Sarga 64

Verse 1

तदुक्तमतिकायस्यबलिनोबाहुशालिनः ।कुम्भकर्णस्यवचनंश्रुत्वोवाचमहोदरः ।।।।

అతికాయుడు, బలవంతుడు, బాహుశాలియైన కుంభకర్ణుని వాక్యములు విని మహోదరుడు ప్రత్యుత్తరం పలికెను.

Verse 2

कुम्भकर्णकुलेजातोधृष्टःप्राकृतदर्शनः ।अवलिप्तो न शक्नोषिकृत्यंसर्वत्रवेदितुम् ।।।।

కుంభకర్ణా! నీవు గొప్ప వంశంలో పుట్టినా ధృష్టుడవు, స్థూలబుద్ధివి; అహంకారంతో ఉబ్బిపోయి ఏ పరిస్థితిలోనైనా చేయవలసిన కర్తవ్యాన్ని గ్రహించలేవు.

Verse 3

कुम्भकर्णकुलेजातोधृष्टःप्राकृतदर्शनः ।अवलिप्तो न शक्नोषिकृत्यंसर्वत्रवेदितुम् ।।6.64.2।।

ఓ కుంభకర్ణా! గొప్ప కులంలో పుట్టినవాడవైనా నీవు ధృష్టుడవు, నీచదృష్టి గలవాడవు; అహంకారంతో మదించిన నీవు ఏ విషయములోనూ చేయవలసినదేమిటో గ్రహించలేవు.

Verse 4

स्थानंवृद्धिं च हानि च देशकालविभागवित् ।आत्मनश्चपरेषां च बुध्यतेराक्षसर्षभः ।।।।

దేశకాల విభాగాలను తెలిసిన ఆ రాక్షసవృషభుడు (రావణుడు) తనదీ, శత్రువులదీ అయిన స్థితి, వృద్ధి, హాని—ఇవన్నీ స్పష్టంగా గ్రహిస్తాడు।

Verse 5

यत्तुशक्यंबलवताकर्तुंप्राकृतबुद्धिना ।अनुपासितवृद्धेनकःकुर्यात्तादृशंनरः ।।।।

సాధారణ బుద్ధిగల బలవంతుడు, పెద్దల ఉపదేశంతో శిక్షణ పొందని వాడు—చేయగలిగిన పనిని, అటువంటి రీతిలో ఏ వివేకి మనిషి చేయగలడు?

Verse 6

यांस्तुधर्मार्थकामांस्त्वंब्रवीषिपृथगाश्रयान् ।अवबोद्धुंस्वभावेतान्नहिलक्षणमस्तितान् ।।।।

ధర్మం, అర్థం, కామం—వాటిని నీవు వేర్వేరు ఆధారాలపై నిలిచినవిగా చెబుతున్నావు; కానీ వాటి నిజ స్వభావంలో వాటిని పూర్తిగా వేరుచేసే నిర్దిష్ట లక్షణం లేదు।

Verse 7

कर्मचैवहिसर्वेषांकारणानांप्रयोजकम् ।श्रेयःपापीयसांचात्रफलंभवतिकर्मणाम् ।।।।

కర్మమే సమస్త కారణాలను ప్రేరేపిస్తుంది; ఇక్కడ కర్మఫలం కర్మానుసారంగా శ్రేయస్సునిచ్చేదిగా గానీ, పాపకరంగా (హానికరంగా) గానీ అవుతుంది।

Verse 8

निश्श्रेयसफलावेवधर्मार्थावितरावपि ।अधर्मानर्थयोःप्राप्तिःफलं च प्रत्यवायिकम् ।।।।

ధర్మం, అర్థం—ఇతర పురుషార్థాలూ యథావిధిగా అనుసరించబడితే నిశ్రేయస్కరమైన శుభఫలాన్ని ఇస్తాయి; కానీ అధర్మం మరియు అనర్థం వల్ల విరుద్ధమైన, ప్రత్యవాయసహితమైన, దుఃఖద ఫలమే లభిస్తుంది.

Verse 9

ऐहलौकिकपारक्यंकर्मपुम्भिर्निषेव्यते ।कर्माण्यपितुकल्यानिलभतेकाममास्थितः ।।।।

మనుష్యులు ఇహలోక–పరలోక ఫలాల కోసమే కర్మలను ఆచరిస్తారు; కానీ కేవలం కోరికలో నిలిచినవాడు కర్మల ద్వారా కూడా శుభంలా కనిపించే లాభమే పొందుతాడు—ధర్మమూలమైన పరమహితం కాదు.

Verse 10

तत्रक्लुप्तमिदंराज्ञाहृदिकार्यंमतं च नः ।शत्रौहिसाहसंयत्स्यात्किमिवात्रापनीयते ।।।।

అక్కడ రాజు హృదయమున ముందే ఆ కార్యమును నిశ్చయించెను; మేము కూడా దానిని సమ్మతించితిమి; అందుచేత అది జరిగెను. శత్రువుపై చేయబడిన సాహసములో నిందించదగినది ఏముంది?

Verse 11

एकस्यैवाभियानेतुहेतुर्यःकथितस्त्वया ।तत्राप्यनुपपन्नंतेवक्ष्यामियदसाधु च ।।।।

నీవు ఒంటరిగా యుద్ధయాత్రకు వెళ్లుటకు చెప్పిన కారణము అక్కడ కూడా సరిగా నిలవదు, అనుచితమూ గాను ఉంది; దాని కారణమును నేను చెప్పెదను.

Verse 12

येनपूर्वंजनस्थानेबहवोऽतिबलाहताः ।राक्षसाराघवंतंत्वंकथमेकोजयिष्यसि ।।।।

యెవడు పూర్వము జనస్థానమున అనేక అతిబలవంతులైన రాక్షసులను సంహరించెనో, ఆ రాఘవుని నీవు ఒంటరిగా ఎలా జయించగలవు?

Verse 13

येपुरानिर्जितास्तेनजनस्थानेमहौजसः ।राक्षसांस्तान्पुरेसर्वान्भीतानद्यापिपश्यसि ।।।।

జనస్థానంలో పూర్వం ఆ మహాతేజస్సు వానిచే జయింపబడిన ఆ రాక్షసులందరినీ నీవు ఈనాటికీ నగరంలో భయంతోనే చూస్తున్నావు.

Verse 14

तंसिंहमिवसङ्क्रुद्धंरामंदशरथात्मजम् ।सर्पंसुप्तमिवबुद्ध्यप्रबोधयितुमिच्छसि ।।।।

క్రోధించిన సింహంలా, నిద్రించిన సర్పంలా ఉన్న దశరథనందనుడు రాముణ్ణి నీవు తెలిసికొని మేల్కొలపదలచితివా?

Verse 15

ज्वलन्तंतेजसानित्यंक्रोधेन च दुरासदम् ।कस्तंमृत्युमिवासह्यमासादयितुमर्हति ।।।।

నిత్యం తేజస్సుతో జ్వలించుచు, క్రోధంలో ఎదుర్కొనలేనివాడైన—మృత్యువులా అసహ్యుడైన అతనిని చేరుటకు ఎవడు ధైర్యం చేయగలడు?

Verse 16

संशयस्थमिदंसर्वंशत्रोःप्रतिसमासने ।एकस्यगमनंतत्र न हिमेरोचतेभृशम् ।।।।

శత్రువును ప్రత్యక్షంగా ఎదుర్కొనే ఈ స్థితిలో ఈ సమస్త సైన్యం సందిగ్ధతలో ఉంది; అందువల్ల అక్కడికి నీవు ఒంటరిగా వెళ్లడం నాకు ఏమాత్రం ఇష్టం లేదు.

Verse 17

हीनार्थस्तुसमृद्धार्थंकोरिपुंप्राकृतंयथा ।निश्चित्यजीवितत्यागेवशमानेतुमिच्छति ।।।।

సాధనాలు లేనివాడు ఎవడు—సాధారణ మూర్ఖునిలా—జీవితత్యాగం నిశ్చయించుకొని, సమృద్ధసాధనుడైన శత్రువు వశమునకు వెళ్లదలచును?

Verse 18

यस्यनास्तिमनुष्येषुसदृशोराक्षसोत्तम ।कथमाशंससेयोद्धुंतुल्येनेन्द्रविवस्वतोः ।।।।

హే రాక్షసోత్తమా! మనుష్యులలో అతనికి సమానుడు ఎవడూ లేడు; ఇంద్రుడు మరియు వివస్వాన్‌ (సూర్యుడు) సమానుడైన వానితో యుద్ధం చేయాలని నీవు ఎలా ఆశిస్తున్నావు?

Verse 19

एवमुक्त्वातुसम्रब्दःकुम्भकर्णंमहोदरः ।उवाचरक्षसांमध्येरावणंलोकरावणम् ।।।।

ఇలా చెప్పి, ఆగ్రహంతో ఉన్న మహోదరుడు రాక్షసుల మధ్య కుంభకర్ణుని విషయమై ‘లోకరావణుడు’ రావణునితో ఇలా అన్నాడు.

Verse 20

लब्ध्वापुनस्त्वंवैदेहींकिमर्थंसम्प्रजल्पसि ।यदीच्छसितदासीतावशगातेभविष्यति ।।।।

వైదేహిని పొందిన తరువాత కూడా నీవెందుకు ఇలా ప్రలాపిస్తున్నావు? నీవు కోరితే సీత నీ వశమవుతుంది.

Verse 21

दृष्टःकश्चदुपायोमेसीतोपस्थानकारकः ।रुचितश्चेत्स्वयाबुध्याराक्षसेन्द्र तंशृणु ।।।।

హే రాక్షసేంద్రా! సీతను నీ సన్నిధికి తెచ్చే (లేదా నీకు అనుకూలంగా చేసే) ఒక ఉపాయం నాకు కనిపించింది. అది నీ బుద్ధికి నచ్చితే, దాన్ని విను.

Verse 22

अहंद्विजिह्वस्सम्ह्रादीकुम्भकर्णोवितर्दनः ।पञ्चरामवधायैतेनिर्यान्त्वित्यवघोषय ।।।।

ఇలా ప్రకటించు— “నేను ద్విజిహ్వుడు, సమ్హ్రాది, కుంభకర్ణుడు, విటర్దనుడు— ఈ ఐదుగురు రామవధార్థం బయలుదేరుదుము” అని।

Verse 23

ततोगत्वावयंयुद्धंदास्यामस्तस्ययत्नतः ।जेष्यामोयदितेशत्रून्नोपायैःकृत्यमस्तिनः ।।।।

ఆపై మేము బయలుదేరి అతనితో మహా ప్రయత్నంతో యుద్ధం చేస్తాము. నీ శత్రువులను మేము జయిస్తే, మాకు ఇతర ఉపాయాలు అవసరం ఉండవు.

Verse 24

अथजीवतिनश्शत्रुर्वयं च कृतसम्युगाः ।ततस्तदभिपत्स्यामोमनसायत्समीक्षितम् ।।।।

యుద్ధం చేసి కూడా మా శత్రువు జీవించి ఉంటే, అప్పుడు మనసులో ముందే నిర్ణయించిన ఆ గతినే మేము పొందుదుము.

Verse 25

वयंयुद्धादिहेष्यामोरुधिरेणसमुक्षिताः ।विदार्यस्वतनुंबाणैरामनामाङ्कितैश्शितैः ।।।।

మేము యుద్ధభూమి నుండి ఇక్కడికి తిరిగి వస్తాము— రక్తంతో తడిసి, రామనామాంకితమైన పదునైన బాణాలతో మా దేహం చీలిపోయినవారమై।

Verse 26

भक्षितोराघवोऽस्माभिर्लक्ष्मणश्चेतिवादिनः ।तवपादौग्रहीष्यामस्त्वंनःकामंप्रपूरय ।।।।

“రాఘవుడిని, లక్ష్మణుడిని మేము భక్షించాము” అని చెప్పుతూ నీ పాదాలను పట్టుకుంటాము; నీవు మా కోరికను నెరవేర్చుము.

Verse 27

ततोऽवघोषयपुरेगजस्कन्धेनपार्थिव ।हतोरामस्सहभ्रात्राससैन्यइतिसर्वतः ।।।।

తదనంతరం, ఓ పార్థివా! గజస్కంధారూఢ దూతలచే నగరమంతటా ఈ ప్రకటన చేయించు— “రాముడు తన భ్రాతతో కూడి, సైన్యంతో సహా హతుడయ్యాడు” అని.

Verse 28

प्रीतोनामततोभूत्वाभृत्यानांत्वमरिन्दम ।भोगांश्चपरिवारांश्चकामांश्चवसुदापय ।।।।

ఓ అరిం దమా! అప్పుడు సంతోషించి సేవకులకు, పరివారజనులకు భోగసామగ్రి, బహుమానాలు ఇచ్చి, వారి కోరిక మేరకు ధనాన్ని ప్రసాదించు.

Verse 29

ततोमाल्यानिवासांसिवीराणामनुलेपनम् ।पेयं च बहुयोधेभ्यस्स्वयं च मुदितःपिब ।।।।

ఆపై వీరులకు మాలలు, వస్త్రాలు, అనులేపనాలు పంచు; యోధులకు విరివిగా పానీయము ఇవ్వు, నీవు కూడా హర్షంతో పానము చేయు.

Verse 30

ततोऽस्मिन् बहुलीभूतेकौलीनेसर्वतोगते ।भक्षितस्ससुहृद्रामोराक्षसैरितिविश्रुते ।।।।प्रविश्याश्वास्यचापित्वंसीतांरहसिसान्त्वय ।धनधान्यैश्चकामैश्चरत्नैश्चानांप्रलोभय ।।।।

ఆపై “సుహృదులతో కూడిన రాముడు రాక్షసులచే భక్షింపబడ్డాడు” అనే వార్త కులీనులలోను, దేశమంతటా వ్యాపించినప్పుడు, నీవు లోపలికి వెళ్లి రహస్యంగా సీతను ఆశ్వాసింపజేసి సాంత్వన పరచు; ధనధాన్యాలు, భోగాలు, రత్నాలతో ఆమెను ప్రలోభపెట్టు.

Verse 31

ततोऽस्मिन् बहुलीभूतेकौलीनेसर्वतोगते ।भक्षितस्ससुहृद्रामोराक्षसैरितिविश्रुते ।।6.64.30।।प्रविश्याश्वास्यचापित्वंसीतांरहसिसान्त्वय ।धनधान्यैश्चकामैश्चरत्नैश्चानांप्रलोभय ।।6.64.31।।

నీవు లోపలికి ప్రవేశించి ఏకాంతంలో సీతను ఆశ్వాసింపజేసి, సాంత్వన చెప్పి ధైర్యం కలిగించు; తరువాత ధన-ధాన్యాలు, భోగసుఖాలు, రత్నాలతో ఆమెను ప్రలోభపెట్టి వశపరచుకో।

Verse 32

अनयोपधयाराजन् भयशोकानुबन्धया ।अकामात्वद्वशंसीतानष्टनाथाभविष्यति ।।।।

ఓ రాజా! భయము, శోకము అనుసంధానమైన ఈ ఉపాయంతో సీత—ఇష్టంలేకపోయినా—తన స్వామి నశించాడని భావించి నీ వశమవుతుంది।

Verse 33

ञ्जनीयम्हिभर्तारंविनष्टमवगम्यसा ।नैराश्यात् स्त्रीलघुत्वाच्चत्वद्वशंप्रतिपत्स्यते ।।।।

రమణీయుడైన తన భర్త నశించాడని గ్రహించిన ఆమె నిరాశచేత, అలాగే స్త్రీలలో చెప్పబడే చంచలత్వం వల్ల, నీ వశమవుతుంది।

Verse 34

सापुरासुखसम्वृद्धासुखार्हादुःखकर्शिता ।त्वय्यधीनंसुखंज्ञात्वासर्वथोगमिष्यति ।।।।

మునుపు సుఖంలో పెరిగి సుఖానికి అర్హురాలైన ఆమె ఇప్పుడు దుఃఖంతో క్షీణించింది; తన సుఖం నీ మీదే ఆధారమని తెలుసుకొని ఆమె అన్ని విధాలా నీ వైపు వస్తుంది।

Verse 35

एतत्सुनीतंममदर्शनेनरामंहिदृष्टवैभवेदनर्धः ।इहैवतेसेत्स्यतिमोत्सुकोभूर्महानयुद्धेनसुखस्यलाभः ।।।।

నా దృష్టిలో ఇదే అత్యుత్తమ నీతి—రాముని చూచిన వెంటనే అనర్థం కలగవచ్చు; కాబట్టి యుద్ధానికి ఆతురపడకు। ఇక్కడే, యుద్ధం లేకుండానే, నీకు మహత్తరమైన క్షేమ-సుఖలాభం సిద్ధిస్తుంది।

Verse 36

अदृष्टसैन्योह्यनवाप्तसंशयोरिपूनयुद्धेनजयन् जनाधिप ।यशश्चपुण्यं च महन्महीपतेश्रशियं च कीर्तिं च चिरं ।।।।

ఓ జనాధిపా! సైన్యానికి హాని కలగక, సందేహభయం లేక, యుద్ధం చేయకుండానే శత్రువులను జయించే రాజు—ఆ మహాబలవంతుడైన భూపతి మహత్తర యశస్సు, పుణ్యఫలము పొందుతూ చిరస్థాయిగా శ్రీమత్త్వమును, కీర్తిని పొందుతాడు।