Sarga 28

Verse 1

साराणस्यवचश्श्रुत्वारावणंराक्षसाधिपम् ।बलमादिश्यतत्सर्वंशुकोवाक्यमथाब्रवीत् ।।6.28.1।।

సారణుని వచనము విని, రాక్షసాధిపతి రావణునకు శుకుడు సమస్త సేనాబలమును యథావిధిగా వివరించి, అనంతరం మరల వాక్యము పలికెను।

Verse 2

स्थितान्पश्यसियानेतान्मत्तानिवमहाद्विपान् ।न्यग्रोधानिवगाङ्गेयान् सालान् हैमवतानिव ।।6.28.2।।एतेदुष्प्रसहाराजन्बलिनःकामरूपिणः ।दैत्यदानवसङ्काशायुद्धेदेवपराक्रमाः ।।6.28.3।।

ఓ రాజా, వీరు నిలిచి ఉన్నదాన్ని నీవు చూస్తున్నావు—మత్తమైన మహాగజాలవలె; గంగాతీరంలోని మర్రిచెట్లవలె; హిమాలయ శాలవృక్షాలవలె—దృఢంగా, అచలంగా.

Verse 3

स्थितान्पश्यसियानेतान्मत्तानिवमहाद्विपान् ।न्यग्रोधानिवगाङ्गेयान् सालान् हैमवतानिव ।।6.28.2।।एतेदुष्प्रसहाराजन्बलिनःकामरूपिणः ।दैत्यदानवसङ्काशायुद्धेदेवपराक्रमाः ।।6.28.3।।

ఓ రాజా, వీరు ఎదుర్కొనడం దుష్కరం—బలవంతులు, ఇష్టానుసారం రూపం ధరించగలవారు; రూపంలో దైత్యదానవుల్లా కనిపించినా, యుద్ధంలో దేవతల సమాన పరాక్రమం కలవారు.

Verse 4

एषांकोटिसहस्राणिनवपञ्चचसप्तच ।तथाशङ्खुसहस्राणितथाबृन्दशतानिच ।।6.28.4।।

ఈ వానరసేనలో తొమ్మిది, ఐదు, ఏడు కోటి-సహస్రాలు ఉన్నాయి; అలాగే శఙ్కు-సహస్రాలు, వృంద-శతాలు కూడా ఉన్నాయి॥

Verse 5

एतेसुग्रीवसचिवाःकिष्किन्धानिलयास्सदा ।हरयोदेवगन्धर्वैरुत्पन्नाःकामरूपिणः ।।6.28.5।।

వీరు సుగ్రీవుని సచివులు; ఎల్లప్పుడూ కిష్కింధలో నివసిస్తారు. వీరు దేవులు మరియు గంధర్వుల నుండి జన్మించిన వానరులు; ఇష్టానుసారం రూపం ధరించగలవారు।

Verse 6

यौतौपश्यसितिष्ठन्तौकुमारौदेवरूपिणौ ।मैन्दश्चद्विविदश्चोभौताभ्यांनास्तिसमोयुधि ।।6.28.6।।

నీవు అక్కడ దేవస్వరూపులైన ఇద్దరు యువకులు నిలిచినట్లు చూస్తున్నావు కదా—వారు మైందుడు, ద్వివిదుడు; యుద్ధంలో వారికి సమానుడు ఎవడూ లేడు।

Verse 7

ब्राह्मणासममज्ञातावमृतप्राशिनापुभौ ।आशंसेतेयुथालङ्कामेतौमर्दितुमोजसा ।।6.28.7।।

బ్రహ్మదేవుని అనుమతితో ఈ ఇద్దరూ అమృతాన్ని పానంచేశారు. యూథనాయకులై, తమ ఓజస్సుతో లంకను మర్దించగలమని వీరు ఆశిస్తున్నారు।

Verse 8

यंतुपश्यसितिष्टन्तंप्रभिन्नमिवकुञ्जरम् ।योबलात् क्षोभयेत् क्रुद्धस्समुद्रमपिवानरः ।।6.28.8।।एषोऽभिगन्तालङ्कायावैदेह्यास्तवचप्रभो: ।एनंपश्यपुरादृष्टंवानरंपुनरागतम् ।।6.28.9।।

కానీ నీవు అక్కడ మదించిన ఏనుగువలె నిలిచినవాడిని చూస్తున్నావు కదా—ఆ వానరుడు కోపించినప్పుడు తన బలంతో సముద్రాన్నికూడా క్షోభింపజేయగలడు।

Verse 9

यंतुपश्यसितिष्टन्तंप्रभिन्नमिवकुञ्जरम् ।योबलात् क्षोभयेत् क्रुद्धस्समुद्रमपिवानरः ।।6.28.8।।एषोऽभिगन्तालङ्कायावैदेह्यास्तवचप्रभो: ।एनंपश्यपुरादृष्टंवानरंपुनरागतम् ।।6.28.9।।

ప్రభూ! ఇదే ఆ వానరుడు—మునుపు లంకలో ప్రవేశించి వైదేహిని దర్శించి తిరిగి వచ్చినవాడు. చూడండి, ప్రభూ—ఇప్పుడు మళ్లీ వచ్చాడు।

Verse 10

ज्येष्ठःकेसरिणःपुत्त्रोवातात्मजइतिश्रुतः ।हनूमानितिविख्यातोलङ्घितोयेनसागरः ।।6.28.10।।

అతడు కేశరికి జ్యేష్ఠ పుత్రుడని, వాయుదేవుని ఆత్మజుడని ప్రసిద్ధి. అతడే హనుమానుడని లోకవిఖ్యాతుడు, యేన సాగరము లంఘింపబడెను।

Verse 11

कामरूपीहरिश्रेष्टोबलरूपसमन्वितः ।अनिवार्यगतिश्चैवयथासततगःप्रभुः ।।6.28.11।।

అతడు హరిశ్రేష్ఠుడు, ఇష్టానుసారంగా రూపము ధరించగలవాడు; బలమూ తేజస్సుతో సమన్వితుడు. అతని గతి నిరోధింపరానిది—సదా ప్రవహించే వాయువులాగా అడ్డంకులేని వేగము గలవాడు।

Verse 12

उद्यन्तभास्करंदृष्टवाबालःकिलपिपासितः ।त्रियोजनसहस्रंतुअध्वानमवतीर्यहि ।।6.28.12।।आदित्यमाहरिष्यामिनमेक्षुत्प्रतियास्यति ।इतिसञ्चिन्त्यमनसापुरैषबलदर्पितः ।।6.28.13।।

అని చెబుతారు—బాల్యములో తృష్ణా‑క్షుధలతో బాధపడుతూ అతడు ఉదయిస్తున్న భాస్కరుణ్ణి చూశాడు. అప్పుడు మూడు వేల యోజనాల దూరాన్ని దాటి, “ఆదిత్యుణ్ణి పట్టుకొస్తాను; అప్పుడు నా ఆకలి తీరుతుంది” అని మనసులో నిశ్చయించి, తన బలదర్పంతో ముందుకు దూకాడు.

Verse 13

उद्यन्तभास्करंदृष्टवाबालःकिलपिपासितः ।त्रियोजनसहस्रंतुअध्वानमवतीर्यहि ।।6.28.12।।आदित्यमाहरिष्यामिनमेक्षुत्प्रतियास्यति ।इतिसञ्चिन्त्यमनसापुरैषबलदर्पितः ।।6.28.13।।

దేవర్షులు, దానవులు సైతం చేరలేని అత్యంత అజేయుడైన ఆ దేవసూర్యుణ్ణి పొందలేకపోయినట్లుగా, భాస్కరుని ఉదయదిశ సమీపంలోని ఒక పర్వతంపై అతడు పడిపోయాడు.

Verse 14

अनाधृष्यतमंदेवमपिदेवर्षिदानवैः ।अनासाघैवपतितोभास्करोदयनेगिरौ ।।6.28.14।।

దేవర్షులు, దానవులు సైతం చేరలేని అత్యంత అజేయుడైన ఆ దేవసూర్యుణ్ణి పొందలేకపోయినట్లుగా, భాస్కరుని ఉదయదిశ సమీపంలోని ఒక పర్వతంపై అతడు పడిపోయాడు.

Verse 15

पतितस्यकपेरस्यहनुरेकाशिलातले ।किञ्चिद्भिन्नादृढहनोर्हनूमानेषतेनवै ।।6.28.15।।

శిలాతలంపై పడిన ఆ వానరుని ఒక దవడ కొద్దిగా విరిగింది; అందువల్ల దృఢహనువు అయినప్పటికీ అతడు ‘హనూమాన్’ అని ప్రసిద్ధి పొందాడు.

Verse 16

सत्यमागमयोगेनममैषविदितोहरिः ।नास्यशक्यंबलंरूपंप्रभावोवाऽपिभाषितम् ।।6.28.16।।

నిజమే—ప్రామాణికమైన ఆగమ‑పరంపర ద్వారా నాకు ఈ హరి తెలిసాడు. ఇతని బలం, రూపం, ప్రభావం—ఇవన్నీ మాటలతో పూర్తిగా వర్ణించడం సాధ్యం కాదు.

Verse 17

एषआशंसतेलङ्कामेकोमर्दितुमोजसा ।येवजाज्वल्यतेऽपौवैधूमकेतुस्तवाद्यवै ।।6.28.17।।लङ्कायांनिहितश्चापिकथंविस्मरसेकपिम् ।

ఇతడు ఒంటరిగా తన పరాక్రమంతో లంకను మర్దించాలనే ఆశ పడుతున్నాడు. లంకలో నీ ఆజ్ఞచేత ధూమకేతువు ఇప్పుడే ఎవరి తోకను జ్వలింపజేశాడో—ఆ వానరుణ్ణి నీవెలా మరచిపోతున్నావు?

Verse 18

यश्चैषोऽनन्तरश्शूरश्श्यामःपद्मनिभेक्षणः ।इक्ष्वाकूणामतिरथोलोकेविख्यातपौरुष ।।6.28.18।।यस्मिन्नचलतेधर्मोयोधर्मंनातिवर्तते ।योब्राह्ममस्त्रंवेदांश्चवेदवेदविदांवरः ।।6.28.19।।योभिन्द्याद्गगनंबाणैःपर्वतांश्चापिदारयेत् ।यस्यमृत्योरिवक्रोधश्शक्रस्येवपराक्रमः ।।6.28.20।।यस्यभार्याजनस्थानात्सीताचापिहृतात्वया ।सएषरामस्त्वांयोद्धुंराजन्समभिवर्तते ।।6.28.21।।

నీ సమీపంలో నిలిచిన ఈ వీరుడు—శ్యామవర్ణుడు, పద్మనేత్రుడు—ఇక్ష్వాకువంశపు అతిరథుడు, లోకమంతటా పరాక్రమంతో ప్రసిద్ధుడు. ఇతనిలో ధర్మం అచలంగా నిలిచింది; ధర్మాన్ని అతిక్రమించడు. బ్రహ్మాస్త్రాన్ని, వేదాలను తెలిసినవాడు; వేదవిదులలో శ్రేష్ఠుడు. బాణాలతో ఆకాశాన్నే చీల్చగలడు, పర్వతాలనూ పగులగొట్టగలడు; ఇతని కోపం మృత్యువులాంటిది, ఇతని విక్రమం ఇంద్రునివంటిది. జనస్థానంనుండి నీ చేత హరింపబడిన సీత ఇతని భార్య—ఓ రాజా, ఆ రాముడే ఇప్పుడు నీతో యుద్ధానికి ముందుకు వస్తున్నాడు.

Verse 19

यश्चैषोऽनन्तरश्शूरश्श्यामःपद्मनिभेक्षणः ।इक्ष्वाकूणामतिरथोलोकेविख्यातपौरुष ।।6.28.18।।यस्मिन्नचलतेधर्मोयोधर्मंनातिवर्तते ।योब्राह्ममस्त्रंवेदांश्चवेदवेदविदांवरः ।।6.28.19।।योभिन्द्याद्गगनंबाणैःपर्वतांश्चापिदारयेत् ।यस्यमृत्योरिवक्रोधश्शक्रस्येवपराक्रमः ।।6.28.20।।यस्यभार्याजनस्थानात्सीताचापिहृतात्वया ।सएषरामस्त्वांयोद्धुंराजन्समभिवर्तते ।।6.28.21।।

ఓ రాజా, ఈ వీరుడు—శ్యామవర్ణుడు, పద్మనేత్రుడు—లోకమంతటా పరాక్రమంతో ప్రసిద్ధుడు, ఇక్ష్వాకువంశపు అతిరథుడు. ఇతనిలో ధర్మం అచలంగా ఉంది; ధర్మాన్ని అతిక్రమించడు. వేదాలను తెలిసినవాడు, వేదవిదులలో శ్రేష్ఠుడు; బ్రహ్మాస్త్రాన్నీ తెలిసినవాడు. బాణాలతో ఆకాశాన్ని చీల్చగలడు, పర్వతాలనూ చీల్చగలడు; ఇతని కోపం మృత్యువులాంటిది, ఇతని విక్రమం ఇంద్రునివంటిది. జనస్థానంనుండి ఇతని భార్య సీతను నీవు హరించావు—ఓ రాజా, ఆ రాముడే ఇప్పుడు నీతో యుద్ధానికి సమీపిస్తున్నాడు.

Verse 20

यश्चैषोऽनन्तरश्शूरश्श्यामःपद्मनिभेक्षणः ।इक्ष्वाकूणामतिरथोलोकेविख्यातपौरुष ।।6.28.18।।यस्मिन्नचलतेधर्मोयोधर्मंनातिवर्तते ।योब्राह्ममस्त्रंवेदांश्चवेदवेदविदांवरः ।।6.28.19।।योभिन्द्याद्गगनंबाणैःपर्वतांश्चापिदारयेत् ।यस्यमृत्योरिवक्रोधश्शक्रस्येवपराक्रमः ।।6.28.20।।यस्यभार्याजनस्थानात्सीताचापिहृतात्वया ।सएषरामस्त्वांयोद्धुंराजन्समभिवर्तते ।।6.28.21।।

ఓ రాజా, ఈ వీరుడు—శ్యామవర్ణుడు, పద్మనేత్రుడు—లోకమంతటా పరాక్రమంతో ప్రసిద్ధుడు, ఇక్ష్వాకువంశపు అతిరథుడు. ఇతనిలో ధర్మం అచలంగా ఉంది; ధర్మాన్ని అతిక్రమించడు. వేదాలను తెలిసినవాడు, వేదవిదులలో శ్రేష్ఠుడు; బ్రహ్మాస్త్రాన్నీ తెలిసినవాడు. బాణాలతో ఆకాశాన్ని చీల్చగలడు, పర్వతాలనూ చీల్చగలడు; ఇతని కోపం మృత్యువులాంటిది, ఇతని విక్రమం ఇంద్రునివంటిది. జనస్థానంనుండి ఇతని భార్య సీతను నీవు హరించావు—ఓ రాజా, ఆ రాముడే ఇప్పుడు నీతో యుద్ధానికి సమీపిస్తున్నాడు.

Verse 21

यश्चैषोऽनन्तरश्शूरश्श्यामःपद्मनिभेक्षणः ।इक्ष्वाकूणामतिरथोलोकेविख्यातपौरुष ।।6.28.18।।यस्मिन्नचलतेधर्मोयोधर्मंनातिवर्तते ।योब्राह्ममस्त्रंवेदांश्चवेदवेदविदांवरः ।।6.28.19।।योभिन्द्याद्गगनंबाणैःपर्वतांश्चापिदारयेत् ।यस्यमृत्योरिवक्रोधश्शक्रस्येवपराक्रमः ।।6.28.20।।यस्यभार्याजनस्थानात्सीताचापिहृतात्वया ।सएषरामस्त्वांयोद्धुंराजन्समभिवर्तते ।।6.28.21।।

ఓ రాజా, ఈ వీరుడు—శ్యామవర్ణుడు, పద్మనేత్రుడు—లోకమంతటా పరాక్రమంతో ప్రసిద్ధుడు, ఇక్ష్వాకువంశపు అతిరథుడు. ఇతనిలో ధర్మం అచలంగా ఉంది; ధర్మాన్ని అతిక్రమించడు. వేదాలను తెలిసినవాడు, వేదవిదులలో శ్రేష్ఠుడు; బ్రహ్మాస్త్రాన్నీ తెలిసినవాడు. బాణాలతో ఆకాశాన్ని చీల్చగలడు, పర్వతాలనూ చీల్చగలడు; ఇతని కోపం మృత్యువులాంటిది, ఇతని విక్రమం ఇంద్రునివంటిది. జనస్థానంనుండి ఇతని భార్య సీతను నీవు హరించావు—ఓ రాజా, ఆ రాముడే ఇప్పుడు నీతో యుద్ధానికి సమీపిస్తున్నాడు.

Verse 22

यस्यैषदक्षिणेपार्श्वेशुद्धजाम्बूनदप्रभः ।विशालवक्षास्ताम्राक्षोनीलकुञ्जितमूर्धजः ।।6.28.22।।एषोऽस्यलक्ष्मणोनामभ्राताप्राणसमःप्रियः ।नयेयुद्धेचकुशलस्सर्वशस्त्रभृतंवरः ।।6.28.23।।

ఆయన కుడి పార్శ్వమున శుద్ధ జాంబూనద స్వర్ణప్రభతో ప్రకాశించే వాడు నిలిచియున్నాడు—విశాల వక్షస్థలుడు, తామ్రాక్షుడు, నల్లని వంకర జుట్టుగలవాడు।

Verse 23

यस्यैषदक्षिणेपार्श्वेशुद्धजाम्बूनदप्रभः ।विशालवक्षास्ताम्राक्षोनीलकुञ्जितमूर्धजः ।।6.28.22।।एषोऽस्यलक्ष्मणोनामभ्राताप्राणसमःप्रियः ।नयेयुद्धेचकुशलस्सर्वशस्त्रभृतंवरः ।।6.28.23।।

ఇతడు ఆయన సోదరుడు లక్ష్మణుడు—ప్రాణసమానంగా ప్రియుడు; నీతిలోను యుద్ధంలోను నిపుణుడు, సమస్త శస్త్రధారులలో శ్రేష్ఠుడు।

Verse 24

अमर्षीदुर्जयोजेताविक्रान्तोबुद्धिमान् बली ।रामस्यदक्षिणोबाहुर्नित्यंप्राणोबहिश्चरः ।।6.28.24।।

శత్రువుల పట్ల అసహనుడు, దుర్జేయుడు, విజేత; విక్రాంతుడు, బుద్ధిమంతుడు, బలవంతుడు—అతడు రాముని కుడి భుజము, నిత్యం బహిర్గమించే ప్రాణవాయువులా।

Verse 25

नह्येषराघवस्यार्थेजीवितंपरिरक्षति ।एषैवाशंसतेयुद्धेनिहन्तुंसर्वराक्षसान् ।।6.28.25।।

రాఘవుని హితార్థం కోసం అతడు తన ప్రాణాన్నికూడా కాపాడడు; యుద్ధంలో సమస్త రాక్షసులను సంహరించుటకే అతడు దృఢంగా సంకల్పించెను।

Verse 26

यस्तुसव्यमसौपक्षंरामस्याश्रित्यतिष्ठति ।रक्षोगणपरिक्षिप्तोराजाह्येषविभीषणः ।।6.28.26।।

రాముని శరణు పొంది ఆయన ఎడమ పార్శ్వంలో నిలిచియున్నవాడు, రాక్షసగణములతో చుట్టుముట్టబడినవాడు—అతడే రాజు విభీషణుడు।

Verse 27

श्रीमताराजराजेनलङ्कायामभिषेचितः ।त्वामेवप्रतिसंरब्दोयुद्धायैषोऽभिवर्तते ।।6.28.27।।

రాముని శరణు పొంది ఆయన ఎడమ పార్శ్వంలో నిలిచియున్నవాడు, రాక్షసగణములతో చుట్టుముట్టబడినవాడు—అతడే రాజు విభీషణుడు।

Verse 28

यंतुपस्यसितिष्ठन्तंमध्येगिरिमिवाचलम् ।सर्वशाखामृगेन्द्राणांभर्तारममितौजसम् ।।6.28.28।।तेजयशसाबुद् ध्याज्ञानेनाभिजनेनच ।यःकपीनतिबभ्राजहिमवानिवपर्वतान् ।।6.28.29।।किष्किन्धांयस्समध्यास्तेगुहांसगहनद्रुमाम् ।दुर्गांपर्वतदुर्गस्तांप्रधानैस्सहयूथपैः ।।6.28.30।।यस्यैषाकाञ्चनीमालाशोभितेशतपुष्करा ।कान्तादेवमनुष्याणांयस्यांलक्ष्मीप्रतिष्ठिता ।।6.28.31।।एतांचमालांतारांचकपिराज्यंचशाश्वतम् ।सुग्रीवोवालिनंहत्वारामेणप्रतिपादितः ।।6.28.32।।

నీవు మధ్యలో అచల పర్వతంలా స్థిరంగా నిలిచియున్నవానిని చూస్తున్నావో, అతడే సమస్త వానరనాయకుల అధిపతి, అపార తేజస్సుగల నాయకుడు।

Verse 29

यंतुपस्यसितिष्ठन्तंमध्येगिरिमिवाचलम् ।सर्वशाखामृगेन्द्राणांभर्तारममितौजसम् ।।6.28.28।।तेजयशसाबुद् ध्याज्ञानेनाभिजनेनच ।यःकपीनतिबभ्राजहिमवानिवपर्वतान् ।।6.28.29।।किष्किन्धांयस्समध्यास्तेगुहांसगहनद्रुमाम् ।दुर्गांपर्वतदुर्गस्तांप्रधानैस्सहयूथपैः ।।6.28.30।।यस्यैषाकाञ्चनीमालाशोभितेशतपुष्करा ।कान्तादेवमनुष्याणांयस्यांलक्ष्मीप्रतिष्ठिता ।।6.28.31।।एतांचमालांतारांचकपिराज्यंचशाश्वतम् ।सुग्रीवोवालिनंहत्वारामेणप्रतिपादितः ।।6.28.32।।

తేజస్సు, యశస్సు, బుద్ధి, జ్ఞానం, కులగౌరవం వీటితో వానరులలో అత్యంత ప్రకాశించినవాడు—పర్వతములలో హిమవంతుడు ఎలా మిన్నగా వెలుగుతాడో అట్లే ఇతరులను మించెను।

Verse 30

यंतुपस्यसितिष्ठन्तंमध्येगिरिमिवाचलम् ।सर्वशाखामृगेन्द्राणांभर्तारममितौजसम् ।।6.28.28।।तेजयशसाबुद् ध्याज्ञानेनाभिजनेनच ।यःकपीनतिबभ्राजहिमवानिवपर्वतान् ।।6.28.29।।किष्किन्धांयस्समध्यास्तेगुहांसगहनद्रुमाम् ।दुर्गांपर्वतदुर्गस्तांप्रधानैस्सहयूथपैः ।।6.28.30।।यस्यैषाकाञ्चनीमालाशोभितेशतपुष्करा ।कान्तादेवमनुष्याणांयस्यांलक्ष्मीप्रतिष्ठिता ।।6.28.31।।एतांचमालांतारांचकपिराज्यंचशाश्वतम् ।सुग्रीवोवालिनंहत्वारामेणप्रतिपादितः ।।6.28.32।।

ఆయన కిష్కింధలో ఘన వృక్షావృతమైన గుహా-దుర్గంలో నివసిస్తాడు—పర్వతదుర్గాలలో స్థితమైన, చేరుటకు కఠినమైన ఆ స్థలంలో—తన ప్రధాన యూథపతులతో కూడి ఉంటాడు।

Verse 31

यंतुपस्यसितिष्ठन्तंमध्येगिरिमिवाचलम् ।सर्वशाखामृगेन्द्राणांभर्तारममितौजसम् ।।6.28.28।।तेजयशसाबुद् ध्याज्ञानेनाभिजनेनच ।यःकपीनतिबभ्राजहिमवानिवपर्वतान् ।।6.28.29।।किष्किन्धांयस्समध्यास्तेगुहांसगहनद्रुमाम् ।दुर्गांपर्वतदुर्गस्तांप्रधानैस्सहयूथपैः ।।6.28.30।।यस्यैषाकाञ्चनीमालाशोभितेशतपुष्करा ।कान्तादेवमनुष्याणांयस्यांलक्ष्मीप्रतिष्ठिता ।।6.28.31।।एतांचमालांतारांचकपिराज्यंचशाश्वतम् ।सुग्रीवोवालिनंहत्वारामेणप्रतिपादितः ।।6.28.32।।

ఆయన ఈ కాంచనమాల శతపద్మాలవలె ప్రకాశిస్తుంది; దేవులకు, మనుష్యులకు కూడా అది ప్రియమైనది—దానిపై లక్ష్మీదేవి స్థిరంగా నిలిచినట్లు ఉంటుంది।

Verse 32

यंतुपस्यसितिष्ठन्तंमध्येगिरिमिवाचलम् ।सर्वशाखामृगेन्द्राणांभर्तारममितौजसम् ।।6.28.28।।तेजयशसाबुद् ध्याज्ञानेनाभिजनेनच ।यःकपीनतिबभ्राजहिमवानिवपर्वतान् ।।6.28.29।।किष्किन्धांयस्समध्यास्तेगुहांसगहनद्रुमाम् ।दुर्गांपर्वतदुर्गस्तांप्रधानैस्सहयूथपैः ।।6.28.30।।यस्यैषाकाञ्चनीमालाशोभितेशतपुष्करा ।कान्तादेवमनुष्याणांयस्यांलक्ष्मीप्रतिष्ठिता ।।6.28.31।।एतांचमालांतारांचकपिराज्यंचशाश्वतम् ।सुग्रीवोवालिनंहत्वारामेणप्रतिपादितः ।।6.28.32।।

ఈ మాల, తారా, మరియు వానరుల శాశ్వత రాజ్యం—వాలిని సంహరించిన తరువాత శ్రీరాముడు సుగ్రీవునికి ఇవన్నీ ప్రతిపాదించాడు।

Verse 33

शतंशतसहस्राणांकोटिमाहुर्मनीषिणः ।शतंकोटिसहस्राणांशङ्कु: इत्यभिधीयते ।।6.28.33।।

మనీషులు ఇలా అంటారు—లక్షానికి శతగుణం ‘కోటి’ అని; అలాగే కోటి-సహస్రానికి శతగుణం ‘శంకు’ అని పిలువబడుతుంది।

Verse 34

शतंशङ्कुसहस्राणांमहाशङ्कु: इतिस्मृतः ।।6.28.34।।महाशङ्कुसहस्राणांशतंबृन्दमिहोच्यते ।शतंबृन्दसहस्राणांमहावृन्दमितिस्मृतम् ।।6.28.35।।महाबृन्दसहस्राणांशतंपद्ममिहोच्यते ।शतंपद्मसहस्राणांमहापद्ममितिस्मृतिम् ।।6.28.36।।महापद्मसहस्राणांशतंखर्वमिहोच्यते ।शतंखर्वसहस्राणांमहाखर्वमिवोच्यते ।।6.28.37।।महाखर्वसहस्राणांसमुद्रमभिधीयते ।तंसमुद्रसाहस्रमोघइत्यभिधीयते ।।6.28.38।।शतमोघसहस्राणांमहौघइतिविश्रुतः ।

శంకు-లక్షానికి శతగుణం ‘మహాశంకు’ అని స్మరించబడుతుంది।

Verse 35

शतंशङ्कुसहस्राणांमहाशङ्कु: इतिस्मृतः ।।6.28.34।।महाशङ्कुसहस्राणांशतंबृन्दमिहोच्यते ।शतंबृन्दसहस्राणांमहावृन्दमितिस्मृतम् ।।6.28.35।।महाबृन्दसहस्राणांशतंपद्ममिहोच्यते ।शतंपद्मसहस्राणांमहापद्ममितिस्मृतिम् ।।6.28.36।।महापद्मसहस्राणांशतंखर्वमिहोच्यते ।शतंखर्वसहस्राणांमहाखर्वमिवोच्यते ।।6.28.37।।महाखर्वसहस्राणांसमुद्रमभिधीयते ।तंसमुद्रसाहस्रमोघइत्यभिधीयते ।।6.28.38।।शतमोघसहस्राणांमहौघइतिविश्रुतः ।

ఇక్కడ మహాశంకువుల ఒకో సహస్రానికి శతము (అంటే లక్ష) సంఖ్యను ‘బృందము’ అని అంటారు. అలాగే బృందముల ఒకో సహస్రానికి శతమును ‘మహాబృందము’ అని స్మరిస్తారు॥

Verse 36

शतंशङ्कुसहस्राणांमहाशङ्कु: इतिस्मृतः ।।6.28.34।।महाशङ्कुसहस्राणांशतंबृन्दमिहोच्यते ।शतंबृन्दसहस्राणांमहावृन्दमितिस्मृतम् ।।6.28.35।।महाबृन्दसहस्राणांशतंपद्ममिहोच्यते ।शतंपद्मसहस्राणांमहापद्ममितिस्मृतिम् ।।6.28.36।।महापद्मसहस्राणांशतंखर्वमिहोच्यते ।शतंखर्वसहस्राणांमहाखर्वमिवोच्यते ।।6.28.37।।महाखर्वसहस्राणांसमुद्रमभिधीयते ।तंसमुद्रसाहस्रमोघइत्यभिधीयते ।।6.28.38।।शतमोघसहस्राणांमहौघइतिविश्रुतः ।

ఇక్కడ మహాబృందముల ఒకో సహస్రానికి శతము (లక్ష) సంఖ్యను ‘పద్మము’ అని అంటారు. అలాగే పద్మముల ఒకో సహస్రానికి శతమును ‘మహాపద్మము’ అని స్మరిస్తారు॥

Verse 37

शतंशङ्कुसहस्राणांमहाशङ्कु: इतिस्मृतः ।।6.28.34।।महाशङ्कुसहस्राणांशतंबृन्दमिहोच्यते ।शतंबृन्दसहस्राणांमहावृन्दमितिस्मृतम् ।।6.28.35।।महाबृन्दसहस्राणांशतंपद्ममिहोच्यते ।शतंपद्मसहस्राणांमहापद्ममितिस्मृतिम् ।।6.28.36।।महापद्मसहस्राणांशतंखर्वमिहोच्यते ।शतंखर्वसहस्राणांमहाखर्वमिवोच्यते ।।6.28.37।।महाखर्वसहस्राणांसमुद्रमभिधीयते ।तंसमुद्रसाहस्रमोघइत्यभिधीयते ।।6.28.38।।शतमोघसहस्राणांमहौघइतिविश्रुतः ।

ఇక్కడ మహాపద్మముల ఒకో సహస్రానికి శతము (లక్ష) సంఖ్యను ‘ఖర్వము’ అని అంటారు. అలాగే ఖర్వముల ఒకో సహస్రానికి శతమును ‘మహాఖర్వము’ అని పలుకుతారు॥

Verse 38

शतंशङ्कुसहस्राणांमहाशङ्कु: इतिस्मृतः ।।6.28.34।।महाशङ्कुसहस्राणांशतंबृन्दमिहोच्यते ।शतंबृन्दसहस्राणांमहावृन्दमितिस्मृतम् ।।6.28.35।।महाबृन्दसहस्राणांशतंपद्ममिहोच्यते ।शतंपद्मसहस्राणांमहापद्ममितिस्मृतिम् ।।6.28.36।।महापद्मसहस्राणांशतंखर्वमिहोच्यते ।शतंखर्वसहस्राणांमहाखर्वमिवोच्यते ।।6.28.37।।महाखर्वसहस्राणांसमुद्रमभिधीयते ।तंसमुद्रसाहस्रमोघइत्यभिधीयते ।।6.28.38।।शतमोघसहस्राणांमहौघइतिविश्रुतः ।

మహాఖర్వముల ఒకో సహస్రానికి శతమును ‘సముద్రము’ అని అంటారు. సముద్రముల ఒకో సహస్రానికి శతమును ‘ఓఘము’ అని పలుకుతారు. ఓఘముల ఒకో సహస్రానికి శతము ‘మహౌఘము’ అని ప్రసిద్ధి॥

Verse 39

एवंकोटिसहस्रेणशङ्कूनांचशतेनच ।।6.28.39।।महाशङ्कुसहस्रेणतथाबृन्दशतेनच ।महाबृन्दसहस्रेणतथापद्मशतेनच ।।6.28.40।।हापद्मसहस्रेणतथाखर्वशतेनच ।समुद्रेणचतेनैवमहौघेनतथैवच ।।6.28.41।।एषकोटिमहौघेनसमुद्रसदृशेनच ।विभीषणेनसचिवैःराक्षसैःपरिवारितः ।।6.28.42।।सुग्रीवोवानरेन्द्रस्त्वांयुद्धार्थममवर्तते ।महाबलवृतोनित्यंमहाबलपराक्रमः ।।6.28.43।।

ఇలా శంకువుల కోటి-కోటి లెక్కలతో, అలాగే మహాశంకు, బృంద, మహాబృంద, పద్మ, మహాపద్మ, ఖర్వ, సముద్ర, ఓఘ, మహౌఘములుగా క్రమంగా విస్తరించే విభాగాలతో సముద్రసమానమైన మహాసేన ముందుకు సాగుతుంది. ఆ సముద్రసదృశమైన కోటి-మహౌఘ సమూహముతో కూడి, విభీషణుడు తన మంత్రులతోను తనతో కలిసిన రాక్షసులతోను పరివృతుడై ఉన్నాడు. వానరేంద్రుడు సుగ్రీవుడు కూడా యుద్ధార్థమై నీ వెనుక అనుసరిస్తున్నాడు—నిత్యం మహాబలసమూహముతో ఆవరింపబడి, మహాబల-పరాక్రమములతో విరాజిల్లుచున్నాడు॥

Verse 40

एवंकोटिसहस्रेणशङ्कूनांचशतेनच ।।6.28.39।।महाशङ्कुसहस्रेणतथाबृन्दशतेनच ।महाबृन्दसहस्रेणतथापद्मशतेनच ।।6.28.40।।हापद्मसहस्रेणतथाखर्वशतेनच ।समुद्रेणचतेनैवमहौघेनतथैवच ।।6.28.41।।एषकोटिमहौघेनसमुद्रसदृशेनच ।विभीषणेनसचिवैःराक्षसैःपरिवारितः ।।6.28.42।।सुग्रीवोवानरेन्द्रस्त्वांयुद्धार्थममवर्तते ।महाबलवृतोनित्यंमहाबलपराक्रमः ।।6.28.43।।

ఇలా శంకువుల కోటి-కోటి లెక్కలతో, అలాగే మహాశంకు, బృంద, మహాబృంద, పద్మ, మహాపద్మ, ఖర్వ, సముద్ర, ఓఘ, మహౌఘములుగా క్రమంగా విస్తరించే విభాగాలతో సముద్రసమానమైన మహాసేన ముందుకు సాగుతుంది. ఆ సముద్రసదృశమైన కోటి-మహౌఘ సమూహముతో కూడి, విభీషణుడు తన మంత్రులతోను తనతో కలిసిన రాక్షసులతోను పరివృతుడై ఉన్నాడు. వానరేంద్రుడు సుగ్రీవుడు కూడా యుద్ధార్థమై నీ వెనుక అనుసరిస్తున్నాడు—నిత్యం మహాబలసమూహముతో ఆవరింపబడి, మహాబల-పరాక్రమములతో విరాజిల్లుచున్నాడు॥

Verse 41

एवंकोटिसहस्रेणशङ्कूनांचशतेनच ।।6.28.39।।महाशङ्कुसहस्रेणतथाबृन्दशतेनच ।महाबृन्दसहस्रेणतथापद्मशतेनच ।।6.28.40।।हापद्मसहस्रेणतथाखर्वशतेनच ।समुद्रेणचतेनैवमहौघेनतथैवच ।।6.28.41।।एषकोटिमहौघेनसमुद्रसदृशेनच ।विभीषणेनसचिवैःराक्षसैःपरिवारितः ।।6.28.42।।सुग्रीवोवानरेन्द्रस्त्वांयुद्धार्थममवर्तते ।महाबलवृतोनित्यंमहाबलपराक्रमः ।।6.28.43।।

ఇలా శంకువుల కోటి-కోటి లెక్కలతో, అలాగే మహాశంకు, బృంద, మహాబృంద, పద్మ, మహాపద్మ, ఖర్వ, సముద్ర, ఓఘ, మహౌఘములుగా క్రమంగా విస్తరించే విభాగాలతో సముద్రసమానమైన మహాసేన ముందుకు సాగుతుంది. ఆ సముద్రసదృశమైన కోటి-మహౌఘ సమూహముతో కూడి, విభీషణుడు తన మంత్రులతోను తనతో కలిసిన రాక్షసులతోను పరివృతుడై ఉన్నాడు. వానరేంద్రుడు సుగ్రీవుడు కూడా యుద్ధార్థమై నీ వెనుక అనుసరిస్తున్నాడు—నిత్యం మహాబలసమూహముతో ఆవరింపబడి, మహాబల-పరాక్రమములతో విరాజిల్లుచున్నాడు॥

Verse 42

एवंकोटिसहस्रेणशङ्कूनांचशतेनच ।।6.28.39।।महाशङ्कुसहस्रेणतथाबृन्दशतेनच ।महाबृन्दसहस्रेणतथापद्मशतेनच ।।6.28.40।।हापद्मसहस्रेणतथाखर्वशतेनच ।समुद्रेणचतेनैवमहौघेनतथैवच ।।6.28.41।।एषकोटिमहौघेनसमुद्रसदृशेनच ।विभीषणेनसचिवैःराक्षसैःपरिवारितः ।।6.28.42।।सुग्रीवोवानरेन्द्रस्त्वांयुद्धार्थममवर्तते ।महाबलवृतोनित्यंमहाबलपराक्रमः ।।6.28.43।।

ఇలా శంకువుల కోటి-కోటి లెక్కలతో, అలాగే మహాశంకు, బృంద, మహాబృంద, పద్మ, మహాపద్మ, ఖర్వ, సముద్ర, ఓఘ, మహౌఘములుగా క్రమంగా విస్తరించే విభాగాలతో సముద్రసమానమైన మహాసేన ముందుకు సాగుతుంది. ఆ సముద్రసదృశమైన కోటి-మహౌఘ సమూహముతో కూడి, విభీషణుడు తన మంత్రులతోను తనతో కలిసిన రాక్షసులతోను పరివృతుడై ఉన్నాడు. వానరేంద్రుడు సుగ్రీవుడు కూడా యుద్ధార్థమై నీ వెనుక అనుసరిస్తున్నాడు—నిత్యం మహాబలసమూహముతో ఆవరింపబడి, మహాబల-పరాక్రమములతో విరాజిల్లుచున్నాడు॥

Verse 43

एवंकोटिसहस्रेणशङ्कूनांचशतेनच ।।6.28.39।।महाशङ्कुसहस्रेणतथाबृन्दशतेनच ।महाबृन्दसहस्रेणतथापद्मशतेनच ।।6.28.40।।हापद्मसहस्रेणतथाखर्वशतेनच ।समुद्रेणचतेनैवमहौघेनतथैवच ।।6.28.41।।एषकोटिमहौघेनसमुद्रसदृशेनच ।विभीषणेनसचिवैःराक्षसैःपरिवारितः ।।6.28.42।।सुग्रीवोवानरेन्द्रस्त्वांयुद्धार्थममवर्तते ।महाबलवृतोनित्यंमहाबलपराक्रमः ।।6.28.43।।

ఇలా శంకువుల కోటి-కోటి లెక్కలతో, అలాగే మహాశంకు, బృంద, మహాబృంద, పద్మ, మహాపద్మ, ఖర్వ, సముద్ర, ఓఘ, మహౌఘములుగా క్రమంగా విస్తరించే విభాగాలతో సముద్రసమానమైన మహాసేన ముందుకు సాగుతుంది. ఆ సముద్రసదృశమైన కోటి-మహౌఘ సమూహముతో కూడి, విభీషణుడు తన మంత్రులతోను తనతో కలిసిన రాక్షసులతోను పరివృతుడై ఉన్నాడు. వానరేంద్రుడు సుగ్రీవుడు కూడా యుద్ధార్థమై నీ వెనుక అనుసరిస్తున్నాడు—నిత్యం మహాబలసమూహముతో ఆవరింపబడి, మహాబల-పరాక్రమములతో విరాజిల్లుచున్నాడు॥

Verse 44

इमांमहाराजसमीक्ष्यवाहिनीमुपस्थितांप्रज्वलितग्रहोपमाम् ।ततःप्रयत्नःपरमोविधीयतांयथाजयस्स्यान्नपरैःपराजयः ।।6.28.44।।

మహారాజా, సమీపంలో నిలిచిన ఈ ప్రజ్వలిత గ్రహసమాన భయంకర సేనను సమ్యక్‌గా పరిశీలించి, ఇప్పుడు పరమ ప్రయత్నం చేయబడాలి—మనకు జయం కలగాలి, శత్రువుల చేత పరాజయం కలగకూడదు।