Sarga 42

Verse 1

ततस्तेराक्षसास्तत्रगत्वारावणमन्दिरम् ।न्यवेदयन्पुरींरुद्धांरामेणसहवानरैः ।।।।

అప్పుడు ఆ రాక్షసులు రావణ మందిరానికి వెళ్లి నివేదించారు—రాముడు వానరులతో కలిసి నగరాన్ని చుట్టుముట్టి బిగించి పట్టుకున్నాడు.

Verse 2

रुद्धांतुनगरींश्रुत्वाजातक्रोधोनिशाचरः ।विधानंद्विगुणंश्रुत्वाप्रासादंसोऽध्यरोहत ।।।।

నగరం ఆవరించబడిందని విని నిశాచరాధిపతి రావణుడు కోపోద్రిక్తుడయ్యెను; రక్షావిధాన స్థితిని తెలుసుకొని ఏర్పాట్లను రెండింతలు చేయమని ఆజ్ఞాపించి, అనంతరం ప్రాసాద మేడపైకి ఎక్కెను.

Verse 3

सददर्शावृतांलङ्कांसशैलवनकाननाम् ।असङ्ख्येयैर्हरिगणैःसर्वतोयुद्धकाङ्क्षिभिः ।।।।

అతడు లంకను—పర్వతాలు, వనాలు, ఉపవనాలతో కూడినదిగా—అన్ని వైపులా ఆవరించబడినదిగా చూశాడు. లెక్కలేనన్ని వానరసేనలు ప్రతి దిశలో యుద్ధాకాంక్షతో నిలిచాయి॥

Verse 4

सदृष्ट्वावानरैःसर्वांवसुधांकवलीकृताम् ।कथंक्षपयितव्याःस्युरितिचिन्तापरोऽभवत् ।।।।

వానరులు సమస్త వసుధను మింగినట్లుగా వ్యాపించి ఉన్నదాన్ని చూసి అతడు ఆందోళనలో పడ్డాడు—“వారిని ఎలా నశింపజేయాలి?”

Verse 5

सचिन्तयित्वासुचिरंधैर्यमालम्ब्यरावणः ।राघवंहरियूथांश्चददर्शायतलोचनः ।।।।

రావణుడు చాలాసేపు ఆలోచించి ధైర్యాన్ని ఆశ్రయించాడు; ఆపై దీర్ఘమైన స్థిర దృష్టితో రాఘవుని మరియు వానరయోధుల యూథాలను చూశాడు।

Verse 6

राघवःसहसैन्येनमुदितोनामपुप्लुवे ।लङ्कांददर्शगुप्तांवैसर्वतोराक्षसैर्वृताम् ।।।।

రాఘవుడు సైన్యంతో కలిసి ఉత్సాహంగా ముందుకు సాగాడు; అతడు లంకను చూశాడు—అది బలంగా రక్షించబడినది, అన్ని వైపులా రాక్షసులతో చుట్టుముట్టబడినది।

Verse 7

दृष्ट्वादाशरथिर्लङ्कांचित्रध्वजपताकिनीम् ।जगामसहसासीतांदूयमानेनचेतसा ।।।।

దాశరథి రంగురంగుల ధ్వజపతాకలతో అలంకరించిన లంకను చూసి, వ్యాకులమైన మనస్సుతో వెంటనే సీతను తలచాడు; అతని హృదయం శోకంతో మండింది।

Verse 8

अत्रसामृगशावाक्षीमत्कृतेजनकात्मजा ।पीड्यतेशोकसन्तप्ताकृशास्थण्डिलशायिनी ।।।।

ఇక్కడే మృగశావాక్షి జనకాత్మజ సీత నా కారణంగా శోకసంతప్తురాలై బాధపడుతోంది; కృశురాలై నిరావరణ నేలపై శయనిస్తోంది।

Verse 9

पीड्यमानांसधर्मात्मावैदेहीमनुचिन्तयन् ।क्षिप्रमाज्ञापयामासवानरान्द्विषतांवधे ।।।।

బాధపడుతున్న వైదేహిని నిరంతరం తలచుకొంటూ ఆ ధర్మాత్ముడు శత్రువుల వధకై వానరులకు వెంటనే ఆజ్ఞాపించాడు।

Verse 10

एवमुक्तेतुवचनेरामेणाक्लिष्टकर्मणा ।संघर्षमाणाःप्लवगाःसिम्हनादैरनादयन् ।।।।

అక్లిష్టకర్ముడైన రాముడు ఇలా పలికిన వెంటనే, యుద్ధానికి ఉవ్విళ్లూరుతున్న ప్లవగులు సింహనాదాల వంటి గర్జనలు చేశారు.

Verse 11

शिखरैर्विकिरामैनांलङ्कांमुष्टिभिरेववा ।इतिस्मदधिरेसर्वेमनांसिहरियूथपाः ।।।।

అన్ని హరియూథపతులు హృదయంలో నిర్ణయించుకున్నారు—“పర్వతశిఖరాలను పీకివేసి ఈ లంకను చూర్ణం చేస్తాం; లేకపోతే మా ముష్టులతోనే దాన్ని పగలగొడతాం.”

Verse 12

उद्यम्यगिरिशृङ्गाणिशिखराणिमहान्तिच ।तरूंश्चोत्पाट्यविविधांस्तिष्ठन्तिहरियूथपाः ।।।।

పర్వతశృంగములను, మహాశిఖరములను ఎత్తి, నానావిధ వృక్షములను పెకలించి, వానరయూథపతులు యుద్ధానికి సిద్ధంగా నిలిచిరి।

Verse 13

प्रेक्षतोराक्षसेन्द्रस्यतान्यनीकानिभागशः ।राघवप्रियकामार्थंलङ्कामारुरुहुस्तदा ।।।।

రాక్షసేంద్రుడు చూస్తుండగానే, ఆ వానరసేన విభాగాలు విడివిడిగా, రాఘవునకు ప్రీతికరమైన కార్యసిద్ధి కోరి, అప్పుడు లంకపైకి ఎక్కిరి।

Verse 14

तेताम्रवक्त्राहेमाभारामार्थेत्यक्तजीविताः ।लङ्कामेवाभ्यवर्तन्तसालतालशिलायुधाः ।।।।

ఆ వానరులు—కొందరు తామ్రవదనులు, కొందరు హేమప్రభలు—రామకార్యార్థం ప్రాణత్యాగానికి సిద్ధమై, శాల-తాల వృక్షములను మరియు శిలలను ఆయుధాలుగా ధరించి, నేరుగా లంకపై దూసుకెళ్లిరి।

Verse 15

तेद्रुमैःपर्वताग्रैश्चमुष्टिभिश्चप्लवङ्गमाः ।प्राकाराग्राण्यरण्यानिममन्थुस्तोरणानिच ।।।।

వృక్షములతో, పర్వతశిఖరములతో, తమ ముష్టులతో కూడ, ఆ ప్లవంగములు ప్రాకారశిఖరములను బలంగా మర్దించి, తోరణద్వారములను ధ్వంసం చేసిరి।

Verse 16

पारिखाःपूरयन्तिस्मप्रसन्नसलिलायुताः ।पांसुभिःपर्वताग्रैश्चतृणैःकाष्ठैश्चवानराः ।। ।।

స్పష్టమైన నీటితో నిండిన కందకాలను కూడా వానరులు మట్టి, పర్వతశిఖరాలు, గడ్డి, కట్టెల ముక్కలతో నింపడం ప్రారంభించిరి।

Verse 17

ततःसहस्रयूथाश्चकोटीयूथाश्चवानराः ।कोटीशतयुताश्चान्येलङ्कामारुरुहुस्तदा ।।।।

అప్పుడు సహస్రయూథాలుగా, కోటియూథాలుగా, మరికొందరు కోటి-శతసంఖ్యలుగా ఉన్న వానరులు ఆ వేళ లంకపైకి ఎక్కిరి.

Verse 18

काञ्चनानिप्रमृद्नन्तस्तोरणानिप्लवङ्गमाः ।कैलासशिखराभानिगोपुराणिप्रमथ्यच ।।।।

ప్లవంగములు కాంచన తోరణాలను నలిపివేసి, కైలాస శిఖరాలవలె మెరుస్తూ ఎత్తుగా ఉన్న గోపురాలను కూడా ధ్వంసం చేసిరి.

Verse 19

आप्लवन्तःप्लवन्तश्चगर्जन्तश्चप्लवङ्गमाः ।लङ्कांतामभिधावन्तिमहावारणसंनिभाः ।।।।

ఎగురుతూ, దూకుతూ, గర్జిస్తూ, మహా ఏనుగులవలె భయంకరమైన వానరయోధులు ఆ లంక వైపు దూసుకుపోయిరి.

Verse 20

जयत्यतिबलोरामोलक्ष्मणश्चमहाबलः ।राजाजयतिसुग्रीवोराघवेणाभिपालितः ।।।।

అతిబలవంతుడైన రామునికి జయము, మహాబలవంతుడైన లక్ష్మణునికి జయము! రాఘవుని పరిరక్షణలో ఉన్న రాజు సుగ్రీవునికీ జయము!

Verse 21

इत्येवंघोषयन्तश्चगर्जन्तश्चप्लवङ्गमाः ।अभ्यधावन्तलङ्कायाःप्राकारंकामरूपिणः ।।।।

ఇట్లు జయఘోషం చేస్తూ, ఘోరంగా గర్జిస్తూ, కామరూపధారులైన ప్లవంగములు లంకా ప్రాకారముపైకి వేగంగా దూసుకుపోయిరి।

Verse 22

वीरबाहुःसुबाहुश्चनलश्चवनगोचरः ।निपीड्योपनिविष्टास्तेप्राकारंहरियूथपाः ।एतस्मिन्नन्तरेचक्रुःस्कन्धावारनिवेशनम् ।। ।।

వీరబాహు, సుబాహు మరియు వనమార్గాలలో సంచరించే నలుడు—ఈ వానరయూథపతులు ప్రాకారాన్ని బలంగా నొక్కి అక్కడే స్థిరపడిరి; అంతలోనే వారు స్కంధావారము, అనగా సేనాశిబిరాన్ని స్థాపించిరి।

Verse 23

पूर्वद्वारंतुकुमुदःकोटीभिर्दशभिर्वृतः ।आवृत्यबलवांस्तस्थौहरिभिर्जितकाशिभिः ।।।।

కుముదుడు దశకోట్ల వానరులతో చుట్టుముట్టబడి, పూర్వద్వారాన్ని ఆవరించి బలంగా అక్కడ నిలిచెను; అతని హరిసేనలు జయసంపన్నులైనట్లు కాంతితో మెరిసిరి।

Verse 24

साहाय्यार्थंतुतस्यैवनिविष्टःप्रघसोहरिः ।पनसश्चमहाबाहुर्वानरैर्बहुभिर्वृतः ।।।।

అతనికి సహాయార్థముగా హరి ప్రఘసుడు అక్కడే స్థిరపడెను; మహాబాహువైన పనసుడును అనేక వానరులతో చుట్టుముట్టబడి సహాయానికి సిద్ధంగా నిలిచెను।

Verse 25

दक्षिणंद्वारमागम्यवीरःशतबलिःकपिः ।आवृत्यबलवांस्तस्थौविंशत्याकोटिभिर्वृतः ।।।।

దక్షిణ ద్వారమునకు చేరిన వీర కపి శతబలి దానిని ఆవరించి, ఇరవై కోట్ల వానరులతో చుట్టుముట్టబడి బలంగా అక్కడ నిలిచెను।

Verse 26

सुषेणःपश्चिमद्वारंगतस्तारापिताहरिः ।आवृत्यबलवांस्तस्थौषष्टिकोटिभिरावृतः ।।।।

తారకు తండ్రియైన వీర వానరుడు సుషేణుడు పశ్చిమ ద్వారానికి వెళ్లాడు. అరవై కోట్లు వానరులతో చుట్టుముట్టబడి, బలవంతుడై ఆ ద్వారాన్ని ఆవరించి స్థిరంగా నిలిచాడు॥

Verse 27

उत्तरंद्वारमासाद्यरामःसौमित्रिणासह ।आवृत्यबलवांस्तस्थौसुग्रीवश्चहरीश्वरः ।।।।

ఉత్తర ద్వారాన్ని చేరిన రాముడు సౌమిత్రి (లక్ష్మణుడు)తో కలిసి ఆ ద్వారాన్ని ఆవరించి బలవంతుడై స్థిరంగా నిలిచాడు. వానరాధిపతి సుగ్రీవుడూ అక్కడే స్థానం పట్టాడు॥

Verse 28

गोलाङ्गूलोमहाकायोगवाक्षोभीमदर्शनः ।वृतःकोट्यामहावीर्यस्तस्थौरामस्यपार्श्वतः ।।।।

గోలాంగూల వంశానికి చెందిన మహాకాయుడు, భీమదర్శనుడైన గవాక్షుడు మహావీరుడు. ఒక కోటి వీర వానరులతో చుట్టుముట్టబడి రాముని పక్కన నిలిచాడు॥

Verse 29

ऋक्षाणांभीमवेगानांधूम्रःशत्रुनिबर्हणः ।वृतःकोट्यामहावीर्यस्तस्थौरामस्यपार्श्वतः ।।।।

భయంకర వేగమున్న ఋక్షసేనలో శత్రునిబర్హణుడైన ధూమ్రుడు మహావీరుడు. ఒక కోటి ఋక్షులతో చుట్టుముట్టబడి రాముని పక్కన నిలిచాడు॥

Verse 30

सन्नद्धस्तुमहावीर्योगदापाणिर्विभीषणः ।वृतोयस्तैस्तुसचिवैस्तस्थौतत्रमहाबलः ।।।।

మహావీరుడూ మహాబలవంతుడైన విభీషణుడు గదను చేతబట్టి సంపూర్ణంగా సన్నద్ధుడై, తన మంత్రులతో చుట్టుముట్టబడి అక్కడ నిలిచెను।

Verse 31

गजोगवाक्षोगवयःशरभोगन्धमादनः ।समन्तात्परिधावन्तोररक्षुर्हरिवाहिनीम् ।।।।

గజుడు, గవాక్షుడు, గవయుడు, శరభుడు, గంధమాదనుడు—చుట్టూ పరుగెత్తుతూ వానరసేనను కాపాడుచుండిరి।

Verse 32

ततःकोपपरीतात्मारावणोराक्षसेश्वरः ।निर्याणंसर्वसैन्यानांद्रुतमाज्ञापयत्तदा ।।।।

అప్పుడు కోపావిష్టచిత్తుడైన రాక్షసేశ్వరుడు రావణుడు, సమస్త సైన్యములు వెంటనే బయలుదేరవలెనని ఆజ్ఞాపించెను।

Verse 33

एतच्छ्रुत्वाततोवाक्यंरावणस्यमुखोद्गतम् ।सहसाभीमनिर्घोषमुद्घुष्टंरजनीचरैः ।।।।

రావణుని ముఖమునుండి వెలువడిన ఆ మాటలు వినగానే, రజనీచరులు అకస్మాత్తుగా భయంకర నినాదం చేసిరి।

Verse 34

ततःप्रचोदिताभेर्यश्चन्द्रपाण्डरपुष्कराः ।हेमकोणाहताभीमाराक्षसानांसमन्ततः ।।।।

అనంతరం చంద్రునివలె పాండుర ముఖములైన భేరీలు రాక్షసులు బంగారు దండములతో చుట్టూరా మ్రోగించిరి; భయంకర ధ్వని వ్యాపించెను।

Verse 35

विनेदुश्चमहाघोषाःशङ्खाःशतसहस्रशः ।राक्षसानांसुघोराणांमुखमारुतपूरिताः ।।।।

అత్యంత ఘోరమైన రాక్షసులు తమ ముఖవాయువుతో ఊదిన శంఖాలు లక్షల సంఖ్యలో మహాఘోషంతో మార్మోగాయి।

Verse 36

तेबभुःशुभनीलाङ्गाःसशङ्खारजनीचराः ।विद्युन्मण्डलसन्नद्धाःसबलाकाइवाम्बुदाः ।।।।

శంఖాలు ధరించిన, శుభనీలాంగులైన ఆ రజనీచరులు విద్యుత్‌వలయాలతో కట్టబడ్డ మేఘాలవలె కనిపించారు—బకులతో కూడిన వర్షమేఘాల్లా।

Verse 37

निष्पतन्तिततःसैन्याहृष्टारावणचोदिताः ।समयेपूर्यमाणस्यवेगाइवमहोदधेः ।।।।

అప్పుడు రావణుని ప్రేరణతో ఉల్లాసించిన సైన్యాలు దూసుకొచ్చాయి—ప్రళయకాలంలో మహాసముద్రం ఉప్పొంగి నిండే వేగవంతమైన అలలవలె।

Verse 38

ततोवानरसैन्येनमुक्तोनादःसमन्ततः ।मलयःपूरितोयेनससानुप्रस्थकन्दरः ।।।।

అప్పుడు వానరసైన్యం అన్ని దిక్కులా విడిచిన మహానాదంతో మలయ పర్వతం తన వాలులు, శిఖరప్రాంతాలు, గుహలతో సహా మార్మోగి నిండిపోయింది।

Verse 39

शङ्खदुन्दुभिसंघुष्टःसिम्हनादस्तरस्विनाम् ।पृथिवींचान्तरिक्षंचसागरंचैवनादयन् ।।।।

శంఖధ్వని, దుందుభి ఘోషలతో కలిసిన బలవంతుల సింహనాదం భూమిని, ఆకాశాన్ని, సముద్రాన్నికూడా మార్మోగించింది।

Verse 40

गजानांबृंहितैःसार्धंहयानांहेषितैरपि ।रथानांनेमिघोषैश्चरक्षसाम्वदनस्वनः ।। ।।

ఏనుగుల ఘర్జనలు, గుర్రాల హేషితాలు, రథచక్రాల గంభీర ధ్వనులు, రాక్షసుల నినాదాలు కలసి మహా కోలాహలం వ్యాపించింది।

Verse 41

एतस्मिन्नन्तरेघोरःसङ्ग्रामःसमवर्तत ।रक्षसांवानराणांचयथादेवासुरेपुरा ।।।।

అంతలోనే రాక్షసులు మరియు వానరుల మధ్య ఘోర సంగ్రామం ప్రారంభమైంది—పూర్వకాలంలో దేవాసుర యుద్ధంలా।

Verse 42

तेगदाभिःप्रदीप्ताभिःशक्तिशूलपरश्वधैः ।निजघ्नुर्वानरान्घोराःकथयन्तःस्वविक्रमान् ।।।।

తమ విక్రమాన్ని గొప్పగా చెప్పుకుంటూ ఆ భయంకర రాక్షసులు జ్వలించే గదలు, శక్తులు, త్రిశూలాలు, పరశువులతో వానరులను కొట్టి పడేశారు।

Verse 43

राजाजयतिसुग्रीवइतिशब्दोमहानभूत् ।राजन्जयजयेत्युक्त्वास्वस्वनामकथान्ततः ।।।।

“రాజా సుగ్రీవుడు జయించాడు!” అని మహా నినాదం లేచింది. “రాజన్, జయ జయ!” అని పలుకుతూ యుద్ధకోలాహలంలో వారు తమ తమ పేర్లను కూడా గట్టిగా ప్రకటించారు।

Verse 44

तथावृक्षैर्महाकायाःपर्वताग्रैश्चवानराः ।निजघ्नुस्तानिरक्षांसिनखैर्दन्तैश्चवेगिताः ।।।।

అప్పుడు మహాకాయ వానరులు వృక్షాలతోను పర్వతశిఖరాలతోను ఆ రాక్షసులను బలంగా కొట్టారు; వేగంగా దూసుకెళ్లి గోళ్లతో, పళ్లతో వారిని చీల్చివేశారు।

Verse 45

राक्षसास्त्वपरेभीमाःप्राकारस्थामहीगतान् ।भिन्दिपालैश्चखड्गैश्चशूलैश्चैवव्यदारयन् ।।।।

కానీ మరికొందరు భయంకర రాక్షసులు ప్రాకారాలపై నిలిచి, నేలపై ఉన్న వానరులను భిందిపాలాలు, ఖడ్గాలు, శూలాలతో చీల్చి చంపసాగారు।

Verse 46

वानराश्चापिसङ्क्रुद्धाःप्राकारस्थान्महीगताः ।राक्षसान्पातयामासुःसमाप्लुत्यप्लवङ्गमाः ।।।।

క్రోధించిన వానరులు కూడా ఎగిరి దూకి ప్రాకారాలపై ఉన్న రాక్షసులను నేలకూల్చారు।

Verse 47

ससम्प्रहारस्तुमुलोमांसशोणितकर्दमः ।रक्षसांवानराणांचसम्बभूवाद्भुतोपमाः।।।।

రాక్షసులు వానరుల మధ్య జరిగిన ఆ ఘోర సమరము మాంస-రక్త కర్దమంలా కలకలమై, భయంకరమై ఆశ్చర్యకరంగా మారింది।