Sarga 53

Verse 1

धूम्राक्षंनिहतंश्रुत्वारावणोराक्षसेश्वरः ।क्रोधेनमहताऽविष्टोनिश्श्वसन्नुरगोयथा ।।।।दीर्घमुष्णंविनिश्श्वस्यक्रोधेनकलुषीकृतः ।अब्रवीद्राक्षसंक्रूरंवज्रदंष्ट्रंमहाबलम् ।।।।

ధూమ్రాక్షుడు హతుడయ్యాడని విని రాక్షసేశ్వరుడు రావణుడు మహాక్రోధంతో ఆవిష్టుడై, సర్పంలా ఫుసఫుసలాడాడు. దీర్ఘంగా, వేడిగా నిశ్వసించి—క్రోధంతో కలుషితమైన మనస్సుతో—అతడు మహాబలుడైన క్రూర రాక్షసుడు వజ్రదంష్ట్రను ఉద్దేశించి పలికాడు।

Verse 2

धूम्राक्षंनिहतंश्रुत्वारावणोराक्षसेश्वरः ।क्रोधेनमहताऽविष्टोनिश्श्वसन्नुरगोयथा ।।6.53.1।।दीर्घमुष्णंविनिश्श्वस्यक्रोधेनकलुषीकृतः ।अब्रवीद्राक्षसंक्रूरंवज्रदंष्ट्रंमहाबलम् ।।6.53.2।।

క్రోధంతో కలుషితుడై అతడు దీర్ఘంగా వేడిగా నిశ్వసించి, మహాబలుడైన క్రూర రాక్షసుడు వజ్రదంష్ట్రునితో పలికాడు।

Verse 3

गच्छत्वंवीर निर्याहिराक्षसैःपरिवारितः ।जहिदाशरथिंरामंसुग्रीवंवानरैःसह ।।।।

“వీరా, నీవు పో! రాక్షసులతో పరివృతుడై బయలుదేరు. దాశరథి రాముని, అలాగే వానరులతో కూడిన సుగ్రీవుని సంహరించు.”

Verse 4

तथेत्युक्त्वाद्रुततरंमायावीराक्षसेश्वरम् ।निर्जगामबलैस्सार्दंबहुभिःपरिवारितः ।।।।नागैरश्वैःखरैरुष्ट्रैःसंयुक्तस्सुसमाहितः ।पताकाध्वजचित्रैश्चरथैश्चसमलङ्कृतः ।।।।

“అలాగే” అని చెప్పి ఆ మాయావి రాక్షసాధిపతి అత్యంత వేగంగా సేనలతో కలిసి బయలుదేరాడు; అనేక పరివారులతో చుట్టుముట్టబడి ముందుకు సాగాడు।

Verse 5

तथेत्युक्त्वाद्रुततरंमायावीराक्षसेश्वरम् ।निर्जगामबलैस्सार्दंबहुभिःपरिवारितः ।।6.53.4।।नागैरश्वैःखरैरुष्ट्रैःसंयुक्तस्सुसमाहितः ।पताकाध्वजचित्रैश्चरथैश्चसमलङ्कृतः ।।6.53.5।।

అతడు సుసంఘటితమైన క్రమంలో ముందుకు సాగాడు—ఏనుగులు, గుర్రాలు, గాడిదలు, ఒంటెలతో కూడి; రంగురంగుల పతాకాలు, ధ్వజాలతో అలంకరించిన రథాలతో శోభిల్లుతూ।

Verse 6

ततोविचित्रकेयूरमुकुटैश्चविभूषितः ।तनुत्राणिचसमावृत्यसधनुर्निर्ययौद्रुतम् ।।।।

అప్పుడు అతడు విచిత్ర కేయూరములు, మకుటముతో విభూషితుడై, కవచము ధరించి, చేతిలో ధనుస్సు పట్టుకొని వేగంగా బయలుదేరెను।

Verse 7

पताकालङ्कृतंदीप्तंतप्तकाञ्चनभूषितम् ।रथंप्रदक्षिणंकृत्वासमारोहच्चमूपतिः ।।।।

పతాకాలతో అలంకరించబడిన, దీప్తిమంతమైన, తప్తకాంచనాభరణాలతో సుసజ్జితమైన రథాన్ని ప్రదక్షిణ చేసి సేనాధిపతి దానిపై आरोహించాడు।

Verse 8

यष्टिभिस्तोमरैचशित्रैश्शूलैश्चमुसलैरपि ।भिण्डिपालैश्चपाशैश्चशक्तिभिःपट्टसैरपि ।।।।खडगैश्चक्रैर्गदाभिश्चनिशितैश्चपरश्वधैः ।पदातयश्चनिर्यान्तिविविधाःशस्त्रपाणयः ।।।।

యష్టులు, తోమరాలు, శూలాలు, ముసలాలు, భిండిపాలాలు, పాశాలు, శక్తులు, పట్టసాలు వంటి నానావిధ ఆయుధాలు చేతబట్టి పాదసైనికులు వరుసగా బయలుదేరారు।

Verse 9

यष्टिभिस्तोमरैचशित्रैश्शूलैश्चमुसलैरपि ।भिण्डिपालैश्चपाशैश्चशक्तिभिःपट्टसैरपि ।।6.53.8।।खडगैश्चक्रैर्गदाभिश्चनिशितैश्चपरश्वधैः ।पदातयश्चनिर्यान्तिविविधाःशस्त्रपाणयः ।।6.53.9।।

యష్టులు, తోమరాలు, శూలాలు, ముసలాలు, భిండిపాలాలు, పాశాలు, శక్తులు, పట్టసాలు వంటి నానావిధ ఆయుధాలు చేతబట్టి పాదసైనికులు వరుసగా బయలుదేరారు।

Verse 10

विचित्रवाससस्सर्वेदीप्ताराक्षसपुङ्गवाः ।गजामदोत्कटाश्शूराश्चलन्तइवपर्वताः ।।।।

విచిత్రమైన, వైభవవంతమైన వస్త్రాలు ధరించి, తేజస్సుతో ప్రకాశించే రాక్షసపుంగవులందరూ—మదంతో ఉగ్రంగా ఉన్న గజాలవలె—చలించే పర్వతాల్లా ముందుకు సాగారు।

Verse 11

तेयुद्धकुशलैरूढास्तोमराङ्कुशपाणिभिः ।अन्येलक्षणसंयुक्ताश्शूरारूढामहाबलाः ।।।।

వారిలో కొందరు యుద్ధనిపుణులైన యోధులతో కలిసి ఆరూఢులై, చేతుల్లో తోమరాలు మరియు అంకుశాలు ధరించారు. మరికొందరు శుభలక్షణాలతో కూడిన మహాబలవంతులైన వీరులతో ఆరూఢులై ముందుకు సాగారు।

Verse 12

तद्राक्षसबलंसर्वंविप्रस्थितमशोभत ।प्रावृटकालेयथामेघानर्दमानास्सविद्युतः ।।।।निस्सृतादक्षिणद्वारादङ्गदोयत्रयूथपः ।

అప్పుడు సమస్త రాక్షససేన యుద్ధసన్నద్ధమై బయలుదేరి, వర్షాకాలంలో మెరుపులతో గర్జించే మేఘాలవలె మహాశోభతో కనిపించింది। వారు దక్షిణద్వారం గుండా బయటికి పొంగివచ్చారు; అక్కడ వానరయూథపతి అంగదుడు నిలిచి ఉన్నాడు।

Verse 13

तेषांनिष्क्रममाणानामशुभंसमजायत ।।।।आकाशाद्विघनात्तीव्रादुल्काश्चाभ्यन्यपतंस्तदा ।वमन्त्यःपावकज्वालाशशिवाघोरंववाशिरे ।।।।

వారు బయటికి కదలగానే అపశకునాలు కలిగాయి—ఘనమైన, ఉగ్ర మేఘసమూహాలతో నిండిన ఆకాశం నుండి ఉల్కలు పడసాగాయి। అగ్నిజ్వాలలు వెలువడుతున్నట్లుగా కనిపించాయి; భయంకరమైన నక్కలు ఘోరంగా అరచాయి।

Verse 14

तेषांनिष्क्रममाणानामशुभंसमजायत ।।6.53.13।।आकाशाद्विघनात्तीव्रादुल्काश्चाभ्यन्यपतंस्तदा ।वमन्त्यःपावकज्वालाशशिवाघोरंववाशिरे ।।6.53.14।।

అప్పుడు భయంకరమైన మృగాలు రాక్షసుల వినాశాన్ని ప్రకటిస్తున్నట్లుగా వినిపించాయి। ముందుకు దూసుకొచ్చిన యోధులు అక్కడ దారుణంగా తడబడిపడ్డారు—ఇది ఘోర అపశకునం।

Verse 15

व्याहरन्तमृगाघोरारक्षसांनिधनंतदा ।समापतन्तोयोधास्तुप्रास्खलन् स्तत्रदारुणम् ।।।।

అప్పుడు భయంకరమైన మృగాలు రాక్షసుల వినాశాన్ని ప్రకటిస్తున్నట్లుగా వినిపించాయి। ముందుకు దూసుకొచ్చిన యోధులు అక్కడ దారుణంగా తడబడిపడ్డారు—ఇది ఘోర అపశకునం।

Verse 16

एतानौत्पातिकान् दृष्टवावज्रदंष्ट्रोमहाबलः ।धैर्यमालम्भ्यतेजस्वीनिर्जगामरणोत्सुकः ।।।।

ఆ అపశకున సూచక ఉత్పాతాలను చూచిన మహాబలుడు వజ్రదంష్ట్రుడు, తేజస్సుతో ధైర్యాన్ని ఆశ్రయించి, యుద్ధోత్సాహంతో బయలుదేరాడు।

Verse 17

तांस्तुनिष्क्रमतोदृष्टवावानराजितकाशिनः ।प्रणेदुस्सुमहानादान्पूरयांश्चदिशोदश ।।।।

వారు బయటికి వస్తున్నారని చూసిన విజయనిశ్చయంతో ఉన్న వానరులు మహా గర్జనలు చేశారు; అవి దశదిశలన్నింటినీ నింపాయి।

Verse 18

ततःप्रवृत्तंतुमुलंहरीणांराक्षसैस्सह ।घोराणांभीमरूपाणामन्योन्यवथकाङ् क्षिणाम् ।।।।

అప్పుడు వానరసేనకూ రాక్షసులకూ మధ్య, ఘోరులైన భీమరూపులైన వారు పరస్పర వధాన్ని కోరుతూ, ఘనమైన కలకలయుద్ధం ప్రారంభమైంది।

Verse 19

निष्पतन्तोमहोत्साहोभिन्नदेहशिरोधराः ।रुधिरोक्षितसर्वाङ्गान्यपतन्थरणीतले ।।।।

మహోత్సాహంతో దూకి ముందుకు వచ్చిన వారు భూమిపై కూలిపోయారు—దేహాలు చీలిపోయి, శిరస్సులు తెగి, సర్వాంగమూ రక్తంతో తడిసిపోయింది।

Verse 20

केचिदन्योन्यमासाद्यशूराःपरिघपाणयः ।चिक्षिपुर्विविधंशस्त्रंसमरेष्न्विवर्तिनः ।।।।

కొంతమంది శూరులు—పరిఘంలాంటి చేతులు కలిగి, సమరంలో ఎప్పుడూ వెనుదిరగని వారు—పరస్పరం సమీపించి నానావిధ శస్త్రాలను విసిరారు।

Verse 21

द्रुमाणांचशिलानांचशस्त्राणांचापिनिस्स्वनः ।।।।श्रूयतेसुमहांस्तत्रघोरोहृदयभेदसः ।

అక్కడ వృక్షాలు, శిలలు, శస్త్రాలు ఢీకొనుటవలన మహా ఘోరమైన, హృదయాన్ని చీల్చివేయునట్లు అనిపించే భయంకర ధ్వని వినిపించెను।

Verse 22

रथनेमिस्वनस्तत्रधनुषश्चापिनिस्वसत् ।।।।शङ्खभेरीमृदङ्गानांबभूवतुमुलःस्वनः ।

అక్కడ రథచక్రాల ఖడఖడ ధ్వని, ధనుస్సుల టంకారము మరియు సైసై శబ్దము, శంఖ-భేరీ-మృదంగముల తుముల నినాదము ఉద్భవించెను।

Verse 23

केचिदस्त्राणिसन्सृज्यबाहुयुद्धमकुर्वत ।तलैश्चचरणैश्चापिमुष्टिभिश्चद्रुमैरपि ।।।।जानुभिश्चहताःकेचिद्भिन्नदेहाश्चराक्षसाः ।शिलाभिश्चूर्णिताःकेचिद्वानरैर्युद्धदुर्मदैः ।।।।

కొంతమంది ఆయుధాలను విడిచి చేతిచేతి యుద్ధం చేసిరి—చేతితళములతో, పాదములతో, ముష్టులతో, వృక్షములతో కూడ, మోకాళ్లతో కూడ దాడి చేసిరి। కొందరు రాక్షసులు దేహభంగమై హతులయ్యిరి; యుద్ధోన్మత్త వానరులు విసిరిన శిలలచే కొందరు చూర్ణమయ్యిరి।

Verse 24

केचिदस्त्राणिसन्सृज्यबाहुयुद्धमकुर्वत ।तलैश्चचरणैश्चापिमुष्टिभिश्चद्रुमैरपि ।।6.53.23।।जानुभिश्चहताःकेचिद्भिन्नदेहाश्चराक्षसाः ।शिलाभिश्चूर्णिताःकेचिद्वानरैर्युद्धदुर्मदैः ।।6.53.24।।

వజ్రదంష్ట్రుడు రణభూమిలో బాణములతో వానరులను ఘోరంగా భయపెట్టుచు సంచరించెను—లోకసంహారకాలమున పాశహస్తుడైన అంతకుడు (యముడు) నడిచినట్లుగా।

Verse 25

वज्रदंष्ट्रोभृशंबाणै: रणेवित्रासयन्हरीन् ।चचारलोकसंहारेपाशहस्तइवान्तकः ।।।।

వజ్రదంష్ట్రుడు రణభూమిలో బాణములతో వానరులను ఘోరంగా భయపెట్టుచు సంచరించెను—లోకసంహారకాలమున పాశహస్తుడైన అంతకుడు (యముడు) నడిచినట్లుగా।

Verse 26

बलवन्तोऽस्त्रविदुषोनानाप्रहरणारणे ।जघ्नुर्वानरसैन्यानिराक्षसाःक्रोधमूर्छिताः ।।।।

బలవంతులై, అస్త్రవిద్యలో నిపుణులై, నానావిధ ప్రహరణములతో సన్నద్ధులైన రాక్షసులు క్రోధోన్మత్తులై రణమున వానరసేనలను సంహరించిరి।

Verse 27

निघ्नतोराक्षसान्दृष्टवासर्वान्वालिसुतोरणे ।क्रोधेनवदिगुणाविष्टःसंवर्तकइवानलः ।।।।

యుద్ధరంగంలో రాక్షసులు వానరసేనను సంహరిస్తున్నదాన్ని చూసి వాలి కుమారుడు అంగదుడు ద్విగుణ క్రోధావేశంతో నిండిపోయాడు. ప్రళయకాల అగ్నివలె జ్వలించి రాక్షసులను సంహరించుటకు ప్రవృత్తుడయ్యాడు।

Verse 28

तान् राक्षसगणान्सर्वान्वृक्षमुद्यम्यवीर्यवान् ।अङ्गदःक्रोधताम्राक्षःसिंहःक्षुद्रमृगानिव ।।।।कारकदनंघोरंशक्रतुल्यपराक्रमः ।।।।

వీర్యవంతుడైన అంగదుడు—క్రోధంతో ఎర్రబడిన కళ్లతో, ఇంద్రసమాన పరాక్రమంతో—ఒక వృక్షాన్ని ఎత్తుకొని, సింహం చిన్న మృగాలపై పడినట్లు, ఆ రాక్షసగణమందరిపై భయంకర సంహారం చేసెను।

Verse 29

तान् राक्षसगणान्सर्वान्वृक्षमुद्यम्यवीर्यवान् ।अङ्गदःक्रोधताम्राक्षःसिंहःक्षुद्रमृगानिव ।।6.53.28।।कारकदनंघोरंशक्रतुल्यपराक्रमः ।।6.53.29।।

“అలాగే” అని చెప్పి ఆ మాయావి రాక్షసాధిపతి అత్యంత వేగంగా సేనలతో కలిసి బయలుదేరాడు; అనేక పరివారులతో చుట్టుముట్టబడి ముందుకు సాగాడు।

Verse 30

अङ्गदाभिहतास्तत्रराक्षसाभीमविक्रमाः ।विभिन्नशिरसःपेतुर्विकृताइवपादपाः ।।।।

అక్కడ అంగదుని దెబ్బలకు భీమవిక్రములైన రాక్షసులు తలలు చీలిపోయి, నరికివేయబడిన వృక్షాలవలె నేలపై పడిపోయిరి।

Verse 31

रथैरश्वैर्ध्वजैश्चित्रैश्शरैर्हरिरक्षसाम् ।रुधिरेणसञ्छन्नाभूमिर्भयकरातदा ।।।।

అప్పుడు రథములు, అశ్వములు, విచిత్ర ధ్వజములు, బాణములు, వానర-రాక్షసుల దేహములతో చెలరేగి, రక్తంతో కప్పబడిన భూమి భయంకరంగా కనిపించెను।

Verse 32

हारकेयूरवस्स्रैश्चशत्रैश्चसमलङ्कृता ।भूमिर्भातिरणेतत्रशारदीवयथानिशा ।।।।

అక్కడ యుద్ధభూమిలో హారములు, కేయూరములు, వస్త్రములు, శస్త్రములతో అలంకృతమైన భూమి శరదృతు రాత్రివలె ప్రకాశించెను।

Verse 33

अङ्गदस्यचवेगेनतद्राक्षसबलंमहत् ।प्राकम्पततदातत्रपवनेनाम्बुदोयथा ।।।।

అంగదుని వేగవంతమైన దాడితో అక్కడ మహా రాక్షససేన కంపించింది—గాలికి మేఘం కంపించినట్లుగా।