Sarga 4

Verse 1

श्रुत्वा हनुमतो वाक्यं यथावदनुपूर्वशः ।ततोऽब्रवीन्महातेजा रामस्सत्यपराक्रमः ।।।।

హనుమంతుని వాక్యములను యథావిధిగా క్రమంగా విని, సత్యపరాక్రముడైన మహాతేజస్సు శ్రీరాముడు అప్పుడు పలికెను।

Verse 2

यां निवेदयसे लङ्कां पुरीं भीमस्य रक्षसः ।क्षिप्रमेनां मथिष्यामि सत्यमेतद्ब्रवीमि ते ।।।।

నీవు తెలియజేస్తున్న ఆ లంక—ఆ భయంకర రాక్షసుని నగరం—దానిని నేను త్వరలోనే ధ్వంసం చేస్తాను. ఇది నీకు నేను సత్యంగా చెబుతున్నాను।

Verse 3

अस्मिन् मुहूर्ते सुग्रीव प्रयाणमभिरोचये ।युक्तो मुहूर्तो विजयः प्राप्तो मध्यं दिवाकर ।।।।

సుగ్రీవా, ఈ క్షణమే ప్రయాణం చేయాలని నేను నిర్ణయించుచున్నాను। విజయానికి ఇది శుభ ముహూర్తం; ఎందుకంటే దివాకరుడు మధ్యాకాశానికి చేరెను।

Verse 4

सीतां हृत्वा तु मे जातु क्वासौ यास्यति यास्यत: ।सीता श्रुत्वाभियानं मे अशामेष्यति जीविते ।जीवितान्तेऽ मृतं स्पृष्टवा पीत्वा विषमिवातुरः ।।।।

సీతను అపహరించి అతడు ఎక్కడికి పోతాడు, ఎక్కడికి తప్పించుకుంటాడు—నన్ను తప్పించుకోవడం అతనికి ఎప్పటికీ సాధ్యం కాదు. సీత నా యాత్రావార్త విన్న వెంటనే జీవితం పట్ల మళ్లీ ఆశ పొందుతుంది—విషం తాగి క్షీణించినవాడు ప్రాణాంతంలో అమృతాన్ని తాకగానే చైతన్యమొందినట్లుగా।

Verse 5

उत्तरा फल्गुनी ह्यद्य श्वस्तु हस्तेन योक्ष्यते ।अभिप्रायाम सुग्रीव सर्वानीकसमावृताः ।।।।

ఈ రోజు ఉత్తర ఫల్గునీ నక్షత్రం; రేపు అది హస్త నక్షత్రంతో యోగమవుతుంది. సుగ్రీవా, సేన యొక్క అన్ని దళాలను సమీకరించు; ఈ శుభకాలంలోనే బయలుదేరాలన్నది నా సంకల్పం.

Verse 6

निमित्तानि च पश्यामि यानि प्रादुर्भवन्ति च ।निहत्य रावणं सीतामानयिष्यामि जानकीम् ।।।।

ప్రకటమగుచున్న శకునములను నేను దర్శించుచున్నాను. రావణుని సంహరించి జనకనందిని జానకీ సీతను నేను తప్పక తీసికొని వచ్చెదను.

Verse 7

उपरिष्टाद्धि नयनं स्फुरमाणमिदं मम ।विजयं समनुप्राप्तं शंसतीव मनोरथम् ।।।।

నా పై కనురెప్ప ఇలా తళతళలాడటం విజయము సమీపించిందని సూచిస్తున్నట్లుంది; నా హృదయాభిలాష నెరవేరబోతుందని ప్రకటిస్తున్నట్లుంది।

Verse 8

ततो वानरराजेन लक्ष्मणेन सुपूजितः ।उवाच रामो धर्मात्मा पुनरप्यर्धकोविदः ।।।।

అనంతరం వానరరాజుని మరియు లక్ష్మణుని చేత సత్కారింపబడిన, ధర్మాత్ముడూ నీతిశాస్త్రార్థకోవిదుడైన శ్రీరాముడు మరల వచనమును పలికెను।

Verse 9

अग्रे यातु बलस्यास्य नीलो मार्गमवेक्षितुम् ।वृतश्शतसहस्रेण वानराणां तरस्विनाम् ।।।।

ఈ సేనకు ముందుగా మార్గాన్ని పరిశీలించేందుకు నీలుడు వెళ్లుగాక. అతడు వేగవంతులైన వీర వానరుల లక్షమందిచే పరివృతుడై ఉండుగాక।

Verse 10

फलमूलवता नील शीतकाननवारिणा ।पथा मधुमता चाशु सेनां सेनापते नय ।।।।

హే నీలా, సేనాపతీ! ఫలమూలసమృద్ధిగా, శీతల వనజలముతో, మధుర మధువుతో కూడిన మార్గమున సేనను శీఘ్రముగా నడిపించుము।

Verse 11

दूषयेयुर्दुरात्मनः पथि मूलफलोदकम् ।राक्षसाः परिरक्षेथास्तेभ्यस्त्वं नित्यमुद्यतः ।।।।

మార్గమధ్యంలో దురాత్ములైన రాక్షసులు మూలాలు, ఫలాలు, నీటిని కలుషితం చేయవచ్చు; కాబట్టి నీవు వారినుండి ఎల్లప్పుడూ అప్రమత్తుడై నిత్యం సిద్ధంగా ఉండి వాటిని రక్షించు।

Verse 12

निम्नेषु वनदुर्गेषु वनेषु च वनौकसः ।अभिप्लुत्याभिपश्येयुः परेषां निहितं बलम् ।।।।

హే వనవాసులారా! దిగువ ప్రాంతాల్లో, దుర్గమమైన వనదుర్గాల్లో, అరణ్యాల్లో వెదకండి; ఎగిరి పైకి లేచి కూడా పరిశీలించి, శత్రువుల దాచిన బలాన్ని కనుగొనండి।

Verse 13

यच्च फल्गु बलं किञ्चित्त दत्रैवोपपद्यताम् ।एतद्धि कृत्यं घोरं नो विक्रमेण प्रयुज्यताम् ।।।।

ఎవరికి బలం కొంత క్షీణమై ఉందో వారు ఇక్కడే సహాయక కార్యానికి నియమితులవ్వండి; ఎందుకంటే మన కార్యం ఘోరమైనది—కాబట్టి పరాక్రమాన్ని సంపూర్ణంగా వినియోగించండి।

Verse 14

सागरौघनिभं भीममग्रानीकं महाबलाः ।कपिसिंहाः प्रकर्षस्तु शतशोऽथ सहस्रशः ।।।।

సముద్రపు ఉప్పెనల వలె ఉప్పొంగే భయంకర అగ్రదళంతో, మహాబలులు సింహసమాన వానరులు వందలుగా, వేలలుగా ఉగ్రవేగంతో ముందుకు దూసుకెళ్లారు।

Verse 15

गजश्च गिरिसङ्काशो गवयश्च महाबलः ।गवाक्षश्चाग्रतो यातु गवां दृप्तइवर्षभ: ।।।।

పర్వతసమానమైన గజుడు, మహాబలుడు గవయుడు, మరియు గవాక్షుడు—వీరు ముందుభాగంలో సాగాలి; గోవుల మందకు ముందుగా గర్విత వృషభం నడిచినట్లుగా।

Verse 16

यातु वानरवाहिन्या वानरः प्लवतां वरः ।पालयन्दक्षिणं पार्श्वमृषभो वानरर्षभः ।।।।

వానరసేన యొక్క కుడి పార్శ్వాన్ని ఋషభుడు కాపాడుగాక—అతడు దూకువారిలో శ్రేష్ఠుడు, వానరుల్లో వృషభసముడు।

Verse 17

गन्धहस्तीव दुर्धर्षस्तरस्वी गन्धमादनः ।यातु वानरवाहिन्या स्सव्यं पार्श्वमधिष्ठितः ।।।।

మదగజంలా దుర్ధర్షుడూ మహాబలవంతుడైన గంధమాదనుడు వానరసేన ఎడమ పార్శ్వాన్ని అధిష్ఠించుగాక।

Verse 18

यास्यामि बलमध्येऽहं बलौघमभिहर्षयन् ।अधिरुह्य हनूमन्त मैरावत मिवेश्वरः ।।।।

నేను సేన మధ్యకు వెళ్లి, ఆ సేనాసమూహాన్ని ఉత్సాహపరుస్తాను; హనుమంతుని అధిరోహించి—దేవేంద్రుడు ఐరావతాన్ని ఎక్కినట్లుగా।

Verse 19

अङ्गदेनैष संयातु लक्ष्मणश्चान्त कोपमः ।सार्वभौमेन भूतेशो द्रविणाधिपतिर्यथा ।।।।

అంగదుని అధిరోహించి, అంతకుని వలె భయంకరుడైన లక్ష్మణుడు ముందుకు సాగుగాక; ధనాధిపతి కుబేరుడు తన ‘సార్వభౌమ’ గజంపై ఎక్కి వెళ్లినట్లుగా।

Verse 20

जाम्बवांश्च सुषेणश्च वेगदर्शी च वानरः ।ऋक्षराजो महासत्त्वः कुक्षिं रक्षन्तु ते त्रयः ।।।।

జాంబవాన్, సుషేణుడు, వానరుడు వేగదర్శీ—ఈ ముగ్గురును, మహాబలుడైన ఋక్షరాజుతో కూడి, నీ పార్శ్వమును మరియు వెనుక భాగమును కాపాడుగాక।

Verse 21

राघवस्य वचश्श्रुत्वा सुग्रीवो वाहिनीपतिः ।व्यादिदेश महावीर्यो वानरान्वानरर्षभ ः ।।।।

రాఘవుని వచనము విని, వాహినీపతి సుగ్రీవుడు—వానరర్షభుడైన మహావీరుడు—వానరులకు ఆజ్ఞలు జారీ చేశాడు।

Verse 22

ते वानरगणास्सर्वे समुत्पत्य युयुत्सवः ।गुहाभ्यश्शिखरेभ्यश्च अशु पुप्लुविरे तदा ।।।।

అప్పుడు యుద్ధానికి ఉత్సుకులైన ఆ వానరగణమంతా ఒక్కసారిగా దూకి లేచింది; గుహల నుండీ పర్వతశిఖరాల నుండీ వేగంగా దూకుతూ ముందుకు సాగింది।

Verse 23

ततो वानरराजेन लक्ष्मणेन च पूजितः ।जगाम रामोधर्मात्मा ससैन्यो दक्षिणां दिशम् ।। ।।

ఆపై వానరరాజు మరియు లక్ష్మణుడు పూజించి గౌరవించిన ధర్మాత్ముడైన రాముడు, సైన్యంతో కూడి దక్షిణ దిశగా బయలుదేరాడు।

Verse 24

शतैः शतसहस्रैश्च कोटिभिश्चायुतैरपि ।वारणाभैश्च हरिभिर्ययौ परिवृतस्तदा ।।।।

అప్పుడు ఆయన ఏనుగులవలె బలవంతులైన వానరులతో చుట్టుముట్టబడి సాగాడు—వందలతో, లక్షలతో, కోట్లతో, అయుతాలతో అపార సంఖ్యలో।

Verse 25

तं यान्तमनुयान्ती सा महती हरिवाहिनी ।दृप्ता: प्रमुदितास्सर्वे सुग्रीवेणाभिपालिताः ।।।।

అతడు ముందుకు సాగుతుండగా ఆ మహా వానరసేన వెనుక వెనుక అనుసరించింది—సుగ్రీవుని ఆజ్ఞాధీనంగా క్రమబద్ధంగా, అందరూ ధైర్యంతో ఆనందంగా ఉన్నారు।

Verse 26

आप्लवन्तः प्लवन्तश्च गर्जन्तश्च प्लवङ्गमाः ।क्षेवळन्तो निनदन्तस्ते जग्मुर्वै दक्षिणां दिशम् ।।।।

ఎగిరి దూకుతూ, దూకుతూ, గర్జిస్తూ, కేకలు వేస్తూ ఆ ప్లవంగములు నిజంగా దక్షిణ దిశ వైపు సాగిరి—క్రీడలో చలాకీగా, యుద్ధానికి సిద్ధంగా।

Verse 27

भक्ष्यन्त स्सुगन्धीनि मधूनि च फलानि च ।उद्वहन्तो महावृक्षान् मञ्जरीपुञ्जधारिणः ।।।।

వారు సాగుతూ సువాసనగల తేనెను, ఫలములను భక్షించుచూ, మంజరీగుచ్ఛాలతో నిండిన మహావృక్షశాఖలను మోసుకొనుచూ వెళ్లిరి।

Verse 28

अन्योन्यं सहसा दृप्ता निर्वहान्ति क्षिपन्ति च ।पतन्तश्पोत्पत्नत्यन्ये पातयन्त्यपरे परान् ।।।।

అత్యుత్సాహంతో వారు అకస్మాత్తుగా ఒకరినొకరు మోసుకొని, ఒకరినొకరు విసిరివేయుచుండిరి; కొందరు పడిపోతే మరికొందరు ఎగిరి లేచిరి, ఇంకొందరు క్రీడాకోలాహలంలో ఇతరులను తోసి పడవేసిరి।

Verse 29

रावणो नो निहन्तव्यस्सर्वे च रजनीचराः ।इति गर्जन्ति हरयो राघवस्य समीपतः ।।।।

“రావణుని—సర్వ రజనీచరులతో సహా—మేమే సంహరిస్తాము!” అని రాఘవుని సమీపంలో వానరులు ఘోరంగా గర్జించారు।

Verse 30

पुरस्तादृषभो वीरो नील: कुमुद एव च ।पन्थानं शोधयन्तिस्म वानरैर्बहुभि स्सह ।।।।

ముందుభాగంలో వీరుడైన ఋషభుడు, నీలుడు, కుముదుడు—అనేక వానరులతో కలిసి—మార్గాన్ని పరిశీలిస్తూ శుద్ధి చేస్తూ సాగారు।

Verse 31

मध्ये तु राजा सुग्रीवो रामो लक्ष्मण एव च ।बलभिर्बहुभि र्भीमैर्वृताश्शत्रुनिबर्हणाः ।।।।

మధ్యంలో రాజు సుగ్రీవుడు, రాముడు, లక్ష్మణుడు నడిచారు; అనేక భయంకరమైన మహాబలవంతులైన యోధులు వారిని చుట్టుముట్టి ఉన్నారు—శత్రునాశకులు।

Verse 32

हरिश्शतवलिर्वीरः कोटीभिर्दशभिर्वृतः ।सर्वामेको ह्यावष्टभ्य ररक्ष हरिवाहिनीम् ।।।।

వీర వానరుడు శతవలి దశకోట్ల సైన్యంతో చుట్టుముట్టబడి ఉన్నప్పటికీ, ఒంటరిగా స్థానం నిలబెట్టుకొని సమస్త వానర వాహినిని రక్షించాడు।

Verse 33

कोटीशतपरीवारः केसरी पनसो गजः ।अर्कश्चातिबल: पार्श्वमेकं तस्याभिरक्षति ।।।।

శతకోట్ల అనుచరులతో కూడిన కేశరీ, పనస, గజ మరియు అతిబలుడితో కూడిన అర్క—ఆ వాహినியின் ఒక పార్శ్వాన్ని కాపాడారు।

Verse 34

सुषेणो जाम्बवांश्चैव ऋक्षैर्बहुभिरावृतौ ।सुग्रीवं पुरतः कृत्वा जघनं सम्ररक्षतुः ।।।।

సుషేణుడు మరియు జాంబవంతుడు అనేక ఋక్షగణాలతో చుట్టుముట్టబడి, సుగ్రీవుణ్ని ముందుంచి సేన యొక్క వెనుకభాగాన్ని సమ్యకంగా కాపాడారు।

Verse 35

तेषां सेनापतिर्वीरो नीलो वानरपुङ्गवः ।सम्पतन्पततां श्रेष्ठस्तद्बलं पर्यपालयात् ।।।।

వారి వీర సేనాపతి నీలుడు—వానరపుంగవుడు, దూకి దిగువకు పడువారిలో శ్రేష్ఠుడు—సేన అంతటా సంచరిస్తూ ఆ బలాన్ని సక్రమంగా పర్యవేక్షించాడు।

Verse 36

दरीमुखः प्रजङ्घश्च रम्भोऽथ रभसः कपिः ।सर्वतश्च ययुर्वीरास्त्वरयन्तः प्लवङ्गमान् ।।।।

దారీముఖుడు, ప్రజఙ్ఘుడు, రంభుడు మరియు కపి రభసుడు—ఈ వీరులు అన్ని వైపులా సంచరిస్తూ ప్లవంగములను త్వరపడమని ప్రోత్సహించారు।

Verse 37

एवं ते हरिशार्दूला गच्छन्तो बलदर्पिताः ।अपश्यंस्ते गिरिश्रेष्ठं सह्यं द्रुमालतायुतम् ।।।।सरांसि च सुपुल्लानि तटाकानि वनानि च ।।।।

ఇలా బలగర్వంతో సాగుతున్న ఆ హరిశార్దూల వానరులు, వృక్షలతలతో నిండిన పర్వతశ్రేష్ఠమైన సహ్యాన్ని చూశారు; అలాగే సుపుష్పిత పద్మాలతో శోభించే సరస్సులు, తటాకాలు, వనాలనూ దర్శించారు।

Verse 38

एवं ते हरिशार्दूला गच्छन्तो बलदर्पिताः ।अपश्यंस्ते गिरिश्रेष्ठं सह्यं द्रुमालतायुतम् ।।6.4.37।।सरांसि च सुपुल्लानि तटाकानि वनानि च ।।6.4.38।।

అదేవిధంగా బలాభిమానంతో సాగుతున్న ఆ హరిశార్దూల వానరులు, వృక్షలతలతో పరిపూర్ణమైన పర్వతశ్రేష్ఠ సహ్యాన్ని చూశారు; అలాగే సుపుష్పిత పద్మాలతో శోభించే సరస్సులు, తటాకాలు, వనాలనూ చూశారు।

Verse 39

रामस्य शासनं ज्ञात्वा भीमकोपस्य भीतवत् ।वर्जयन्नगराभ्याशां स्तथा जनपदानपि ।।।।सागरौघनिभं भीमं तद्वानरबलं महत् ।उत्ससर्प महाघोषं भीमघोषमिवार्णव: ।।।।

రాముని ఆజ్ఞను తెలిసికొని, ఆయన భయంకర కోపానికి భయపడినట్టుగా, ఆ మహావానరసేన నగరాల సమీపాన్నీ జనపదాలనూ దూరంగా ఉంచుతూ ముందుకు సాగింది. సముద్రపు ఉప్పెనలవలె విస్తారమైన ఆ సేన మహాఘోషంతో కదిలింది—గర్జించే సముద్రమువలె।

Verse 40

रामस्य शासनं ज्ञात्वा भीमकोपस्य भीतवत् ।वर्जयन्नगराभ्याशां स्तथा जनपदानपि ।।6.4.39।।सागरौघनिभं भीमं तद्वानरबलं महत् ।उत्ससर्प महाघोषं भीमघोषमिवार्णव: ।।6.4.40।।

రాముని ఆజ్ఞను తెలిసికొని, ఆయన భయంకర అసంతృప్తికి భయపడినట్టుగా, ఆ మహావానరసేన పట్టణాలనూ జనపదాలనూ దూరంగా ఉంచుతూ ముందుకు సాగింది. సముద్రపు ఉప్పెనలవలె విస్తారమైన ఆ సేన గర్జనతో కదిలింది—గర్జించే మహాసముద్రమువలె।

Verse 41

तस्यदाशरथे: पार्श्वे शूरास्ते कपिकुङजराः ।तोर्णमापुप्लुवु स्सर्वे सदश्वा इव चोदिताः ।।।।

దాశరథి రాముని పక్కన ఆ వీర కపికుంజరులు అందరూ వేగంగా దూకి ముందుకు వెళ్లారు—బాగా నడిపించబడిన గుర్రాలవలె ప్రేరేపింపబడి.

Verse 42

कपिभ्यामुह्यमानौ तौ शुशुभाते नरर्षभौ ।महाद्भ्यामिव सम्स्पृष्टौ ग्रहाभ्यां चन्द्रभास्करौ ।।।।

రెండు వానరులు మోసుకుంటూ పోతుండగా ఆ ఇద్దరు నరశ్రేష్ఠులు అత్యంత ప్రకాశించారు—రెండు మహాగ్రహాల స్పర్శతో చంద్రసూర్యులు మరింత దీప్తించునట్లుగా।

Verse 43

ततो वानरराजेन लक्ष्मणेन सुपूजितः ।जगाम रामो धर्मात्मा ससैन्यो दक्षिणां दिशम् ।।।।

అప్పుడు వానరరాజు మరియు లక్ష్మణుడు సత్కారంతో పూజించిన ధర్మాత్ముడు శ్రీరాముడు తన సైన్యంతో దక్షిణ దిశగా ప్రయాణమయ్యాడు।

Verse 44

तमङ्गदगतो रामं लक्ष्मणश्शुभया गिरा ।उवाच परिपूर्णार्थ: स्मृतिमान् प्रतिभानवान् ।।।।

అంగదునిపై ఆసీనుడై, స్మృతిశక్తి మరియు ప్రఖర ప్రతిభ కలిగి, కార్యసిద్ధికి నిశ్చయించిన లక్ష్మణుడు శుభవాక్యాలతో శ్రీరామునితో పలికాడు।

Verse 45

हृतामवाप्य वैदेहीं क्षिप्रं हत्वा च रावणम् ।समृद्धार्थस्समृद्धार्थमयोध्यां प्रतियास्यसि ।।।।

అపహరింపబడిన వైదేహిని తిరిగి పొందీ, రావణుని శీఘ్రంగా సంహరించి, కార్యసిద్ధుడై సమృద్ధార్థుడవై అయోధ్యకు తిరిగి వెళ్తావు।

Verse 46

महान्ति च निमित्तानि दिवि भूमौ च राघव ।शुभानि तव पश्यामि सर्वाण्येनार्थसिद्धये ।अनुवाति शिवो वायु स्सेवां मृदुहित स्सुखः ।।।।

హే రాఘవా! ఆకాశంలోను భూమిలోను నీకు మహత్తరమైన శుభనిమిత్తాలను నేను చూస్తున్నాను—ఇవి అన్నీ నీ కార్యసిద్ధికే. మంగళకరమైన గాలి కూడా అనుకూలంగా వీస్తోంది; అది సైన్యానికి మృదువుగా, హితంగా, సుఖదాయకంగా ఉంది।

Verse 47

पूर्णवल्गुस्वराश्चेमे प्रवदन्ति मृगद्विजाः ।प्रसन्नाश्च दिश स्सर्वा विमलश्च दिवाकरः ।।।।

ఈ మృగాలు మరియు పక్షులు సంపూర్ణమైన మధుర స్వరాలతో కూస్తున్నాయి; అన్ని దిక్కులూ ప్రసన్నంగా ఉన్నాయి, సూర్యుడు కూడా నిర్మలంగా ప్రకాశిస్తున్నాడు।

Verse 48

उशना च प्रसन्नार्चिरनु त्वां भार्गवो गतः ।।।।ब्रह्मराशिर्विशुद्धश्च शुद्दाश्च परमर्षयः ।अर्चिष्मन्तः प्रकाशन्ते ध्रुवं सर्वे प्रदक्षिणम् ।।।।

భార్గవుడైన ఉశనా (శుక్రుడు) ప్రశాంతమైన కాంతితో నీ వెనుకనే అనుసరిస్తున్నాడు; విశుద్ధమైన బ్రహ్మరాశి మరియు పరమ పవిత్ర మహర్షులు కూడ. అగ్నిసమాన తేజస్సుతో వారు అందరూ ధ్రువతారను కుడివైపు ప్రదక్షిణం చేస్తూ ప్రకాశిస్తున్నారు—ఇది నిశ్చయంగా విజయశుభలక్షణం.

Verse 49

उशना च प्रसन्नार्चिरनु त्वां भार्गवो गतः ।।6.4.48।।ब्रह्मराशिर्विशुद्धश्च शुद्दाश्च परमर्षयः ।अर्चिष्मन्तः प्रकाशन्ते ध्रुवं सर्वे प्रदक्षिणम् ।।6.4.49।।

ఇదే అదే శుభ జ్యోతిష్య నిమిత్తం—భార్గవుడైన ఉశనా (శుక్రుడు) ప్రశాంత కాంతితో నీ వెనుక ప్రకాశిస్తున్నాడు; తేజోమయ మహర్షులు అందరూ ధ్రువతారను కుడివైపు ప్రదక్షిణం చేస్తున్నారు. ఇది మంగళకర విజయానికి దృఢమైన హామీ.

Verse 50

त्रिशङ्कुर्विमलो भाति राजर्षिस्सपुरोहितः ।पितामहाः पुरोऽस्माकमिक्ष्वाकूणां महात्मनाम् ।।।।

త్రిశంకు రాజర్షి తన పురోహితుడితో కూడ నిర్మలంగా ప్రకాశిస్తున్నాడు. మహాత్ములైన ఇక్ష్వాకు వంశానికి పితామహుడైన ఆ పూర్వజుడు మా ముందర శుభసూచకంగా దర్శనమిస్తున్నాడు.

Verse 51

विमले च प्रकाशेते विशाखे निरुपप्लुवे ।नक्षत्र वरमस्माकमिक्ष्वाकूणां महात्मनाम् ।।।।

విశాఖ నక్షత్రం నిర్మలంగా, ఎటువంటి ఉపద్రవం లేకుండా ప్రకాశిస్తోంది. ఇది మహాత్ములైన ఇక్ష్వాకు వంశానికి శ్రేష్ఠ నక్షత్రంగా ప్రసిద్ధి—పరమ శుభకరం.

Verse 52

नैरृतं नैरृतानां च नक्षत्रमभिपीड्यते ।मूलो मूलवता स्पृष्टो धूप्यते धूमकेतुना ।।।।

నైరృతులతో సంబంధమైన నైరృత నక్షత్రం తీవ్రంగా పీడింపబడుతోంది. మూల నక్షత్రం మూలవతీ స్పర్శతోను, ధూమకేతువు ప్రభావంతోను మరింతగా నలుగుతోంది॥

Verse 53

सर्वं चैतद्विनाशाय राक्षसानामुप स्थितम् ।काले कालगृहीतानां नक्षत्र ग्रहपीडितम् ।।।।

ఈ సమస్త సూచకాలు రాక్షసుల వినాశానికే ప్రత్యక్షమయ్యాయి. కాలగ్రస్తులైన వారు నియత సమయంలో నక్షత్ర-గ్రహ పీడలచే నలిపివేయబడతారు॥

Verse 54

प्रसन्ना स्सुरसाश्चापो वनानि फलवन्ति च ।प्रवान्त्यभ्य नाधिकं गन्धान्यथर्तुकुसुमा द्रुमाः ।।।।

జలాలు స్వచ్ఛంగా మధురంగా ఉన్నాయి; వనాలు ఫలసమృద్ధిగా ఉన్నాయి. సుగంధ వాయువులు కఠినంగా వీయవు; వృక్షాలు ఋతువును మించినట్లు పుష్పించాయి—ఇవి శుభ సూచనలు॥

Verse 55

व्यूढानि कपिसैन्यानि प्रकाशन्तेऽधिकं प्रभो ।।।।देवानामिव सैन्यानि सङ्ग्रामे तारकामये। एवमार्य ।समीक्ष्यैतान्प्रीतो भवितुमर्हसि ।।।।

హే ప్రభో! సక్రమంగా వ్యూహబద్ధమైన కపిసేనలు అత్యంత ప్రకాశిస్తున్నాయి—తారకామయ సంగ్రామంలో దేవసేనల వలె. హే ఆర్యా! ఈ ఏర్పాటును చూచి మీరు సంతోషించవలెను॥

Verse 56

व्यूढानि कपिसैन्यानि प्रकाशन्तेऽधिकं प्रभो ।।6.4.55।।देवानामिव सैन्यानि सङ्ग्रामे तारकामये। एवमार्य ।समीक्ष्यैतान्प्रीतो भवितुमर्हसि ।।6.4.56।।

హే ప్రభో! వ్యూహబద్ధంగా నిలిచిన కపిసేనలు అత్యంత ప్రకాశిస్తున్నాయి—ప్రసిద్ధ తారక వధ సంగ్రామంలో దేవసేనల వలె. హే ఆర్యా! వీటిని చూచి మీరు ఆనందించవలెను॥

Verse 57

इति भ्रातरमाश्वास्य हृष्ट स्सौमित्रिरब्रवीत् ।अथावृत्य महीं कृत्स्नां जगाम महती चमू: ।।।।ऋक्षवानरशर्दूलैर्न खदंष्ट्रायुधैर्वुता ।

ఇట్లు అన్నను ధైర్యపరచి హర్షించిన సౌమిత్రి పలికెను. అనంతరం మహా చమూ సమస్త భూమిని ఆవరించి సాగెను—నఖదంష్ట్రలే ఆయుధములైన వ్యాఘ్రసమ ఋక్ష-వానరశ్రేష్ఠులచే పరివృతమై.

Verse 58

काराग्रैश्चरणाग्रैश्च वानरै रुत्थितं रजः ।भीममन्तर्दधे लोकं निवार्य सवितुः प्रभाम् ।।।।पर्वतवनाकाशां दक्षिणां हरिवाहिनी ।छादयन्ती ययौ भीमा द्यामिवाम्बुदसन्ततिः ।।।।

వానరుల చేతుల అగ్రభాగములచే, పాదముల అగ్రభాగములచే లేచిన ధూళి భయంకరమై సూర్యప్రభను ఆపి లోకమంతటిని కప్పివేసెను. పర్వతములు, వనములు, ఆకాశమును ఆవరించుచు దక్షిణ దిశలోని ఆ భీషణ హరివాహిని సాగెను—ఆకాశమందు మేఘసంతతి విస్తరించినట్లుగా.

Verse 59

काराग्रैश्चरणाग्रैश्च वानरै रुत्थितं रजः ।भीममन्तर्दधे लोकं निवार्य सवितुः प्रभाम् ।।6.4.58।। पर्वतवनाकाशां दक्षिणां हरिवाहिनी ।छादयन्ती ययौ भीमा द्यामिवाम्बुदसन्ततिः ।।6.4.59।।

వానరుల చేతులూ పాదముల అగ్రభాగములచే లేచిన ధూళి భయంకరమై సూర్యకాంతిని ఆపి లోకమంతటిని కమ్మెను. పర్వత-వన-ఆకాశములను కప్పుచు దక్షిణ దిశలోని ఆ ప్రబల హరిసేన ముందుకు సాగెను—ఆకాశమందు మేఘఘనత నిరంతరంగా పరచినట్లుగా.

Verse 60

उत्तरन्त्यां च सेनायां स्सततं बहुयोजनम् ।नदीस्रोतांसि सर्वाणि सस्यन्दुर्विपरीतवत् ।।।।

సేన నిరంతరం అనేక యోజనముల వరకు దాటుచుండగా, సమస్త నదీప్రవాహములు విపరీతముగా, ఉప్పొంగినట్లుగా ప్రవహించెను.

Verse 61

सरांसि विमलाम्भांसि द्रुमाकीर्णांश्च पर्वता ।समान् भूमिप्रदेशांश्च वनानि फलवन्ति च ।मध्येन च समन्ताच्च तिर्यक्चाथश्च समाऽविशत् ।।।।

వారు స్వచ్ఛజల సరస్సులను, వృక్షసమృద్ధమైన పర్వతాలను, సమతల భూమిప్రదేశాలను, ఫలభరిత వనాలను దాటి—మధ్యగా, చుట్టూరా, అడ్డంగా, క్రిందగా కూడా—అన్ని విధాలుగా ముందుకు సాగారు।

Verse 62

समावृत्य महीं कृत्स्नां जगाम महती चमूः ।तेहृष्टवदना स्सर्वे जग्मुर्मारुतरंहसः ।।।।

మహా సేన సమస్త భూమిని వ్యాపింపజేస్తూ ముందుకు సాగింది. అందరూ హర్షముఖులై, గాలివేగంతో కదిలారు।

Verse 63

हरयो राघवस्यार्थे समारोपितविक्रमाः ।।।।हर्षंवीर्य बलोद्रेकान्दर्शयन्तः परस्परम् ।यौवनोत्सेकजान्दर्पाद्विविधांश्चक्रुरध्वनि ।।।।

రాఘవుని కార్యార్థం వానర వీరులు పరాక్రమాన్ని సమారోపించుకొని సాగారు. వారు పరస్పరం తమ హర్షాన్ని, వీర్యాన్ని, ఉప్పొంగిన బలాన్ని చూపిస్తూ, మార్గమధ్యంలో యౌవనోత్సాహజనిత గర్వంతో నానావిధ ఉత్సాహ ప్రదర్శనలు చేశారు।

Verse 64

हरयो राघवस्यार्थे समारोपितविक्रमाः ।।6.4.63।।हर्षंवीर्य बलोद्रेकान्दर्शयन्तः परस्परम् ।यौवनोत्सेकजान्दर्पाद्विविधांश्चक्रुरध्वनि ।।6.4.64।।

రాఘవుని లక్ష్యార్థం వానర యోధులు పరాక్రమంతో నిండుకొని ముందుకు సాగారు. వారు పరస్పరం తమ ఆనందం, శౌర్యం, పెరిగిన బలాన్ని చూపుతూ, దారిలో యౌవనోత్సాహజనిత గర్వంతో అనేక రకాల చురుకైన ప్రదర్శనలు చేశారు।

Verse 65

तत्र केचिद्द्रुतं जग्मुरुत्पेतुश्च तथापरे ।केचित्किलकिलां चक्रुर्वानरा वनगोचराः ।।।।

అక్కడ అరణ్యవిహారులైన వానరుల్లో కొందరు వేగంగా ముందుకు వెళ్లారు, మరికొందరు నడుస్తూనే ఎగిరారు, ఇంకొందరు తమ స్వభావానుసారం ‘కిలకిలా’ అని కేకలు వేశారు।

Verse 66

प्रास्पोटयंश्च पुच्छानि सन्निजग्मु: पदान्यपि ।भुजावनिक्षिप्य शैलांश्च द्रुमानन्ये बभञ्जिरे ।।।।

కొంతమంది వానరులు తోకలను నేలపై బలంగా కొట్టారు, మరికొందరు పాదాలను మోదారు; ఇంకొందరు భుజబలాన్ని విసిరి శిలలను చూర్ణం చేసి, వృక్షాలను విరిచివేశారు।

Verse 67

आरोहन्तश्च शृङ्गाणि गिरीणां गिरिगोचराः ।महानादान्प्रमुञ्चन्ति क्ष्वेळ्वामन्ये प्रचक्रिरे ।।।।

పర్వతాలలో సంచరించే కొంతమంది వానరులు కొండశిఖరాలను ఎక్కి మహానాదాలు విడిచారు; మరికొందరు గర్జిస్తూ వలయాలుగా తిరిగారు।

Verse 68

ऊरुवेगैश्च ममृदुर्लताजालान्यनेकशः ।जृम्भमाणाश्च विक्रान्ता विचिक्रीडुश्शिलाद्रुमै ः ।।।।

కొంతమంది వానరులు తొడల వేగంతో అనేక లతాగుచ్ఛాలను నలిపి చీల్చివేశారు; పరాక్రమశాలులు జంభం చేస్తూనే శిలలు, వృక్షాలను తిప్పుతూ క్రీడించారు।

Verse 69

शतश्शतसहस्रैश्च कोटिभिश्च सहस्रशः ।वानराणां सुघोराणां श्रीमत्परिवृता मही ।।।।

వందలుగా, లక్షలుగా, అసంఖ్యాక కోట్లు అయిన అత్యంత భయంకర వానరులతో భూమి అన్ని వైపులా శ్రీమంతంగా ఆవరించబడింది।

Verse 70

सा स्म याति दिवारात्रं महती हरिवाहिनी ।प्रहृष्टमुदितास्सेना सुग्रीवेणाभिपालिताः ।।।।वानरास्त्वरितं यान्ति सर्वे युद्धाभिनन्दिनः ।प्रमोक्षयिषव स्सीतां मुहूर्तं क्वापि नावसन् ।।।।

సుగ్రీవుని సంరక్షణలో ఉన్న ఆ మహా వానరసేన దివారాత్రములు నిరంతరం సాగింది। హర్షోల్లాసాలతో యుద్ధాన్ని స్వాగతించే వానరులందరూ సీతను విమోచించుటకు ఉత్సుకులై, ఎక్కడా క్షణమాత్రమూ ఆగలేదు॥

Verse 71

सा स्म याति दिवारात्रं महती हरिवाहिनी ।प्रहृष्टमुदितास्सेना सुग्रीवेणाभिपालिताः ।।6.4.70।।वानरास्त्वरितं यान्ति सर्वे युद्धाभिनन्दिनः ।प्रमोक्षयिषव स्सीतां मुहूर्तं क्वापि नावसन् ।।6.4.71।।

సుగ్రీవుని ఆశ్రయ-రక్షణలో ఆ మహా వానరబాహిని దివారాత్రములు ఉల్లాసంగా ముందుకు సాగింది। రాబోయే యుద్ధాన్ని ఆనందిస్తూ, సీతా విమోచనంలో తత్పరులైన వానరులందరూ ఎక్కడా క్షణమాత్రమూ విరామం తీసుకోలేదు॥

Verse 72

ततः पादपसम्भाधं नानामृगसमायुताम ।सह्यपर्वतमासेदुर्मलयञ्च महीधरम् ।।।।

ఆ తరువాత వారు చెట్లతో దట్టంగా నిండిన, నానావిధ మృగాలతో సమాయుతమైన సహ్యపర్వతాన్ని మరియు మలయమనే మహాధరాన్ని చేరుకున్నారు॥

Verse 73

काननानि विचित्राणि नदी: प्रस्रवणानि च ।पश्यन्ननि ययौ रामस्सह्यस्य मलयस्य च ।।।।

సహ్యమలయ పర్వతాలకు చెందిన విచిత్ర వనాలు, నదులు, ప్రస్రవణాలు (జలధారలు) చూస్తూనే శ్రీరాముడు ముందుకు సాగిపోయాడు॥

Verse 74

वकुळान्स्तिलकांश्चूतानसोकान् सिन्धुवारकान् ।करवीरांश्च तिनिशान् भजन्ति स्म प्लवङ्गगमाः ।।।।

ఎగిరి దూకుతూ సంచరించే వానరులు వకుళ, తిలక, మామిడి, అశోక, సింధువార, కరవీర, తినిశ వృక్షాలను భక్తిపూర్వకంగా ఆశ్రయించి సేవించుచుండిరి॥

Verse 75

अङ्कोलांश्च करञ्चांश्च प्लक्षन्यग्रोधतिन्दुकान् ।जम्बुकामलकान्नापान्भजन्ति स्म प्लवङ्गमाः ।।।।

ప్లవంగములు అంకోల, కరంజ, ప్లక్ష, న్యగ్రోధ, తిందుక, జంబు, ఆమలక, నీప వృక్షములను ఆశ్రయించి హర్షంతో వాటిని అనుభవించిరి।

Verse 76

प्रस्तरेषु च रम्येषु विविधाः काननद्रुमाः ।वायुवेगप्रचलिताः पुष्पैरवकिरन्ति तान् ।।।।

రమ్యమైన శిలాతటాలపై నిలిచిన నానావిధ వనవృక్షములు వాయువేగంతో కదిలి, వారిపై పుష్పవర్షము కురిపించిరి।

Verse 77

मारुतस्सुखसंस्पर्शो वाति चन्दनशीतलः ।षटपदैरनुकूजद्भिर्वनेषु मधुगन्धिषु ।।।।

సుఖస్పర్శముగల చందనశీతల మారుతము మధుగంధభరిత వనములలో వీచుచుండెను; షట్పదముల మధుర గుంజారము తోడై యుండెను।

Verse 78

अधिकं शैलराजस्तु धातुभिस्सुविभूषितः ।धातुभ्यःप्रसृतो रेणुर्वायुवेग विघट्टितः ।सुमहद्वानरानीकं छादयामास सर्वतः ।।।।

ధాతువులతో సువిభూషితుడైన ఆ శైలరాజు అత్యంత ప్రకాశించెను. వాయువేగముతో, త్రొక్కుటవలన కలిగిన ఝట్కాతో ధాతుధూళి ఎగసి, మహావానరసేనను అన్ని వైపులా కప్పివేసెను।

Verse 79

गिरिप्रस्थेषु रम्येषु सर्वत सम्प्र पुष्पिताः ।केतकस्सिन्दुवाराश्च वासन्त्यश्च मनोरमाः ।।।।माधव्यो गन्धपूर्णाश्च कुन्दगुल्माश्च पुष्पिताः ।चिरिबिल्वा मधूकाश्च वञ्जुला प्रियकास्तथा ।।।।सुफूर्जकास्तिलकाश्चैव नागवृक्षाश्च पुष्पिताः ।चूताः पाटलयकाश्चैव कोविदाराश्च पुष्पिताः ।।।।मुचुलिन्दार्जुनाश्चैव शिंशुपाः कुटजास्तथा ।धवा श्शाल्मलयश्चैव रक्ता: कुरवकास्तथा ।।।।हिन्तालास्तिनिशाश्चैव चूर्णका नीपकास्तथा ।नीलाशोकाश्च वरणा अङ्कोलाः पद्मकास्तथा ।।।।प्लवमानै: प्लवंगैस्तु सर्वे पर्याकुलीकृतां ।।।।

పర్వతపు రమ్యమైన ప్రస్థములపై సర్వత్ర పుష్పభరితముగా కేతకీ, సిందువారము, మనోహర వసంత్యలతలు; సుగంధపూరిత మాధవీ, పుష్పించిన కుందగుల్మములు; చిరిబిల్వ, మధూక; వంజుల, ప్రియక; సుఫూర్జక, తిలక మరియు పుష్పించిన నాగవృక్షములు; చూత (మామిడి), పాటలీ, కోవిదార; ముచులింద, అర్జున; శింశుపా, కుటజ; ధవ, శాల్మలి; రక్త కురవక; హింతాల, తినిశ; చూర్ణక, నీపక; నీలాశోక, వరణ, అంకోల, పద్మక—ఇలా అనేక వృక్షలతలు వికసించి నిలిచెను. దూకుచు పరిగెత్తుచు తిరిగిన ప్లవంగములు ఆ సమస్త వనప్రదేశమును సర్వత్ర కలకలముగా చేసిరి।

Verse 80

गिरिप्रस्थेषु रम्येषु सर्वत सम्प्र पुष्पिताः । केतकस्सिन्दुवाराश्च वासन्त्यश्च मनोरमाः ।।6.4.79।। माधव्यो गन्धपूर्णाश्च कुन्दगुल्माश्च पुष्पिताः ।चिरिबिल्वा मधूकाश्च वञ्जुला प्रियकास्तथा ।।6.4.80।।सुफूर्जकास्तिलकाश्चैव नागवृक्षाश्च पुष्पिताः ।चूताः पाटलयकाश्चैव कोविदाराश्च पुष्पिताः ।।6.4.81।। मुचुलिन्दार्जुनाश्चैव शिंशुपाः कुटजास्तथा । धवा श्शाल्मलयश्चैव रक्ता: कुरवकास्तथा ।।6.4.82।। हिन्तालास्तिनिशाश्चैव चूर्णका नीपकास्तथा ।नीलाशोकाश्च वरणा अङ्कोलाः पद्मकास्तथा ।।6.4.83।। प्लवमानै: प्लवंगैस्तु सर्वे पर्याकुलीकृतां ।।6.4.84।।

అక్కడ సువాసనతో నిండిన మాధవీ లతలు, పుష్పించిన కుంద మరియు గుల్మ వృక్షాలు ఉండెను. అలాగే చిరిబిల్వ, మధూక, వంజుల, ప్రియక వృక్షములు కూడ సర్వత్ర పుష్పభరితమై యుండెను।

Verse 81

गिरिप्रस्थेषु रम्येषु सर्वत सम्प्र पुष्पिताः । केतकस्सिन्दुवाराश्च वासन्त्यश्च मनोरमाः ।।6.4.79।। माधव्यो गन्धपूर्णाश्च कुन्दगुल्माश्च पुष्पिताः ।चिरिबिल्वा मधूकाश्च वञ्जुला प्रियकास्तथा ।।6.4.80।।सुफूर्जकास्तिलकाश्चैव नागवृक्षाश्च पुष्पिताः ।चूताः पाटलयकाश्चैव कोविदाराश्च पुष्पिताः ।।6.4.81।। मुचुलिन्दार्जुनाश्चैव शिंशुपाः कुटजास्तथा । धवा श्शाल्मलयश्चैव रक्ता: कुरवकास्तथा ।।6.4.82।। हिन्तालास्तिनिशाश्चैव चूर्णका नीपकास्तथा ।नीलाशोकाश्च वरणा अङ्कोलाः पद्मकास्तथा ।।6.4.83।। प्लवमानै: प्लवंगैस्तु सर्वे पर्याकुलीकृतां ।।6.4.84।।

ఆ రమ్యమైన పర్వతశ్రేణులపై సుఫూర్జక, తిలక వృక్షములు మరియు నాగవృక్షములు పుష్పించియుండెను. చూత (మామిడి), పాటల మరియు కోవిదార వృక్షములు కూడ అంతటా పుష్పభరితమై యుండెను।

Verse 82

गिरिप्रस्थेषु रम्येषु सर्वत सम्प्र पुष्पिताः । केतकस्सिन्दुवाराश्च वासन्त्यश्च मनोरमाः ।।6.4.79।। माधव्यो गन्धपूर्णाश्च कुन्दगुल्माश्च पुष्पिताः ।चिरिबिल्वा मधूकाश्च वञ्जुला प्रियकास्तथा ।।6.4.80।।सुफूर्जकास्तिलकाश्चैव नागवृक्षाश्च पुष्पिताः ।चूताः पाटलयकाश्चैव कोविदाराश्च पुष्पिताः ।।6.4.81।। मुचुलिन्दार्जुनाश्चैव शिंशुपाः कुटजास्तथा । धवा श्शाल्मलयश्चैव रक्ता: कुरवकास्तथा ।।6.4.82।। हिन्तालास्तिनिशाश्चैव चूर्णका नीपकास्तथा ।नीलाशोकाश्च वरणा अङ्कोलाः पद्मकास्तथा ।।6.4.83।। प्लवमानै: प्लवंगैस्तु सर्वे पर्याकुलीकृतां ।।6.4.84।।

అక్కడ ముచులింద, అర్జున వృక్షములు, అలాగే శింశుపా, కుటజ వృక్షములు ఉండెను. ధవ, శాల్మలి వృక్షములు మరియు ఎర్రని పుష్పములు కల కురవకములు కూడ పుష్పించియుండెను।

Verse 83

गिरिप्रस्थेषु रम्येषु सर्वत सम्प्र पुष्पिताः । केतकस्सिन्दुवाराश्च वासन्त्यश्च मनोरमाः ।।6.4.79।। माधव्यो गन्धपूर्णाश्च कुन्दगुल्माश्च पुष्पिताः ।चिरिबिल्वा मधूकाश्च वञ्जुला प्रियकास्तथा ।।6.4.80।।सुफूर्जकास्तिलकाश्चैव नागवृक्षाश्च पुष्पिताः ।चूताः पाटलयकाश्चैव कोविदाराश्च पुष्पिताः ।।6.4.81।। मुचुलिन्दार्जुनाश्चैव शिंशुपाः कुटजास्तथा । धवा श्शाल्मलयश्चैव रक्ता: कुरवकास्तथा ।।6.4.82।। हिन्तालास्तिनिशाश्चैव चूर्णका नीपकास्तथा ।नीलाशोकाश्च वरणा अङ्कोलाः पद्मकास्तथा ।।6.4.83।। प्लवमानै: प्लवंगैस्तु सर्वे पर्याकुलीकृतां ।।6.4.84।।

అక్కడ హిన్తాల, తినిశ వృక్షములు, అలాగే చూర్ణక, నీప వృక్షములు ఉండెను. నీలాశోక, వరణ, అంకోల, పద్మక వృక్షములు కూడ అక్కడ శోభిల్లుచుండెను।

Verse 84

गिरिप्रस्थेषु रम्येषु सर्वत सम्प्र पुष्पिताः । केतकस्सिन्दुवाराश्च वासन्त्यश्च मनोरमाः ।।6.4.79।। माधव्यो गन्धपूर्णाश्च कुन्दगुल्माश्च पुष्पिताः ।चिरिबिल्वा मधूकाश्च वञ्जुला प्रियकास्तथा ।।6.4.80।।सुफूर्जकास्तिलकाश्चैव नागवृक्षाश्च पुष्पिताः ।चूताः पाटलयकाश्चैव कोविदाराश्च पुष्पिताः ।।6.4.81।। मुचुलिन्दार्जुनाश्चैव शिंशुपाः कुटजास्तथा । धवा श्शाल्मलयश्चैव रक्ता: कुरवकास्तथा ।।6.4.82।। हिन्तालास्तिनिशाश्चैव चूर्णका नीपकास्तथा ।नीलाशोकाश्च वरणा अङ्कोलाः पद्मकास्तथा ।।6.4.83।। प्लवमानै: प्लवंगैस्तु सर्वे पर्याकुलीकृतां ।।6.4.84।।

ఎగిరి దూకుతూ సంచరించిన వానరులు ఆ సమస్త ప్రదేశాలను ఆనందకోలాహలంతో నిండ్చి చైతన్యవంతంగా చేశారు.

Verse 85

वाप्यस्तस्मिन् गिरौ शिता: पल्वलानि तथैव च ।चक्रवाकानुचरिताः कारण्डवनिषेविताः ।।।।प्लवैः क्रौञ्चेश्च सङ्कीर्णा वराहमृग सेविताः ।ऋक्षैस्तरक्षुभिस्सिम्हैश्शार्दूलैश्च भयावहैः ।।।।व्यालैश्च बहुभिर्भीमै स्सेव्यमाना स्समन्ततः ।पद्मैस्सौगन्दिकैः पुल्लैः कुमुदैश्चोत्पलैस्तथा ।।।।वारिजैर्विविधैः पुष्पै रम्यास्तत्र जलाशयाः ।

ఆ పర్వతంలో చల్లని వాపీలు, పల్వలాలు కూడా ఉండేవి; అక్కడ చక్రవాక పక్షులు సంచరించేవి, కారణ్డవ జలపక్షులు తరచుగా నివసించేవి.

Verse 86

वाप्यस्तस्मिन् गिरौ शिता: पल्वलानि तथैव च ।चक्रवाकानुचरिताः कारण्डवनिषेविताः ।।6.4.85।।प्लवैः क्रौञ्चेश्च सङ्कीर्णा वराहमृग सेविताः ।ऋक्षैस्तरक्षुभिस्सिम्हैश्शार्दूलैश्च भयावहैः ।।6.4.86।।व्यालैश्च बहुभिर्भीमै स्सेव्यमाना स्समन्ततः ।पद्मैस्सौगन्दिकैः पुल्लैः कुमुदैश्चोत्पलैस्तथा ।।6.4.87।।वारिजैर्विविधैः पुष्पै रम्यास्तत्र जलाशयाः ।

అవి జలపక్షులు, క్రౌంచ పక్షులతో నిండివుండి, వరాహాలు మరియు జింకలు సంచరించేవి; అలాగే ఎలుగుబంట్లు, తరక్షువులు, సింహాలు, భయంకరమైన శార్దూలాలు కూడా అక్కడ ఉండేవి.

Verse 87

वाप्यस्तस्मिन् गिरौ शिता: पल्वलानि तथैव च ।चक्रवाकानुचरिताः कारण्डवनिषेविताः ।।6.4.85।।प्लवैः क्रौञ्चेश्च सङ्कीर्णा वराहमृग सेविताः ।ऋक्षैस्तरक्षुभिस्सिम्हैश्शार्दूलैश्च भयावहैः ।।6.4.86।।व्यालैश्च बहुभिर्भीमै स्सेव्यमाना स्समन्ततः ।पद्मैस्सौगन्दिकैः पुल्लैः कुमुदैश्चोत्पलैस्तथा ।।6.4.87।।वारिजैर्विविधैः पुष्पै रम्यास्तत्र जलाशयाः ।

చుట్టూ అనేక భయంకరమైన వ్యాళులు వాటిని ఆశ్రయించేవి; అలాగే వికసించిన సుగంధ పద్మాలు, సౌగంధిక పుష్పాలు, కుముదాలు, నీలోత్పలాలతో అవి అలంకృతమై ఉండేవి.

Verse 88

तस्य सानुषु कूजन्ति नानाद्विजगणास्तथा ।।।।स्नात्वा पीत्वोदकान्यत्र जले क्रीडन्ति वानराः ।अन्योन्यं प्लावयन्ति स्म शैलमारुह्य वानराः ।।।।

ఆ పర్వతపు సానువులపై నానావిధ పక్షుల గుంపులు కూడా మధురంగా కూయుచుండేవి.

Verse 89

तस्य सानुषु कूजन्ति नानाद्विजगणास्तथा ।।6.4.88।। स्नात्वा पीत्वोदकान्यत्र जले क्रीडन्ति वानराः ।अन्योन्यं प्लावयन्ति स्म शैलमारुह्य वानराः ।।6.4.89।।

అక్కడ వానరులు స్నానం చేసి నీరు త్రాగి జలాశయాలలో క్రీడించారు. శిలలపైకి ఎక్కి ఆటపాటలతో పరస్పరం నీటిని చల్లి తడిపారు।

Verse 90

फलान्य मृतगन्धीनि मूलानि कुसुमानि च ।बभञ्जुर्वास्तत्र पादपानं मदोत्कटाः ।।।।

అక్కడ ఉల్లాసమత్తులైన వానరులు చెట్లపైకి ఎక్కి వాటిని విరిచివేశారు. అమృతసువాసన గల ఫలాలు, అలాగే మూలాలు, పుష్పాలు కూడా భక్షించారు।

Verse 91

द्रोणमात्रप्रमाणानि लम्बमानानि वानराः ।ययुः पिबन्त हृष्टास्ते मधूनि मधुपिङ्गलाः ।।।।

ద్రోణమాత్ర పరిమాణమున్న వేలాడే పెద్ద తేనెచట్టాల నుండి మధుపింగళ నేత్రులైన వానరులు హర్షంతో తేనె త్రాగుతూ ముందుకు సాగారు।

Verse 92

पादपानवभञ्जन्तो विकर्षन्त स्तथा लताः ।विधमन्तो गिरिवरान्प्रययुः प्लवगर्षभाः ।।।।

శ్రేష్ఠ ప్లవగులు ముందుకు సాగారు—చెట్లను విరుస్తూ, లతలను లాగి తెంచుతూ, ప్రయాణమధ్యే గొప్ప పర్వతాలను కూడా ఢీకొని కంపింపజేస్తూ।

Verse 93

वृक्षेभ्योऽन्ये तु कपयो नदन्तो मधुदर्पिताः ।अन्ये वृक्षान्प्रपद्यन्ते प्रपिबन्त्यपि चापरे ।।।।

వృక్షాల నుండి దూరంగా కొందరు కపులు మధుమత్తుతో ఉన్మత్తులై గర్జిస్తూ తిరిగారు. మరికొందరు వృక్షాలను ఆశ్రయించి ఎక్కారు; ఇంకొందరు మళ్లీ మళ్లీ మధు పానము చేస్తూ ఎగిరి దూకారు॥

Verse 94

बभूव वसुधा तैस्तु सम्पूर्णा हरियूथपै: ।यथा कलमकेदारैः पक्वैरिव वसुन्दरा ।।।।

ఆ హరి-యూథపతులతో భూమి నిండిపోయింది; పక్వమైన కలమ ధాన్యపు పొలాలు దట్టంగా కప్పినట్లుగా వసుంధర కనిపించింది॥

Verse 95

महेन्द्रमथ सम्प्राप्य रामो राजीवलोचनः ।अध्यारोहन्महाबाहुश्शिखरं द्रुमभूषितम् ।।।।

అప్పుడు పద్మనేత్రుడు, మహాబాహువు శ్రీరాముడు మహేంద్ర పర్వతాన్ని చేరి, వృక్షశోభిత శిఖరాన్ని అధిరోహించాడు॥

Verse 96

ततश्शिखरमारुह्य रामो दशरथात्मजः ।कूर्ममीनसमाकीर्णमपश्यत्सलिलाकुलम् ।।।।

ఆపై శిఖరాన్ని అధిరోహించిన దశరథనందనుడు శ్రీరాముడు, కూర్మమీనాలతో నిండిన, తరంగాలతో కలకలలాడే సముద్రాన్ని చూశాడు॥

Verse 97

ते सह्यं समतिक्रम्य मलयं च महागिरिम् ।आसेदुरानुपूर्व्येण समुद्रं भमनिस्स्वनम् ।।।।

వారు సహ్య పర్వతాన్ని దాటి, ఆపై మహా మలయగిరిని కూడా క్రమంగా అధిగమించి, భయంకర నాదంతో గర్జించే సముద్రాన్ని చేరారు॥

Verse 98

अवरुह्य जगामाशु वेलावनमनुत्तमम् ।रामो रमयतां श्रेष्ट स्ससुग्रीव स्सलक्ष्मणः ।।।।

దిగి వచ్చిన ఆనందప్రదాతలలో శ్రేష్ఠుడైన శ్రీరాముడు, సుగ్రీవుడు మరియు లక్ష్మణుడితో కలిసి, త్వరగా ఆ సముద్రతీరంలోని అనుత్తమమైన వేలా వనానికి వెళ్లెను।

Verse 99

अथ धौतोपलतलां तोयौघै स्सहसोत्थितैः ।वेलामासाद्य विपुलान्रामो वचनमब्रवीत् ।।।।

అనంతరం, సహసా ఉప్పొంగిన అలల ప్రవాహాలతో మెరుగు పడిన రాతితలముగల విశాల తీరాన్ని చేరి, శ్రీరాముడు ఈ వచనములు పలికెను।

Verse 100

एते वयमनुप्राप्ता स्सुग्रीव वरुणालयम् ।इहेदानीं विचिन्ता साया नः पूर्वसमुत्थिता ।।।।

హే సుగ్రీవా! మేము వరుణాలయమైన సముద్రాన్ని చేరుకున్నాము. ఇప్పుడు ఇక్కడే ముందుగా మనసులో పుట్టిన ఆ యోచనపై ఉపాయాన్ని విచారిద్దాం.

Verse 101

अतः परमतीरोऽयं सागर स्सरितां पतिः ।न चायमनुपायेन शक्यस्तरितुमर्णवः ।।।।

ఇదికి ఆపై దూర తీరము ఉంది—ఈ సముద్రం నదుల అధిపతి. ఉపాయం లేకుండా ఈ అర్ణవాన్ని దాటడం సాధ్యం కాదు.

Verse 102

तदिहैव निवेशोऽस्तु मन्त्रः प्रस्तूयतामिह ।यथेदं वानरबलं परं पारमवाप्नुयात् ।।।।

కాబట్టి ఇక్కడే శిబిరం వేయుదాం; ఇక్కడే మంత్రణ ప్రారంభిద్దాం—ఈ వానరసేన ఆ పర తీరాన్ని చేరునట్లు.

Verse 103

इतीव स महाबाहुस्सीताहरणकर्शितः ।रामस्सागरमासाद्य वासमाज्ञापयत्तदा ।।।।

ఇట్లు పలికి, సీతాహరణవేదనతో క్షోభితుడైన మహాబాహు రాముడు సముద్రాన్ని చేరి, అప్పుడు సేనకు అక్కడే నివాసం చేయమని ఆజ్ఞాపించాడు.

Verse 104

सर्वा स्सेना निवेश्यन्तां वेलायां हरिपुङ्गव ।सम्प्राप्तो मन्त्रकालो नस्सागरस्येह लङ्घने ।।।।

హే హరిపుంగవా! సముద్రతీరంలో సమస్త సేనను శిబిరం వేయించు. ఇక్కడ సముద్రాన్ని లంఘించుటకు సంబంధించిన మంత్రణ కాలం వచ్చెను.

Verse 105

स्वां स्वां सेनां समुत्सृज्य मा च कश्चित्कुतो व्रजेत् ।गच्छन्तु वानराश्शूराज्ञेयं छन्नं भयं च नः ।।।।

ఎవరూ తమ తమ దళాన్ని విడిచి ఎక్కడికీ వెళ్లకూడదు. శూర వానరులు కాపలా ఉండండి; మనకు తెలియకుండా దాగి ఉన్న ప్రమాదం ఉండవచ్చని గ్రహించండి।

Verse 106

रामस्य वचनं श्रुत्वा सुग्रीव स्सहलक्ष्मणः ।सेनां निवेशयततीरे सागरस्य द्रुमायुते ।।।।

రాముని వాక్యాన్ని విని, లక్ష్మణునితో కూడిన సుగ్రీవుడు చెట్లతో నిండిన సముద్రతీరంలో సేనను శిబిరంగా నిలిపాడు।

Verse 107

विरराज समीपस्थं सागरस्य तु तद्बलम् ।मधुपाण्डुजल श्रशीमान् द्वितीय इव सागरः ।।।।

సముద్రానికి సమీపంలో నిలిచిన ఆ బలం, మధువర్ణపు పాండుర జలఛాయతో, ప్రకాశించే రెండవ సముద్రమువలె విరాజిల్లింది।

Verse 108

वेलावनमुपागम्य ततस्ते हरिपुङ्गवाः ।निविष्टाश्च परं पारं काङ्क्षमाणा महोदधेः ।।।।

తీరవనానికి చేరిన ఆ శ్రేష్ఠ వానరులు అక్కడే స్థిరపడి, మహాసముద్రం అవతలి తీరాన్ని చేరాలని ఆకాంక్షించారు।

Verse 109

तेषां निविशमानानां सैन्यसन्नाहनिस्स्वनः ।अन्तर्धाय महानादमर्णवस्य प्रशुश्रुवे ।।।।

వారు స్థిరపడుతుండగా సేన సిద్ధతల కోలాహలం అంతగా పెరిగి, సముద్రపు మహాగర్జనను కూడా మింగివేసినట్లు వినిపించింది।

Verse 110

सा वानराणां ध्वजिनी सुग्रीवेणाभिपालिता ।त्रिधा निविष्टा महती रामस्यार्थपराऽभवत् ।।।।

సుగ్రీవుని సంరక్షణలో ఉన్న ఆ మహా వానరసేన మూడు విభాగాలుగా శిబిరం వేసి రాముని కార్యసాధనకే పరమోద్దేశంగా నిలిచింది।

Verse 111

सा महार्णवमासाद्य हृष्टा वानरवाहिनी ।वायुवेगसमाधूतं पश्यमाना महार्णवम् ।।।।

మహాసముద్రాన్ని చేరగానే వానరసేన హర్షించింది; గాలివేగంతో కలతలాడుతున్న ఆ విస్తార సముద్రాన్ని తిలకిస్తూ ఆనందించింది।

Verse 112

दूरपारमसम्बाधं रक्षोगणनिषेवितम् ।पश्यन्तो वरुणावासं निषेदुर्हरियूथपाः ।।।।

దూరమైన అవతలి తీరం, అడ్డంకులేని విస్తీర్ణం, రాక్షసగణాల సంచారంతో నిండిన వరుణావాస సముద్రాన్ని చూచి వానరయూథనాయకులు ఆలోచనార్థం కూర్చున్నారు।

Verse 113

चण्डनक्रग्राहं घोरं क्षपादौ दिवसक्ष्ये ।हसन्तमिव फेनौघैर्नृत्यन्तमिव चोर्मिभिः ।।।।

దినాంతంలో, రాత్రి ఆరంభంలో, ఉగ్ర మకరాలు గ్రాహాలతో భయంకరమైన ఆ మహాసముద్రం నురగరాశులతో నవ్వుతున్నట్లూ, అలలతో నర్తిస్తున్నట్లూ కనిపించింది।

Verse 114

चन्द्रोदये समुद्भूतं प्रतिचन्द्रसमाकुलम् ।चण्डानिलमहाग्राहैः कीर्णं तिमितिमिङ्गिलैः ।।।।

చంద్రోదయం కాగానే సముద్రం ఉప్పొంగి లేచింది; అనేక చంద్రప్రతిబింబాలతో నిండిపోయింది. ఉగ్రవాయువుల చేత నడిపింపబడిన మహాగ్రాహాలు, తిమితిమింగిల భయంకర జలజంతువులతో అది అంతటా వ్యాపించింది॥

Verse 115

दीप्तभोगैरिवाकीर्णं भुजङ्गैर्वरुणालयम् ।अवगाढं महासत्त्वैर्नानाशैलसमाकुलम् ।सुदुर्गं दुर्गमार्गं तमगाध मसुरालयम् ।।।।

వరుణుని ఆ నివాసం దీప్తమైన కుండలులాంటి భుజంగాలతో నిండినట్టుగా కనిపించింది. మహాసత్త్వాలు లోతుల్లో మునిగి ఉండగా, అనేక జలాంతర్గత శైలాలతో కిక్కిరిసి; అత్యంత దుర్గమం, దుర్గమ మార్గం గలది, అగాధం—భయంకర అసురలోకంలా॥

Verse 116

मकरैर्नागभोगैश्च विगाढा वातलोलिताः ।उत्पेतुश्च निपेतुश्च प्रवृद्धा जलराशयः ।।।।

మకరాలు, నాగభోగాలతో ఘనమైన జలరాశులు వాయువుతో ఊగిపోతూ ఉద్ధృతమై; మళ్లీ మళ్లీ పైకి ఎగసి, తిరిగి కింద పడిపోయాయి॥

Verse 117

अग्निचूर्णमिवाविद्धं भास्वराम्बुमहोरगम् ।सुरारिविषयं घोरं पाताळविषमं सदा ।।।।

సముద్రం అగ్నికణాలతో చీల్చబడినట్టుగా కనిపించింది; దాని ప్రకాశించే జలాలు మహోరగాలతో నిండాయి. అది భయంకరం—దేవశత్రువుల లోకంలా, ఎల్లప్పుడూ పాతాళపు విషమతను తలపించేలా॥

Verse 118

सागरं चाम्बरप्रख्यमम्बरं सागरोपमम् ।सागरं चाम्बरं चेति निर्विशेष मदृश्यत ।।।।

సముద్రం ఆకాశంలా, ఆకాశం సముద్రంలా కనిపించింది. ‘ఇది సముద్రం, ఇది అంబరం’ అనే తేడా కనబడలేదు; రెండూ ఒకటిగానే దర్శనమిచ్చాయి॥

Verse 119

सम्पृक्तं नभसाप्यम्भस्सम्पृक्तं च नभोऽम्भसा ।तादृग्रूपेच दृश्यते तारारत्नसमाकुले ।।।।

జలం ఆకాశంతో కలిసినట్లూ, ఆకాశం జలంతో కలిసినట్లూ కనిపించింది; ఆ ఏకరూప దృశ్యంలో రెండూ దర్శనమయ్యాయి—పైగా నక్షత్రసమూహం, కింద రత్నసమమైన కాంతి।

Verse 120

समुत्पतितमेघस्य वीचिमालाकुलस्य च ।विशेषो न द्वयोरासीत्सागरस्याम्बरस्य च ।।।।

పైకి ఎగసిన మేఘాలు, మాలలాగా గుంపులుగా కదిలే తరంగాలు నిండగా సముద్రం–ఆకాశం రెండింటికీ భేదం కనిపించలేదు।

Verse 121

अन्योन्यैराहता स्सक्ता स्सस्वनुर्भीमनिस्स्वनाः ।ऊर्मयस्सिन्धुराजस्य महाभेर्य इवाहवे ।।।।

సింధురాజుని తరంగాలు పరస్పరం ఢీకొని ఒకదానికొకటి అంటుకొని భయంకర ధ్వని చేశాయి—యుద్ధంలో మహాభేరీలు మోగినట్లుగా।

Verse 122

रत्नौघ जलसन्नादं विषक्तमिव वायुना ।उत्पतन्तमिव क्रुद्धं यादोगणसमाकुलम् ।।।।ददृशुस्ते महोत्साह वाताहतजलाशयम् ।अनिलोद्धूतमाकाशे प्रवल्गन्त ममिवोर्मिभिः ।।।।

ఆ మహోత్సాహవంతులు సముద్రాన్ని చూశారు—రత్నసమూహాలపై జలగర్జన, గాలిచేత నొక్కబడి కుదించబడినట్లుగా; కోపంతో ఎగసిపడుతున్నట్లుగా, జలచరగణాలతో నిండినట్లుగా; వాయువేగానికి తాకి కలవరపడిన జలాశయం, దాని తరంగాలు అనిలుడు ఆకాశంలోకి విసిరినట్లుగా ఎగిరిపడుతున్నాయి।

Verse 123

रत्नौघ जलसन्नादं विषक्तमिव वायुना ।उत्पतन्तमिव क्रुद्धं यादोगणसमाकुलम् ।।6.4.122।।ददृशुस्ते महोत्साह वाताहतजलाशयम् ।अनिलोद्धूतमाकाशे प्रवल्गन्त ममिवोर्मिभिः ।।6.4.123।।

ఆ మహోత్సాహులైన వానరులు సముద్రాన్ని చూశారు—రత్నసమూహాల మధ్య గర్జిస్తూ, వాయువుచే ప్రేరేపింపబడినట్లుగా; క్రోధించినవాడిలా ఉప్పొంగుతూ, జలచరగణాలతో నిండినది. గాలికి కొట్టబడిన ఆ జలాశయం తన అలలను ఆకాశమునకు ఎగసెత్తుతూ, కోపంతో ఉప్పొంగినట్లుగా కనిపించింది।

Verse 124

ततो विस्मयमापन्ना हरयो ददृशुर्हरयस्तदा ।भ्रान्तोर्मिजालसन्नादं प्रलोलमिव सागरम् ।।।।

అప్పుడు వానరులు ఆశ్చర్యంతో నిండిపోయి సముద్రాన్ని చూశారు—గిరగిర తిరిగే అలల జాలపు గర్జనతో నిండినది, అశాంతంగా తీవ్రంగా కలతచెందినది, దుఃఖంతో తల్లడిల్లుతున్నట్లుగా।