Sarga 46
शरबन्धनम् (The Binding by Arrows) / Indrajit’s Illusory Assault and the Vanaras’ Consolation
युद्धकाण्ड
ఈ సర్గలో లంకాయుద్ధంలో ఒక తీవ్రమైన మలుపు కనిపిస్తుంది. వానర నాయకులు ఆకాశం, భూమి అంతటా వెదికి, రామలక్ష్మణులు శరబంధం (బాణజాలం) చేత బిగుసుకొని, నిశ్చేష్టులై పడివున్నట్లు చూస్తారు. ఆ దృశ్యం వానరసేనలో సమూహ శోకాన్ని, యుద్ధతంత్రంలో ఒక్కసారిగా స్థబ్ధతను కలిగిస్తుంది. మాయతో దాగిన ఇంద్రజిత్ను సాధారణులు చూడలేరు; వరప్రసాదబలంతో విభీషణుడే అతడిని గుర్తిస్తాడు. ఇంద్రజిత్ గర్వోక్తిగా—ఖరదూషణ సంహారకులైన ఈ ఇద్దరు అన్నదమ్ములు బాణవిద్ధులై, దేవర్షుల సమూహమూ విడిపించలేనంతగా చిక్కుకున్నారని ప్రకటిస్తాడు. భయాన్ని పెంచేందుకు నీల, మైంద, ద్వివిద, జాంబవాన్, హనుమాన్, గవాక్ష, శరభ, అంగద మొదలైన ప్రధాన వానరులను కూడా గాయపరచి, రాక్షసులను పిలిచి బంధింపబడిన రాజకుమారులను చూపిస్తాడు; రాముడు మరణించాడన్న అపోహతో లంకలో ఘోర జయధ్వని వినిపిస్తుంది. ఇంద్రజిత్ లంకకు వెనుదిరిగిన తరువాత సుగ్రీవుడు భయాక్రాంతుడవుతాడు. అప్పుడు విభీషణుడు పవిత్ర జలంతో శాంతికర్మసదృశమైన చర్య చేసి ధైర్యం చెప్పి—రాముని మరణం విధిలో లేదు, కాబట్టి హృదయహీనత విడిచి సేన మనోబలాన్ని నిలుపుకోమని ఉపదేశిస్తాడు. చివరికి ఇంద్రజిత్ రావణునికి ‘విజయం’ నివేదిస్తాడు; రావణుడు అతడిని ఆలింగనం చేసి, శరజాలం వల్ల రాజకుమారుల తేజస్సు క్షీణించిన వృత్తాంతాన్ని వింటాడు.
Shlokas
Verse 1
ततोद्यांपृथिवींचैववीक्षमाणावनौकसः ।ददृशुःसन्ततौबाणैर्भ्रातरौरामलक्ष्मणौ ।।6.46.1।।
అప్పుడు ఆకాశమూ భూమీ వైపు పరిశీలిస్తున్న వానరనాయకులు, బాణాలతో అంతటా గుచ్చబడిన రామలక్ష్మణుల అనే ఇద్దరు సోదరులను చూశారు.
Verse 2
वृष्टवेवोपरतेदेवेकृतकर्मणिराक्षसे ।आजगामाथतंदेशंससुग्रीवोविभीषणः ।।6.46.2।।
వర్షం కురిపించి మేఘం తొలగినట్లుగా, రాక్షసుడు తన కార్యం ముగించి ఉపరతుడైనప్పుడు; సుగ్రీవునితో కూడిన విభీషణుడు అప్పుడు ఆ స్థలానికి వచ్చెను।
Verse 3
नीलद्विविदमैन्दाश्चसुषेणःकुमुदाङ्गदा: ।तूर्णंहनुमतासार्धमन्वशोचन्तराघवौ ।।6.46.3।।
నీలుడు, ద్వివిదుడు, మైందుడు, సుషేణుడు, కుముదుడు, అంగదుడు—హనుమంతునితో కలిసి—ఇద్దరు రాఘవులను చూసి వెంటనే శోకంలో మునిగిపోయారు.
Verse 4
अचेष्टौमन्दनिश्श्वासौशोणितौघपरिप्लुतौ ।शरजालाचितौस्तब्दौशयानौशरतल्पयोः ।।6.46.4।।निःश्वसन्तौयथासर्पौनिश्चेष्टौमन्दविक्रमौ ।रुधिरस्राद्विग्धाङ्गौतापनीयाविवध्वजौ ।।6.46.5।।तौवीरशयनेवीरौशयानौमन्दचेष्टितौ ।यूथपैस्तै: परिवृतौबाष्पव्याकुललोचनैः ।।6.46.6।।राघवौपतितौदृष्टवाशरजालसमावृतौ ।बभूवुर्वेर्व्यथितास्सर्वेवानरास्सविभीषणाः ।।6.46.7।।
ఇద్దరూ చలనం లేక, మందమైన శ్వాసతో, రక్తప్రవాహములతో తడిసి, బాణజాలముతో నిండిపోయి, స్థబ్ధులై బాణశయ్యపై పడియుండిరి। సర్పములవలె మందముగా నిశ్వసించుచు, శక్తిహీనులై నిశ్చేష్టులై, రక్తస్రావముతో లేపబడిన అంగములతో—పడిపోయిన స్వర్ణధ్వజములవలె కనిపించిరి। ఆ ఇద్దరు వీరులు వీరశయనమందు స్వల్పచలనముతో శయనించిరి; కన్నీటితో కలత చెందిన నేత్రములుగల యూథపతులు వారిని చుట్టుముట్టిరి। బాణజాలముతో ఆవరింపబడి పడిపోయిన ఆ ఇద్దరు రాఘవులను చూచి, విభీషణునితో కూడిన సమస్త వానరులు వ్యథా భయములతో కంపించిరి।
Verse 5
अचेष्टौमन्दनिश्श्वासौशोणितौघपरिप्लुतौ ।शरजालाचितौस्तब्दौशयानौशरतल्पयोः ।।6.46.4।।निःश्वसन्तौयथासर्पौनिश्चेष्टौमन्दविक्रमौ ।रुधिरस्राद्विग्धाङ्गौतापनीयाविवध्वजौ ।।6.46.5।।तौवीरशयनेवीरौशयानौमन्दचेष्टितौ ।यूथपैस्तै: परिवृतौबाष्पव्याकुललोचनैः ।।6.46.6।।राघवौपतितौदृष्टवाशरजालसमावृतौ ।बभूवुर्वेर्व्यथितास्सर्वेवानरास्सविभीषणाः ।।6.46.7।।
సర్పాలవలె మందంగా శ్వాసించుచు, నిశ్చేష్టులై పరాక్రమం క్షీణించి, ప్రవహించే రక్తంతో లేపితమైన అవయవములతో ఆ ఇద్దరు మసకబారిన స్వర్ణధ్వజాలవలె కనిపించిరి।
Verse 6
अचेष्टौमन्दनिश्श्वासौशोणितौघपरिप्लुतौ ।शरजालाचितौस्तब्दौशयानौशरतल्पयोः ।।6.46.4।।निःश्वसन्तौयथासर्पौनिश्चेष्टौमन्दविक्रमौ ।रुधिरस्राद्विग्धाङ्गौतापनीयाविवध्वजौ ।।6.46.5।।तौवीरशयनेवीरौशयानौमन्दचेष्टितौ ।यूथपैस्तै: परिवृतौबाष्पव्याकुललोचनैः ।।6.46.6।।राघवौपतितौदृष्टवाशरजालसमावृतौ ।बभूवुर्वेर्व्यथितास्सर्वेवानरास्सविभीषणाः ।।6.46.7।।
ఆ ఇద్దరు వీరులు వీరశయ్యపై శయనించి, చలనము మందమై, కన్నీళ్లతో వ్యాకులమైన నేత్రాలుగల యూథపతులచే చుట్టుముట్టబడియుండిరి।
Verse 7
अचेष्टौमन्दनिश्श्वासौशोणितौघपरिप्लुतौ ।शरजालाचितौस्तब्दौशयानौशरतल्पयोः ।।6.46.4।।निःश्वसन्तौयथासर्पौनिश्चेष्टौमन्दविक्रमौ ।रुधिरस्राद्विग्धाङ्गौतापनीयाविवध्वजौ ।।6.46.5।।तौवीरशयनेवीरौशयानौमन्दचेष्टितौ ।यूथपैस्तै: परिवृतौबाष्पव्याकुललोचनैः ।।6.46.6।।राघवौपतितौदृष्टवाशरजालसमावृतौ ।बभूवुर्वेर्व्यथितास्सर्वेवानरास्सविभीषणाः ।।6.46.7।।
రెండు రాఘవులు పడిపోయి బాణజాలముచే ఆవరింపబడినట్లు చూచి, విభీషణునితో కూడిన సమస్త వానరసేన తీవ్రంగా వ్యథపడిరి।
Verse 8
अन्तरिक्षंनिरीक्षन्तोदिशस्सर्वाश्चवानराः ।नचैनंमाययाछन्नंददृशूरावणिःरणे ।।6.46.8।।
ఆకాశమును మరియు సమస్త దిశలను పరిశీలించిన వానరులు, యుద్ధభూమిలో మాయచే దాగిన రావణిని చూడలేకపోయిరి।
Verse 9
तंतुमायाप्रतिच्छन्नंमाययैवविभीषणः ।वीक्षमाणोददर्शाथभ्रातुःपुत्रमवस्थितम् ।।6.46.9।।
కాని మాయచే కప్పబడిన అతనిని విభీషణుడు ప్రతిమాయతో అన్వేషించుచు, అప్పుడు తన అన్న కుమారుడు అక్కడ నిలిచియుండుట చూచెను।
Verse 10
तमप्रतिकर्माणमप्रतिद्वन्द्वमाहवे ।ददर्शान्तर्हितंवीरंवरदानाद्विभीषणः ।।6.46.10।।तेजसायशसाचैवविक्रमेणचसम्युतम् ।
యుద్ధంలో ప్రతిక్రియలేనివాడూ, సమాన ప్రత్యర్థిలేనివాడూ అయిన ఆ అంతర్హిత వీరుడు ఇంద్రజితుని, వరదాన ప్రభావంతో విభీషణుడు దర్శించాడు; అతడు తేజస్సు, యశస్సు, విక్రమంతో సమన్వితుడు.
Verse 11
इन्द्रजित्त्वात्मनःकर्मतौशयानौसमीक्ष्यच ।।6.46.11।।उवाचपरमप्रीतोहर्षयन् सर्वनैरृतान् ।
తన కర్మఫలంగా ఆ ఇద్దరు వీరులు శయనించి ఉండటాన్ని చూసి ఇంద్రజితుడు పరమానందంతో, సమస్త రాక్షసులను హర్షింపజేస్తూ పలికాడు.
Verse 12
दूषणस्यचहन्तारौखरस्यचमहाबलौ ।।6.46.12।।सादितौमामकैर्बाणैर्भ्रातरौरामलक्ष्मणौ ।
‘దూషణుడిని, ఖరుడిని సంహరించిన ఆ మహాబలవంతులైన సోదరులు—రామలక్ష్మణులు—ఇప్పుడు నా బాణాలతో సాదితులయ్యారు.’
Verse 13
नेमौमोक्षयितुंशक्यावेतस्मादिषुबन्धनात् ।।6.46.13।।सर्वैरपिसमागम्यसर्षिसङ्घैस्सुरासुरैः ।
ఋషిసంఘాలతో కూడి దేవాసురుల సహా సమస్తులు కలిసి వచ్చినా, ఈ ఇద్దరిని ఈ వెతస్మాది ఇషు-బంధనము నుండి విడిపించుట సాధ్యము కాదు।
Verse 14
यत्कृतेचिन्तयानस्यशोकार्तस्यपितुर्मम ।।6.46.14।।अस्पृष्टवाशयनंगात्रैस्त्रियामायातिशर्वरी ।त्स्नेयंयत्कृतेलङ्कानदीवर्षास्विवाकुला ।।6.46.15।।सोऽयंमूलहरोऽनर्थःसर्वेषांनिहतोमया ।
వాని కారణంగా నా తండ్రి శోకార్తుడై చింతనలో మునిగి, దేహముతో శయనాన్ని తాకకుండానే రాత్రి మూడు యామములు గడుపుచున్నాడు। వాని కారణంగా వర్షాకాల నదివలె సమస్త లంకా కలవరపడింది; ఆ సమస్త అనర్థములకు మూలమైన వాడే నేడు నా చేత నిహతుడయ్యాడు।
Verse 15
यत्कृतेचिन्तयानस्यशोकार्तस्यपितुर्मम ।।6.46.14।।अस्पृष्टवाशयनंगात्रैस्त्रियामायातिशर्वरी ।त्स्नेयंयत्कृतेलङ्कानदीवर्षास्विवाकुला ।।6.46.15।।सोऽयंमूलहरोऽनर्थःसर्वेषांनिहतोमया ।
వాని కారణంగా నా తండ్రి శోకార్తుడై చింతనలో మునిగి, దేహముతో శయనాన్ని తాకకుండానే రాత్రి మూడు యామములు గడుపుచున్నాడు। వాని కారణంగా వర్షాకాల నదివలె సమస్త లంకా కలవరపడింది; ఆ సమస్త అనర్థములకు మూలమైన వాడే నేడు నా చేత నిహతుడయ్యాడు।
Verse 16
रामस्यलक्ष्मणस्यैवसर्वेषांचवनौकसाम् ।विक्रमानिष्फलाःसर्वेयथाशरदितोयदाः ।।6.46.16।।
రాముని, లక్ష్మణుని మరియు సమస్త వనౌకసులైన వానరుల పరాక్రమమంతయు నిష్ఫలమైంది—శరదృతువులో వర్షం కురిపించని మేఘములవలె।
Verse 17
एवमुक्त्वातुतान् सर्वान्राक्षसान्परिपार्श्वतः ।।6.46.17।।यूथपानपितान्सर्वांस्ताडयामासरावणिः ।
ఇట్లు పలికి, తన చుట్టూ కూడిన రాక్షసులందరిని ఉద్దేశించి రావణి (ఇంద్రజిత్) వారి యూథపతులందరినీ కూడ కొట్టసాగెను।
Verse 18
नीलंनवभिराहत्यमैन्दंचद्विविदंतथा ।।6.46.18।।त्रिभिस्त्रिभिरमित्रघ्नस्ततापप्रवरेषुभिः ।
శత్రుఘ్నుడైన రావణి (ఇంద్రజిత్) నీలుని తొమ్మిది బాణములతో కొట్టి, మైందుని మరియు ద్వివిదుని కూడ మూడు మూడు ఉత్తమ బాణములతో బలంగా గాయపరచెను।
Verse 19
जाम्बवन्तंमहेष्वासोविद् ध्वाबाणेनवक्षसि ।।6.46.19।।हनूमतोवेगवतोविससर्जशरान्दश ।
మహాధనుర్ధరుడైన ఇంద్రజిత్ జాంబవంతుని వక్షస్థలంలో బాణంతో విద్ధించి, అనంతరం వేగవంతుడైన హనుమంతునిపై పది శరాలను విడిచెను।
Verse 20
गवाक्षंशरभंचैवद्वावप्यमिततेजसौ ।।6.46.20।।द्वाभ्यांद्वाभ्यांमहावेगोविव्याधयुधिरावणिः ।
అప్పుడు యుద్ధంలో మహావేగుడైన రావణి, అమితతేజస్సులైన గవాక్షుడు మరియు శరభుడు—ఈ ఇద్దరినీ—రెండు రెండు శరాలతో విద్ధించెను।
Verse 21
गोलाङ्गूलेश्वरंचैववालिपुत्रमथाङ्गदम् ।।6.46.21।।विव्याधबहुभिर्बाणैस्त्वरमाणोऽथरावणिः ।
అనంతరం త్వరిస్తూ రావణి, గోలాంగూలుల అధీశ్వరుడైన వాలి పుత్రుడు అంగదుని అనేక బాణాలతో విద్ధించెను।
Verse 22
तान्वानरवरान्भित्त्वाशरैरग्निशिखोपमैः ।।6.46.22।।ननादबलवांस्तत्रमहासत्त्वस्सरावणिः ।
అగ్నిశిఖలవంటి బాణాలతో ఆ శ్రేష్ఠ వానరులను ఛేదించి అక్కడ బలవంతుడూ మహాసత్త్వుడైన రావణి ఘోరంగా నినదించాడు।
Verse 23
तानर्धयित्वाबाणौघैस्त्रासयित्वाचवानरान् ।।6.46.23।।प्रजहासमहाबाहुर्वचनंचेदमब्रवीत् ।
బాణవర్షాలతో వారిని బాధించి, వానరులను భయపెట్టి, మహాబాహువు నవ్వుతూ ఈ మాటలు పలికాడు।
Verse 24
शरशब्देनघोरेणमयाबद्धौचमूमुखे ।।6.46.24।।सहितौभ्रातरवेतौनिशामयतराक्षसाः ।
ఓ రాక్షసులారా! నా ఘోర శరప్రభావంతో బంధింపబడి, సేన ముందుభాగంలో కలిసి పడివున్న ఈ ఇద్దరు సోదరులను చూడండి।
Verse 25
एवमुक्तास्तुतेसर्वेराक्षसाःकूटयोधिनः ।।6.46.25।।परंविस्मयामाजग्मुःकर्मणातेनहर्षिताः ।
ఇలా చెప్పబడగానే, కూటయోధులైన ఆ రాక్షసులందరూ ఆ కార్యంతో హర్షించి పరమ ఆశ్చర్యానికి లోనయ్యారు।
Verse 26
विनेदुश्चमहानादान् सर्वेतेजलदोपमाः ।।6.46.26।।हतोरामइतिज्ञात्वारावणिंसमपूजयन् ।
మేఘాలవలె ఉన్న వారందరూ మహానాదాలు చేశారు; ‘రాముడు హతుడయ్యాడు’ అని భావించి రావణిని భక్తిపూర్వకంగా సత్కరించారు।
Verse 27
निष्पन्दौतुतदादृष्टवाभ्रातरौरामलक्ष्मणौ ।।6.46.27।।वसुधायांनिरुच्छवासौहतावित्यन्वमन्यत ।
అప్పుడు భూమిపై రామలక్ష్మణులు ఇద్దరు అన్నదమ్ములు నిశ్చలంగా, శ్వాసలేక పడి ఉండటం చూసి అతడు—“ఇద్దరూ హతులయ్యారు” అని నిర్ణయించాడు.
Verse 28
हर्षेणतुसमाविष्टइन्द्रजित्समितिञ्जयः ।।6.46.28।।प्रविवेशपुरींलङ्कांहर्षयन् सर्वनैर्वृतान् ।
హర్షంతో నిండిన సమరజయి ఇంద్రజిత్, సమస్త రాక్షసులను ఆనందింపజేస్తూ లంకానగరంలో ప్రవేశించాడు.
Verse 29
रामलक्ष्मणयोर्दृष्टवाशरीरेसायकैश्चिते ।।6.46.29।।सर्वाणिचाङ्गोपाङ्गानिसुग्रीवंभयमाविशत् ।
రామలక్ష్మణుల శరీరాలు బాణాలతో నిండిపోయి, వారి సమస్త అవయవాలు గాయపడినట్లు చూసి సుగ్రీవుని భయం ఆవరించింది.
Verse 30
रामलक्ष्मणयोर्दृष्टवाशरीरेसायकैश्चिते ।।6.46.29।।सर्वाणिचाङ्गोपाङ्गानिसुग्रीवंभयमाविशत् ।
రామలక్ష్మణుల శరీరాలు బాణాలతో నిండిపోయి, వారి సమస్త అవయవాలు గాయపడినట్లు చూసి సుగ్రీవుని భయం ఆవరించింది.
Verse 31
रामलक्ष्मणयोर्दृष्टवाशरीरेसायकैश्चिते ।।6.46.29।।सर्वाणिचाङ्गोपाङ्गानिसुग्रीवंभयमाविशत् ।
రామలక్ష్మణుల శరీరాలు బాణాలతో ఛిద్రమై, ప్రతి అవయవమూ గాయపడినట్లు చూచి సుగ్రీవుని మహాభయం ఆవరించింది.
Verse 32
रामलक्ष्मणयोर्दृष्टवाशरीरेसायकैश्चिते ।।6.46.29।।सर्वाणिचाङ्गोपाङ्गानिसुग्रीवंभयमाविशत् ।
బాణాలతో కప్పబడిన రామలక్ష్మణుల దేహాలు, వాటి సమస్త అవయవాల గాయాలు చూచి సుగ్రీవుని హృదయంలో భయం పుట్టింది.
Verse 33
पर्यवस्थापयात्मानमनाथंमांचवानर ।।6.46.33।।सत्यधर्माभिरक्तानांनास्तिमृत्युकृतंभयम् ।
ఓ వానరా, నిన్ను నీవు స్థిరపరచుకో; ఈ వేళ అనాథుడనైన నన్ను కూడా ధైర్యపరచు. సత్యధర్మాలలో నిబద్ధులైన వారికి మరణజన్య భయం నిలవదు.
Verse 34
एवमुक्त्वाततस्तस्यजलक्लन्नेनपाणिना ।।6.46.34।।सुग्रीवस्यशुभेनेत्रेप्रममार्जविभीषणः ।
ఇలా చెప్పి విభీషణుడు నీటితో తడిసిన చేతితో సుగ్రీవుని శుభ్రమైన అందమైన కన్నులను మృదువుగా తుడిచాడు.
Verse 35
ततस्सलिलमादायविद्ययापरिजप्यच ।।6.46.35।।सुग्रीवनेत्रेधर्मात्मासममार्जविभीषणः ।
అనంతరం ధర్మాత్ముడైన విభీషణుడు నీటిని తీసుకొని మంత్రవిద్యతో అభిమంత్రించి, సుగ్రీవుని కన్నులను మరల సవ్యంగా తుడిచాడు.
Verse 36
विमृज्यवदनंतस्यकपिराजस्यधीमतः ।।6.46.36।।अब्रवीत्कालसम्प्राप्तसम्भ्रान्तमिदंवचः ।
ఆ ధీమంతుడైన కపిరాజుని ముఖాన్ని తుడిచిన తరువాత, ఆ క్షణానికి తగిన సమయోచితమైన, అత్యవసరమైన ఈ వాక్యాన్ని అతడు పలికెను।
Verse 37
नकालःकपिराजेन्द्रवैक्लब्यमवलम्बितुम् ।।6.46.37।।अतिस्नेहोऽप्यकालेऽस्मिन्मरणायोपकल्पते ।
హే కపిరాజేంద్రా! ఇది వైకల్యాన్ని ఆశ్రయించవలసిన కాలం కాదు; ఈ అకాలంలో అతిస్నేహముకూడా మరణానికి కారణమగును।
Verse 38
तस्मादुत्सृज्यवैक्लब्यंसर्वकार्यविनाशनम् ।।6.46.38।।हितंरामपुरोगणांसैन्यानानुचिन्त्यताम् ।
కాబట్టి సమస్త కార్యాలను నాశనం చేసే వైకల్యాన్ని విడిచిపెట్టి, రాముని ముందుంచి సైన్యముల హితమేమిటో ఆలోచించుడి।
Verse 39
अथवारक्ष्यतांरामोयावत्संज्ञाविपर्ययः ।।6.46.39।।लब्धसंज्ञौहिकाकुत्स्थौभयंनौव्यपनेष्यतः ।
లేదా ఈ సంజ్ఞావిపర్యయం తొలగేవరకు రాముని రక్షించుడి; ఎందుకంటే సంజ్ఞ పొందిన తరువాత ఆ ఇద్దరు కాకుత్స్థులు మన భయాన్ని తొలగించుదురు।
Verse 40
नैतत्किञ्चनरामस्यनचरामोमुमूर्षति ।।6.46.40।।नह्येनंहास्यतेलक्ष्मीद्दुर्लभायागतायुषाम् ।
ఇది రాముని విషయమై నిరాశపడవలసిన కారణం కాదు; రాముడు మరణించబోవడమూ లేదు. ఆయుష్షు క్షీణించినవారికి దుర్లభమైన శ్రీ-లక్ష్మీ కూడా రాముని విడిచిపెట్టదు.
Verse 41
तस्मादाश्वासयात्मानंबलंचाश्वासयस्वकम् ।।6.46.41।।यावत्कार्याणिसर्वाणिपुनःसंस्थापयाम्यहम् ।
కాబట్టి నీవు నీ మనస్సును ధైర్యపరచుకో, నీ సైన్యాన్నీ ఆశ్వాసింపజేయి; నేను మన అవసరమైన కార్యాలన్నిటిని మళ్లీ సక్రమంగా స్థాపించేవరకు.
Verse 42
एतेहिफुल्लनयनास्त्रासादागतसाध्वसाः ।।6.46.42।।कर्णेकर्णेप्रकथिताहरयोहरिसत्तम ।
హే హరిశ్రేష్ఠా! భయంతో కన్నులు విప్పి, త్రాసుతో వణికిపోయిన ఈ వానరులు చెవిలో చెవి మాటలు చెప్పుకుంటున్నారు.
Verse 43
मांतुदृष्टवाप्रधावन्तमनीकंसम्प्रहर्षितुम् ।।6.46.43।।त्यजस्तुहरयस्त्रासंभुक्तपूर्वामिवस्रजम् ।
కానీ సేనను ఉత్సాహపరచేందుకు నేను పరుగెత్తుతూ వెళ్తున్నదాన్ని వానరులు చూచినప్పుడు, వారు తమ భయాన్ని—ముందే ధరించి వదిలేసిన మాలలా—విసర్జించుగాక.
Verse 44
समाश्वास्यतुसुग्रीवंराक्षसेन्द्रोविभीषणः ।।6.46.44।।विद्रुतंवानरानीकंतत्समाश्वासयत्पुनः ।
సుగ్రీవుని ధైర్యపరచిన తరువాత, రాక్షసేంద్రుడు విభీషణుడు భయంతో చెదరిపోతున్న ఆ వానరసేనను కూడా మళ్లీ ఆశ్వాసింపజేశాడు.
Verse 45
इन्द्रजित्तुमहामायःसर्वसैन्यसमावृतः ।।6.46.45।।विवेशनगरींलङ्कांपितरंचाभ्युपागमत् ।
మహామాయావి ఇంద్రజిత్తు సమస్త సేనతో పరివృతుడై లంకానగరంలో ప్రవేశించి తన తండ్రి వద్దకు వెళ్లెను।
Verse 46
तत्ररावणमासाद्यअभिवाद्यकृताञ्जलिः ।।6.46.46।।आचचक्षेप्रियंपित्रेनिहतौरामलक्ष्मणौ ।
అక్కడ రావణుని చేరి కృతాంజలితో నమస్కరించి, తండ్రికి ప్రియమైన వార్తను తెలిపెను—“రామలక్ష్మణులు నిహతులయ్యారు।”
Verse 47
उत्पपातततोहृष्टःपुत्रंचपरिषस्वजे ।।6.46.47।।रावणोरक्षसांमध्येश्रुत्वाशत्रूनिपातितौ ।
శత్రువులు పడిపోయారని విని రాక్షసుల మధ్య రావణుడు హర్షంతో లేచి తన కుమారుని ఆలింగనం చేసెను।
Verse 48
उपाघ्रायचतंमूद् र्नेनंपप्रच्छप्रीतमानसः ।।6.46.48।।पृच्छतेचयथावृत्तंपित्रेतस्मैसर्वंन्यवेदयत् ।यथातौशरबन्धेननिश्चेष्टौनिष्प्रभौकृतौ ।।6.46.49।।
హృదయం ఆనందంతో నిండగా అతని శిరస్సును ముద్దాడి, మరింత వివరంగా ఏమి జరిగిందో అడిగెను।
Verse 49
उपाघ्रायचतंमूद् र्नेनंपप्रच्छप्रीतमानसः ।।6.46.48।।पृच्छतेचयथावृत्तंपित्रेतस्मैसर्वंन्यवेदयत् ।यथातौशरबन्धेननिश्चेष्टौनिष्प्रभौकृतौ ।।6.46.49।।
తండ్రి జరిగినదంతా అడుగగా, అతడు సమస్తాన్ని వివరంగా నివేదించెను—బాణబంధమనే జాలంలో చిక్కి వారు ఇద్దరూ నిశ్చేష్టులై, తేజస్సు కోల్పోయినట్లు।
Verse 50
सहर्षवेगानुगतान्तरात्माश्रुत्वावचस्तस्यमहारथस्य ।जहौज्वरंदाशरथेःसमुत्थितंप्रहृष्यवाचाऽभिननन्दपुत्रम् ।।6.46.50।।
ఆ మహారథుని వాక్యాలు విని దాశరథి అంతరాత్మ హర్షవేగంతో ఉప్పొంగింది. భయమునుండి పుట్టిన జ్వరం తొలగిపోయి, ఆనందంతో అతడు మధురవాక్యాలతో తన కుమారుని అభినందించాడు।
Frequently Asked Questions
The battlefield community faces a leadership dilemma: whether grief and panic at the apparent fall of Rāma and Lakṣmaṇa should dictate action, or whether disciplined composure and protective duty must prevail until certainty and recovery are achieved.
Vibhīṣaṇa’s counsel frames fear as strategically and ethically corrosive: excessive attachment and faint-heartedness at the wrong moment can become self-defeating, while steadfast adherence to truth and dharma sustains collective resilience.
The action pivots between the Laṅkā battlefield (where the princes lie on a ‘bed of arrows’) and the city of Laṅkā (where Indrajit returns to report to Rāvaṇa), underscoring the war’s movement from frontline spectacle to royal court validation.