Sarga 48

Verse 1

भर्तारंनिहतंदृष्टवालक्ष्मणंचमहाबलम् ।विललापभृशंसीताकरुणंशोककर्शिता ।।।।

భర్త హతుడై పడివుండుటను, మహాబలుడైన లక్ష్మణుడును అలాగే ఉండుటను చూచి, శోకంతో క్షీణించిన సీతా దేవి కరుణంగా ఘోరంగా విలపించింది।

Verse 2

ऊचुर्लक्षणिकायेमांपुत्रिण्यविधवेतिच ।तेऽद्यसर्वेहतेरामेज्ञानिनोऽनृतवादिनः ।।।।

లక్షణికులు నన్ను గురించి—‘ఆమె పుత్రవతి అవుతుంది, విధవ కాద’ని చెప్పారు. కానీ ఈ రోజు రాముడు హతుడైతే, ఆ ‘జ్ఞానులు’ అందరూ అసత్యవాదులే అయ్యారు।

Verse 3

यज्वनोमहिषींयेमामूचुःपत्नींचसत्त्रिणः ।तेऽद्यसर्वेहतेरामेज्ञानिनोऽनृतवादिनः ।।।।

ఒకప్పుడు యజ్ఞకర్తలు, సత్రాచార్యులైన పండితులు నన్ను ‘అభిషిక్త మహిషి’గా, ‘పత్ని’గా అవుతావని చెప్పారు. ఈ రోజు రాముడు హతుడైతే, ఆ ‘జ్ఞానులు’ అందరూ అసత్యవాదులే అవుతారు.

Verse 4

ऊचुस्संश्रवणेयेमांद्विजाःकार्तान्तिकाश्शुभाम् ।तेऽद्यसर्वेहतेरामेज्ञानिनोऽनृतवादिनः ।।।।

‘నా గురించి శుభఫలమని చెప్పిన ద్విజులు, జ్యోతిష్కులు—ఈ రోజు రాముడు హతుడైతే, జ్ఞానులని పేరున్న వారు అందరూ అసత్యవాదులే.’

Verse 5

वीरपार्थिवपत्नीत्वांयेविदुर्भर्तृपूजिताम् ।तेऽद्यसर्वेहतेरामेज्ञानिनोऽनृतवादिनः ।।।।

‘నేను వీర నరపతి భార్యనై, భర్తచే పూజింపబడుదునని చెప్పినవారు—ఈ రోజు రాముడు హతుడైతే, జ్ఞానులని పేరున్న వారు అందరూ అసత్యవాదులే.’

Verse 6

इमानिखलुपद्मानिपादयोर्यैःकुलस्त्रियः ।अधिराज्येऽभिषिच्यन्तेनरेन्द्रैःपतिभिःसह ।।।।

‘నిజముగా నా పాదములపై ఈ పద్మచిహ్నములు ఉన్నాయి—వాటివలన కులస్త్రీలు తమ నరేంద్ర భర్తలతో కలిసి రాజ్యాభిషేకము పొంది మహారాణులగుదురు।’

Verse 7

वैधव्यंयान्तियैर्नार्योऽलक्षणैर्भाग्यदुर्लभाः ।नात्मनन्तानिपश्यामिपश्यन्तीहतलक्षणा ।।।।

ఏ అశుభ లక్షణాల వల్ల దురదృష్టవతులైన స్త్రీలు వైధవ్యాన్ని పొందుతారో, ఆ లక్షణాలు నాలో నాకు కనిపించవు; నేనూ హతలక్షణినని అనుకోను।

Verse 8

सत्यनामानिपद्मानिस्त्रीणामुक्तानिलक्षणैः ।तान्यद्यनिहतेरामेवितथानिभवन्तिमे ।।।।

స్త్రీల లక్షణశాస్త్రంలో ‘సత్యనామ’మని చెప్పబడిన ఆ పద్మలక్షణాలు—ఈ రోజు రాముడు హతుడైతే—నా విషయంలో అసత్యమైపోతాయి।

Verse 9

केशास्सूक्ष्मास्समानीलाभ्रुवौचासंहतेमम ।वृत्तेचारोमकेजङ्घेदन्ताश्चाविरळामम ।।।।

నా జుట్టు సన్నగా, సమంగా నల్లగా ఉంది; నా కనుబొమ్మలు సుగుణంగా ఉండి కలిసివుండవు; నా జంఘలు గుండ్రంగా, రోమరహితంగా ఉన్నాయి; నా పళ్లు దగ్గరగా అమర్చబడ్డాయి।

Verse 10

शङ्खेनेत्रेकरौपादौगुल्फावूरूचमेचितौ ।अनुवृत्तनखास्स्निग्धास्समाश्चाङ्गुलयोमम ।।।।

నా శంఖప్రదేశము, నేత్రములు, చేతులు, పాదములు, మడమలు, తొడలు సుగఠితములు; నా వేళ్లు మృదువుగా, సమంగా, వృత్తాకార నఖములతో ఉన్నవి।

Verse 11

स्तनौचाविरळौमामकौमग्नचूचुकौ ।मग्नाचोत्सङ्गिनीनाभःपार्श्वोरस्कंचमेचितम् ।।।।

నా స్తనములు సుగఠితములు, చుచుకములు లోపలికి స్థితములు; నా నాభి లోతుగా ఉంది, నా పార్శ్వములు మరియు వక్షస్థలము కూడా పుష్టిగా సువ్యవస్థితమై ఉన్నాయి।

Verse 12

ममवर्णोमणिनिभोमृदून्यङ्गरुहाणिच ।प्रतिष्ठितांद्वादशभिर्मामूचुश्शुभलक्षणाम् ।।।।

నా వర్ణము మణివలె ప్రకాశిస్తుంది, దేహరోమములు మృదువుగా ఉంటాయి; నేను నా పన్నెండు (చేతి-కాలి వేళ్లు) భూమిపై స్థిరంగా ఉంచి నిలిచినప్పుడు, వారు నన్ను శుభలక్షణసంపన్నురాలనన్నారు।

Verse 13

समग्रयवमच्छ्रिद्रपाणिपादंचवर्णवत् ।मन्दस्मितेत्येवचमांकन्यालाक्षणिनोद्विजाः ।।।।

నా అరచేతులు, పాదతలములు సంపూర్ణంగా, చీలికలు లేకుండా, వర్ణసంపన్నంగా ఉన్నాయి—ఇవి శుభచిహ్నాలు; అలాగే నా మృదుస్మితమూ కన్యాశుభలక్షణమని ద్విజులు చెప్పారు।

Verse 14

आधिराज्येऽभिषेकोमेब्राह्मणैःपतिनासह ।कृतान्तकुशलैरुक्तंतत्सर्वंवितथीकृतम् ।।।।

కృతాంతాన్ని తెలిసిన బ్రాహ్మణులు—భర్తతో కలిసి నాకు మహారాజ్యాభిషేకం జరుగుతుందని చెప్పారు; కాని అది అంతా నేడు అసత్యమైపోయింది।

Verse 15

शोधयित्वाजनस्थानंप्रवृततिमुपलभ्यच ।तीर्त्वासागरमक्षोभ्यंभ्रातरौगोष्पदेहतौ ।।।।

జనస్థానాన్ని వెదికి నా వార్త తెలుసుకొని, కదలని సముద్రాన్ని దాటి వచ్చినా, ఆ ఇద్దరు సోదరులు ఇప్పుడు గోఖురముద్రంత చిన్న ఉపాయంతోనే హతులైనట్టున్నారు।

Verse 16

ननुवारुणमाग्नेयमैन्द्रंवायव्यमेवच ।अस्त्रंब्रह्मशिरश्चैवप्रत्यपद्यताम् ।।।।

నిజమే, ఆ ఇద్దరు రాఘవులు వరుణాస్త్రం, ఆగ్నేయాస్త్రం, ఐంద్రాస్త్రం, వాయవ్యాస్త్రం—ఇంకా బ్రహ్మశిరాస్త్రం కూడా ప్రయోగించగలవారు; మరి దానికి ప్రతియోగం ఎందుకు చేయలేదు?

Verse 17

अदृश्यमानेनरणेमाययावासवोपमौ ।ममनाथावनाथायानिहतौरामलक्ष्मणौ ।।।।

యుద్ధంలో కనబడకుండా మాయా కపటంతో, వాసవసమాన పరాక్రమశాలులైన నా నాథులు రామలక్ష్మణులు హతులయ్యారు; నాథవతినైన నేను ఇప్పుడు అనాథనయ్యాను।

Verse 18

नहिदृष्टिपथंप्राप्यराघवस्यरणेरिपुः ।जीवन्प्रन्तिवर्तेतयद्यपिस्यान्मनोजवः ।।।।

రాఘవుని దృష్టిపథంలో యుద్ధంలోకి వచ్చిన శత్రువు జీవించి తిరిగి వెళ్లడు—అతడు మనోవేగంతో ఉన్నా సరే।

Verse 19

नकलस्यातिभारोऽस्तिकृतान्तश्चसुदुर्जयः ।यत्ररामःसहभ्रात्राशेतेयुधिनिपातितः ।।।।

కాలముకన్నా భారమైనది లేదు; కృతాంతుని (మరణవిధి) జయించడం అత్యంత దుర్జయం—ఎందుకంటే రాముడు కూడా తన సోదరునితో కలిసి యుద్ధభూమిలో పడిపోయి శయనిస్తున్నాడు।

Verse 20

नशोचामितथारामंलक्ष्मणंचमहारथम् ।वात्मानंजननींचापियथाश्वश्रूंतपस्विनीम् ।।।।

నేను రాముని కోసం అంతగా శోకించను, మహారథి లక్ష్మణుని కోసం కూడా కాదు; నన్ను గూర్చి గానీ నా జననిని గూర్చి గానీ కాదు—ఎంతగా నా తపస్విని అత్తగారిని గూర్చి శోకిస్తానో అంతగా।

Verse 21

सातुचिन्तयतेनित्यंसमाप्तव्रतमागतम् ।कदाद्रक्ष्यामिसीतांचलक्ष्मणंचसराघवम् ।।।।

ఆమె (కౌశల్య) నిత్యం ఇలా ఆలోచిస్తుంది—‘వ్రతం పూర్తిచేసి తిరిగివచ్చిన రాఘవుణ్ని, అలాగే సీతను లక్ష్మణుని కూడా, నేను ఎప్పుడు దర్శిస్తాను?’

Verse 22

परिदेवयमानांतांराक्षसीत्रिजटाब्रवीत् ।माविषादंकृथादेवी भर्ताऽयंतवजीवति ।।।।

ఆమె విలపిస్తుండగా రాక్షసి త్రిజట ఇలా చెప్పింది—‘దేవీ, విషాదపడకుము; నీ భర్త జీవించి ఉన్నాడు।’

Verse 23

कारणानिचवक्ष्यामिमहान्तिसदृशानिच ।यथेमौजीवतोदेवीभ्रातरौरामलक्ष्मणौ ।।।।

హే దేవీ! నేను మహత్తరమైన, సముచితమైన కారణాలను చెప్పుదును; వాటివలన ఈ ఇద్దరు సోదరులు—రామలక్ష్మణులు—జీవించి ఉన్నారని నిశ్చయమగును।

Verse 24

नहिकोपपरीतानिहर्षपर्युत्सुकानिच ।भवन्तियुधियोधानांमुखानिनिहतेपतौ ।।।।

యుద్ధంలో పతి హతుడైనప్పుడు యోధుల ముఖాలు కోపావేశంతోనూ, హర్షోత్కంఠతోనూ ఉండవు।

Verse 25

इदंविमानंवैदेही पुष्पकंनामनामतः ।दिव्यंत्वांदारयन्नैवंयद्येतौगतजीवितौ ।।।।

హే వైదేహీ! ‘పుష్పక’ అనే ఈ దివ్య విమానం, ఆ ఇద్దరు నిజంగా ప్రాణాలు కోల్పోయి ఉంటే, నిన్ను ఈ విధంగా మోసుకొని రాదు।

Verse 26

हतवीरप्रधानाहिगतोत्साहानिरुद्यमा ।सेनाभ्रमतिसङ् ख्येषुहतकर्णेवनौर्जले ।।।।

ప్రధాన వీరులు హతులైతే సేన ఉత్సాహం కోల్పోయి నిరుద్యమమవుతుంది; యుద్ధంలో అది నీటిలో కర్ణధారుడు లేని నావలా తేలియాడుతూ తిరుగుతుంది।

Verse 27

इयंपुनरसम्भ्रान्तानिरुद्विग्नातरस्विनी ।सेनारक्षतिकाकुत्स्थौमयाप्रीत्यानिवेदितौ ।।।।

కానీ హే ధైర్యవతీ దేవీ! ఈ సేన అసంభ్రాంతంగా, నిరుద్విగ్నంగా ఉంది; ఇది ఆ ఇద్దరు కాకుత్స్థులను కాపాడుతోంది—ఇది నేను ప్రేమతో నివేదిస్తున్నాను।

Verse 28

सात्वंभवसुविस्रब्धाअनुमानैस्सुखोदयैः ।अहतौपश्यकाकुत्स्थौस्नेहादेतद्ब्र्रवीमिते ।।।।

ఈ శుభకరమైన, సుఖప్రదమైన సూచనలతో నీవు పూర్తిగా నిశ్చింతగా ఉండు. చూడు—ఆ ఇద్దరు కాకుత్స్థులు (రామ-లక్ష్మణులు) అక్షతులే; స్నేహంతోనే నీకు ఇది చెబుతున్నాను.

Verse 29

अनृतंनोक्तपूर्वंमेनचवक्ष्येकदाचन ।चारित्रसुखशीलत्वात् प्रविष्टाअसिमनःमम ।।।।

నేను ఇంతకు ముందు ఎప్పుడూ అసత్యం పలకలేదు; ఇక ఎప్పటికీ పలకను. నీ సౌమ్యమైన శీలం, సద్గుణాల వల్ల నీవు నా హృదయంలో నిలిచిపోయావు.

Verse 30

नेमौशक्यारणेजेतुंसेन्द्रैरपिसुरासुरैः ।तादृशंदर्शनंदृष्टवामयाचावेदितंतव ।।।।

ఇంద్రునితో కూడిన దేవాసురులకైనా యుద్ధంలో ఈ ఇద్దరిని జయించడం సాధ్యం కాదు. అలాంటి సూచనలను నేను స్వయంగా చూసి నీకు తెలియజేశాను.

Verse 31

इदंचसुमहचचित्रंशरैःपश्यस्वमैथिलि ।निस्संज्ञावप्युभावेतौनैवलक्ष्मीर्विमुञ्चति ।।।।

హే మైథిలీ, బాణాల మధ్య ఈ మహా అద్భుతాన్ని చూడు. ఇద్దరూ స్పృహలేక పడి ఉన్నా, వారి శ్రీ-శోభ మాత్రం వారిని ఏమాత్రం విడిచిపెట్టలేదు.

Verse 32

प्रायेणगतसत्त्वानांपुरुषाणांगतायुषाम् ।दृश्यमानेषुवक्त्रेषुपरंभवतिवैकृतम् ।।।।

సాధారణంగా ఆయువు క్షీణించి ప్రాణశక్తి నశించిన పురుషుల ముఖాన్ని చూచినప్పుడు, అందులో తీవ్రమైన వికృతి మరియు అశోభ స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది।

Verse 33

त्यजशोकंचमोहंचदुःखंचजनकात्मजे ।रामलक्ष्मणयोरर्थेनाद्यशक्यमजीवितुम् ।।।।

హే జనకాత్మజా! శోకమును, మోహమును, దుఃఖమును విడిచిపెట్టు; రామలక్ష్మణుల విషయములో ఈ రోజు వారు జీవించి లేరని అనుట అసంభవం।

Verse 34

शुत्वातुवचनंतस्याःसीतासुरसुतोपमा ।कृताञ्जलिरुवाचेमामेवमस्त्वितिमैथिलि ।।।।

ఆమె మాటలు విని దేవకన్యాసమానమైన కాంతిమతి సీత కరజోడించి భక్తితో పలికింది— “ఎవమస్తు, ఓ మైథిలీ।”

Verse 35

विमानंपुष्पकंतत्तुसन्निवर्त्यमनोजवम् ।दीनात्रिजटयासीतालङ्कामेवप्रवेशिता ।।।।

అప్పుడు మనోవేగంతో సాగే ఆ పుష్పక విమానాన్ని తిరిగి మళ్లించి, దుఃఖిత సీతను త్రిజటా తోడుగా లంకలోకే ప్రవేశింపజేసింది।

Verse 36

ततस्त्रिजटयासार्थंपुष्पकादवरुह्यसा ।अशोकवनिकामेवराक्षसीभिःप्रवेशिता ।।।।

అనంతరం సీత త్రిజటతో కలిసి పుష్పక విమానమునుండి దిగింది; రాక్షసీ స్త్రీలు ఆమెను అశోకవనికలోకే తీసికొని వెళ్లి ప్రవేశింపజేశారు।

Verse 37

प्रविश्यसीताबहुवृक्षषण्डांतांराक्षसेन्द्रस्यविहारभूमिम् ।सम्प्रेक्ष्यसञ्चिन्त्यचराजपुत्रौपरंविषादंसमुपाजगाम ।।।।

సీత రాక్షసేంద్రుని అనేక వృక్షసమూహాలతో నిండిన ఆ విహారభూమిలో ప్రవేశించి, చుట్టూ పరిశీలించి, ఇద్దరు రాజకుమారులను తలచుకొని, పరమ విషాదంలో మునిగిపోయింది।