Sarga 57
प्रहस्तनिर्याणम् — Prahasta’s Departure and the Muster of the Rakshasa Host
युद्धकाण्ड
అకంపనుని వధతో కలిగిన విస్మయం తగ్గిన తరువాత రావణుడు కోపంతో మండుతూ, ముఖం పాండురంగా మారి, మంత్రులతో సంప్రదించి లంక రక్షణస్థానాలను పరిశీలిస్తాడు. నగరం అకస్మాత్తుగా పీడితమైందని చూసి యుద్ధనిపుణుడు ప్రహస్తుని పిలిచి—ఈ సంకటానికి పరిష్కారం నిర్ణాయక యుద్ధనాయకత్వమే; భారాన్ని మోయగలవారు తానే, కుంభకర్ణుడు, ఇంద్రజిత్తు, నికుంభుడు ఉన్నా, తక్షణమే సేనను సమీకరించమని ప్రహస్తునికే ఆజ్ఞాపిస్తాడు. ప్రహస్తుడు పూర్వపు ఆలోచనలను గుర్తుచేస్తూ హితవచనంగా—సీతను తిరిగి ఇవ్వడమే శ్రేయస్కరం, లేకపోతే యుద్ధం అనివార్యం—అని చెప్పినా, స్వామిభక్తిని ప్రకటించి, పొందిన గౌరవ-బహుమానాలను స్మరించి, రణంలో ప్రాణాలర్పణకైనా సిద్ధమవుతాడు. అతడు సేనాధిపతులకు మహా రాక్షససేనను సమీకరించమని ఆదేశిస్తాడు. వెంటనే లంక భార్యాయుధాలతో సన్నద్ధమైన, గజసమ వీరులతో నిండిపోతుంది; అగ్నిహోత్రాలు, బ్రాహ్మణసత్కారం, అభిషిక్త మాల్యాదులతో మంగళకర్మలు జరుగుతాయి. సర్పధ్వజంతో, స్వర్ణజాలవిభూషితంగా, గర్జనసమ ధ్వనితో ఉన్న రథాన్ని అధిరోహించి ప్రహస్తుడు సహాయకులతో బయలుదేరుతాడు; భేరీ-శంఖనాదాలు, భయంకర కేకలు దిక్కులను నింపుతాయి. అనంతరం ఘోర అపశకునాలు కనబడతాయి—ఎడమవైపు తిరుగుతూ ఎగిరే మాంసాహారి పక్షులు, ఉల్కాపాతాలు, ఉగ్ర గాలులు, నక్కల అరుపులు, రక్తవర్షం, ధ్వజంపై గృధ్రం కూర్చోవడం, సారథి కొరడా జారిపోవడం—బాహ్య వైభవం మధ్యనే వినాశ సూచనలు. వానరసేన చెట్లు, రాళ్లు పట్టుకొని సిద్ధమవుతుంది; ఇరుపక్షాల సవాళ్ల గర్జనలు పెరుగుతాయి. ప్రహస్తుడు జ్వాలలోకి దూకే పురుగులా విజయలోభంతో వానరబలంలోకి ప్రవేశిస్తాడు—అహంకారం, అపశకునసహిత దురాక్రమణ, యుద్ధపు విషాదగతి అనే బోధను వెల్లడిస్తూ।
Shlokas
Verse 1
अकम्पनवधंश्रुत्वाक्रुद्धोवैराक्षसेश्वरः ।किञ्चिददीनमुखश्चापिसचिवांस्तानुदैक्षत ।।।।
అకంపనుని వధ విని రాక్షసేశ్వరుడు క్రోధించెను; అయినను ముఖంలో కొంత మ్లానతతో తన మంత్రులవైపు దృష్టి సారించెను।
Verse 2
सतुध्यात्वामुहूर्तंतुमन्त्रिभिस्संविचार्यच ।ततस्तुरावणःपूर्वदिवसेराक्षसाधिपः ।।।।पुरींपरिययौलङ्कांसर्वगुल्मानवेक्षितुम् ।
రాక్షసాధిపతి రావణుడు కొంతసేపు ఆలోచించి, మంత్రులతో సంప్రదించి, పూర్వాహ్నంలో లంకానగరాన్ని చుట్టివచ్చి సమస్త సైన్యస్థావరాలను పరిశీలించెను॥
Verse 3
तांराक्षसगणैर्गुप्तांगुल्मैर्बहुभिरावृताम् ।।।।ददर्शनगरींलङ्कांपताकाध्वजमालिनीम् ।
అతడు ఆ మహా లంకానగరాన్ని దర్శించాడు—రాక్షసగణములచే సుదృఢంగా రక్షింపబడినది, అనేక గుల్మములతో చుట్టుముట్టబడినది, పతాకా-ధ్వజపంక్తులతో అలంకృతమైనది।
Verse 4
रुद्धांतुनगरींदृष्टवारावणोराक्षसेश्वरः ।।।।उवाचात्महितंकालेप्रहस्तंयुद्धकोविदम् ।
నగరం ముట్టడిలో ఉందని చూసిన రాక్షసేశ్వరుడు రావణుడు, ఆ కీలక సమయంలో తన హితార్థంగా యుద్ధనిపుణుడైన ప్రహస్తునితో పలికెను।
Verse 5
पुरस्योपनिविष्टस्यसहसापीडितस्यवा ।।।।नान्यंयुद्धात्प्रपश्यामिमोक्षंयुद्धविशारद ।
ఈ నగరం ముట్టడిలో పడి అకస్మాత్తుగా తీవ్రంగా నలిగిపోయినప్పుడు, ఓ యుద్ధవిశారదా, యుద్ధం తప్ప మరే విమోచన మార్గం నాకు కనిపించదు।
Verse 6
अहंवाकुम्भकर्णोवात्वंवासेनापतिर्मम ।।।।इन्द्रजिद्वानिकुम्भोवावहेयुर्भारमीदृशम् ।
ఇలాంటి భారాన్ని మోయగలవారు—నేనైనా, కుంభకర్ణుడైనా, నీవైనా నా సేనాపతివిగా, లేదా ఇంద్రజిత్ గానీ నికుంభుడు గానీ—మాలో ఎవరో ఒకరు।
Verse 7
सत्वंबलमतश्शीघ्रमादायपरिगृह्यच ।।।।विजयायाभिनिर्याहियत्रसर्वेवनौकसः ।
కాబట్టి నీవు వెంటనే సేనాబలాన్ని తీసుకొని అధికారం స్వీకరించి, అన్ని వనౌకస వానరులు కూడిన చోటికి విజయార్థం బయలుదేరు।
Verse 8
निर्याणायादेवतेनूनंचपलाहरिवाहिनी ।।।।नर्दतांराक्षसेन्द्राणांश्रुत्वानादंद्रविष्यति ।
నీవు బయలుదేరగానే, ఆ చపలమైన వానరసేన రాక్షసేంద్రుల గర్జనధ్వని విని నిశ్చయంగా పారిపోతుంది।
Verse 9
चपलाह्यविनीताश्चचलचित्ताश्चवानराः ।।।।नसहिष्यन्तितेनादंसिंहनादमिवद्विपाः ।
వానరులు చపలులు, అవినీతులు, మనస్సు స్థిరం కానివారు; వారు నీ గర్జనను తట్టుకోలేరు—ఏనుగులు సింహనాదాన్ని తట్టుకోలేనట్లే।
Verse 10
विद्रुतेचबलेतस्मिन् रामःसौमित्रिणासह ।।।।अवशस्तेनिरालम्बःप्रहस्तवशमेष्यति ।
“ఆ బలము పారిపోతే, సౌమిత్రి లక్ష్మణునితో కూడిన రాముడు అసహాయుడై, ఆధారంలేక, హే ప్రహస్తా, నీ వశమునకు వచ్చును.”
Verse 11
आपत्संशयिताश्रेयोनात्रनिस्संशयीकृता ।।।।प्रतिलोमानुलोमंवायद्वानोमन्यसेहितम् ।
ఆపదాకాలంలో ‘శ్రేయస్సు’ కూడా సందేహాస్పదమవుతుంది; ఇక్కడ ఏదీ నిస్సందేహంగా స్థిరం కాదు. కాబట్టి ప్రతికూలమో అనుకూలమో—నీకు హితంగా అనిపించేది ఏదో విచారించి నిర్ణయించు॥
Verse 12
रावणेनैवमुक्तस्तुप्रहस्तोवाहिनीपतिः ।।।।राक्षसेन्द्रमुवाचेदमसुरेन्द्रमिवोशना ।
రావణుడు ఇలా పలికినప్పుడు, సేనాధిపతి ప్రహస్తుడు రాక్షసేంద్రునితో ఈ మాటలు పలికాడు; ఉశనా ఒకప్పుడు అసురేంద్రునితో పలికినట్లుగా॥
Verse 13
राजन्मन्त्रितपूर्वंनःकुशलैस्सहमन्त्रिभिः ।।।।विवादश्चापिनोवृत्तस्समवेक्ष्यपरस्परम् ।
రాజా, మేము ముందే నిపుణులైన మంత్రులతో కలిసి ఈ విషయాన్ని ఆలోచించాము; పరస్పరం పరిశీలించగా మా మధ్య విభేదమూ ఏర్పడింది॥
Verse 14
प्रदानेनतुसीतायाःश्रेयोव्यवसितंमया ।।।।अप्रदानेपुनर्युद्धंदृष्टमेत्तथैवनः ।
సీతను అప్పగించడమే శ్రేయస్సు అని నేను నిర్ణయించాను; ఆమెను ఇవ్వకపోతే, మళ్లీ యుద్ధమే—మాకు అలాగే కనిపిస్తోంది—తప్పనిసరిగా జరుగుతుంది॥
Verse 15
सोऽहंदानैश्चमानैश्चसततंपूजितस्त्वया ।।।।सान्त्वैश्चविविधैःकालेकिंनकुर्यांहितंतव ।
దానాలతో, గౌరవంతో, కాలానుగుణంగా అనేక విధాల సాంత్వన వచనాలతో నీవు నన్ను ఎల్లప్పుడూ సత్కరించావు; కాబట్టి సమయం వచ్చినప్పుడు నీ హితం నేను ఎందుకు చేయకూడదు?॥
Verse 16
नहिमेजीवितंरक्ष्यंपुत्रदारधनानिच ।।।।त्वंपश्यमांजुहूषन्तंत्वदर्थेजीवितंयुधि ।
నాకు జీవితం రక్షించుకోవలసినది కాదు; కుమారులు, భార్య, ధనమూ కాదు. నీవు చూడు—నీ కోసమే యుద్ధంలో నా ప్రాణాన్ని ఆహుతి చేయుటకు సిద్ధుడనై ఉన్నాను॥
Verse 17
एवमुक्त्वातुभर्तारंरावणंवाहिनीपतिः ।।।।उवाचेदंबलाध्यक्षान्प्रहस्तःपुरतःस्थितान् ।
ఇలా తన స్వామి రావణునితో చెప్పి, సేనాధిపతి ప్రహస్తుడు ముందర నిలిచిన బలాధ్యక్షులను ఉద్దేశించి ఈ మాటలు పలికెను॥
Verse 18
मेशीघ्रंराक्षसानांमहाद्बलम् ।।।।मद्भाणाब्दावेगेनहतानांशनिचरणाजिरे ।अद्यहृष्यन्तुमांसादाःपक्षिणःकाननौकसां ।।।।
నాతో కలిసి రాక్షసుల మహాబలాన్ని త్వరగా సమీకరించి యుద్ధభూమికి తీసుకురండి. నేడు నా బాణాల సముద్రవేగంతో హతులైన వారిపై అరణ్యవాసి మాంసాహారి పక్షులు హర్షించుగాక॥
Verse 19
मेशीघ्रंराक्षसानांमहाद्बलम् ।।6.57.18।।मद्भाणाब्दावेगेनहतानांशनिचरणाजिरे ।अद्यहृष्यन्तुमांसादाःपक्षिणःकाननौकसां ।।6.57.19।।
నాతో కలిసి రాక్షసుల మహాబలాన్ని త్వరగా సమీకరించి యుద్ధభూమికి తీసుకురండి. నేడు నా బాణాల సముద్రవేగంతో హతులైన వారిపై అరణ్యవాసి మాంసాహారి పక్షులు హర్షించుగాక॥
Verse 20
इत्युक्तास्तेप्रहस्तेनबलाध्यक्षा: कृतत्वरा: ।बलमुद्योजयामासुस्तस्मिन्राक्षसमन्दिरे ।।।।
ప్రహస్తుడు ఇలా చెప్పగానే ఆ బలాధ్యక్షులు తక్షణమే తొందరపడి, ఆ రాక్షసదుర్గంలో సేనను సమాయత్తం చేయసాగిరి॥
Verse 21
साबभूवमुहूर्तेननिग्मर्नानाविधायुधैः ।लङ्काराक्षसवीरैस्तैर्गजैरिवसमाकुला ।।।।
క్షణమాత్రంలోనే నానావిధ ఆయుధాలు ధరించిన ఆ రాక్షసవీరులతో లంక గజసమూహాలతో నిండిన స్థలంలా గుంపులుగా కిక్కిరిసి సమాకులమైంది।
Verse 22
हुताशनंतर्पयतांब्राह्मणांश्चनमस्यताम् ।आज्यगन्धप्रतिवहःसुरभिर्मारुतोववौ ।।।।
వారు హుతాశనుని హవులతో తర్పింపజేస్తూ బ్రాహ్మణులకు నమస్కరిస్తుండగా, నెయ్యి సువాసనను మోసుకొచ్చే సుగంధమయమైన గాలి వీచింది।
Verse 23
स्रजश्चविविधाकाराजगृहुस्त्वभिमन्त्रिताः ।सङ्ग्रामसज्जाःसम्हृष्टाधरायन्राक्षसास्तदा ।।।।
అప్పుడు హర్షంతో యుద్ధసన్నద్ధులైన రాక్షసులు మంత్రసంస్కృతమైన నానారూపాల పుష్పమాలలను తీసుకొని ధరించారు।
Verse 24
सधनुष्काःकवचिनोवेगादाप्लुत्यराक्षसाः ।रावणंप्रेक्ष्यराजानंप्रहस्तंपर्यवारयन् ।।।।
ధనుస్సులతో, కవచాలతో ఉన్న రాక్షసులు వేగంగా ముందుకు దూసుకెళ్లి, రాజైన రావణుని దర్శించి, వెంటనే ప్రహస్తుని చుట్టూ చేరి నిలిచారు।
Verse 25
अथामन्त्ऱ्यतुराजानंभेरीमाहत्यभैरवाम् ।आरुरोहरथंयुक्तःप्रहस्तस्सज्जकल्पितम् ।।।।हयैर्महाजवैर्युक्तंसम्यक्सूतसुसंयतम् ।महाजलदनिर्घोषंसाक्षाच्चन्द्रार्कभास्वरम् ।।।।उरगध्वजदुर्धर्षंसुवरूथंस्ववस्करम् ।सुवर्णजालसंयुक्तंप्रहसन्तमिवश्रिया ।।।।
అనంతరం ప్రహస్తుడు రాజును అనుమతి కోరుకొని, భయంకరమైన భేరీనాదం మోగించించి, యుద్ధసన్నద్ధంగా సిద్ధం చేసిన రథాన్ని అధిరోహించాడు—అది మహావేగశాలీ అశ్వాలతో యుక్తమై, నిపుణ సారథి చేత సక్రమంగా నియంత్రితమై, మహామేఘగర్జనవలె నినదిస్తూ, చంద్రసూర్యులవలె ప్రకాశిస్తూ, ధ్వజంపై ఉరగచిహ్నం ధరించి, దుర్ధర్షమై, రథవరూథములు రక్షకులతో సురక్షితమై, స్వర్ణజాలంతో అలంకృతమై, శ్రీశోభతో నవ్వుతున్నట్లుగా కనిపించింది।
Verse 26
अथामन्त्ऱ्यतुराजानंभेरीमाहत्यभैरवाम् ।आरुरोहरथंयुक्तःप्रहस्तस्सज्जकल्पितम् ।।6.57.25।।हयैर्महाजवैर्युक्तंसम्यक्सूतसुसंयतम् ।महाजलदनिर्घोषंसाक्षाच्चन्द्रार्कभास्वरम् ।।6.57.26।।उरगध्वजदुर्धर्षंसुवरूथंस्ववस्करम् ।सुवर्णजालसंयुक्तंप्रहसन्तमिवश्रिया ।।6.57.27।।
ప్రహస్తుడు మహావేగశాలీ అశ్వాలతో యుక్తమై, నిపుణ సారథిచే సమ్యక్గా నియంత్రితమై, మహామేఘగర్జనవలె నినదించుచు, సాక్షాత్తు చంద్రసూర్యులవలె ప్రకాశించే రథాన్ని అధిరోహించాడు।
Verse 27
अथामन्त्ऱ्यतुराजानंभेरीमाहत्यभैरवाम् ।आरुरोहरथंयुक्तःप्रहस्तस्सज्जकल्पितम् ।।6.57.25।।हयैर्महाजवैर्युक्तंसम्यक्सूतसुसंयतम् ।महाजलदनिर्घोषंसाक्षाच्चन्द्रार्कभास्वरम् ।।6.57.26।।उरगध्वजदुर्धर्षंसुवरूथंस्ववस्करम् ।सुवर्णजालसंयुक्तंप्रहसन्तमिवश्रिया ।।6.57.27।।
ఆ రథం ధ్వజంపై ఉరగచిహ్నమును ధరించి, దుర్ధర్షమై, రక్షావరణములు మరియు ఢీకొనుట నివారకములతో సురక్షితమై, స్వర్ణజాలముతో ఆవరింపబడి—తన శ్రియచే నవ్వుచున్నట్లుగా కనిపించెను।
Verse 28
ततस्तंरथमास्थायरावणार्पितशासनः ।लङ्कायानिर्ययौतूर्णंबलेनमहतावृतः ।।।।
తదుపరి అతడు ఆ రథాన్ని అధిరోహించి, రావణుడు అప్పగించిన ఆజ్ఞను అనుసరించి, మహాబలముచే ఆవరింపబడి, త్వరగా లంక నుండి బయలుదేరెను।
Verse 29
ततोदुन्धुभिनिर्घोषःपर्जन्यनिनदोपमः ।वादित्राणांचनिनदःपूरयन्निवमेदिनीम् ।।।।शुश्रुवेशङ्खशब्दश्चप्रयातेवाहिनीपतौ ।
వాహినీపతి ప్రయాణమయ్యే వేళ, దుందుభుల ఘోష పర్జన్యగర్జనవలె ఉద్భవించెను; వాద్యముల నినాదము భూమండలమంతటిని నింపినట్లుగా అనిపించెను. అప్పుడు శంఖధ్వనియు వినబడెను।
Verse 30
निनदन्तस्स्वरान्घोरान्राक्षसाजग्मुरग्रतः ।।।।भीमरूपामहाकायाःप्रहस्तस्यपुरस्सराः ।
భయంకర స్వరాలతో గర్జిస్తూ, భీమరూపులు మహాకాయులు అయిన రాక్షసులు—ప్రహస్తుని అగ్రదళముగా—ముందుగా సాగిరి।
Verse 31
नरान्तकःकुम्भहनुर्महानादस्समुन्नतः ।।।।प्रहस्तसचिवाह्येतेनिर्ययुःपरिवार्यतम् ।
నరాంతకుడు, కుంభహనువు, మహానాదుడు, సమున్నతుడు—ఇవరు ప్రహస్తుని సహాయకులు; అతనిని చుట్టుముట్టి అతనితో కలిసి బయలుదేరిరి।
Verse 32
व्यूढेनेवसुघोरेणपूर्वद्वारात्सनिर्ययौ ।।।।गजयूथनिकाशेनबलेनमहतावृतः ।
అతడు తూర్పు ద్వారమునుండి బయలుదేరెను—అత్యంత ఘోరమైన యుద్ధవ్యూహముతో సన్నద్ధమైన, గజయూథమువలె కనిపించే మహాబలముచే ఆవరింపబడినవాడై।
Verse 33
सागरप्रतिमौघेनवृतस्तेनबलेनसः ।।।।प्रहस्तोनिर्ययौक्रुद्धःकालान्तकयमोपमः ।
సముద్రతరంగములవలె ఉప్పొంగే ఆ మహాబలముచే చుట్టుముట్టబడి, ప్రహస్తుడు క్రోధముతో బయలుదేరెను—కాల, అంతక, యములవలె సంహారరూపుడై।
Verse 34
तस्यनिर्याणघोषेणराक्षसानांचनर्दताम् ।।।।लङ्कायांसर्वभूतानिविनेदुर्विकृतैस्स्वरैः ।
అతని ప్రయాణ ఘోషతోను, రాక్షసుల గర్జనతోను లంకలోని సమస్త జీవులు వికృతమైన, అసహజ స్వరాలతో కేకలు వేశారు।
Verse 35
व्यभ्रमाकाशमाविश्यमांसशोणितभोजनाः ।।।।मण्डलान्यपसव्यानिखगाश्चक्रूरथंप्रति ।
మాంసరక్తభోజులైన పక్షులు ఆకాశంలోకి ఎగిరి, రథాన్ని చుట్టూ అపసవ్యంగా (ఎడమవైపు) వలయాలు వేయసాగాయి—అది ఘోర అపశకున సూచకం।
Verse 36
सम्नत्यःपावकज्वालाःशिवाघोराववाशिरे ।।।।अन्तरिक्षात्पपातोल्कावायुश्चपरुषंवनौ ।
ఘోరమైన శివాలు అగ్నిజ్వాలలను వాంతి చేస్తున్నట్లుగా అరవసాగాయి; అంతరిక్షం నుండి ఉల్క పడింది, మరియు కఠినమైన రూక్ష గాలి వీచింది।
Verse 37
अन्योन्यमभिसंरब्धाग्रहाश्चनचकाशिरे ।।।।मेघाश्चखरनिर्घोषारथस्योपरिरक्षसः ।ववृषंरुधिरंचास्यसिषिचुश्चपुरस्सरान् ।।।।
గ్రహాలు పరస్పరం ఢీకొని కోపించినట్లుగా ఇక ప్రకాశించలేదు; కఠిన గర్జనతో మేఘాలు ఆ రాక్షసుని రథంపై రక్తవర్షం కురిపించి, ముందుగా సాగువారిని తడిపివేశాయి।
Verse 38
अन्योन्यमभिसंरब्धाग्रहाश्चनचकाशिरे ।।6.57.37।।मेघाश्चखरनिर्घोषारथस्योपरिरक्षसः ।ववृषंरुधिरंचास्यसिषिचुश्चपुरस्सरान् ।।6.57.38।।
గ్రహాలు పరస్పరం ఢీకొన్నట్లుగా కనిపించి తమ కాంతిని కోల్పోయాయి. కఠిన గర్జనతో మేఘాలు ఆ రాక్షసుని రథంపై రక్తవర్షం కురిపించి, ముందువరుస వారినీ తడిపివేశాయి—ఇది పునఃపునః ప్రత్యక్షమైన ఘోర అపశకునం.
Verse 39
केतुर्मूर्धनिगृध्रोऽस्यनिलीनोदक्षिणामुखः ।तुदन्नुभयतःपार्श्वंसमग्रामहरत्प्रभाम् ।।।।
అతని ధ్వజశిఖరంపై దక్షిణాభిముఖంగా ఒక గద్ద వాలింది. అది ఇరువైపులా ముక్కుతో తుడుచుతూ, అతని సమస్త కాంతిని హరించుతున్నట్లుగా కనిపించింది—పరాజయానికి స్పష్టమైన అపశకునం.
Verse 40
सारथेर्भहुशश्चास्यसङ्ग्राममवगाहतः ।प्रतोदोन्यपतद्धस्तात्सूतस्यहयसादिनः ।।।।
అతడు యుద్ధంలోకి ప్రవేశిస్తున్నప్పుడు, గుర్రాలను అదుపు చేయడంలో నిపుణుడైన ఆ సూత-సారథి చేతి నుంచి కొరడా మళ్లీ మళ్లీ జారిపడింది—అధికార నియంత్రణ క్షీణిస్తున్నదని సూచించే మరో అపశకునం.
Verse 41
निर्याणश्रीश्चयाऽस्यासीद्भास्वरावसुदुर्लभाः ।साननाशमुहूर्तेनसमेचस्खलिताहयाः ।।।।
ప్రయాణ సమయంలో అతనితో ఉన్న ప్రకాశవంతమైన, దుర్లభమైన యుద్ధశ్రీ క్షణంలోనే అంతరించింది. సమతల నేలపైనా గుర్రాలు తడబడాయి—లక్ష్మీదేవి వెనుదిరిగినట్లుగా.
Verse 42
प्रहस्तंत्वभिनिर्यान्तंप्रख्यातबलपौरुषम् ।युधिनानाप्रहरणाकपिसेनाऽभ्यवर्तत ।।।।
కానీ బలపౌరుషాలలో ప్రసిద్ధుడైన ప్రహస్తుడు బయలుదేరి ముందుకు రాగానే, నానావిధ ఆయుధాలతో సన్నద్ధమైన వానరసేన యుద్ధంలో అతనిని ఎదుర్కొనేందుకు ముందుకు కదిలింది.
Verse 43
अथघोषस्सुतुमुलोहरीणांसमजायत ।वृक्षानारुजतांचैवगुर्वीरागृह्णतांशिलाः ।।।।
అప్పుడు వానరులలో అత్యంత ఘోరమైన కోలాహలం పుట్టింది. వారు చెట్లను పెకలించి, బరువైన శిలాఖండాలను పట్టుకొని యుద్ధంలో విసరడానికి సిద్ధమయ్యారు.
Verse 44
नदतांराक्षसानांचवानराणांचगर्जताम् ।उभेप्रमुदितेसैन्येरक्षोगणवनौकसाम् ।।।।वेगितानांसमर्थानामन्योन्यवधकाङ् क्षिणाम् ।परस्परंचाह्वयतांनिनाद्शूयतेमहान् ।।।।
రాక్షసులు హుంకరించగా, వానరులు గర్జించగా—రాక్షసగణమూ వనవాసి వానరసేనమూ రెండూ ఆనందంతో, వేగంగా, సామర్థ్యంతో, పరస్పర వధాన్ని కోరుతూ ఒకరినొకరు సవాలు చేయగా, మహా గంభీరమైన నినాదం వినిపించింది.
Verse 45
नदतांराक्षसानांचवानराणांचगर्जताम् ।उभेप्रमुदितेसैन्येरक्षोगणवनौकसाम् ।।6.57.44।।वेगितानांसमर्थानामन्योन्यवधकाङ् क्षिणाम् ।परस्परंचाह्वयतांनिनाद्शूयतेमहान् ।।6.57.45।।
వేగవంతులూ సామర్థ్యవంతులూ, పరస్పర వధాన్ని కోరిన యోధులు ఒకరినొకరు మళ్లీ మళ్లీ సవాలు చేయగా, మహా నినాదం ప్రతిధ్వనించింది.
Verse 46
ततःप्रहस्तःकपिराजवाहिनीमभिप्रतस्थेविजयायदुर्मतिः ।विवृद्धवेगंश्चविवेशतांचमूंयथामुमूर्षुश्शलभोविभावसुम् ।।।।
అప్పుడు దుర్బుద్ధి ప్రహస్తుడు విజయాన్ని కోరుతూ కపిరాజుని సేనపైకి దూసుకెళ్లాడు. వేగం పెరిగి, మరణాన్ని కోరే చిమ్మట అగ్నిలోకి దూకినట్లుగా, ఆ సేనలోకి చొచ్చుకుపోయాడు.
Frequently Asked Questions
The sarga stages a governance dilemma: Prahasta states that returning Sītā is the beneficial option, while refusal makes war inevitable; yet he still accepts command out of loyalty, illustrating tension between prudent counsel and compelled martial duty.
Counsel ignored and omens dismissed intensify self-destructive momentum: outward splendor and confidence cannot neutralize adharma-driven resolve, and aggressive certainty may resemble a “moth to flame” when moral and cosmic indicators warn of ruin.
Laṅkā’s fortified posts and the eastern gate are emphasized, alongside wartime ritual culture—fire offerings, honoring brāhmaṇas, consecration of garlands and equipment—framing military mobilization as both civic and sacral activity.