Sarga 52

Verse 1

धूम्राक्षंप्रेक्ष्यनिर्यान्तंराक्षसंभीमविक्रमम् ।विनेदुर्वानरास्सर्वेप्रहृष्टायुद्धकाङ् क्षिणः ।।6.52.1।।

భయంకర విక్రముడైన రాక్షసుడు ధూమ్రాక్షుడు బయలుదేరి రావడం చూసి, యుద్ధాకాంక్షతో ఉల్లసించిన వానరులందరూ ఘోషించారు।

Verse 2

तेषांसुतुमुलंयुद्धंसञ्जज्ञेकपिरक्षसाम् ।अन्योन्यंपादपैर्घोरंनिघ्नतांशूलमुद्गरैः ।।6.52.2।।

కపులు మరియు రాక్షసుల మధ్య అత్యంత ఘోరమైన, మహా కలకలమైన యుద్ధం చెలరేగింది. వారు పరస్పరం తీవ్రంగా కొట్టుకున్నారు—వానరులు భయంకర వృక్షాలతో, రాక్షసులు త్రిశూలాలు మరియు గదలతో॥

Verse 3

राक्षसैर्वानराघोराविनिकृत्तस्समन्ततः ।वानरैराक्षसाश्चापिद्रुमैर्भूमिसमीकृताः ।।6.52.3।।

అన్ని వైపులా రాక్షసులు భయంకర వానరులను నరికివేశారు; వానరులు కూడా చెట్లతో కొట్టి రాక్షసులను నేలకూల్చారు.

Verse 4

राक्षसास्त्वभिसङ्क्रुद्धावानरान्निशितैश्शरैः ।विव्यथुर्घोरसङ्काशैःकङ्कपत्रैरजिह्मगैः ।।6.52.4।।

రాక్షసులు ఉగ్రకోపంతో వానరులను పదునైన బాణాలతో గాయపరచిరి—అవి భయంకరాకారములు, గద్దపక్షి రెక్కలతో అలంకృతములు, వంకరలేక నేరుగా లక్ష్యాన్ని చేరువైనవి।

Verse 5

तेगदाभिश्चभीमाभिःपट्टसै: कूटमुद्गरैः ।घोरैश्चपरिघैश्चित्रैस्त्रिशूलैश्चापिसंश्रितैः ।।6.52.5।।विदार्यमाणारक्षोभिर्वानरास्तेमहाबलाः ।अमर्षाज्जनितोद्धर्षाश्चक्रुःकर्माण्यभीतवत् ।।6.52.6।।

ఆ మహాబల వానరులు రాక్షసులచే చీల్చబడుచున్నప్పటికీ భయంకర గదలు, పట్టసులు, కూటముద్గరాలు, ఘోర పరీఘాలు, విచిత్ర త్రిశూలాలు ఆశ్రయించి; అవమానజనిత ఆగ్రహంతో ఉత్సాహం పొంగగా భయములేక యుద్ధకార్యములు చేసిరి।

Verse 6

तेगदाभिश्चभीमाभिःपट्टसै: कूटमुद्गरैः ।घोरैश्चपरिघैश्चित्रैस्त्रिशूलैश्चापिसंश्रितैः ।।6.52.5।।विदार्यमाणारक्षोभिर्वानरास्तेमहाबलाः ।अमर्षाज्जनितोद्धर्षाश्चक्रुःकर्माण्यभीतवत् ।।6.52.6।।

పర్వతశిఖరంతో తాడింపబడి అతని సర్వాంగమూ విస్తరించి ఛిన్నభిన్నమైంది; అతడు అకస్మాత్తుగా భూమిపై పర్వతం ముక్కలై కూలినట్లు పడిపోయాడు।

Verse 7

शरनिर्भिन्नगात्रास्तेशूलनिर्भिन्नदेहिनः ।जगृहुस्तेद्रुमांस्तत्रशिलाश्चहरियूथपाः ।।6.52.7।।

బాణాలతో ఛేదింపబడిన అవయవాలు, శూలాలతో చీలిన దేహాలు ఉన్నప్పటికీ, అక్కడ ఆ హరి-యూథపతులు వృక్షములు మరియు శిలలను (ఆయుధములుగా) పట్టుకొనిరి।

Verse 8

तेभीमवेगाहरयोनर्दमानास्ततस्ततः ।ममन्थूराक्षसान्वीरान्नामानिचबभाषिरे ।।6.52.8।।

భయంకర వేగముగల ఆ వానరులు అటు ఇటు దూసుకెళ్లి గర్జించారు; రాక్షస వీరులను చూర్ణం చేసి, తమ తమ నామాలను ఘోషించారు।

Verse 9

तद्भभूवाद्भुतंघोरंयुद्धंवानररक्षसाम् ।शिलाभिर्विविधाभिश्चबहुभिश्चैवपादपैः ।।6.52.9।।

అప్పుడు వానర-రాక్షసుల మధ్య ఆశ్చర్యకరమైనదీ, భయంకరమైనదీ అయిన యుద్ధం చెలరేగింది—వివిధ శిలలతోను, అనేక వృక్షాలతోను।

Verse 10

राक्षसामथिताःकेचिद्वानरैर्जितकाशिभिः ।ववमूरुधिरंकेचिन्मुखैरुधिरभोजनाः ।।6.52.10।।

భయాన్ని జయించిన వానరయోధుల దెబ్బలకు కొందరు రాక్షసులు నలిగిపోయారు; మరికొందరు రుధిరభోజులు తమ ముఖాల నుంచి రక్తాన్ని వాంతి చేసుకున్నారు॥

Verse 11

पार्श्वेषुदारिताःकेचित्केचिद्राशीकृताद्रुमैः ।शिलाभिश्चूर्णिताःकेचित्केचिद्धन्तैर्विदारिताः ।।6.52.11।।

కొందరి ప్రక్కలు చీలిపోయాయి; కొందరు చెట్ల కుప్పల కింద నలిగి చూర్ణమయ్యారు; కొందరు శిలలతో నూరిపోసబడ్డారు; మరికొందరు పళ్లతో చీల్చివేయబడ్డారు॥

Verse 12

ध्वजैर्विमथितैर्भग्नैःखङ्गैश्चविनिपातितैः ।रथैर्विध्वंसितैश्चापिपतितैःरजनीचरैः ।।6.52.12।।

ధ్వజాలు విరిగి చూర్ణమయ్యాయి, ఖడ్గప్రహారాలతో వారు నేలకూలారు, రథాలు ధ్వంసమయ్యాయి—రజనీచరులు పతనమై యుద్ధభూమి అంతా విధ్వంసంతో నిండిపోయింది॥

Verse 13

गजेन्द्रैःपर्वताकारैःपर्वताग्रैर्वनौकसाम् ।मथितैर्वाजिभिःकीर्णंसारोहैर्वसुधातलम् ।।6.52.13।।

పర్వతాకార గజేంద్రులు వానరులు విసిరిన పర్వతశిఖరాల దెబ్బలకు నలిగిపోయారు; సవారులతో కూడిన నూరిపోసబడిన గుర్రాలతో భూమి అంతా కప్పబడింది॥

Verse 14

वानरैर्भीमविक्रान्स्सैराप्लुत्याऽप्लुत्यवेगितैः ।राक्षसाःकरजैस्तीक्ष्णैर्मुखेषुविनिर्तिताः ।।6.52.14।।

భయంకర పరాక్రమశాలులైన వానరవీరులు వేగంగా మళ్లీ మళ్లీ దూకుతూ, పదునైన గోళ్లతో రాక్షసుల ముఖాలపై గాయాలు చేసి చీల్చివేశారు॥

Verse 15

विषण्णवदनाभूयोविप्रकीर्णशिरोरुहाः ।मूढाश्शोणितगन्धेननिपेतुर्धरणीतले ।।6.52.15।।

ఇంకొందరి ముఖాలు విషాదంతో వాడిపోయి, జుట్టు చెదిరిపోయింది. రక్తదుర్గంధంతో మోహితులై వారు నేలపై కూలిపోయారు॥

Verse 16

अन्येतुपरमसङ्कृक्रुद्धाराक्षसाभीमनिश्वना: ।तलैरेवाभिधावन्तिवज्रस्पर्शसमैर्हरीन् ।।6.52.16।।

కానీ భయంకర నినాదాలు చేసే ఇతర రాక్షసులు పరమక్రోధంతో వానరయోధులపై దూసుకొచ్చి, వజ్రస్పర్శసమమైన కఠిన కరతలాలతో వారిని కొట్టసాగారు॥

Verse 17

वानरैरापतन्तस्तेवेगितावेगवत्तरैः ।मुष्टिभिश्चरणैर्दन्स्सैःपादपैश्चावपोथिता ।।6.52.17।।

అత్యంత వేగవంతులైన వానరులు వారిపై పడి, ముష్టులు, పాదాలు, దంతాలు, అలాగే వృక్షాలతో కొట్టి రాక్షసులను నేలకూల్చారు॥

Verse 18

सैन्यंतुविद्रुतंदृष्टवाधूम्राक्षोराक्षसर्षभः ।रोषेणकदनंचक्रेवानराणांयुयुत्सताम् ।।6.52.18।।

సైన్యం పారిపోతున్నదాన్ని చూసి రాక్షసవృషభుడు ధూమ్రాక్షుడు కోపంతో రగిలిపోయి, యుద్ధానికి ఉత్సుకులైన వానరులపై ఘోర విధ్వంసం చేశాడు॥

Verse 19

प्तासैःप्रमथिताःकेचिद्वानराश्शोणितस्रवाः ।मुद्गरैराहताःकेचित्पातिताधरणीतले ।।6.52.19।।

కొంతమంది వానరులు శూలప్రాసాల దెబ్బలకు చిత్తడై రక్తం కార్చారు; మరికొందరు ముద్గరాల ప్రహారంతో నేలపై పడిపోయారు।

Verse 20

परिघैर्मथिताःकेचिद्भिण्डिवालैर्विदारिताः ।पट्टसैराहता: केचिद्विह्वलन्तोगतासवः ।।6.52.20।।

కొంతమంది పరీఘాల దెబ్బలకు నలిగిపోయారు, కొంతమంది భిణ్డివాల ఆయుధాలతో చీలిపోయారు; మరికొందరు పట్టసాల (కత్తిరి-గొడ్డలి) ప్రహారంతో తూలుతూ ప్రాణాలు విడిచారు।

Verse 21

केचिद्विनिहताश्शूलैरुधिरार्द्रावनौकसः ।केचिद्विद्रावितानष्टाःसङ्क्रुद्धैराक्षसैर्युधि ।।6.52.21।।

యుద్ధంలో కొంతమంది వానరులు శూలాల దెబ్బలకు హతులై రక్తంతో తడిసి పడ్డారు; మరికొందరు కోపోద్రిక్త రాక్షసుల చేత తరిమివేయబడి నశించారు।

Verse 22

विभिन्नहृदयाःकेचिदेकपार्श्वेनदारिताः ।विदारितास्त्रिशूलैश्चकेचिदान्स्रैर्विनिःसृताः ।।6.52.22।।

కొంతమందికి హృదయాలు చీలిపోయాయి, కొంతమంది ఒక ప్రక్కగా చీల్చబడ్డారు; మరికొందరు త్రిశూలాలతో చీలిపోయి వారి ఆంత్రాలు బయటకు వచ్చాయి।

Verse 23

तत्सुभीमंमहायुद्धंहरिराक्षससङ्कुलम् ।प्रबभौशब्दबहुलंशिलापादपसङ्कुलम् ।।6.52.23।।

వానర-రాక్షసులతో కిటకిటలాడిన ఆ మహాభయంకర యుద్ధం ప్రకాశించి ఉప్పొంగింది—భీకర నాదాలతో నిండినది, శిలలు మరియు వృక్షాలతో కిక్కిరిసినది।

Verse 24

धनुर्ज्यातन्त्रिमधुरंहिक्कातालसमन्वितम् ।मन्धस्न्तितसङ्गीतंतद्युद्धगान्धर्वमाबभौ ।।6.52.24।।

ధనుస్సు జ్యా మధుర ధ్వని వీణా తంతి స్వరంలా వినిపించింది. గుర్రాల హిక్కారాలు తాళాలైన కరతాళాల్లా తోడయ్యాయి; ఏనుగుల మంద్ర గర్జనలు గంభీర సంగీతంలా మారాయి. అలా ఆ యుద్ధం గంధర్వగానంలా మధురనాదంతో ప్రకాశించింది.

Verse 25

धूम्राक्षस्तुधनुष्पाणिर्वानरान्रणमूर्धनि ।हसन्विद्रावयामासदिशस्तुशरवृष्टिभिः ।।6.52.25।।

ధూమ్రాక్షుడు ధనుస్సు చేతబట్టి యుద్ధమధ్యంలో ముందువరుసలో నిలిచాడు. నవ్వుతూ బాణవర్షం కురిపించి వానరులను అన్ని దిశలకూ చెదరగొట్టాడు.

Verse 26

धूम्राक्षेणार्दितंसैन्यंव्यथितंप्रेक्ष्यमारुतिः ।अभ्यवर्ततसङ्क्रुद्धःप्रगृह्यविपुलांशिलाम् ।।6.52.26।।

ధూమ్రాక్షుడి చేత వేధింపబడి కలత చెందిన సైన్యాన్ని చూసి మారుతి (హనుమాన్) కోపంతో రగిలిపోయాడు. అతడు ఒక విపులమైన శిలను ఎత్తుకొని అతనికి ఎదురుగా దూసుకెళ్లాడు.

Verse 27

क्रोधाद् द्विद्द्विगुणताम्राक्षःपितृस्तुल्यपराक्रमः ।शिलांतांपातयामासधूम्राक्षस्यरथंप्रति ।।6.52.27।।

కోపంతో తామ్రనేత్రుడైన ఆ వీరుడు—తండ్రితో సమానమైన పరాక్రమం కలవాడు—ఆ శిలను ధూమ్రాక్షుని రథం వైపు విసిరాడు.

Verse 28

आपततनींशिलांदृष्टवागदामुद्यम्यसम्भ्रमात् ।रथादाप्लुत्यवेगेनवसुधायांव्यतिष्ठत ।।6.52.28।।

దూసుకొస్తున్న శిలను చూసి అతడు కలవరపడ్డాడు. ఆతురతతో గదను ఎత్తుకొని, వేగంగా రథం నుంచి దూకి నేలపై నిలబడ్డాడు.

Verse 29

साप्रमथ्यरथंतस्यनिपपातशिलाभुवि ।सचक्रकूबरसाश्वंसध्वजंसशरासनम् ।।6.52.29।।

ఆ శిల అతని రథాన్ని నుజ్జునుజ్జు చేసి భూమిపై పడేసింది. చక్రాలు, అక్షం, అశ్వాలు, ధ్వజం మరియు ధనుస్సామగ్రితో కూడిన రథం నేలకూలింది.

Verse 30

सभङ् क्त्वातुरथंतस्यहनुमान् मारुतात्मजः ।रक्षसांकदनंचक्रेसस्कन्धविटपैर्द्रुमैः ।।6.52.30।।

అతని రథాన్ని విరిచిన తరువాత, మారుతాత్మజ హనుమాన్ కాండాలు, కొమ్మలతో కూడిన చెట్లతో రాక్షసులపై ఘోర విధ్వంసం సృష్టించాడు.

Verse 31

विभिन्नशिरसोभूत्वाराक्षसाश्शोणितोक्षिता: ।द्रुमैःप्रमथिताश्चान्येनिपेतुर्धरणीतले ।।6.52.31।।

తలలు చీలి రక్తంతో తడిసిన ఆ రాక్షసులు, చెట్లతో నలిగిపోయి భూమి మీద పడిపోయారు.

Verse 32

विद्राव्यराक्षसंसैन्यंहनुमान्मारुतात्मजः ।गिरिशशिखरमादायधूम्राक्षमभिदुद्रुवे ।।6.52.32।।

రాక్షస సైన్యాన్ని చెదరగొట్టి, మారుతాత్మజ హనుమాన్ ఒక పర్వత శిఖరాన్ని పెకలించి ధూమ్రాక్షుని వైపు నేరుగా దూసుకెళ్లాడు.

Verse 33

तमापतन्तंधूम्राक्षोगदामुद्यम्यवीर्यवान् ।विनर्दमानःसहसाहनूमन्तमभिद्रवत् ।।6.52.33।।

అతడు దూసుకొస్తున్నాడని చూచి పరాక్రమవంతుడైన ధూమ్రాక్షుడు గదను ఎత్తి, ఘోరంగా గర్జిస్తూ సహసా హనుమంతునిపై దూకి వచ్చెను।

Verse 34

तस्यक्रुद्धस्यरोषेणगदांतांबहुकण्टकाम् ।पातयामासधूम्राक्षोमस्तकेऽथहनूमतः ।।6.52.34।।

అప్పుడు కోపావేశంతో ధూమ్రాక్షుడు అనేక ముళ్లతో అలంకరించిన ఆ గదను హనుమంతుని శిరస్సుపై బలంగా పడగొట్టెను।

Verse 35

ताडितःसतयातत्रगदयाभीमरूपया ।सकपिर्मारुतबलस्तंप्रहारमचिन्तयन् ।।6.52.35।।धूम्राक्षस्यशिरोमध्येगिरिशृङ्गमपातयत् ।

అక్కడ భయంకర రూపముగల ఆ గదా దెబ్బ తగిలినా, మారుతబలసమాన పరాక్రమశాలి ఆ కపి ఆ ప్రహారాన్ని లెక్కచేయక ధూమ్రాక్షుని శిరోమధ్యమున పర్వతశిఖరాన్ని పడవేశాడు।

Verse 36

सविस्फारितसर्वाङ्गोगिरिशृङ्गेणताडितः ।पपातसहसाभूमौविकीर्णइवपर्वतः ।।6.52.36।।

పర్వతశిఖరంతో తాడింపబడి అతని సర్వాంగమూ విస్తరించి ఛిన్నభిన్నమైంది; అతడు అకస్మాత్తుగా భూమిపై పర్వతం ముక్కలై కూలినట్లు పడిపోయాడు।

Verse 37

धूम्राक्षंनिहतंदृष्टवाहतशेषानिशाचराः ।।6.52.37।।त्रस्ताःप्रविविशुर्लङ्कांवध्यमानाःप्लवङ्गमैः ।

ధూమ్రాక్షుడు నిహతుడైనదాన్ని చూసి మిగిలిన నిశాచరులు భయపడ్డారు; వానరుల చేత వధింపబడుతూనే వారు లంకలోనికి పారిపోయి ప్రవేశించారు।

Verse 38

सतुपवनसुतोनिहत्यशत्रून्क्षतजवहरिस्सरितश्चसन्निकीर्य ।रिपुवधजनितश्रमोमहात्मामुदमगमत्कपिभिःसुपूज्यमानः ।।6.52.38।।

అప్పుడు పవనపుత్రుడు హనుమంతుడు శత్రువులను సంహరించి, యుద్ధభూమిలో రక్తనదిని చల్లినట్లుగా చేశాడు. శత్రువధజనిత శ్రమతో అలసినప్పటికీ ఆ మహాత్ముడు వానరులచే సత్కరింపబడి పరమానందాన్ని పొందాడు।