Sarga 40
सुवेलारोहणं रावण-सुग्रीव-नियुद्धम् (Ascent of Suvela and the Ravana–Sugriva Duel)
युद्धकाण्ड
ఈ సర్గలో శ్రీరాముడు సుగ్రీవుడు మరియు వానరసేనతో కలిసి సువేల పర్వతాన్ని అధిరోహించి, త్రికూట శిఖరంపై ఉన్న లంకను పరిశీలిస్తాడు; అది విశ్వకర్మ నిర్మాణమని కీర్తించబడుతుంది. అక్కడ రాముడు ఎత్తైన గోపురంపై నిలిచిన రావణుణ్ణి చూస్తాడు—తెల్ల చామరాలతో సేవింపబడుతూ, విజయఛత్రంతో విరాజిల్లుతూ, ఎర్ర చందనలేపంతో, ఆభరణాలతో అలంకృతుడై, ఐరావత సంబంధిత గాయచిహ్నాలతో కూడినవాడిగా—రాజలక్షణాలతో కూడిన భయంకర లక్ష్యంగా కనిపిస్తాడు. ఆ దృశ్యంతో సుగ్రీవుడు నియంత్రిత కోపంతో లేచి, ‘లోకనాథుడు’ శ్రీరామునకు తాను నిష్ఠావంత సేవకుడని రావణునికి ప్రకటించి నేరుగా దాడి చేస్తాడు. అతడు రావణుని కిరీటాన్ని పట్టుకొని నేలకూల్చి, రాజచిహ్నాన్ని పడగొట్టిన అవమానాన్ని సూచిస్తాడు. తదనంతరం సమీప మల్లయుద్ధం జరుగుతుంది—పడగొట్టడం, ప్రతిపడగొట్టడం, పట్టుబట్టడం, వృత్తాకార పాదచలనం, మాయావారాలు, వివిధ ‘యుద్ధమార్గాలు’ వర్ణింపబడతాయి; వీరరసం ఉద్ధృతమవుతుంది. రావణుడు ప్రాణాంతక ప్రతీకారం బెదిరించి మాయతో పైచేయి సాధించబోతాడు; కాని సుగ్రీవుడు ఆ యుక్తిని ముందే గ్రహించి అతణ్ని అలసటకు గురిచేసి విడిపోతాడు, వానరుల మధ్యగా తిరిగి రాముని చేరుతాడు. దీనితో రాముని యుద్ధోత్సాహం, మిత్రసేన మనోబలం పెరుగుతాయి; సువేల-లంక భూగోళం, సేవా-సంయమ ధర్మం, పడిపోయిన కిరీటం అనే రాజసంకేతం—అన్నీ అధికార పోరాట కథనంలో ఏకమవుతాయి।
Shlokas
Verse 1
ततोरामस्सुवेलाग्रंयोजनद्वयमण्डलम् ।अरुरोहससुग्रीवोहरियूधपसम्वृतः ।।।।
అనంతరం వానరయూథ నాయకులతో పరివృతుడై, సుగ్రీవుడితో కలిసి, రెండు యోజనాల విస్తీర్ణముగల సువేలా పర్వతశిఖరాన్ని శ్రీరాముడు అధిరోహించెను।
Verse 2
स्थित्वामुहूर्तंतत्रैवदिशोदशविलोकयन् ।त्रिकूटशिखरेरम्येनिर्मितांविश्वकर्मणा ।।।।ददर्शलङ्कांसुन्यस्तांरम्यकाननशोभिताम् ।
అక్కడ క్షణకాలం నిలిచి దశదిశలకూ చూపు సారించి, రాముడు త్రికూట పర్వతపు రమ్య శిఖరంపై విశ్వకర్మ నిర్మించిన, సుసంఘటితంగా బలపరచబడిన, మనోహర వనాలతో శోభించిన లంకను దర్శించాడు॥
Verse 3
तस्यांगोपुरशृङ्गस्थंराक्षसेन्द्रंदुरासदम् ।।।।श्वेतचामरपर्यन्तंविजयच्छत्रशोभितम् ।रक्तचन्दनसंलिप्तंरत्नाभरणभूषितम् ।।।।नीलजीमूतसङ्काशंहेमसञ्छादिताम्बरम् ।ऐरावतविषाणाग्रैरुत्कृष्टकिणवक्षसम् ।।।।शशलोहितरागेणसंवीतंरक्तवाससा ।सन्ध्यातपेनसंवीतंमेघराशिमिवाम्बरे ।।।।
రాముడు గోపుర శిఖరంపై నిలిచిన, చేరలేనంత దుర్గమమైన రాక్షసేంద్రుడిని చూశాడు—తెల్ల చామరాలు ఊగుతూ, విజయఛత్రంతో అలంకృతుడై. ఎర్ర చందనంతో లేపబడి, రత్నాభరణాలతో భూషితుడై, బంగారు కసవు వస్త్రం ధరించి, నీల మేఘరాశిలా కనిపించాడు. అతని వక్షస్థలంపై ఐరావత దంతాగ్రాల గాట్లవలె ఉబ్బిన మచ్చలు; చంద్రుని రక్తిమ వర్ణంలాంటి ఎర్ర వస్త్రంతో కప్పబడి, సంధ్యాతపంతో వెలిగే ఆకాశ మేఘసమూహంలా ప్రకాశించాడు।
Verse 4
तस्यांगोपुरशृङ्गस्थंराक्षसेन्द्रंदुरासदम् ।।6.40.3।।श्वेतचामरपर्यन्तंविजयच्छत्रशोभितम् ।रक्तचन्दनसंलिप्तंरत्नाभरणभूषितम् ।।6.40.4।।नीलजीमूतसङ्काशंहेमसञ्छादिताम्बरम् ।ऐरावतविषाणाग्रैरुत्कृष्टकिणवक्षसम् ।।6.40.5।।शशलोहितरागेणसंवीतंरक्तवाससा ।सन्ध्यातपेनसंवीतंमेघराशिमिवाम्बरे ।।6.40.6।।
రాముడు గోపుర శిఖరంపై నిలిచిన, చేరలేనంత దుర్గమమైన రాక్షసేంద్రుడిని చూశాడు—తెల్ల చామరాలు ఊగుతూ, విజయఛత్రంతో అలంకృతుడై. ఎర్ర చందనంతో లేపబడి, రత్నాభరణాలతో భూషితుడై, బంగారు కసవు వస్త్రం ధరించి, నీల మేఘరాశిలా కనిపించాడు. అతని వక్షస్థలంపై ఐరావత దంతాగ్రాల గాట్లవలె ఉబ్బిన మచ్చలు; చంద్రుని రక్తిమ వర్ణంలాంటి ఎర్ర వస్త్రంతో కప్పబడి, సంధ్యాతపంతో వెలిగే ఆకాశ మేఘసమూహంలా ప్రకాశించాడు।
Verse 5
तस्यांगोपुरशृङ्गस्थंराक्षसेन्द्रंदुरासदम् ।।6.40.3।।श्वेतचामरपर्यन्तंविजयच्छत्रशोभितम् ।रक्तचन्दनसंलिप्तंरत्नाभरणभूषितम् ।।6.40.4।।नीलजीमूतसङ्काशंहेमसञ्छादिताम्बरम् ।ऐरावतविषाणाग्रैरुत्कृष्टकिणवक्षसम् ।।6.40.5।।शशलोहितरागेणसंवीतंरक्तवाससा ।सन्ध्यातपेनसंवीतंमेघराशिमिवाम्बरे ।।6.40.6।।
రాముడు గోపుర శిఖరంపై నిలిచిన, చేరలేనంత దుర్గమమైన రాక్షసేంద్రుడిని చూశాడు—తెల్ల చామరాలు ఊగుతూ, విజయఛత్రంతో అలంకృతుడై. ఎర్ర చందనంతో లేపబడి, రత్నాభరణాలతో భూషితుడై, బంగారు కసవు వస్త్రం ధరించి, నీల మేఘరాశిలా కనిపించాడు. అతని వక్షస్థలంపై ఐరావత దంతాగ్రాల గాట్లవలె ఉబ్బిన మచ్చలు; చంద్రుని రక్తిమ వర్ణంలాంటి ఎర్ర వస్త్రంతో కప్పబడి, సంధ్యాతపంతో వెలిగే ఆకాశ మేఘసమూహంలా ప్రకాశించాడు।
Verse 6
तस्यांगोपुरशृङ्गस्थंराक्षसेन्द्रंदुरासदम् ।।6.40.3।।श्वेतचामरपर्यन्तंविजयच्छत्रशोभितम् ।रक्तचन्दनसंलिप्तंरत्नाभरणभूषितम् ।।6.40.4।।नीलजीमूतसङ्काशंहेमसञ्छादिताम्बरम् ।ऐरावतविषाणाग्रैरुत्कृष्टकिणवक्षसम् ।।6.40.5।।शशलोहितरागेणसंवीतंरक्तवाससा ।सन्ध्यातपेनसंवीतंमेघराशिमिवाम्बरे ।।6.40.6।।
రాముడు గోపుర శిఖరంపై నిలిచిన, చేరలేనంత దుర్గమమైన రాక్షసేంద్రుడిని చూశాడు—తెల్ల చామరాలు ఊగుతూ, విజయఛత్రంతో అలంకృతుడై. ఎర్ర చందనంతో లేపబడి, రత్నాభరణాలతో భూషితుడై, బంగారు కసవు వస్త్రం ధరించి, నీల మేఘరాశిలా కనిపించాడు. అతని వక్షస్థలంపై ఐరావత దంతాగ్రాల గాట్లవలె ఉబ్బిన మచ్చలు; చంద్రుని రక్తిమ వర్ణంలాంటి ఎర్ర వస్త్రంతో కప్పబడి, సంధ్యాతపంతో వెలిగే ఆకాశ మేఘసమూహంలా ప్రకాశించాడు।
Verse 7
पश्यतांवानरेन्द्राणांराघवस्यापिपश्यतः ।दर्शनाद्राक्षसेन्द्रस्यसुग्रीवस्सहसोत्थितः ।।।।
వానరేంద్రులు చూస్తుండగా, రాఘవుడు కూడా చూస్తుండగా—రాక్షసేంద్రుని దర్శనమాత్రంతో సుగ్రీవుడు అకస్మాత్తుగా లేచి నిలబడ్డాడు।
Verse 8
क्रोधवेगेनसंयुक्तस्सत्त्वेनचबलेनच ।अचलाग्रादथोत्थायपुप्लुवेगोपुरस्थले ।।।।
అతడు కోపవేగంతో ప్రేరితుడై, ధైర్యం మరియు బలంతో కూడి, పర్వతశిఖరంనుండి లేచి గోపురస్థలంపైకి దూకాడు।
Verse 9
स्थित्वामुहूर्तंसम्प्रेक्ष्यनिर्भयेनान्तरात्मना ।तृणीकृत्यचतद्रक्षस्सोऽब्रवीत्परुषंवचः ।।।।
క్షణమాత్రం నిలిచి, నిర్భయ అంతఃకరణంతో అతనిని సమ్యక్గా పరిశీలించి, ఆ రాక్షసుని తృణప్రాయంగా తృణీకరించి అతడు కఠిన వచనాలు పలికెను।
Verse 10
लोकनाथस्यरामस्यसखादासोऽस्मिराक्षस ।नमयामोक्ष्यसेऽद्यत्वंपार्थिवेन्द्रस्यतेजसा ।।।।
“ఓ రాక్షసా! లోకనాథుడైన శ్రీరామునకు నేను సఖుడును దాసుడును. ఆ రాజాధిరాజుని తేజస్సుతో నీవు నేడు నన్ను తప్పించుకోలేవు!” అని సుగ్రీవుడు పలికెను।
Verse 11
इत्युक्त्वासहसोत्पत्यपुप्लुवेतस्यचोपरि ।आकृष्यमुकुटंचित्रंपातयित्वाऽपतद्भुवि ।।।।
ఇట్లు చెప్పి సుగ్రీవుడు వెంటనే ఎగిరి లేచి అతని మీదికి దూకెను; అతని విచిత్రమైన, శోభాయమానమైన మకుటాన్ని లాగి పడవేసెను; అది నేలపై పడిపోయెను।
Verse 12
समीक्ष्यतूर्णमायान्तमबभाषेनिशाचरः ।सुग्रीवस्त्वपरोक्षम् मेहीनग्रीवोभविष्यसि ।।।।
సుగ్రీవుడు వేగంగా తనవైపు దూసుకొస్తున్నాడని చూసి నిశాచరాధిపతి రావణుడు పలికెను— “సుగ్రీవా! నీవు నా ప్రత్యక్ష దృష్టికి వచ్చితివి; నేడు నీవు గ్రీవారహితుడవగుదువు।”
Verse 13
इत्युक्त्वोत्थायतंक्षिप्रंबाहुभ्यामाक्षिपत्तले ।कन्तुवत्तंसमुत्थायबाहुभ्यामाक्षिपद्धरि ।।।।
అని చెప్పి అతడు లేచి, రెండు భుజాలతో అతనిని వేగంగా నేలపై పడద్రోశెను. కాని వానరుడు బంతిలా ఎగిరి లేచి, రెండు భుజాలతో అతనినే తిరిగి పడద్రోశెను.
Verse 14
परस्परंस्वेदविदग्धगात्रौपरस्परंशोणितदिग्धदेहौ ।परस्परंलशिष्टनिरुद्धचेष्टौपरस्परंशाल्मलिकिंशुकौयधा ।।।।मुष्टिप्रहारैश्चतलप्रहारैररत्निघातैश्चकराग्रघातैः ।तौचक्रतुर्युद्धमसह्यरूपंमहाबलौराक्षसवानरेन्द्रौ ।।।।
వారు పరస్పరం బిగిగా చిక్కుకొని—చెమటతో దగ్ధమైన అవయవాలు, రక్తంతో లేపబడిన దేహాలు; ఆలింగనమువలె బంధింపబడి క్షణకాలం చలనం నిరోధింపబడెను—ఎర్రని శాల్మలి, కింశుక వృక్షములు పరస్పరం తాకినట్లుగా. ఆపై ఆ మహాబలులు రాక్షసరాజు మరియు వానరేంద్రుడు ముష్టిప్రహారాలు, తలప్రహారాలు, మణికట్టు-కోపర ఘాతాలు, వేళ్ల అగ్రఘాతాలతో అసహ్యరూపమైన భయంకర యుద్ధం చేసిరి.
Verse 15
परस्परंस्वेदविदग्धगात्रौपरस्परंशोणितदिग्धदेहौ ।परस्परंलशिष्टनिरुद्धचेष्टौपरस्परंशाल्मलिकिंशुकौयधा ।।6.40.14।।मुष्टिप्रहारैश्चतलप्रहारैररत्निघातैश्चकराग्रघातैः ।तौचक्रतुर्युद्धमसह्यरूपंमहाबलौराक्षसवानरेन्द्रौ ।।6.40.15।।
గోపుర-వేదిక మధ్యలో ఆ ఇద్దరు ఉగ్రవేగంతో దీర్ఘకాలం నియుద్ధం చేసిరి. వారు పదేపదే ఒకరినొకరు ఎత్తి విసిరి, దేహాలను వంచి, పాదచలనాలను మార్చుకుంటూ కూడా ఆ వేదికపైనే నిలిచిరి.
Verse 16
कृत्वानियुद्धंभृशमुग्रवेगौकालंचिर, गोपुरवेदिमध्ये ।उत्क्षिप्यचोत्क्षिप्यविनम्यदेहौपादक्रमाद्गोपुरवेदिलग्नौ ।।।।
గోపుర-వేదిక మధ్యలో ఆ ఇద్దరు ఉగ్రవేగంతో దీర్ఘకాలం నియుద్ధం చేసిరి. వారు పదేపదే ఒకరినొకరు ఎత్తి విసిరి, దేహాలను వంచి, పాదచలనాలను మార్చుకుంటూ కూడా ఆ వేదికపైనే నిలిచిరి.
Verse 17
अन्योन्यमाविध्यवेदिलग्नौतौपेततुस्सालनिखातमध्ये ।उत्पेततुर्भूतलमस्पृशन्तौस्थित्वामुहूर्तंत्वभिनिश्श्वसन्तौ ।।।।
వేదికను పట్టుకొని ఉండగానే వారు పరస్పరం లాగి మెలిపెట్టి, ప్రాకారము మరియు ఖందకము మధ్యనున్న ఖాళీలో పడిపోయిరి. క్షణకాలం దగ్గరగా నిలిచి గట్టిగా ఊపిరి పీల్చుకొని, భూమిని తాకకుండానే మళ్లీ ఎగిరి పైకి లేచిరి.
Verse 18
आलिङ् ग्यचालिङ् ग्यचबाहुयोक्स्रैस्संयोजयामासतुराहवेतौ ।सम्रम्भशिक्षाबलसम्प्रयुक्तौसंचेरतुस्सम्प्रतियुद्धमार्गैः ।।।।
యుద్ధమధ్యంలో ఆ ఇద్దరూ మళ్లీ మళ్లీ పరస్పరం ఆలింగనం చేసుకొని, భుజబలంతో వక్షస్థలాన్ని బిగిగా నొక్కి తిరిగి తిరిగి ఎదురుదాడి చేశారు. క్రోధం, శిక్షణ, బలం కలసి వారు సమీపయుద్ధపు వివిధ మార్గాలలో సంచరించారు॥
Verse 19
शार्दूरसिंहाविवजातदर्पौगजेन्द्रपोताविवसम्प्रयुक्तौ ।संहत्यचापीड्यचतावुरोभ्यांनिपेततुर्वैयुगपद्धरण्याम् ।।।।
వారు ఇద్దరూ గర్వంతో ఉద్ధతమైన పులి, సింహంలా; పరస్పరం ఢీకొన్న యువ గజేంద్రాల్లా ఉన్నారు. వక్షస్థలంతో వక్షస్థలాన్ని నొక్కి, ఇద్దరూ ఒకేసారి భూమిపై పడిపోయారు॥
Verse 20
उद्यम्यचान्योन्यमधिक्षिपन्तौसञ्चक्रमातेबहुयुद्धमार्गे: ।व्यायामशिक्षाबलसम्प्रयुक्तौक्लमंनतौजग्मतुराशुवीरौ ।।।।
పరస్పరం పట్టుకొని, ఒకరినొకరు దూషిస్తూ లలకరిస్తూ ఆ ఇద్దరు వీరులు అనేక యుద్ధమార్గాలలో సంచరించారు. వ్యాయామం, శిక్షణ, బలం కలవారై వారు త్వరగా అలసటకు లోనుకాలేదు॥
Verse 21
बाहूत्तमैर्वारणवारणाभैर्निवारयन्तौवरवारणाभौ ।चिरेणकालेनतुसम्प्रयुक्तौसञ्चेरतुर्मण्डलमार्गमाशु ।।।।
ఉత్తమ భుజబలముగల ఆ ఇద్దరు, శ్రేష్ఠ గజములవలె, పరస్పరాన్ని అడ్డగించి నిలువరించుకొనుచుండిరి. దీర్ఘకాలం యుద్ధంలో నిమగ్నులై వారు శీఘ్రంగా మండలాకార మార్గమున చుట్టిరి।
Verse 22
तौपरस्परमासाद्ययत्तावन्योन्यसूदने ।मार्जाराविवभक्ष्यार्थेऽवितस्थातेमुहुर्मुहुः ।।।।
పరస్పరముగా సమీపించి, ఒకరినొకరు సంహరించుటకు ఉత్సుకులై, వారు మళ్లీ మళ్లీ ముందుకు వెనుకకు దూకుచుండిరి—ఆహారార్థం పిల్లులు వేట చుట్టూ తిరుగునట్లు।
Verse 23
मण्डलानिविचित्राणिस्थानानिविविधानिच ।मूत्रकाणिचित्राणिगतप्रत्यागतानिच ।।।।तिरच्शीनगतान्येवतथावक्रगतानिच ।परिमोक्षंप्रहाराणांवर्जनंपरिधावनम् ।।।।अभिद्रवणमाप्लावमावस्थानंसविग्रहम् ।परावृत्तमपावृत्तमपद्रुतमवप्लुतम् ।।।।उपन्यस्तपमन्यस्तंयुद्धमार्गविशारदौ ।तौसञ्चेचेरतुरन्योन्यंवानरेन्द्रश्चरावणः ।।।।
యుద్ధమార్గమున నిపుణులైన వానరేంద్రుడు మరియు రావణుడు ఆశ్చర్యకరమైన మండలములు, విభిన్న స్థితులు, నానావిధ గమనములు ప్రదర్శించిరి—ముందుకు సాగుట, వెనుదిరుగుట; అడ్డంగా, వంకరగా కదలుట; ప్రహారములను విడిచుట, తప్పించుకొనుట; చుట్టూ పరుగెత్తుట; దూకి దాడి చేయుట, ఎగిరి పడుట; నియంత్రిత స్థైర్యముతో నిలుచుట; తిరిగి మళ్లుట, మరల వెనుదిరుగుట; వెనక్కి తగ్గి పక్కకు ఎగిరిపోవుట; పట్టును పెట్టుట, విడిచిపెట్టుట—ఇట్లు పరస్పరముగా సంచరించుచు యుద్ధనైపుణ్యమును చూపిరి।
Verse 24
मण्डलानिविचित्राणिस्थानानिविविधानिच ।मूत्रकाणिचित्राणिगतप्रत्यागतानिच ।।6.40.23।।तिरच्शीनगतान्येवतथावक्रगतानिच ।परिमोक्षंप्रहाराणांवर्जनंपरिधावनम् ।।6.40.24।।अभिद्रवणमाप्लावमावस्थानंसविग्रहम् ।परावृत्तमपावृत्तमपद्रुतमवप्लुतम् ।।6.40.25।।उपन्यस्तपमन्यस्तंयुद्धमार्गविशारदौ ।तौसञ्चेचेरतुरन्योन्यंवानरेन्द्रश्चरावणः ।।6.40.26।।
ఆ సమయంలో రాక్షసుడు తన మాయాబలాన్ని ప్రయోగించుటకు సిద్ధమయ్యెను. దానిని గ్రహించిన వానరాధిపుడు—విజయవైభవముతో, క్లమమును జయించినవాడై—ఆకాశమునకు ఎగిరెను. రావణుడు అక్కడే నిలిచిపోయెను, కపిరాజు చేత మోసపోయినవాడివలె।
Verse 25
मण्डलानिविचित्राणिस्थानानिविविधानिच ।मूत्रकाणिचित्राणिगतप्रत्यागतानिच ।।6.40.23।।तिरच्शीनगतान्येवतथावक्रगतानिच ।परिमोक्षंप्रहाराणांवर्जनंपरिधावनम् ।।6.40.24।।अभिद्रवणमाप्लावमावस्थानंसविग्रहम् ।परावृत्तमपावृत्तमपद्रुतमवप्लुतम् ।।6.40.25।।उपन्यस्तपमन्यस्तंयुद्धमार्गविशारदौ ।तौसञ्चेचेरतुरन्योन्यंवानरेन्द्रश्चरावणः ।।6.40.26।।
వారు యుద్ధచలనములను ప్రదర్శించిరి—దూకి దాడి చేయుట, ఎగిరి పడుట, నియంత్రిత స్థైర్యముతో నిలుచుట; తిరిగి మళ్లుట, మరల వెనుదిరుగుట, వెనక్కి తగ్గి హఠాత్తుగా పక్కకు తొలగుట—ఇద్దరూ పరస్పరంపై పైచేయి పొందుటకు యత్నించిరి।
Verse 26
मण्डलानिविचित्राणिस्थानानिविविधानिच ।मूत्रकाणिचित्राणिगतप्रत्यागतानिच ।।6.40.23।।तिरच्शीनगतान्येवतथावक्रगतानिच ।परिमोक्षंप्रहाराणांवर्जनंपरिधावनम् ।।6.40.24।।अभिद्रवणमाप्लावमावस्थानंसविग्रहम् ।परावृत्तमपावृत्तमपद्रुतमवप्लुतम् ।।6.40.25।।उपन्यस्तपमन्यस्तंयुद्धमार्गविशारदौ ।तौसञ्चेचेरतुरन्योन्यंवानरेन्द्रश्चरावणः ।।6.40.26।।
యుద్ధమార్గంలో నిపుణులైన వానరేంద్రుడు మరియు రావణుడు పరస్పరం అద్భుత వలయాకార గమనాలతో చుట్టుముట్టి తిరిగారు. గోమూత్రకమనే వంకర మలుపుల్లా ముందుకు పోయి వెనక్కి వచ్చి, అడ్డంగా మరియు కోణంగా కదిలి; దెబ్బలు కొట్టి తప్పించుకొని, వెంబడించి ఆపుతూ; దూకి, ఎగిరి, అచంచలంగా నిలిచి; తిరిగి వెనుదిరిగి మళ్లీ ముందుకు వచ్చి; కొన్నిసార్లు ప్రహారానికి చేతులు ముందుకు పెట్టి, కొన్నిసార్లు వెనక్కి తీసుకుంటూ—ఒకరిపై ఒకరు తమ యుద్ధకౌశల్యాన్ని ప్రదర్శించారు।
Verse 27
एतस्मिन्नन्तरेरक्षोमायाबलमथात्मनः ।आरब्धुमुपसंपेदेज्ञात्वातंवानराधिपः ।।।।उत्पपाततदाकाशंजितकाशीजितक्लमः ।रावणःस्थितएवात्रहरिराजेववञ्चितः ।।।।
ఆ సమయంలో రాక్షసుడు తన మాయాబలాన్ని ప్రయోగించుటకు సిద్ధమయ్యెను. దానిని గ్రహించిన వానరాధిపుడు—విజయవైభవముతో, క్లమమును జయించినవాడై—ఆకాశమునకు ఎగిరెను. రావణుడు అక్కడే నిలిచిపోయెను, కపిరాజు చేత మోసపోయినవాడివలె।
Verse 28
एतस्मिन्नन्तरेरक्षोमायाबलमथात्मनः ।आरब्धुमुपसंपेदेज्ञात्वातंवानराधिपः ।।6.40.27।।उत्पपाततदाकाशंजितकाशीजितक्लमः ।रावणःस्थितएवात्रहरिराजेववञ्चितः ।।6.40.28।।
అంతలో ఆ రాక్షసుడు రావణుడు తన మాయాబల శక్తిని ప్రదర్శించేందుకు సిద్ధమయ్యాడు. కానీ అతని ఉద్దేశాన్ని గ్రహించిన వానరాధిపతి—విజయదీప్త ముఖంతో, అలసటలేక—అప్పుడే ఆకాశంలోకి ఎగిరాడు. రావణుడు మాత్రం అక్కడే నిలిచిపోయాడు; వానరరాజు చేత మోసపోయినవాడిలా।
Verse 29
अथहरिवरनाथःप्राप्यसङ्ग्रामकीर्तिंनिशिचरपतिमाजौयोजयित्वाश्रमेण ।गगनमतिविशालंलङ्घयित्वार्कसूनुर्हरिगणमध्येरामपार्श्वंजगाम ।।।।
అప్పుడు వానరశ్రేష్ఠనాథుడు, సూర్యపుత్రుడైన సుగ్రీవుడు సంగ్రామకీర్తిని పొందించి, యుద్ధంలో నిశాచరపతిని శ్రమింపజేసి; అతివిశాలమైన గగనాన్ని లంఘించి, వానరగణమధ్య నిలిచిన శ్రీరాముని పార్శ్వమునకు చేరెను।
Verse 30
इतिससवितृसूनुस्तत्रतत्कर्मकृत्वापवनगतिरनीकंप्राविशत्ससम्प्रहृष्टः ।रघुवरनृपसूनोद्वर्धयन्युद्धहर्षंतरुमृगगणमुख्यैःपूज्यमानोहरीन्द्रः ।।।।
ఇట్లు సవితృసూనుడైన సుగ్రీవుడు—పవనగతిసముడు—ఆ కార్యమును చేసి పరమ హర్షంతో వానరసేనలో ప్రవేశించెను. రఘువర నృపసూనుడైన శ్రీరాముని యుద్ధహర్షమును వర్ధింపజేస్తూ, వృక్షవాసి వానరగణముఖ్యులచే పూజింపబడెను ఆ హరీంద్రుడు।
Frequently Asked Questions
Sugrīva’s action tests allied dharma: he must balance personal fury against disciplined service. He initiates combat to challenge Rāvaṇa’s arrogance and signal allegiance to Rāma, yet disengages after exhausting the enemy rather than pursuing uncontrolled escalation, aligning valor with strategic restraint.
The dialogue frames legitimate power as moral and relational: Sugrīva defines his identity through seva to a dharmic ruler (“lokanātha” Rāma), while the fallen diadem dramatizes that sovereignty without righteousness can be publicly unseated, even before final defeat.
Key landmarks include Suvelā (the observation peak), Laṅkā on Trikūṭa (city-topography and fortification), and the gopura (towered battlement). Cultural markers of kingship—cāmara, victory parasol, crown, sandal paste, and ornamentation—function as visual metadata for royal presence and contested legitimacy.