Sarga 37
लङ्काद्वारव्यूहवर्णनम् / Disposition at the Gates of Lanka
युद्धकाण्ड
ఈ సర్గలో లంకపై దాడికి ముందుగా నగర ద్వారాల వద్ద రాక్షసుల రక్షణ-వ్యూహం, అలాగే వానరసేన కార్యవిభజన వివరించబడుతుంది. సుగ్రీవ, హనుమాన్, జాంబవాన్, అంగద, నల మొదలైన నాయకులు లంక సమీపానికి చేరి విజయోపాయాలపై మంత్రణ చేస్తారు. విభీషణుడు మంత్రిస్థాయి గూఢచార సమాచారాన్ని తెలియజేస్తాడు—తన దూతలు పక్షిరూపంలో లంకలో ప్రవేశించి రావణుని దుర్గవ్యవస్థ, ద్వారరక్షణ, సేనావిన్యాసాన్ని పరిశీలించి క్రమబద్ధమైన వార్తతో తిరిగివచ్చారు. రక్షణ స్థలవిభాగంగా ఉంది—తూర్పు ద్వారంలో ప్రహస్తుడు, దక్షిణ ద్వారంలో మహాపార్శ్వుడు మరియు మహోదరుడు, పడమర ద్వారంలో వివిధ ఆయుధధారులతో ఇంద్రజిత్తు, ఉత్తర ద్వారంలో స్వయంగా రావణుడు (కలతచెందినవాడైనా ఘన రక్షణలో), నగర మధ్యలో విరూపాక్షుడు. ఏనుగులు, రథాలు, అశ్వదళం, విస్తారమైన పాదాతి సేన వర్ణన యుద్ధ విస్తృతిని సూచిస్తుంది. తదనంతరం శ్రీరాముడు కార్యనియోగం చేస్తాడు—తూర్పున ప్రహస్తుని ఎదుర్కొనుటకు నీలుని, దక్షిణ ద్వారాధిపతులతో యుద్ధానికి అంగదుని, పడమర వైపు ఇంద్రజిత్తుపై ఒత్తిడి చేయుటకు హనుమంతుని, ఉత్తర ద్వారం ద్వారా ప్రవేశించుటకు లక్ష్మణునితో కలిసి తానే ముందుకు సాగుతాడు; మధ్యభాగాన్ని నిలబెట్టుటకు సుగ్రీవ, జాంబవాన్, విభీషణులను నియమిస్తాడు. చివరగా పరిచయ నియమం ప్రకటించబడుతుంది—వానరులు మానవరూపం ధరించకూడదు; కేవలం ఏడుగురు (రామ, లక్ష్మణులు మరియు విభీషణుడు సహా కొందరు ఎంపికైనవారు) మాత్రమే మానవరూపంలో యుద్ధం చేయాలి. అనంతరం శ్రీరాముడు సువేల పర్వతాన్ని అధిరోహించి సేనతో లంక వైపు కదలాలని సంకల్పిస్తాడు.
Shlokas
Verse 1
नरवानरराजौतौसतुवायुसुतःकपिः ।जाम्बवानृक्षराजश्चराक्षसश्चविभीषणः ।।।।अङ्गदोवालिपुत्रश्चसौमित्रिश्शरभःकपिः ।सुषेणस्सहदायादोमैन्दोद्विविदएवच ।।।।गजोगवाक्षःकुमुदोनलोऽथपनसस्तथा ।अमित्रविषयंप्राप्तास्समवेतास्समर्धयन् ।।।।
నర-వానరరాజు సుగ్రీవుడు, వాయుపుత్రుడు హనుమంతుడు, ఋక్షరాజు జాంబవంతుడు, రాక్షసుడు విభీషణుడు; అలాగే వాలిపుత్రుడు అంగదుడు, సౌమిత్రి లక్ష్మణుడు, వానరుడు శరభుడు, బంధువులతో సుషేణుడు, మైందుడు ద్వివిదుడు, గజుడు గవాక్షుడు కుముదుడు నలుడు పనసుడు—శత్రుదుర్గప్రాంతానికి చేరి సమవేతులై కలిసి మంత్రణ చేసిరి।
Verse 2
नरवानरराजौतौसतुवायुसुतःकपिः ।जाम्बवानृक्षराजश्चराक्षसश्चविभीषणः ।।6.37.1।।अङ्गदोवालिपुत्रश्चसौमित्रिश्शरभःकपिः ।सुषेणस्सहदायादोमैन्दोद्विविदएवच ।।6.37.2।।गजोगवाक्षःकुमुदोनलोऽथपनसस्तथा ।अमित्रविषयंप्राप्तास्समवेतास्समर्धयन् ।।6.37.3।।
వాలిపుత్రుడు అంగదుడు, సౌమిత్రి లక్ష్మణుడు, కపి శరభుడు; అలాగే బంధువులతో సుషేణుడు, ఇంకా మైందుడు, ద్వివిదుడూ (అక్కడ సమవేతులయ్యారు).
Verse 3
नरवानरराजौतौसतुवायुसुतःकपिः ।जाम्बवानृक्षराजश्चराक्षसश्चविभीषणः ।।6.37.1।।अङ्गदोवालिपुत्रश्चसौमित्रिश्शरभःकपिः ।सुषेणस्सहदायादोमैन्दोद्विविदएवच ।।6.37.2।।गजोगवाक्षःकुमुदोनलोऽथपनसस्तथा ।अमित्रविषयंप्राप्तास्समवेतास्समर्धयन् ।।6.37.3।।
గజుడు, గవాక్షుడు, కుముదుడు, నలుడు, పనసుడు కూడా శత్రుదేశమునకు చేరి, సమవేతులై, చేయవలసిన కార్యమును గురించి ఆలోచించిరి।
Verse 4
इयंसालक्षयतेलङ्कापुरीरावणपालिता ।सासुरोरगगन्धर्वैरमरैरपिदुर्जया ।।।।
రావణుడు పాలించే ఈ లంకానగరం ఇప్పుడు కనబడుతోంది. ఇది దేవతలకు, నాగులకు, గంధర్వులకు, అమరులకు కూడా అజేయమైనదిగా కనిపిస్తోంది.
Verse 5
कार्यसिद्धिंपुरस्कृत्यमन्द्रयध्वंविनिर्णये ।नित्यंसन्निहितोह्यत्ररावणोराक्षसाधिपः ।।।।
కార్యసిద్ధిని ముందుంచి ఆలోచించి మీ కర్తవ్యమార్గాన్ని నిర్ణయించండి. ఎందుకంటే రాక్షసాధిపతి రావణుడు ఇక్కడ నిత్యం సన్నిహితుడై ఉంటాడు.
Verse 6
तथातेषुब्रुवाणेषुरावणावरजोऽब्रवीत् ।वाक्यमग्राम्यपदवत्पुष्कलार्धंविभीषणः ।।।।
వారు పరస్పరం మాట్లాడుతుండగా, రావణుని తమ్ముడు విభీషణుడు గ్రామ్యత్వం లేని, శిష్టమైన మరియు అర్థసంపన్నమైన మాటలు పలికాడు.
Verse 7
अनलश्शरभश्चैवसम्पातिःप्रघसस्तथा ।गत्वालङ्कांममामात्याःपुरींपुनरिहागताः ।।।।
నా అమాత్యులు—అనలుడు, శరభుడు, సంపాతి, ప్రఘసుడు—లంకానగరానికి వెళ్లి మళ్లీ ఇక్కడికి తిరిగి వచ్చారు।
Verse 8
भूत्वाशकुनयस्सर्वेप्रविष्टाश्चरिपोर्भलम् ।विधानंविहितंयच्चतद्धृष्टवासमुपस्थिताः ।।।।
వారందరూ పక్షిరూపం ధరించి శత్రుబలంలో లోతుగా ప్రవేశించారు; శత్రువు బలం మరియు ఏర్పాటు చేసిన విధానాన్ని పరిశీలించి, హర్షంతో తిరిగి వచ్చి నివేదించేందుకు నిలిచారు।
Verse 9
संविधानंयथाहुस्तेरावणस्यदुरात्मनः ।राम तद्ब्रुवतस्सर्वंयथात्त्वेनमेशृणु ।।।।
హే రామా! దురాత్ముడైన రావణుడు చేసిన సేనావ్యవస్థను వారు నాకు యథాతథంగా చెప్పారు; ఇప్పుడు నేను చెప్పేదంతా నీవు నిజంగా విను।
Verse 10
पूर्वंप्रहस्तस्सबलोद्वारमासाद्यतिष्ठति ।दक्षिणंचमहावीर्यौमहापार्श्वमहोदरौ ।।।।
తూర్పు ద్వారమున బలవంతుడు ప్రహస్తుడు తన సేనతో నిలిచియున్నాడు; దక్షిణ ద్వారమున మహావీర్యులు మహాపార్శ్వుడు మరియు మహోదరుడు ఉన్నారు।
Verse 11
इन्द्रजित्पश्चिमंद्वारंराक्षसैर्भहुभिर्वृतः ।पट्टसासिधनुष्मद्भिश्शूलमुद्गरपाणिभिः ।।।।नानाप्रहरणैश्शूरैरावृतोरावणात्मजः ।
పడమర ద్వారమున రావణపుత్రుడు ఇంద్రజిత్ అనేక రాక్షసులతో చుట్టుముట్టబడి నిలిచెను—ఖడ్గాలు, ధనుస్సులు ధరించినవారు, శూలాలు ముద్గరాలు పట్టినవారు, నానావిధ ఆయుధధారులైన శూరులతో ఆవరించబడెను।
Verse 12
राक्षसानांसहस्रैस्तुबहुभिश्शस्त्रपाणिभिः ।।।।युक्तःपरमसंविग्नोराक्षर्भहुभिर्वृतः ।उत्तरंनगरद्वारंरावणस्स्वयमास्थितः ।।।।
నగర ఉత్తర ద్వారమున రావణుడు స్వయంగా అత్యంత కలవరపడుతూ నిలిచెను; ఆయుధధారులైన అనేక వేల రాక్షసగణములతో చుట్టుముట్టబడి ఉన్నాడు।
Verse 13
राक्षसानांसहस्रैस्तुबहुभिश्शस्त्रपाणिभिः ।।6.37.12।।युक्तःपरमसंविग्नोराक्षर्भहुभिर्वृतः ।उत्तरंनगरद्वारंरावणस्स्वयमास्थितः ।।6.37.13।।
ఇదే వృత్తాంతము పునరుక్తమైంది—నగర ఉత్తర ద్వారమున రావణుడు స్వయంగా అత్యంత కలవరపడుతూ నిలిచి, ఆయుధధారులైన వేలాది రాక్షసులతో చుట్టుముట్టబడి ఉన్నాడు।
Verse 14
विरूपाक्षस्तुमहताशूलखडगधनुष्मता ।बलेनराक्षसैस्सार्थंमध्यमंगुल्ममास्थितः ।।।।
విరూపాక్షుడు శూలం, ఖడ్గం, ధనుస్సులతో సన్నద్ధమైన మహాబలముతో రాక్షసులతో కలిసి నగరమధ్యమున మధ్య గుల్మమును (వ్యుహమును) అధిష్ఠించాడు।
Verse 15
एतानेवंविधान्गुल्मान् लङ्कायांसमुदीक्ष्यते ।मामकामन्त्रिणस्सर्वेपुनशशीघ्रमिहागताः ।।।।
లంకలో ఈ విధమైన గుల్మములను (వ్యుహములను) సమ్యకంగా పరిశీలించి, నా మంత్రులందరూ మళ్లీ త్వరగా ఇక్కడికి వచ్చారు।
Verse 16
गजानांचसाहस्रंचरथानामयुतंपुरे ।हयानामयुतेद्वेचसाग्राकोटीचरक्षसाम् ।।।।विक्रान्ताबलवन्तश्चसंयुगेष्वाततायिनः ।इष्टाराक्षसराजस्यनित्यमेतेनिशाचराः ।।।।
నగరములో పది వేల ఏనుగులు, పది వేల రథాలు, ఇరవై వేల గుర్రాలు ఉండెను; అంతేకాక రాక్షసులు ఒక కోటికి మించిన సంఖ్యలో ఉన్నారు। వారు పరాక్రమశాలులు, బలవంతులు, యుద్ధములలో ఉగ్ర దాడిచేయువారు; ఈ నిశాచరులు నిత్యము రాక్షసరాజునకు ప్రియులై ఉన్నారు।
Verse 17
गजानांचसाहस्रंचरथानामयुतंपुरे ।हयानामयुतेद्वेचसाग्राकोटीचरक्षसाम् ।।6.37.16।।विक्रान्ताबलवन्तश्चसंयुगेष्वाततायिनः ।इष्टाराक्षसराजस्यनित्यमेतेनिशाचराः ।।6.37.17।।
ఈ నిశాచరులు యుద్ధంలో అత్యంత విక్రాంతులు, బలవంతులు, దాడికి ఎల్లప్పుడూ సిద్ధులు; వారు నిత్యం రాక్షసరాజుకు ప్రియులు.
Verse 18
एकैकस्यात्रयुद्धार्थेराक्षसस्यविशाम्पते ।परीवारस्सहस्राणांसहस्रमुपतिष्ठते ।।।।
హే నరాధిపా! ఇక్కడ యుద్ధార్థం ప్రతి ఒక్క రాక్షసునికి సహాయంగా వేల వేల పరివారసేన సిద్ధంగా నిలుస్తుంది.
Verse 19
एतांप्रवृत्तिंलङ्कायांमन्त्रिप्रोक्तांविभीषणः ।एवमुक्त्वामहाबाहूराक्षसांस्तानदर्शयत् ।।।।
మహాబాహు విభీషణుడు మంత్రులు తెలిపిన లంకా విషయాన్ని రామునికి ఇలా చెప్పి, ఆ రాక్షసులను చూపించాడు.
Verse 20
लङ्कायांसचिवैस्सर्वंरामायप्रत्यवेदयत् ।रामंकमलपत्राक्षमिदमुत्तरमब्रवीत् ।।।।रावणावरजःश्रीमान् रामप्रियचिकीर्षया ।
రావణుని శ్రీమంతుడైన తమ్ముడు మంత్రుల ద్వారా లంకా విషయమంతా రామునికి నివేదించి, కమలపత్రాక్షుడైన రాముని సంతోషపెట్టాలని కోరుతూ ఈ తదుపరి సమాధానాన్ని పలికాడు.
Verse 21
कुबेरंतुयदाराम रावणःप्रत्ययुध्यत ।।।।षष्टिश्शतसहस्राणितदानिर्यान्तिरक्षसाः ।राक्रमेणवीर्येणतेजसासत्त्वगौरवात् ।।।।सदृशाय्येऽत्रदर्पेणरावणस्यदुरात्मनः ।
హే రామా! రావణుడు ఒకప్పుడు కుబేరునితో ప్రతియుద్ధం చేసినప్పుడు, అప్పుడు షష్టిశ్శతసహస్రాల రాక్షసులు బయలుదేరారు. పరాక్రమం, వీర్యం, తేజస్సు, సత్త్వగౌరవం విషయాలలో వారు అతనితో సమానులు; ఆ దురాత్మ రావణుని దర్పంలోనూ అతనితో సదృశులే.
Verse 22
कुबेरंतुयदाराम रावणःप्रत्ययुध्यत ।।6.37.21।।षष्टिश्शतसहस्राणितदानिर्यान्तिरक्षसाः ।राक्रमेणवीर्येणतेजसासत्त्वगौरवात् ।।6.37.22।।सदृशाय्येऽत्रदर्पेणरावणस्यदुरात्मनः ।
హే రామా! రావణుడు కుబేరునిపై దాడి చేసినప్పుడు, అప్పుడు షష్టిశ్శతసహస్రాల రాక్షసులు వెంటనే బయలుదేరారు. పరాక్రమం, వీరత్వం, తేజస్సు, దృఢసత్త్వం విషయాలలో వారు అతనితో సమానులు; ఇక్కడ ఆ దురాత్మ రావణుని దర్పంలోనూ అతనితో సదృశులే.
Verse 23
अत्रमन्युर्नकर्तव्योरोषयेत्वांनभीषये ।।।।समर्थोह्यसिवीर्येणसुराणामपिनिग्रहे ।
ఈ విషయంలో కోపం చేయకూడదు. నిన్ను రెచ్చగొట్టడానికి గానీ భయపెట్టడానికి గానీ నేను చెప్పడం లేదు; నీ వీర్యపరాక్రమంతో నీవు దేవతలనైనా అదుపు చేయగల సమర్థుడవు.
Verse 24
तद्भवांश्चतुरङ्गेणबलेनमहातावृतः ।।।।व्यूह्येदंवानरानीकंनिर्मथिष्यतिरावणम् ।
కాబట్టి మీరు ఈ మహత్తర చతురంగ బలంతో ఆవరించబడి, ఈ వానరసేనను వ్యూహంగా అమర్చండి; అప్పుడు మీరు రావణుని పూర్తిగా చూర్ణం చేస్తారు.
Verse 25
रावणावरजेवाक्यमेवंब्रुवतिराघवः ।।।।शत्रूणांप्रतिघातार्थमिदंवचनमब्रवीत् ।
రావణుని తమ్ముడు ఇలా పలికినప్పుడు, రాఘవుడు (రాముడు) శత్రువులను ప్రతిఘటించి సంహరించుటకై ఈ వచనాన్ని పలికాడు.
Verse 26
पूर्वद्वारेतुलङ्कायानीलोवानरपुङ्गवः ।।।।प्रहस्तप्रतियोद्धास्याद्वानरैर्बहुभिर्वृतः ।
లంకా తూర్పు ద్వారమున వానరపుంగవుడైన నీలుడు, అనేక వానరయోధులతో పరివృతుడై, ప్రహస్తునితో ప్రతియుద్ధానికి సిద్ధంగా నిలువుగాక।
Verse 27
अङ्गदोवालिपुत्रस्तुबलेनमहतावृतः ।।।।दक्षिणेबाधतांद्वारेमहापार्श्वमहोदरौ ।
మహాబలంతో పరివృతుడైన వాలి పుత్రుడు అంగదుడు దక్షిణ ద్వారమున మహాపార్శ్వుడు, మహోదరుడు వీరిని అడ్డగించి యుద్ధాన్ని బలపరచుగాక।
Verse 28
हनुमान्पश्चिमद्वारंनिपीड्यपवनात्मजः ।।।।प्रविशत्वप्रमेयात्माबहुभिःकपिभिर्वृतः ।
పవనాత్మజుడైన అప్రమేయ పరాక్రమశాలి హనుమంతుడు అనేక కపియోధులతో పరివృతుడై పశ్చిమ ద్వారమును నిపీడించి ప్రవేశించుగాక।
Verse 29
दैत्यदावनसङ्घानामृषीणांचमहात्मनाम् ।।।।विप्रकारप्रियःक्षुद्रोवरदानबलान्वितः ।परिक्रमतियःसर्वान्लोकान्सन्तापयन्प्रजाः ।।।।तस्याहंराक्षसेन्द्रस्यस्वयमेववधेधृतः ।उत्तरंनगरद्वारमहंसौमित्रिणासह ।।।।निपीड्याभिप्रवेक्ष्यामिसबलोयत्ररावणः ।
దైత్య-దానవసంఘములను, మహాత్మ ఋషులను కూడా హింసించుటకు ఆసక్తుడై, నీచుడై, వరదానబలసంపన్నుడైన ఆ రాక్షసేంద్రుడు సమస్త లోకములలో సంచరించి ప్రజలను సంతప్తపరచుచున్నాడు. ఆ రాక్షసరాజుని వధించుటకు నేను స్వయంగా సంకల్పించితిని. రావణుడు ఉన్న ఉత్తర నగరద్వారమును నేను సౌమిత్రి (లక్ష్మణుడు) సహితంగా మా సేనాబలంతో నిపీడించి బలపూర్వకంగా ప్రవేశించెదను।
Verse 30
दैत्यदावनसङ्घानामृषीणांचमहात्मनाम् ।।6.37.29।।विप्रकारप्रियःक्षुद्रोवरदानबलान्वितः ।परिक्रमतियःसर्वान्लोकान्सन्तापयन्प्रजाः ।।6.37.30।।तस्याहंराक्षसेन्द्रस्यस्वयमेववधेधृतः ।उत्तरंनगरद्वारमहंसौमित्रिणासह ।।6.37.31।।निपीड्याभिप्रवेक्ष्यामिसबलोयत्ररावणः ।
బలవంతుడైన వానరేంద్రుడు, వీర్యవంతుడైన ఋక్షరాజు, అలాగే రాక్షసేంద్రుని అనుజుడు—వీరందరూ యుద్ధవ్యూహమధ్యంలో నిలువుగాక।
Verse 31
दैत्यदावनसङ्घानामृषीणांचमहात्मनाम् ।।6.37.29।।विप्रकारप्रियःक्षुद्रोवरदानबलान्वितः ।परिक्रमतियःसर्वान्लोकान्सन्तापयन्प्रजाः ।।6.37.30।।तस्याहंराक्षसेन्द्रस्यस्वयमेववधेधृतः ।उत्तरंनगरद्वारमहंसौमित्रिणासह ।।6.37.31।।निपीड्याभिप्रवेक्ष्यामिसबलोयत्ररावणः ।
యుద్ధంలో హరివీరులు మానుషరూపం ధరించకూడదు; ఈ యుద్ధంలో వానరబలములో ఇదే మన గుర్తింపు-సంకేతముగా ఉండుగాక।
Verse 32
वानरेन्द्रश्चबलवानृक्षराजश्चवीर्यवान् ।।।।राक्षसेन्द्रानुजश्चैवगुलोभवतुमध्यम: ।
బలవంతుడైన వానరేంద్రుడు, వీర్యవంతుడైన ఋక్షరాజు, అలాగే రాక్షసేంద్రుని అనుజుడు—వీరందరూ యుద్ధవ్యూహమధ్యంలో నిలువుగాక।
Verse 33
नचैवमानुषंरूपंकार्यंहरिभिराहवे ।।।।एषाभवतुसंङञान् युद्धेऽस्मिन् वानरेबले ।
యుద్ధంలో హరివీరులు మానుషరూపం ధరించకూడదు; ఈ యుద్ధంలో వానరబలములో ఇదే మన గుర్తింపు-సంకేతముగా ఉండుగాక।
Verse 34
वानराएवनश्चिह्नंस्वजनेऽस्मिन् भविष्यति ।।।।वयंतुमानुषेणैवसप्तयोत्प्यामहेपरान् ।अहमेषममभ्रात्रालक्ष्मणेनमहौजसौ ।।।।आत्मनापञ्चमश्चायंसखाममविभीषणः ।
మన స్వజనులలో వానరరూపమే మన గుర్తు అవుతుంది. అయితే మనము ఏడుగురు మానుషరూపములోనే శత్రువులతో యుద్ధము చేయుదము—నేను, మహౌజసుడైన నా సోదరుడు లక్ష్మణుడు; మరియు నా పక్కన ఐదవడిగా ఈ నా సఖుడు విభీషణుడు।
Verse 35
वानराएवनश्चिह्नंस्वजनेऽस्मिन् भविष्यति ।।6.37.34।।वयंतुमानुषेणैवसप्तयोत्प्यामहेपरान् ।अहमेषममभ्रात्रालक्ष्मणेनमहौजसौ ।।6.37.35।।आत्मनापञ्चमश्चायंसखाममविभीषणः ।
మేము మాత్రం మానవరూపంలోనే శత్రువులతో యుద్ధం చేస్తాము—మొత్తం ఏడుగురు. నేను, నా మహాబలవంతుడైన సోదరుడు లక్ష్మణుడు, మరియు ఐదవవాడిగా నా మిత్రుడు విభీషణుడు.
Verse 36
सरामःकृत्यसिध्यर्थएवमुक्त्वाविभीषणम् ।।।।सुवेलारोहणेबुद्धिश्चकारमतिमान्मतिम् ।रमणीयतरंदृष्टवासुवेलस्यगिरेस्तटम् ।।।।
అప్పుడు కార్యసిద్ధి నిమిత్తం బుద్ధిమంతుడైన శ్రీరాముడు విభీషణునితో ఇలా చెప్పి సువేలపర్వతారోహణానికి నిర్ణయము చేసెను; సువేలగిరి యొక్క అత్యంత రమణీయమైన తీరాన్ని చూచి ముందుకు సాగెను।
Verse 37
सरामःकृत्यसिध्यर्थएवमुक्त्वाविभीषणम् ।।6.37.36।।सुवेलारोहणेबुद्धिश्चकारमतिमान्मतिम् ।रमणीयतरंदृष्टवासुवेलस्यगिरेस्तटम् ।।6.37.37।।
సువేల పర్వతపు అత్యంత మనోహరమైన ఒడ్లను చూసిన బుద్ధిమంతుడైన రాముడు, దానిపై ఎక్కాలని మనస్సు నిలిపాడు।
Verse 38
ततस्तुरामोमहताबलेनप्रच्छाद्यसर्वांपृथिवींमहात्मा ।प्रहृष्टरूपोऽभिजगामलङ्कांकृत्वामतिंसोऽरिवधेमहात्मा ।।।।
అనంతరం మహాత్ముడైన రాముడు మహాబలంతో భూమంతటిని ఆవరించి, హర్షభరిత ముఖంతో—శత్రునాశనంపై దృఢసంకల్పంతో—లంక వైపు సాగాడు।
Frequently Asked Questions
The key action is the transformation of reconnaissance into a disciplined assault plan: Rāma assigns opponents and gates to specific leaders, ensuring combat is organized rather than indiscriminate, and institutes a recognition rule to prevent friendly confusion during the chaos of siege warfare.
The chapter teaches that righteous outcomes depend on truthful intelligence, clear command structure, and controlled force. Even in war, dharma operates through accountability—leaders listen, verify, allocate duties, and restrain deception that could harm allies.
Laṅkā is presented as a fortified, gate-structured city with distinct eastern, southern, western, and northern entry points, while Suvela mountain functions as an operational vantage and staging ground for Rāma’s advance.