Sarga 31

Verse 1

ततस्तमक्षोभ्यबलंलङ्काधिपतयेचराः ।सुवेलेराघवंशैलेनिविष्टंप्रत्यवेदयन् ।।।।

అనంతరం గూఢచారులు లంకాధిపతికి నివేదించారు—అక్షోభ్య బలసమేతుడైన రాఘవుడు సువేల పర్వతంపై సేనతో స్థిరంగా నిలిచియున్నాడు అని।

Verse 2

चाराणांरावणश्श्रुत्वाप्राप्तंरामंमहाबलम् ।जातोद्वेगोऽभवत्किञ्चित्सचिवानिदमब्रवीत् ।।।।

గూఢచారుల ద్వారా మహాబలుడు శ్రీరాముడు వచ్చాడని విని రావణుడు కొంత కలవరపడి తన మంత్రులతో ఈ విధంగా పలికెను।

Verse 3

मन्त्रिणश्शीघ्रमायान्तुसर्वेवैसुसमाहिताः ।अयंनोमन्त्रकालोहिसम्प्रप्ताइतिराक्षसाः ।।।।

రాక్షసులు ఇలా అన్నారు—“అందరు మంత్రులు వెంటనే, మనస్సు స్థిరపరచుకొని రండి; ఎందుకంటే మనకు మంత్రసలహా చేసే సమయం వచ్చి చేరింది।”

Verse 4

तस्यतद्वचनंश्रुत्वामन्त्रिणोऽभ्यागमन् द्रुतम् ।ततस्समन्त्रयामासराक्षसैस्सचिवैस्सह ।।।।

అతని మాటలు విని మంత్రులు వేగంగా వచ్చారు. ఆపై అతడు రాక్షసులూ తన సచివులుతో కలిసి మంత్రణ చేశాడు॥

Verse 5

मन्त्रयित्वासदुर्धर्षःक्षमंयत्समनन्तरम् ।विसर्जयित्वासचिवान्प्रविवेशस्वमालयम् ।।।।

ఆపై అజేయుడైన రావణుడు తదుపరి చేయవలసినది ఏమిటో ఆలోచించి, మంత్రులను పంపివేసి తన నివాసంలో ప్రవేశించాడు।

Verse 6

ततोराक्षसमाहूयविद्युज्जिह्वंमहाबलम् ।मायाविदंमहामायःप्राविशद्यत्रमैथिली ।।।।

అప్పుడు మహామాయావి రావణుడు మాయావిద్యలో నిపుణుడైన మహాబల రాక్షసుడు విద్యుజ్జిహ్వను పిలిచి, మైథిలి ఉన్న చోటికి వెళ్లెను।

Verse 7

विद्युज्जिह्वंचमायाज्ञमब्रवीद्राक्षसाधिपः ।मोहयिष्यावहेसीतांमाययाजनकात्मजाम् ।।।।

రాక్షసాధిపతి మాయాజ్ఞుడైన విద్యుజ్జిహ్వతో పలికెను—“మాయచేత జనకనందిని సీతను మనము మోహింపజేద్దాం.”

Verse 8

शिरोमायामयंगृह्यराघवस्यनिशाचर: ।त्वंमांसमुतिष्ठस्वमहच्चसशरंधनुः ।।।।

హే నిశాచర రాక్షసా! రాఘవుని మాయామయ శిరస్సును తీసుకొని రా, నా సమక్షంలో నిలువు—ఆ మహత్తర ధనుస్సును బాణంతో కూడ తీసుకొని రా।

Verse 9

एवमुक्तस्तथेत्याहविद्युज्जिह्वोनिशाचरः ।दर्शयामासतांमायांसुप्रयुक्तांसरावणे ।।।।तस्यतुष्टोऽभवद्राजाप्रददौचविभूषणम् ।

ఇలా చెప్పబడగానే నిశాచరుడు విద్యుజ్జిహ్వ ‘తథాస్తు’ అని పలికి, రావణునికి సునియోజితమైన ఆ మాయను ప్రదర్శించాడు. అతనిపై రాజు సంతోషించి ఒక ఆభరణాన్ని ప్రసాదించాడు.

Verse 10

अशोकवनिकायांतुसीतादर्शनलालसः ।वैरृतानामधिपतिस्संविवेशमहाबलः ।।।।

సీతాదర్శనాభిలాషతో ఆ మహాబలుడైన రాక్షసాధిపతి అశోకవనికలో ప్రవేశించాడు।

Verse 11

ततोदीनामदैन्यार्हांददर्शधनदानुजः ।।।।अधोमुखींशोकपरामुपविष्टांमहीतले ।भर्तारमेवध्यायन्तीमशोकवविकांगताम् ।।।।

అప్పుడు ధనదానుజుడు (రావణుడు) సీతను చూచెను—దీనంగా ఉన్నా దీన్యానికి అర్హురాలు కాని ఆమె, ముఖం వంచి, శోకంలో మునిగి, నేలపై కూర్చుని, అశోకవనికలో భర్తనే ధ్యానించుచుండెను।

Verse 12

ततोदीनामदैन्यार्हांददर्शधनदानुजः ।।6.31.11।।अधोमुखींशोकपरामुपविष्टांमहीतले ।भर्तारमेवध्यायन्तीमशोकवविकांगताम् ।।6.31.12।।

భయంకర రాక్షసీ స్త్రీలచే చుట్టూ కాపాడబడుచున్న సీత దగ్గరకు అతడు చేరి, ఆనందంతో ‘ప్రహర్ష’ అని తనను కీర్తించుకుంటూ, జనకాత్మజతో ఈ ధృష్ట వాక్యములు పలికెను।

Verse 13

उपास्यमानांघोराभीराक्षसीभिरितस्ततः ।उपसृत्यततस्सीतांप्रहर्षंनामकीर्तयन् ।।।।इदंचवचनंधृष्टमुवाचजनकात्मजाम् ।

భయంకర రాక్షసీ స్త్రీలచే చుట్టూ కాపాడబడుచున్న సీత దగ్గరకు అతడు చేరి, ఆనందంతో ‘ప్రహర్ష’ అని తనను కీర్తించుకుంటూ, జనకాత్మజతో ఈ ధృష్ట వాక్యములు పలికెను।

Verse 14

सान्त्व्यमानामयाभद्रेयमुपाश्रित्यवल्गसे ।खरहन्तासतेभर्ताराघवस्समरेहतः ।।।।

“భద్రే! నేను సాంత్వన చెప్పుచున్నా నీవు ఎవరి మీద ఆశ్రయించి గర్వించుచున్నావో—ఆ నీ భర్త, ఖరహంత రాఘవుడు, సమరంలో హతుడయ్యాడు।”

Verse 15

छिन्नंतेसर्वतोमूलंदर्पस्तेनिहतोमया ।व्यसनेनात्मनस्सीते ममभार्याभविष्यसि ।।।।

నీ ఆధారం అన్ని వైపులా తెగిపోయింది; నా చేత నీ గర్వం నశించింది. ఓ సీతా, నీ స్వయంకృత దురవస్థవశాత్తు నీవు నా భార్యవవుతావు।

Verse 16

विसृजेमांमतिंमूढे: किंमृतेनकरिष्यसि ।भवस्वभद्रे: भार्याणांसर्वेसामीश्वरीमम ।।।।

మూఢస్త్రీ, ఈ ఆలోచన విడిచిపెట్టు; మృతప్రాయమైన భర్తతో నీవేమి చేయగలవు? ఓ భద్రే, నా సమస్త భార్యలకు అధీశ్వరిణిగా అవు।

Verse 17

अल्पपुण्ये: निवृत्तार्थे: मूढे: पण्डितमानिनि: ।शृणुभर्तृवधंसीते: घोरंवृत्रवधंयथा ।।।।

అల్పపుణ్యవతీ, లక్ష్యాలనుండి విరక్తురాలీ, మూఢా—పండితమానినీ! ఓ సీతా, నీ భర్త యొక్క ఘోర వధను విను; అది వృత్రవధంలా భయంకరం।

Verse 18

समायातस्समुद्रान्तंमांहन्तुंकिलराघवः ।वानरेन्द्रप्रणीतेनबलेनमहतावृतः ।।।।

రాఘవుడు నన్ను సంహరించుటకై సముద్రతీరానికి వచ్చాడట—వానరేంద్రుని నాయకత్వంలోని మహాబలంతో ఆవరించబడి।

Verse 19

सन्निविष्टस्समुद्रस्यपीड्यतीरमथोत्तरम् ।बलेनमहतारामोव्रजत्यस्तंदिवाकरे ।।।।

అప్పుడు సూర్యుడు అస్తమించగా మహాబలుడు శ్రీరాముడు మహాసేనతో సముద్రపు ఉత్తర తీరంలో శిబిరం వేసి, తీరరేఖను బలంగా అదుపులో ఉంచి దాడికి సిద్ధంగా నిలిచెను।

Verse 20

अथाध्वनिपरिश्रान्तमर्धरात्रेस्थितंबलम् ।सुखसुप्तंसमासाद्यचारित्रंप्रथमंचरैः ।।।।

తర్వాత మార్గశ్రమతో అలసిన వారి సేన అర్ధరాత్రి ఆగి సుఖంగా నిద్రించుచుండగా, నా ప్రధాన గూఢచారులు సమీపించి వారి స్థితిగతులు, కదలికలను పూర్తిగా తెలుసుకొనిరి।

Verse 21

तत्प्रहस्तप्रणीतेनबलेनमहतामम ।बलमस्यहतंरात्रौयत्ररामस्सलक्ष्मणः ।।।।

అక్కడే రాత్రివేళ ప్రహస్త నాయకత్వంలోని నా మహాసేన, లక్ష్మణసహితుడైన శ్రీరాముడు ఉన్న చోట వారి బలంపై దాడి చేసి దెబ్బతీసెను।

Verse 22

पट्टसान्परिघांश्चक्रान्दण्डान्महायशान् ।बाणजालानिशूलानिभास्वरान्कूटमुद्गरान् ।।।।यष्टीश्चतोमरान् शक्तीश्चक्राणिमुसलानिच ।उद्यम्योद्यम्यरक्षोभिर्वानरेषुनिपातितां ।।।।

పట్టిసలు, పరిఘాలు, చక్రాలు, భారమైన దండాలు, బాణవర్షాలు, శూలాలు, ప్రకాశించే కూటముద్గరాలు, యష్టులు, తోమరాలు, శక్తులు, మరల మరల చక్రాలు, ముసలాలు—ఇవన్నీ రాక్షసులు పదేపదే ఎత్తి వానరులపై విసిరివేశారు।

Verse 23

पट्टसान्परिघांश्चक्रान्दण्डान्महायशान् ।बाणजालानिशूलानिभास्वरान्कूटमुद्गरान् ।।6.31.22।।यष्टीश्चतोमरान् शक्तीश्चक्राणिमुसलानिच ।उद्यम्योद्यम्यरक्षोभिर्वानरेषुनिपातितां ।।6.31.23।।

పట్టిసలు, పరిఘాలు, చక్రాలు, భారమైన దండాలు, బాణవర్షాలు, శూలాలు, ప్రకాశించే కూటముద్గరాలు, యష్టులు, తోమరాలు, శక్తులు, మరల మరల చక్రాలు, ముసలాలు—ఇవన్నీ రాక్షసులు పదేపదే ఎత్తి వానరులపై విసిరివేశారు।

Verse 24

अथसुप्तस्यरामस्यप्रहस्तेनप्रमाथिना ।असक्तंकृतहस्तेनशिरश्छिन्नंमहासिना ।।।।

అప్పుడు ప్రమథనశక్తిగల, భయంకరుడైన ప్రహస్తుడు, నిద్రిస్తున్న రాముని శిరస్సును, నిపుణహస్తుడై, ఏ ఆసక్తి లేకుండా మహాఖడ్గంతో ఛేదించాడు।

Verse 25

विभीषणस्समुत्पत्यनिगृहीतोयदृच्छया ।दिशःप्रव्राजितस्सर्वैस्सर्लक्ष्मणःप्लवगैस्सहा ।।।।

విభీషణుడు లేచి నిలబడగానే అనుకోకుండా పట్టుబడ్డాడు; మరియు లక్ష్మణుడు వానరసేనతో కలిసి అన్ని దిశలకూ తరిమివేసి చెదరగొట్టబడ్డాడు।

Verse 26

सुग्रीवोग्रीनयासीतेभग्नयाप्लवगाधिपः ।निरस्तहनुकश्शेतेहनुमान्राक्षसैर्हतः ।।।।

“హే సీతా! వానరాధిపతి సుగ్రీవుడు మెడ విరిగి పడివున్నాడు; మరియు హనుమంతుడు దవడ విరిగి, రాక్షసుల చేత హతుడై పడి ఉన్నాడు।”

Verse 27

जाम्बवानथजानुभ्यामुत्पतन्निहतोयुधि ।पट्टसैर्बहुभिश्छिन्नोनिकृत्तःपादपोयथा ।।।।

యుద్ధమధ్యంలో జాంబవాన్ మోకాళ్లపై లేచిన వేళనే హతుడయ్యాడు; అనేక పట్టసాయుధాలతో ఛిన్నమై వృక్షంలా నేలకూలాడు।

Verse 28

मैन्दश्चद्विविदश्चोभौनिहतौवानरर्षभौ ।।।।निश्श्वसन्तौरुदन्तौचरुधिरेणसमुक्षितौ ।असिनाव्यायतौछिन्नौमध्येह्यरिनिषूदनौ ।।।।

మైందుడు, ద్వివిదుడు—వానరుల్లో శ్రేష్ఠులు, శత్రునాశకులు—ఇద్దరూ హతులై పడి ఉన్నారు; ఊపిరాడక, విలపిస్తూ, రక్తంతో తడిసి, ఖడ్గంతో మధ్యలో చీల్చబడ్డారు।

Verse 29

मैन्दश्चद्विविदश्चोभौनिहतौवानरर्षभौ ।।6.31.28।।निश्श्वसन्तौरुदन्तौचरुधिरेणसमुक्षितौ ।असिनाव्यायतौछिन्नौमध्येह्यरिनिषूदनौ ।।6.31.29।।

మైందుడు, ద్వివిదుడు—వానరుల్లో శ్రేష్ఠులు, శత్రునాశకులు—ఇద్దరూ హతులై పడి ఉన్నారు; ఊపిరాడక, విలపిస్తూ, రక్తంతో తడిసి, ఖడ్గంతో మధ్యలో చీల్చబడ్డారు।

Verse 30

अनुतिष्ठतिमेदिन्यांपनसःपनसोयथा ।।।।नाराचैर्बहुभिश्चिन्नश्शेतेदर्यांदरीमुखः ।कुमुदस्तुमहातेजानिष्कूजन्सायकै: कृतः ।।।।

పనసుడు భూమిపై పనస చెట్టు పడినట్లే కూలి ఉన్నాడు; దరీముఖుడు అనేక నారాచాలతో ఛిన్నమై నేలపై పడి ఉన్నాడు; మహాతేజస్వి కుముదుడు బాణాలతో చీల్చబడి నిశ్శబ్దంగా పడి ఉన్నాడు।

Verse 31

अनुतिष्ठतिमेदिन्यांपनसःपनसोयथा ।।6.31.30।।नाराचैर्बहुभिश्चिन्नश्शेतेदर्यांदरीमुखः ।कुमुदस्तुमहातेजानिष्कूजन्सायकै: कृतः ।।6.31.31।।

పనసుడు భూమిపై పనస చెట్టు పడినట్లే కూలి ఉన్నాడు; దరీముఖుడు అనేక నారాచాలతో ఛిన్నమై నేలపై పడి ఉన్నాడు; మహాతేజస్వి కుముదుడు బాణాలతో చీల్చబడి నిశ్శబ్దంగా పడి ఉన్నాడు।

Verse 32

अङ्गदोबहुभिश्छिन्नश्शरैरासाद्यराक्षसैः ।पतितोरुधिरोद्गारीक्षितौनिपतिताङ्गदः ।।।।

రాక్షసులు దాడి చేయగా అంగదుడు అనేక బాణాలతో ఛిన్నమయ్యాడు; రక్తం ఉమ్ముతూ భూమిపై కూలిపోయాడు, అతని భుజాభరణాలు జారిపోయాయి।

Verse 33

हरयोमथितानागैरथजातैस्तथापरे ।शयितामृदिताश्चाश्वैर्यायुवेगैरिवाम्बुदाः ।।।।

కొంతమంది వానరులు ఏనుగులచే నలిగిపోయారు, మరికొందరు రథసమూహాలచే చూర్ణమయ్యారు; ఇంకొందరు గుర్రాల వేగంతో త్రొక్కబడి చెల్లాచెదురుగా పడి ఉన్నారు—గాలివేగానికి మేఘాలు చీలినట్లుగా।

Verse 34

प्रहृताश्चपरेत्रस्ताहस्यमानाजघन्यतः ।अभिद्रुतास्तुरक्षोभिस्सिंहैरिवमहाद्विपाः ।।।।

కొంతమంది వానరులు దెబ్బతిని భయపడి, వెనుకనుంచి ఎగతాళి చేస్తూ తరిమివేయబడుతూ పారిపోయారు. రాక్షసులు వారిని సింహాలు మహాగజాలను తరిమినట్లు తరిమారు.

Verse 35

सागरेपतिताःकेचित्केचिग्दगनमाश्रिताः ।ऋक्षावृक्षानुपारूढावानरींवृत्तिमाश्रिताः ।।।।

కొంతమంది సముద్రంలో పడిపోయారు; కొంతమంది ఆకాశాన్ని ఆశ్రయించారు. ఋక్షులు (ఎలుగుబంట్లు) కూడా వానరుల వృత్తిని అనుసరించి చెట్లపైకి ఎక్కారు.

Verse 36

सागरस्यचतीरेषुशैलेषुचवनेषुच ।पिङ्गलास्तेविरूपाक्षैर्बहुभिर्बहवोहताः ।।।।

సముద్రతీరాల్లో, పర్వతాల్లో, అడవుల్లో—పింగళనేత్రులైన ఆ వానరుల్లో అనేకమందిని అనేక విరూపాక్ష రాక్షసులు సంహరించారు.

Verse 37

एवंतवहतोभर्ताससैन्योममसेनया ।क्षतजार्द्रंरजोध्वस्तमिदंचस्याहृतंशिरः ।।।।

ఇలా నీ భర్త తన సైన్యంతో కూడ నా సేనచేత హతుడయ్యాడు. ఇదిగో అతని శిరస్సు—గాయరక్తంతో తడిసి, ధూళితో మలినమై—ఇక్కడికి తెచ్చబడింది॥

Verse 38

ततःपरमदुर्धर्षोरावणोराक्षसेश्वरः ।सीतायामुपशन्त्यांराक्षसीमिदमब्रवीत् ।।।।

అనంతరం పరమదుర్ధర్షుడైన రాక్షసేశ్వరుడు రావణుడు, సీత వింటుండగా, ఒక రాక్షసితో ఈ మాటలు పలికాడు॥

Verse 39

राक्षसंक्रूरकर्माणंविद्युज्जिह्वंत्वमानय ।येनतद्राघवशिरस्सङ्ग्रामात्स्वयमाहृतम् ।।।।

క్రూరకర్ముడైన రాక్షసుడు విద్యుజ్జిహ్వను ఇక్కడికి తీసుకురా—యుద్ధభూమి నుండి రాఘవుని ఆ శిరస్సును స్వయంగా తెచ్చినవాడు అతడే॥

Verse 40

विद्युज्जिह्वस्ततोगृह्यशिरस्तत्सशरासनम् ।प्रणामंशिरसाकृत्वारावणस्याग्रतस्थितः ।।।।

అప్పుడు విద్యుజ్జిహ్వ ఆ శిరస్సును ధనుస్సుతో కూడ పట్టుకొని, శిరస్సు వంచి ప్రణామం చేసి, రావణుని ఎదుట నిలిచాడు॥

Verse 41

तमब्रवीत्ततोराजारावणोराक्षसंस्थितम् ।विद्युज्जिह्वंमहाजिह्वंसमीपपरिवर्तिनम् ।।।।

అప్పుడు రాజైన రావణుడు సమీపంలో నిలిచిన మహాజిహ్వుడైన విద్యుజ్జిహ్వ అనే రాక్షసునితో ఇలా పలికెను।

Verse 42

अग्रतःकुरुसीतायाश्शीघ्रंदाशरधेशशिरः ।अवस्थांपश्चिमांभर्तुःकृपणासाधुपश्यतु ।।।।

దాశరథి (రాముడు) శిరస్సును వెంటనే సీత ముందుంచు; ఆ కృపణ స్త్రీ తన భర్త యొక్క అంతిమ స్థితిని స్పష్టంగా చూడనీ.

Verse 43

एवमुक्तंतुतद्रक्षशशिरस्तत्प्रियदर्शनम् ।उपनिक्षिप्यसीतायाःक्षिप्रमन्तरधीयत ।।।।

ఇలా చెప్పి ఆ రాక్షసుడు ఆ మనోహరమైన శిరస్సును సీత దగ్గర ఉంచి, క్షణంలోనే అదృశ్యమయ్యాడు.

Verse 44

रावणश्चापिचिक्षेपभस्वरंकार्मुकंमहत् ।त्रिषुलोकेषुविख्यातंसीतामिदमुवाचह ।।।।

రావణుడు కూడా త్రిలోకాల్లో ప్రసిద్ధమైన ఆ మహత్తర, ప్రకాశవంతమైన ధనుస్సును పడవేసి, అనంతరం సీతతో ఈ మాటలు పలికాడు.

Verse 45

इदंतुतवरामस्यकार्मुकंज्यासमायुतम् ।इहप्रहस्तेनानीतंहत्वातंनिशिमानुषम् ।।।।

ఇది నీ రాముని ధనుస్సు, జ్యాతో కూడ బిగించబడినది. ఆ మనుష్యుణ్ని రాత్రి సంహరించి ప్రహస్తుడు దీనిని ఇక్కడికి తెచ్చాడు.

Verse 46

सविद्युज्जिह्वेनसहैवतच्छिरोधनुश्चभूमौविनिकीर्यरावणः ।विदेहराजस्यसुतांयशस्विनींततोऽब्रवीत्तांभवमेवशानुगा ।।।।

అప్పుడు రావణుడు విద్యుజ్జిహ్వతో కలిసి ఆ శిరస్సును, ఆ ఉత్తమ ధనుస్సును భూమిపై ఉంచి, విదేహరాజుని యశస్విని కుమార్తెతో ఇలా అన్నాడు— “ఇకనుంచి నీవు నా వశానుగగా ఉండి, నా ఆజ్ఞను అనుసరించు।”