Sarga 43

Verse 1

युध्यतांतुततस्तेषांवानराणांमहात्मनाम् ।रक्षसांसम्बभूवाथबलकोपस्सुदारुणः ।।6.43.1।।

ఆ మహాత్మ వానరులు యుద్ధం చేస్తుండగా రాక్షసులలో అత్యంత భయంకరమైన బలకోపము, రణోన్మాదము ఉప్పొంగింది।

Verse 2

तेहयैःकाञ्चनापीडैर्ध्वश्चाग्निशिखोपमैः ।रथैश्चादित्यसङ्काशैःकवचैश्चमनोरमैः ।।6.43.2।।निर्ययूराक्षसव्याघ्रानादयन्तोदिशोदश ।राक्षसाभीमकर्माणोरावणस्यजयैषिणः ।।6.43.3।।

సువర్ణపీఠికలతో అలంకరించిన అశ్వాలపై అధిరోహించి, అగ్నిశిఖలవలె కనిపించే ధ్వజాలతో శోభించి, సూర్యసమ కాంతిగల రథాలతో, మనోహర కవచాలతో సమన్వితులై—రావణుని విజయాన్ని కోరే భయంకర కర్మల రాక్షసవ్యాఘ్రులు బయలుదేరిరి. వారి ఘోషతో దశదిశలు మార్మోగెను॥

Verse 3

तेहयैःकाञ्चनापीडैर्ध्वश्चाग्निशिखोपमैः ।रथैश्चादित्यसङ्काशैःकवचैश्चमनोरमैः ।।6.43.2।।निर्ययूराक्षसव्याघ्रानादयन्तोदिशोदश ।राक्षसाभीमकर्माणोरावणस्यजयैषिणः ।।6.43.3।।

కాంచన అలంకారాలతో ముస్తాబైన అశ్వాలు, అగ్నిశిఖలవంటి ధ్వజాలు, సూర్యసమ కాంతిగల రథాలు, మనోహర కవచాలతో సజ్జమైన ఆ వ్యాఘ్రసమ రాక్షసులు—భయంకర కర్మలవారు—రావణుని విజయాన్ని కోరుతూ బయలుదేరి, ముందుకు సాగుతూ దశదిశల్ని గర్జనతో నాదింపజేశారు.

Verse 4

वानराणामपिचमूर्बृहतीजयमिच्छताम् ।अभ्यधावततांसेनांरक्षसांकामरूपिणम् ।।6.43.4।।

విజయాన్ని కోరిన వానరుల మహాసేన కూడా ఇష్టానుసారం రూపం ధరించే రాక్షససేనపై దూసుకెళ్లింది।

Verse 5

एतस्मिन्नन्तरेतेषामन्योन्यमभिधावताम् ।रक्षसांवानराणांचद्वन्द्वयुद्धमवर्तत ।।6.43.5।।

ఇంతలో పరస్పరం దూసుకొచ్చిన రాక్షసులు, వానరుల మధ్య యుద్ధభూమిలో ద్వంద్వయుద్ధం సాగింది।

Verse 6

अङ्गदेन्द्रजित्सार्धंवालिपुत्रेणराक्षसः ।आयुध्यतमहातेजास्त्ऱ्यम्बकेणयथाऽन्तकः ।।6.43.6।।

అప్పుడు మహాతేజస్సుగల రాక్షసుడు ఇంద్రజిత్ వాలి కుమారుడు అంగదునితో, త్ర్యంబకుడు (శివుడు)తో అంతకుడు (మృత్యువు) పోరాడినట్లుగా యుద్ధం చేశాడు।

Verse 7

प्रजङ्घेनचसम्पातिर्नित्यंदुर्मर्षणोरणे ।जम्बुमालिनमारब्धोहनुमानपिवानरः ।।6.43.7।।

యుద్ధంలో నిత్యము దుర్జయుడైన సంపాతి ప్రజఙ్ఘుని ఎదుర్కొన్నాడు; అలాగే వానరుడు హనుమంతుడు కూడా జంబుమాలిని మీద యుద్ధాన్ని ప్రారంభించాడు।

Verse 8

संगतस्तुमहाक्रोधोराक्षसोरावणानुजः ।समरेतीक्ष्णवेगेनमित्रघ्नेनविभीषणः ।।6.43.8।।

అప్పుడు రావణుని అనుజుడు, మహాక్రోధంతో మండే రాక్షసుడు విభీషణుడు సమరంలో తೀಕ್ಷ్ణవేగంతో మిత్రఘ్నుని సమీపించి అతనితో యుద్ధం చేశాడు।

Verse 9

तपनेनगजस्सार्धंराक्षसेनमहाबलः ।निकुम्भेनमहातेजानीलोऽपिसमयुध्यत ।।6.43.9।।

మహాబలుడైన గజుడు రాక్షసుడు తపనతో యుద్ధం చేశాడు; మహాతేజస్సుగల నీలుడు కూడా నికుంభునితో సమరంలో పోరాడాడు।

Verse 10

वानरेन्द्रस्तुसुग्रीवःप्रघसेनसमागतः ।सङ्गतःसमरेश्रीमान्विरूपाक्षेणलक्ष्मणः ।।6.43.10।।

వానరేంద్రుడు శ్రీమాన్ సుగ్రీవుడు ప్రఘాసేనునితో సమరంలో ఎదురెదురుగా యుద్ధానికి దిగెను. ఆ యుద్ధంలోనే కీర్తిమంతుడు లక్ష్మణుడు విరూపాక్షునితో సమరసంగమం పొందెను॥

Verse 11

अग्निकेतुश्चसुदुर्धर्षोरश्मिकेतुश्चराक्षसः ।सुप्तघ्नोयज्ञकोपश्चरामेणसहसङ्गताः ।।6.43.11।।

అత్యంత దుర్జయుడైన అగ్నికేతువు, రాక్షసుడు రశ్మికేతువు, అలాగే సుప్తఘ్నుడు, యజ్ఞకోపుడు—ఇవన్నీ రామునితో సమరంలో ఎదురుదెబ్బకు వచ్చెను॥

Verse 12

वज्रमुष्टिस्तुमैन्देनद्विविदेनाशनिप्रभः ।राक्षसाभ्यांसुघोराभ्यांकपिमुख्यौसमागतौ ।।6.43.12।।

వజ్రముష్టి మైందునితో కలిసి, అలాగే అశనిప్రభ ద్వివిదునితో కలిసి—ఈ ఇద్దరు కపిముఖ్యులు అత్యంత ఘోరమైన ఆ ఇద్దరు రాక్షసులతో సమరంలో ఎదురెదురుగా యుద్ధానికి దిగిరి॥

Verse 13

वीरःप्रतपनोघोरोराक्षसोरणदुर्धरः ।समरेतीक्ष्णवेगेननळेनसमयुध्यत ।।6.43.13।।

రణంలో దుర్ధర్షుడైన ఘోర రాక్షస వీరుడు ప్రతపనుడు, తీక్ష్ణవేగంతో దూసుకువచ్చే నలునితో సమరంలో యుద్ధం చేసెను॥

Verse 14

धर्मस्यपुत्रोबलवान्सुषेणइतिविश्रुतः ।सविद्युन्मालिनासार्धमयुध्यतमहाकपिः ।।6.43.14।।वानराश्चापरेभीमाराक्षसैरपरैस्सह ।द्वन्द्वंसमीयुस्सहसायुद्धायबहुभिस्सह ।।6.43.15।।

ధర్మపుత్రుడని ప్రసిద్ధుడైన బలవంతుడు మహాకపి సుషేణుడు, విద్యున్మాలితో కలిసి సమీప సమరంలో ఎదురెదురుగా యుద్ధం చేశాడు।

Verse 15

धर्मस्यपुत्रोबलवान्सुषेणइतिविश्रुतः ।सविद्युन्मालिनासार्धमयुध्यतमहाकपिः ।।6.43.14।।वानराश्चापरेभीमाराक्षसैरपरैस्सह ।द्वन्द्वंसमीयुस्सहसायुद्धायबहुभिस्सह ।।6.43.15।।

ఇంకా ఇతర భయంకర వానరులు కూడా అనేకులతో కలిసి, ఇతర రాక్షసులపై అకస్మాత్తుగా ద్వంద్వయుద్ధానికి దూసుకెళ్లారు।

Verse 16

तत्रासीत्सुमहद्युद्धंतुमुलंरोमहर्षणम् ।रक्षसांवानराणांचवीराणांजयमिच्छताम् ।।6.43.16।।

అక్కడ విజయాన్ని కోరుకున్న రాక్షస-వానర వీరుల మధ్య మహావిశాలమైన, ఘోర కలకలమయమైన, రోమాంచకరమైన యుద్ధం చెలరేగింది।

Verse 17

हरिराक्षसदेहेभ्यःप्रभूताःकेशशाद्वलाः ।शरीरसङ्घाटावहाःप्रसुस्रुश्शोणितापगाः ।।6.43.17।।

వానరులూ రాక్షసులూ దేహాల నుంచి విపరీతమైన రక్తప్రవాహాలు పొంగిపొర్లాయి—కేశాలు శైవలంలా గాఢంగా ఉండి, శవసమూహాలను తేలియాడే దుంగలవలె మోసుకుపోయాయి।

Verse 18

अजघानेन्द्रजित्क्रुद्धोवज्रेणेवशतक्रतुः ।अङ्गदंगदयावीरंशत्रुसैन्यविदारणम् ।।6.43.18।।

క్రోధించిన ఇంద్రజిత్, శత్రుసైన్యాన్ని చీల్చివేసే వీరుడు అంగదునిపై గదతో ప్రహారం చేశాడు—శతక్రతు ఇంద్రుడు వజ్రంతో కొట్టినట్లుగా।

Verse 19

तस्यकाञ्चनचित्राङ्गंरथंसाश्वंससारथिम् ।जघानसमरेश्रीमानङ्गदोवेगवान्कपिः ।।6.43.19।।

అప్పుడు సమరంలో వేగవంతుడూ శ్రీమంతుడైన కపి అంగదుడు అతని స్వర్ణచిత్రిత రథాన్ని అశ్వాలు, సారథితో సహా కొట్టి ధ్వంసం చేశాడు।

Verse 20

सम्पातिस्तुत्रिभिर्भाणैःप्रजङ्घेनसमाहतः ।निजघानश्वकर्णेनप्रजङ्घंरणमूर्धनि ।।6.43.20।।

ప్రజఙ్ఘుడు వేసిన మూడు బాణాలతో గాయపడిన సంపాతి, రణమధ్యంలో అశ్వకర్ణ వృక్షంతో ప్రజఙ్ఘుణ్ని కొట్టి పడగొట్టాడు।

Verse 21

जम्बुमालीरथस्थस्तुरथशक्त्यामहाबलः ।बिबेदसमरेक्रुद्धोहनूमन्तंस्तनान्तरे ।।6.43.21।।

మహాబలుడైన రథస్థ జంబుమాలి సమరంలో క్రోధించి రథశక్తి (భాలం)తో హనుమంతుని వక్షస్థలాన్ని ఛేదించాడు।

Verse 22

तस्यतंरथमास्थायहनूमान् मारुतात्मजः ।प्रममाथतलेनाशुसहतेनैवरक्षसा ।।6.43.22।।

మారుతాత్మజుడైన హనుమంతుడు అతని రథంపై ఎక్కి, తన అరచేతి దెబ్బతో వెంటనే ఆ రథాన్నీ ఆ రాక్షసునీ కూడ చూర్ణం చేశాడు।

Verse 23

नदन् प्रतपनोघोरोनलंसोप्यन्वधावत ।नलःप्रतपनस्याशुपातयामासचक्षुषी ।।6.43.23।।

భయంకరుడైన ప్రతపన గర్జిస్తూ నలుని వెంబడించి దూసుకొచ్చాడు; కాని నలుడు వెంటనే అతని కళ్లపై దెబ్బకొట్టి వాటిని పడగొట్టి అతనిని అంధుడిని చేశాడు।

Verse 24

भिन्नगात्रश्शरैस्तीक्ष्णैःक्षिप्रहस्तेनरक्षसा ।ग्रसन्तमिवसैन्यानिप्रघसंवानराधिपः ।।6.43.24।।सुग्रीवस्सप्तपर्णेननिर्भिभेदजघानच ।

తీక్ష్ణ బాణాలతో అవయవాలు చీలిపోయిన, శీఘ్రహస్త రాక్షసుడు ప్రఘస సైన్యాలను మింగివేయబోతున్నట్టుగా కనిపించగా, వానరాధిపతి సుగ్రీవుడు సప్తపర్ణ వృక్షంతో అతన్ని చీల్చి సంహరించాడు।

Verse 25

अग्निकेतुश्चदुर्धर्षोरश्मिकेतुश्चराक्षसः ।।6.43.25।।सुप्तघ्नोयज्ञकोपश्चरामंनिर्भिभिदुश्शरैः ।

దుర్ధర్షుడైన అగ్నికేతు, రాక్షసుడు రశ్మికేతు, అలాగే సుప్తఘ్నుడు, యజ్ఞకోపుడు—ఈ నలుగురు బాణాలతో పదేపదే శ్రీరాముణ్ని గాయపరిచారు।

Verse 26

तेषांचतुर्णांरामस्तुशिरांसिनिशितैश्शरैः ।क्रुद्धश्चतुर्भिश्चिच्छेदघोरैरग्निशिखोपमैः ।।6.43.26।।

అప్పుడు క్రోధించిన శ్రీరాముడు అగ్నిశిఖలవలె జ్వలించే, తీక్ష్ణమైన భయంకర నాలుగు బాణాలతో ఆ నలుగురి శిరస్సులను ఛేదించాడు।

Verse 27

वज्रमुष्टिस्तुमैन्देनमुष्टिनानिहतोरणे ।पपातसरथस्साश्वःपुराट्टइवभूतले ।।6.43.27।।

యుద్ధంలో మైందుడి ముష్టిఘాతంతో నిహతుడైన వజ్రముష్టి రథం, గుర్రాలతో సహా నేలపై విరిగిన ప్రాకారంలా కూలిపోయాడు।

Verse 28

निकुम्बस्तुरणेनीलंनीलाञ्जनचयप्रभम् ।निर्बिभेदशरैस्तीक्ष्णैःकरैर्मेघमिवांशुमान् ।।6.43.28।।

యుద్ధంలో నికుంభుడు కాటుకరాశివలె నల్లగా మెరిసే నీలుణ్ని తీక్ష్ణ బాణాలతో ఛేదించాడు; సూర్యుడు తన కిరణాలతో మేఘాన్ని చీల్చినట్లుగా।

Verse 29

पुनश्शरशतेनाथक्षिप्रहस्तोनिशाचरः ।बिभेदसमरेनीलंनिकुम्भःप्रजहासच ।।6.43.29।।

అప్పుడు మళ్లీ చురుకైన చేతులుగల నిశాచరుడు నికుంభుడు యుద్ధంలో నీలుని శతబాణాలతో ఛేదించి, గట్టిగా నవ్వెను.

Verse 30

तस्यैवरथचक्रेणनीलोविष्णुरिवाहवे ।शिरश्चिच्छेदसमरेनिकुम्भस्यचसारथेः ।।6.43.30।।

అదే రథచక్రంతో నీలుడు—యుద్ధంలో విష్ణువులాగా—సమరభూమిలో నికుంభుని సారథి శిరస్సును ఛేదించెను.

Verse 31

वज्राशनिसमस्पर्शोद्विविदोऽप्यशनिप्रभम् ।जघानगिरिशृङ्गेणमिषतांसर्वरक्षसाम् ।।6.43.31।।

వజ్రాశనిలా కఠినస్పర్శుడైన ద్వివిదుడు, సమస్త రాక్షసులు చూస్తుండగానే, పర్వతశిఖరంతో అశనిప్రభను కొట్టి పడవేశెను.

Verse 32

द्विदिधंवानरेन्द्रंतुनगयोधिनमाहवे ।शरैरशनिसङ्काशैस्सविव्याधाशनिप्रभः ।।6.43.32।।

కానీ ఆ సమరంలో పర్వతాలు, వృక్షాలతో యుద్ధం చేసే వానరేంద్రుడు ద్వివిదుని, మెరుపులాంటి బాణాలతో అశనిప్రభుడు ఛేదించెను.

Verse 33

सशरैरभिविद्धाङ्गोद्विविदःक्रोधमूर्छितः ।सालेनसरथंसाश्वंनिजघानाशनिप्रभम् ।।6.43.33।।

బాణాలతో గాయపడిన అవయవాలతో ద్వివిదుడు క్రోధోన్మత్తుడై, శాలవృక్షంతో ఆషణిప్రభుణ్ణి రథం, అశ్వాలు, సారథితో సహా కూలదోసెను।

Verse 34

विद्युन्मालीरथस्थस्तुशरैःकाञ्चनभूषणैः ।सुषेणंताडयामासननादचमुहुर्मुहुः ।।6.43.34।।

రథస్థుడైన విద్యున్మాలి స్వర్ణాలంకారిత బాణాలతో సుషేణుణ్ణి కొట్టసాగి, మళ్లీ మళ్లీ ఘోషగా గర్జించెను।

Verse 35

तंरथस्थमथोदृष्टवासुषेणोवानरोत्तमः ।गिरिशृङ्गेणमहतारथमाशुन्यपातयत् ।।6.43.35।।

అతడు రథస్థుడై ఉన్నదని చూచి, వానరశ్రేష్ఠుడు సుషేణుడు మహత్తరమైన గిరిశిఖరంతో ఆ రథాన్ని వేగంగా కూల్చెను।

Verse 36

लाघवेनतुसंयुक्तोविद्युन्मालीनिशाचरः ।अपक्रम्यरथात्तूर्णंगदापाणिःक्षितौस्थितः ।।6.43.36।।

లాఘవసంపన్నుడైన నిశాచరుడు విద్యున్మాలి రథం నుండి వెంటనే తప్పుకొని, గదను చేతబట్టి భూమిపై నిలిచెను।

Verse 37

ततःक्रोधसमाविष्टःसुषेणोहरिपुङ्गवः ।शिलांसुमहतींगृह्यनिशाचरमभिद्रवत् ।।6.43.37।।

అనంతరం క్రోధావేశంతో నిండిన హరిప్రవరుడు సుషేణుడు అతి పెద్ద శిలను ఎత్తుకొని నిశాచరునిపై దూసుకెళ్లెను।

Verse 38

तमापतन्तंगदयाविद्युन्मालीनिशाचरः ।वक्षस्यभिजघानाशुसुषेणंहरिपुङ्गवः ।।6.43.38।।

అప్పుడు నిశాచరుడు విద్యున్మాలి దూసుకొచ్చిన వానరశ్రేష్ఠుడు సుషేణుని వక్షస్థలంపై గదతో వేగంగా మోదాడు।

Verse 39

गदाप्रहारंतंघोरमच्नित्यप्लवगोत्तमः ।तांशिलांपातयामासतस्योरसिमहामृधे ।।6.43.39।।

ఆ భయంకరమైన గదాప్రహారాన్ని లెక్కచేయక వానరశ్రేష్ఠుడు మహాయుద్ధంలో విద్యున్మాలి వక్షస్థలంపై ఒక శిలను పడవేశాడు।

Verse 40

शिलाप्रहारभिहतोविद्युन्मालीनिशाचरः ।निष्पिष्टहृदयोभूमौगतासुर्निपपातह ।।6.43.40।।

శిలా ప్రహారంతో గాయపడిన నిశాచరుడు విద్యున్మాలి—హృదయం నలిగిపోయి, ప్రాణాలు విడిచి—భూమిపై పడిపోయాడు।

Verse 41

एवंतैर्वानरैश्शूरैश्शूरास्तेरजनीचराः ।द्वन्द्वेविमृदितास्तत्रदैत्याइवदिवौकसैः ।।6.43.41।।

ఇలా ఆ శూర వానరుల చేత ఆ శూర రజనీచరులు ద్వంద్వయుద్ధంలో అక్కడే నలిగిపోయారు—దేవతలు దైత్యులను సంహరించినట్లుగా।

Verse 42

भग्नैखडगैर्गदाभिश्चशक्तितोमरपट्टसै: ।अपविद्धैश्चाभिन्नैश्चरथैस्साङ्ग्रामिकैर्हयैः ।।6.43.42।।निहतैःकुञ्जरैर्मत्स्सैस्तथावानरराक्षसैः ।चक्राक्षयुगदण्डैश्चभग्नैर्धरणिसंश्रितैः ।।6.43.43।।बभूवायोधनंघोरंगोमायुगणसेवितम् ।

విరిగిన ఖడ్గాలు, గదలు, శక్తులు, తోమరాలు, పట్టసాలు; తలక్రిందులై చిద్రమైన రథాలు మరియు యుద్ధాశ్వాలు; హతమైన కుంజరాలు, వానర-రాక్షసుల కుప్పలు; భూమిపై చెల్లాచెదురైన విరిగిన చక్రాలు, అక్షాలు, యుగాలు, దండాలతో యుద్ధభూమి భయంకరంగా మారింది—అక్కడ నక్కల గుంపులు సంచరించాయి।

Verse 43

भग्नैखडगैर्गदाभिश्चशक्तितोमरपट्टसै: ।अपविद्धैश्चाभिन्नैश्चरथैस्साङ्ग्रामिकैर्हयैः ।।6.43.42।।निहतैःकुञ्जरैर्मत्स्सैस्तथावानरराक्षसैः ।चक्राक्षयुगदण्डैश्चभग्नैर्धरणिसंश्रितैः ।।6.43.43।।बभूवायोधनंघोरंगोमायुगणसेवितम् ।

విరిగిన ఖడ్గాలు, గదలు, శక్తులు, తోమరాలు, పట్టసాలు; తలక్రిందులై చిద్రమైన రథాలు మరియు యుద్ధాశ్వాలు; హతమైన కుంజరాలు, వానర-రాక్షసుల కుప్పలు; భూమిపై చెల్లాచెదురైన విరిగిన చక్రాలు, అక్షాలు, యుగాలు, దండాలతో యుద్ధభూమి భయంకరంగా మారింది—అక్కడ నక్కల గుంపులు సంచరించాయి।

Verse 44

कबन्धानिसमुत्पेतुर्दिक्षुवानररक्षसाम् ।।6.43.44।।विमर्देतुमुलेतस्मिन्देवासुररणोपमे ।

దేవాసుర యుద్ధసమానమైన ఆ ఘోర కలహంలో వానర-రాక్షసుల కబంధాలు దిక్కులన్నిటా ఎగిరిపడి చెల్లాచెదురయ్యాయి।

Verse 45

विदार्यमाणाहरिपुङ्गवैस्तदानिशाचराश्शोणितदिग्धगात्राः ।पुनःसुयुद्धंतरसासमास्थितादिवाकरस्यास्तमयाभिकाङ्क्षिणः ।।6.43.45।।

అప్పుడు వానరశ్రేష్ఠుల చేత చీల్చబడిన, రక్తంతో తడిసిన దేహములైన నిశాచరులు సూర్యాస్తమయాన్ని కోరారు; అయినా వారు మళ్లీ వేగం కూడగట్టి ఘోరయుద్ధంలోకి ప్రవేశించారు।