
सरमायाḥ सीतासान्त्वनम् तथा रावणनिश्चयश्रवणम् (Saarana Consoles Sita and Reports Ravana’s Resolve)
युद्धकाण्ड
ఈ సర్గలో యుద్ధకాండ మధ్యలోనే ఒక శాంత-నీతిమయ సంభాషణ కనిపిస్తుంది. కాలజ్ఞానంతో, చిరునవ్వుతో మాట్లాడే సరమా సీతను సాంత్వన పరుస్తుంది; సీత శోకం వానతో ఎండిన నేల తడిసినట్లు క్రమంగా తగ్గుతుంది. రావణుని మాయ, పదేపదే బెదిరింపులు, అశోకవాటికలో రాక్షసీల కఠిన నిఘా—ఇవన్నీ గుర్తుచేసుకున్న సీత నమ్మదగిన వార్త కోరుతుంది; రావణుని స్థిర నిర్ణయం ఏమిటో తెలుసుకొని రావాలని సరమాను అడుగుతుంది. సరమా రావణుని వద్దకు వెళ్లి మంత్రులతో అతడు చేసే ఆలోచన-సలహాను విని త్వరగా తిరిగి వస్తుంది. సీత ఆమెను ఆలింగనం చేసి ఆసనం ఇచ్చి, రావణుని ఉద్దేశ్య సత్యాన్ని చెప్పమని వేడుకుంటుంది. సరమా తెలిపింది—రావణుని తల్లి కైకసి, వృద్ధ మంత్రి అవిద్ధ మైథిలిని గౌరవంతో విడిచిపెట్టమని ఉపదేశించారు. రాముని సామర్థ్యానికి సాక్ష్యాలుగా జనస్థాన విధ్వంసం, హనుమంతుని సముద్రలంఘనం, రాక్షస సంహారం మొదలైనవీ చెప్పారు. కానీ రావణుడు కంజుసులా తన ‘ధనాన్ని’ పట్టుకుని, యుద్ధంలో మరణమే బలవంతం చేస్తే తప్ప విడిచిపెట్టనని దృఢంగా నిర్ణయించుకున్నాడు. చివరికి భేరి-శంఖధ్వనులు, వానరుల కోలాహలం భూమిని కంపింపజేస్తాయి; రాక్షస అనుచరులు నిరుత్సాహపడతారు, రాజదోషాల వల్ల సమీపిస్తున్న వ్యూహాత్మక పతనం సూచితమవుతుంది.
Verse 1
अथतांजातन्तापांतेनवाक्येनमोहिताम् ।सरमाह्लादयामासमहींघौरीमिवाम्भसा ।।।।
అప్పుడు ఆ మాటలచేత మోహితమై, సంతాపముతో బాధపడిన సీతను సరమా ఆనందింపజేసెను—వర్షజలముతో ఎండిన భూమి తృప్తిపొందినట్లు।
Verse 2
ततस्तस्याहितंसख्याश्चिकीर्षन्तीसखीवचः ।उवाचकालेकालज्ञास्मितपूर्वाभिभाषिणी ।।।।
అప్పుడు సీతకు మేలు చేయదలచిన సఖి సరమా, తగిన కాలాన్ని తెలిసికొని, ముందుగా మృదుస్మితం చేసి, హితమైన మధుర వచనములు పలికెను।
Verse 3
उत्सहेयमहंगत्वात्वद्वाक्यमसितेक्षणे: ।निवेद्यकुशलंरामेप्रतिच्छन्नानिवर्तितुम् ।।।।
హే నల్లనేత్రాల సీతా! నేను రాముని వద్దకు వెళ్లి నీ సందేశమును, నీ క్షేమవార్తను నివేదించి, రావణుని దృష్టికి చిక్కకుండా దాగి మళ్లీ తిరిగి రావడానికి సిద్ధంగా ఉన్నాను.
Verse 4
नहिमेक्रममाणायानिरालम्बेविहायसि ।समर्थोगतिमन्वेतुंपवनोगरुडोऽपिवा ।।।।
ఎందుకంటే నేను ఆధారంలేని ఆకాశంలో సాగుతున్నప్పుడు, నా గమనాన్ని అనుసరించడానికి వాయుదేవుడుకూడా, గరుడుడుకూడా సమర్థులు కారు.
Verse 5
एवंब्रुवाणांतांसीतासरमांपुनरब्रवीत् ।मधुरंश्लक्क्षणयावाचापूर्वशोकाभिपन्नया ।।।।
సరమా ఇలా చెప్పగా, ముందుగా శోకంతో మునిగిన సీత ఆమెను మళ్లీ మృదువైన, మధురమైన వాక్యాలతో పలికింది.
Verse 6
समर्थागगनंगन्तुमपिवात्वंरसातलम् ।अवगच्छाम्यकर्तव्यंकर्तव्यंतेमदन्तरे ।।।।
నీవు ఆకాశమార్గంలో వెళ్లగలవు, లేదా రసాతలానికైనా చేరగలవు; నా నిమిత్తం అసాధ్యమని అనిపించినదాన్నికూడా కర్తవ్యంగా భావించి నీవు చేయగలవని నేను గ్రహిస్తున్నాను।
Verse 7
मत्प्रियंयदिकर्तव्यंयदिबुद्धि: स्थिरातव ।ज्ञातुमिच्छामितंगत्वाकिंकरोतीतिरावणः ।।।।
నీవు నిజంగా నాకు ప్రియమైన కార్యం చేయదలచి, నీ సంకల్పం స్థిరంగా ఉంటే, వెళ్లి తెలుసుకొని రా—రావణుడు ఇప్పుడు ఏమి చేస్తున్నాడో నేను తెలుసుకోవాలనుకుంటున్నాను।
Verse 8
सहिमायाबलःक्रूरोरावणश्शत्रुरावणः ।मांमोहयतिदुष्टात्मापीतामात्रेववारुणी ।।।।
ఆ రావణుడు మాయాబలంతో బలవంతుడు, క్రూరుడు, శత్రువులను విలపింపజేసేవాడు; ఆ దుష్టాత్ముడు తాగగానే మత్తెక్కించే మద్యం వలె నన్ను మోహింపజేస్తున్నాడు।
Verse 9
तर्जापयतिमांनित्यंभर्त्सापयतिचासकृत् ।राक्षसीभिस्सुघूराभिर्यामांरक्षन्तिनित्यशः ।।।।
నన్ను నిత్యం కాపాడుతున్న అత్యంత ఘోరమైన రాక్షసీ స్త్రీల చేతనే అతడు ప్రతిరోజూ నన్ను బెదిరింపజేస్తూ, మళ్లీ మళ్లీ దూషింపజేస్తున్నాడు।
Verse 10
उद्विग्नाशङ्किताचास्मिनस्वस्थंचमनोमम ।तद्भयाच्चाहमुद्विग्नाअशोकवनिकांगता ।।।।
నేను వ్యాకులమై సందేహంతో ఉన్నాను; నా మనస్సు శాంతిగా లేదు. అతని భయంతోనే నేను కలతచెంది అశోకవనికకు వచ్చాను॥
Verse 11
यदिनामकथातस्यनिश्चितंवापियद्भवेत् ।निवेदयेथास्सर्वंतत्परोमेस्यादमनुग्रहः ।।।।
అతడు ఏది నిశ్చయించాడో, లేదా నిజంగా ఏ నిర్ణయం స్థిరపడిందో—అది అంతా నాకు తెలియజెప్పు; అదే నాపై నీ పరమ అనుగ్రహం అవుతుంది॥
Verse 12
सात्वेवंब्रुवतींसीतांसरमावल्गुभाषिणी ।उवाचवदनंतस्यास्स्पृशन्तीबाष्पविक्लबम् ।।।।
సీత ఇలా పలుకుతుండగా మధురభాషిణి సరమా, కన్నీళ్లతో కలత చెందిన ఆమె ముఖాన్ని స్నేహంగా తాకుతూ ఇలా చెప్పింది॥
Verse 13
एषतेयद्यभिप्रायस्तदागच्छामिजानकी: ।गृह्यशत्रोरभिप्रायमुपावृत्तांचपश्यमाम् ।।।।
జానకీ, ఇదే నీ అభిప్రాయం అయితే నేను వెళ్తాను. శత్రువు ఉద్దేశాన్ని తెలుసుకొని నన్ను తిరిగి వచ్చినదిగా నీవు చూస్తావు॥
Verse 14
एवमुक्त्वाततोगत्वासमीपंतस्यरक्षसः ।शुश्रावकथितंतस्यरावणस्यसमन्त्रिणः ।।।।
అలా చెప్పి ఆమె అక్కడి నుంచి వెళ్లి ఆ రాక్షసుని సమీపానికి చేరి, మంత్రులతో కూడిన రావణుడు చెప్పిన మాటలను చెవినపెట్టింది॥
Verse 15
साश्रुत्वानिश्चयंतस्यनिश्चयज्ञादुरात्मनः ।पुनरेवागमत्क्षिप्रमशोकवनिकांशुभाम् ।।।।
ఆ దురాత్ముని నిర్ణయాన్ని విని, దానిని నిశ్చయంగా గ్రహించిన ఆమె క్షణంలోనే మళ్లీ శుభమైన అశోకవనికకు చేరింది।
Verse 16
साप्रविष्टाततस्तत्रददर्शजनकात्मजाम् ।प्रतीक्षमाणांस्वामेवभ्रष्टपद्मामिवश्रियम् ।।।।
అక్కడ ప్రవేశించిన ఆమె జనకాత్మజను దర్శించింది—స్వామినే ఎదురుచూస్తున్న ఆమె, పద్మాసనము నుండి విరిగిన శ్రీ (లక్ష్మీ) వలె కనిపించింది।
Verse 17
तांतुसीतापुनःप्राप्तांसरमांवल्गुभाषिणीम् ।परिष्वज्यचसुस्निग्धंददौचस्वयमासनम् ।।।।
మధురంగా పలికే సరమ తిరిగి వచ్చినదాన్ని చూసి సీత ఆనందించింది. ఆమెను స్నేహంతో ఆలింగనం చేసి, తానే గౌరవంగా ఆసనం ఇచ్చింది।
Verse 18
इहासीनासुखंसर्वमाख्याहिममतत्त्वतः ।क्रूरस्यनिश्चयंतस्यरावणस्यदुरात्मनः ।।।।
ఇక్కడ సుఖంగా కూర్చొని, నాకు యథార్థంగా అన్నీ చెప్పు—ఆ క్రూరుడైన దురాత్మ రావణుడు ఏ నిర్ణయం చేసుకున్నాడు?
Verse 19
एवमुक्तातुसरमासीतयावेपमानया ।कथितंसर्वमाचष्टेरावणस्यसमन्त्रिणः ।।6.33.19।।
వణుకుతున్న సీత ఇలా అడగగా, సరమ రావణుడు తన మంత్రులతో కలిసి చేసిన ఆలోచనలన్నిటినీ పూర్తిగా వివరించింది।
Verse 20
जनन्याराक्षसेन्द्रोवैत्वन्मोक्षार्थंबृहद्वचः ।अविद्धेनचवैदेहिमन्त्रिवृद्धेनबोधितः ।।6.33.20।।
హే వైదేహీ! నిన్ను విడిపించుటకై రాక్షసేంద్రుని అతని జనని మరియు వృద్ధమంత్రి అవిద్ధుడు విస్తారమైన వచనములతో బలంగా ప్రేరేపించి బోధించిరి।
Verse 21
दीयतामभिसत्कृत्यमनुजेन्द्रायमैथिली ।निदर्शनंतेपर्याप्तंजनस्थानेयदद्भुतम् ।।।।
మైథిలిని యథోచిత సత్కారముతో మనుజేంద్రునికి అప్పగించుడి. జనస్థానమందు జరిగిన ఆ అద్భుత కార్యమే నీకు తగిన నిదర్శనం—ఆయనను రెచ్చగొడితే ఫలితం ఏమిటో।
Verse 22
लङ्घनंचसमुद्रस्यदर्शनंचहनूमतः ।वधंचरक्षसांयुद्धेकःकुर्यान्मानुषोभुवि ।।।।
హనుమంతుని సముద్రలంఘనం, సీతాదర్శనం, యుద్ధమందు రాక్షసవధ—ఇవి భూమిపై ఏ మనిషి చేయగలడు?
Verse 23
एवंसमन्त्रिवृद्धैश्चाविद्धेनबहुभाषितः ।नत्वामुत्पनिहतेमोक्तुमर्थमर्थपरोयथा ।।।।
ఇలా వృద్ధమంత్రులు మరియు అవిద్ధుడు విస్తారంగా చెప్పినప్పటికీ, ధనాసక్త కృపణునివలె, నిన్ను విడిపించుటకు అతడు ఇష్టపడుటలేదు।
Verse 24
नोत्सहत्यमृतोमोक्तुंयुद्धेत्वामितिमैथिली: ।सामात्यस्यनृशंसस्यनिश्चयोह्येषवर्तते ।।।।
హే మైథిలీ! యుద్ధంలో మరణించకపోతే అతడు నిన్ను విడిచిపెట్టడానికి ఒప్పుకోడు; అమరుడైనా సరే. మంత్రులతో కూడిన ఆ క్రూరుని స్థిర నిర్ణయం ఇదే.
Verse 25
तदेषासुस्थिराबुद्धिर्मृत्युलोभादुपस्थिता ।भयान्नशक्तस्त्वांमोक्तुमनिरस्तस्संयुगे ।।।।रक्षसानांचसर्वेषामात्मनश्चवधेनहि ।
మరణాసక్తి వల్ల పుట్టిన అతని ఈ అచల బుద్ధి ఇప్పుడు స్థిరంగా నిలిచింది. భయంతో, యుద్ధంలో అతడు అణచబడకుండగా నిన్ను విడిచిపెట్టలేడు; ఎందుకంటే వధ ద్వారానే సమస్త రాక్షసులకూ, అతనికీ వినాశం కలుగుతుంది.
Verse 26
निहत्यरावणंसङ् ख्येसर्वथानिशितैश्शरैः ।।।।प्रतिनेष्यतिरामस्त्वामयोध्यामसितेक्षणे: ।
పదునైన బాణాలతో సమరంలో రావణుణ్ని సమూలంగా సంహరించి, హే నల్లనేత్రా, రాముడు నిన్ను అయోధ్యకు తిరిగి తీసుకువెళ్తాడు।
Verse 27
एतस्मिन्नन्तरेशब्दोभेरीशङ्खसमाकुलः ।।।।श्रुतोवानरसैन्यानांकम्पयन् धरणीतलम् ।
అంతలో వానరసేన నుండి భేరీ-శంఖధ్వనులతో కలిసిన ఘోరనాదం వినబడింది; అది భూమితలాన్నే కంపింపజేస్తున్నట్లు అనిపించింది।
Verse 28
श्रुत्वातुतद्वानरसैन्यशब्दंलङ्कागताराक्षसराजभृत्याः ।नष्टौजसोदैन्यरीतचेष्टाःश्रेयोनपश्यन्तिनृपस्यदोषैः ।।।।
ఆ వానరసేన ధ్వనిని విని లంకలో ఉన్న రాక్షసరాజుని భృతులు ఉత్సాహం కోల్పోయారు; దైన్యంలో మునిగి, తమ రాజు దోషాల వల్ల ఏ శ్రేయస్సూ వారికి కనిపించలేదు।
Sita faces a dharma-sankat of uncertainty: whether to accept consoling words without evidence or demand verified knowledge of Ravana’s intent. She chooses disciplined inquiry—asking Saarana to gather intelligence—balancing emotional vulnerability with responsibility to act prudently.
The sarga teaches that compassion must be paired with truthful reporting, and that counsel (even from elders and a mother) is ineffective when a ruler is governed by possessiveness and fear. Inner steadiness is strengthened by reliable knowledge and supportive companionship.
Aśoka-vāṭikā functions as the captivity-space where surveillance and intimidation operate; Laṅkā is the political center where ministerial deliberation occurs; Janasthāna is invoked as a precedent-proof of Rama’s power; the Ocean crossing underscores Hanuman’s extraordinary agency; the war instruments (bherī-śaṅkha) mark the cultural soundscape of imminent battle.