ను విడిచి, నిజముగా దైవవశమున, నీవు యమసదనమునకు వెళ్లితివి।

Verse 11

ममशल्यमनुद्धृत्यबान्धवानांमहाबल ।शत्रुसैन्यंप्रताप्यैकस्त्वंमांसन्त्यज्यगच्छसि ।।।।

హే మహాబలుడా! నా మరియు నా బంధువుల శోకశల్యాన్ని తొలగించకుండానే, ఒంటరిగా శత్రుసేనను దహింపజేసి, నన్ను విడిచి నీవెలా వెళ్లిపోతున్నావు?

Verse 12

इदानींखल्वहंनास्मियस्यमेदक्षिणोभुजः ।पतितोयंसमाश्रित्य न बिभेमिसुरासुरान् ।।।।

ఇప్పుడు నిజంగా నేను నశించినవాడినే; ఎందుకంటే నా కుడి భుజం పడిపోయింది. అతని ఆశ్రయంతోనే నేను దేవులనూ అసురులనూ భయపడలేదు.

Verse 13

कथमेवंविधोवीरोदेवदानवदर्पहा ।कालाग्निरुद्राप्रतिमोरणेराघवेणवैहतः ।।।।

దేవదానవుల గర్వాన్ని నశింపజేసే, ప్రళయకాల రుద్రాగ్నికి సమానమైన అటువంటి వీరుడు—రాఘవునిచేత యుద్ధంలో ఎలా హతుడయ్యాడు?

Verse 14

यस्यतेवज्रनिष्पेषो न कुर्वाद्व्यसनंसदा ।स कथंरामबाणार्तंप्रसुप्तोऽसिमहीतले ।।।।

ఇంద్రుని వజ్రప్రహారమూ నిన్నెప్పుడూ నాశనానికి నెట్టలేకపోయినప్పుడు—అటువంటి నీవు, రామబాణాలతో బాధపడుతూ, భూమిపై నిద్రిస్తున్నవాడిలా ఎలా పడి ఉన్నావు?

Verse 15

एतेदेवगणास्सार्थमृषिभिर्गगनेस्थिताः ।निहतंत्वांरणेदृष्टवानिनदन्तिप्रहर्षिताः ।।।।

చూడుము—ఋషులతో కూడిన దేవగణములు ఆకాశమందు నిలిచియున్నారు; యుద్ధమందు నీవు నిహతుడవని చూచి వారు హర్షించి ఘోషతో నినదించుచున్నారు।

Verse 16

ध्रुवमद्यैवसंहृष्टालब्धलक्षाःप्लवङ्गमाः ।आरोक्ष्यन्तीहदुर्गाणिलङ्काद्वाराणिसर्वशः ।।।।

నిశ్చయంగా ఈ రోజే, అవకాశము లభించి హర్షించిన వానరులు లంక యొక్క దుర్గములనూ ద్వారములనూ అన్ని వైపుల నుండీ ఎక్కి చేరుదురు।

Verse 17

राज्येननास्तिमेकार्यंकिंकरिष्यामिसीतया ।कुम्भकर्णविहीनस्यजीवितेनास्तिमेमतिः ।।।।

రాజ్యముతో నాకు పనిలేదు; సీతతో నేను ఏమి చేయుదును? కుంభకర్ణుడు లేనివాడనైన నాకు జీవించాలనే సంకల్పమే లేదు।

Verse 18

यद्यहंभ्रातृहन्तारं न हन्मियुधिराघवम् ।ननुमेमरणंश्रेयो न चेदंव्यर्थजीवितम् ।।।।

నేను యుద్ధమందు నా సోదరుని హంతకుడైన రాఘవుని సంహరించకపోతే, నాకు మరణమే శ్రేయస్సు; లేకపోతే ఈ జీవితం వ్యర్థమే।

Verse 19

अद्यैवतंगमिष्यामिदेशंयत्रानुजोमम ।न हिभ्रातृ़न् समुत्सृज्यक्षणंजीवितमुत्सहे ।।।।

ఈ రోజే నేను నా అనుజుడు ఉన్న ఆ స్థలమునకు వెళ్లుదును; సోదరులను విడిచి నేను క్షణమాత్రమూ జీవించుటకు ధైర్యం చేయలేను।

Verse 20

देवाहिमांहसिष्यन्तिदृष्टवापूर्वापकारिणम् ।कथमिन्द्रंजयिष्यामिकुम्भकर्ण हतेत्वयि ।।।।

దేవతలు నన్ను—తమ పూర్వ అపకారిని—చూసి ఇప్పుడు తప్పక నవ్వుతారు. హే కుంభకర్ణా! నీవు హతుడైనప్పుడు నేను ఇంద్రుణ్ని ఎలా జయించగలను?

Verse 21

तदिदंमामनुप्राप्तंविभीषणवचश्शुभम् ।यदज्ञानान्मयातस्य न गृहीतंमहात्मनः ।।।।

మహాత్ముడు విభీషణుడు చెప్పిన శుభోపదేశాన్ని నేను అజ్ఞానవశాత్తు స్వీకరించలేదు; అందువల్ల ఈ విపత్తు ఇప్పుడు నాపై వచ్చి పడింది.

Verse 22

विभीषणवचोयावत्कुम्भकर्णप्रहस्तयोः ।विनाशोऽयंसमुत्पन्नोमांव्रीडयतिदारुणः ।।।।

విభీషణుని ఉపదేశాన్ని యథావిధిగా అనుసరించకపోవడం వల్లే కుంభకర్ణుడు, ప్రహస్తుడు నశించారు; ఈ ఘోర వినాశం నన్ను తీవ్ర లజ్జకు గురిచేస్తోంది.

Verse 23

तस्यायंकर्मणःप्राप्तोविपाकोममशोकदः ।यन्मयाधार्मिकश्शमान् स निरस्तोविभीषणः ।।।।

ఆ కర్మకు ఫలితమైన ఈ శోకదాయక విపాకం నాకు వచ్చి చేరింది—నేను ధార్మికుడూ, శ్రీమంతుడూ అయిన విభీషణుని త్రోసివేసి వెలివేసినందున.

Verse 24

इतिबहुविधमाकुलान्तरात्माकृपणमतीवविलप्यकुम्भकर्णम् ।न्यपदथदशाननोभृशार्तस्तमनुजमिन्द्ररिपुंहतंविदित्वा ।।।।

ఇలా అంతరాత్మ పూర్తిగా కలతచెంది దశాననుడు కుంభకర్ణుని గురించి అనేక విధాలుగా కరుణగా విలపించాడు; ఇంద్రరిపువైన తన అనుజుడు హతుడయ్యాడని తెలిసి అతడు తీవ్ర వేదనతో నేలపై కూలిపోయాడు.