Sarga 25
शुकसारण-चारप्रवेशः (Suka and Sāraṇa’s Espionage and Release)
युद्धकाण्ड
దశరథనందనుడైన శ్రీరాముడు వానరసేనతో సముద్రాన్ని దాటి సేతుబంధం చేసినాడని తెలిసిన వెంటనే రావణుడు ఉత్సాహంతో తన మంత్రి-గూఢచారులు శుకుడు, సారణుడులను శత్రుసైన్యశిబిరంలో గోప్యంగా ప్రవేశించమని నియోగించాడు. సైన్యబల పరిమాణం, ప్రధాన వానరనాయకులు మరియు సమర్థ సేనాధిపతుల గుర్తింపు, సేతు నిర్మాణ స్థితి, పర్వతాలు-గుహలు-తీరాలు-అరణ్యాలు-ఉద్యానాలలోని శిబిరస్థానాల పరిశీలన, అలాగే శ్రీరామ-లక్ష్మణుల సంకల్పం, పరాక్రమం, ఆయుధబలం అంచనా వేయడం—ఇవి వారి గూఢవివరాలు. వానరవేషంలో వారు శిబిరంలోకి చొరబడగా, అపారమైన సేనావిస్తీర్ణం మరియు ఘోరమైన యుద్ధగర్జన చూసి విస్మయానికి లోనయ్యారు. విభీషణుడు వారి దాగిన స్వరూపాన్ని గుర్తించి పట్టుకొని శ్రీరాముని సమక్షంలో నిలిపాడు. వధభయంతో ఉన్న వారిని చూసి శ్రీరాముడు ధర్మమర్యాదతో, స్థిరహాస్యంతో—దూతలను, నిరాయుధులను హతమార్చరాదు; మీరు గమనించవలసినది గమనించారు, మిగిలి ఉంటే విభీషణుడు అన్నీ చూపిస్తాడు—అని చెప్పి వారిని విడిచిపెట్టమని ఆజ్ఞాపించాడు. రావణునికి చెప్పవలసిన సందేశంగా—సీతను అపహరించిన బలాన్ని చూపించు; ఉదయానికి లంక రక్షణలు, రాక్షసబలం ఎలా ఛిన్నభిన్నమవుతాయో చూడు—అని శ్రీరాముడు ఆదేశించాడు. లంకకు తిరిగిన శుక-సారణులు శ్రీరాముని ధర్మనిష్ఠను, అలాగే రామ-లక్ష్మణ-విభీషణ-సుగ్రీవుల అనే నాలుగు నాయకుల భయంకర సామర్థ్యాన్ని వివరించి, మైథిలిని తిరిగి ఇచ్చి సంధి చేయడమే శ్రేయస్కరం అని రావణునికి హితవచనం చెప్పారు।
Shlokas
Verse 1
सबलेसागरंतीर्णेरामेदशरथात्मजे ।अमात्यौरावणश्रीमानब्रवीच्छुकसारणौ ।।।।
దశరథనందనుడు శ్రీరాముడు తన సైన్యంతో సముద్రం దాటి వచ్చినప్పుడు, శ్రీమంతుడు రావణుడు తన ఇద్దరు అమాత్యులు—శుకుడు, సారణుడు—తో పలికెను।
Verse 2
समग्रंसागरंतीर्णंदुस्तरंवानरंबलम् ।अभूतपूर्वंरामेणसागरेसेतुबन्धनम् ।।।।
దుర్గమమైన సముద్రాన్ని వానరసేన సమగ్రంగా దాటింది; మరియు శ్రీరాముడు సముద్రంలో సేతు నిర్మించి అపూర్వ కార్యాన్ని సాధించాడు।
Verse 3
सागरेसेतुबन्दंतुनश्रद्दध्यांकथञ्चन ।अवश्यंचापिसङ् ख्येयंतन्मयावानरंबलम् ।।।।
సముద్రంపై సేతుబంధం జరిగిందని నేను ఏ విధంగానూ నమ్మలేకపోయాను. అయినా ఆ వానరబలపు సంఖ్యా-బలాలను తప్పక నేను నిర్ధారించాలి।
Verse 4
भवन्तौवानरंसैन्यंप्रविश्यानुपलक्षितौ ।परिमाणंचवीर्यंचयेचमुख्याःप्लवङ्घमाः ।।।।मन्त्रिणोयेचरामस्यसुग्रीवस्यचसम्मता: ।येपूर्वमभिवर्तन्तेयेचशूराःप्लवङ्गमाः ।।।।सचसेतुर्यथाबद्धस्सागरेसलिलार्णवे ।निवेशंचयधातेषांवानराणांमहात्मनाम् ।।।।रामस्यव्यवसायंचवीर्यंप्रहरणानिच ।लक्ष्मणस्यचवीर्यंतत्त्वतोज्ञातुमर्हथः ।।।।
మీరిద్దరూ గుర్తుపడకుండా వానరసేనలో ప్రవేశించి దాని పరిమాణాన్ని తెలుసుకోండి—సంఖ్యను, శక్తిని, అలాగే ప్లవంగములలో ప్రధానులు ఎవరో కూడా।
Verse 5
भवन्तौवानरंसैन्यंप्रविश्यानुपलक्षितौ ।परिमाणंचवीर्यंचयेचमुख्याःप्लवङ्घमाः ।।6.25.4।।मन्त्रिणोयेचरामस्यसुग्रीवस्यचसम्मता: ।येपूर्वमभिवर्तन्तेयेचशूराःप्लवङ्गमाः ।।6.25.5।।सचसेतुर्यथाबद्धस्सागरेसलिलार्णवे ।निवेशंचयधातेषांवानराणांमहात्मनाम् ।।6.25.6।।रामस्यव्यवसायंचवीर्यंप्रहरणानिच ।लक्ष्मणस्यचवीर्यंतत्त्वतोज्ञातुमर्हथः ।।6.25.7।।
అలాగే రామునికీ సుగ్రీవునికీ సమ్మతులైన విశ్వాసపాత్ర మంత్రులు ఎవరో తెలుసుకోండి; ఇంకా ముందువరుసలో ముందుకు దూసుకొచ్చే శూరులైన ప్లవంగ యోధులు ఎవరో కూడా గమనించండి।
Verse 6
भवन्तौवानरंसैन्यंप्रविश्यानुपलक्षितौ ।परिमाणंचवीर्यंचयेचमुख्याःप्लवङ्घमाः ।।6.25.4।।मन्त्रिणोयेचरामस्यसुग्रीवस्यचसम्मता: ।येपूर्वमभिवर्तन्तेयेचशूराःप्लवङ्गमाः ।।6.25.5।।सचसेतुर्यथाबद्धस्सागरेसलिलार्णवे ।निवेशंचयधातेषांवानराणांमहात्मनाम् ।।6.25.6।।रामस्यव्यवसायंचवीर्यंप्रहरणानिच ।लक्ष्मणस्यचवीर्यंतत्त्वतोज्ञातुमर्हथः ।।6.25.7।।
‘ఈ విస్తార జలరాశి సముద్రంలో ఆ సేతువు ఎలా కట్టబడిందో తెలుసుకోండి; అలాగే ఆ మహాత్మ వానరుల శిబిరం, వారి స్థితిగతులనూ గమనించండి।’
Verse 7
भवन्तौवानरंसैन्यंप्रविश्यानुपलक्षितौ ।परिमाणंचवीर्यंचयेचमुख्याःप्लवङ्घमाः ।।6.25.4।।मन्त्रिणोयेचरामस्यसुग्रीवस्यचसम्मता: ।येपूर्वमभिवर्तन्तेयेचशूराःप्लवङ्गमाः ।।6.25.5।।सचसेतुर्यथाबद्धस्सागरेसलिलार्णवे ।निवेशंचयधातेषांवानराणांमहात्मनाम् ।।6.25.6।।रामस्यव्यवसायंचवीर्यंप्रहरणानिच ।लक्ष्मणस्यचवीर्यंतत्त्वतोज्ञातुमर्हथः ।।6.25.7।।
‘రాముని సంకల్పం, పరాక్రమం, ఆయుధాలను యథార్థంగా తెలుసుకోండి; అలాగే లక్ష్మణుని వీర్యాన్ని కూడా తత్త్వతో గ్రహించండి।’
Verse 8
कश्चसेनापतिस्तेषांवानराणांमहौजसाम् ।तच्चज्ञात्वायथातत्त्वंशीघ्रमगन्तुमर्हथः ।।।।
‘మహౌజస్వి వానరులలో వారి సేనాపతి ఎవరు? ఇవన్నీ యథార్థంగా తెలుసుకొని శీఘ్రంగా తిరిగి రండి।’
Verse 9
इतिप्रतिसमादिष्टौराक्षसौशुकसारणौ ।हरिरूपधरौवीरौप्रविष्टौवानरंबलम् ।।।।
ఇట్లు సమ్యగ్గా ఆజ్ఞ పొందిన రాక్షసవీరులు శుకుడు, సారణుడు వానరరూపం ధరించి వానరసేనలో ప్రవేశించారు।
Verse 10
ततस्तद्वानरंसैन्यमचिन्त्यंरोमहर्षणम् ।सङ् ख्यातुंनाध्यगच्छेतांतदातौशुकसारणौ ।।।।
అప్పుడు ఆ వానరసైన్యం అచింత్యమై రోమాంచకరంగా కనిపించింది; ఆ సమయంలో శుకుడు, సారణుడు దాని సంఖ్యను లెక్కించలేకపోయారు।
Verse 11
संस्थितंपर्वताग्रेषुनिर्दरेषुगुहासुच ।समुद्रस्यचतीरेषुवनेषूपवनेषुच ।।।।तरमाणंचतीर्णंचतर्तुकामंचसर्वशः ।निविष्टंनिविश्चैवभीमनादंमहाबलम् ।।।।तद्बलार्णवमक्षोभ्यंददृशातेनिशाचरौ ।
ఆ ఇద్దరు నిశాచరులు ఆ అక్షోభ్యమైన, మహాబలమైన సైన్యసముద్రాన్ని సర్వత్రా విస్తరించి ఉన్నట్లు చూశారు: పర్వతశిఖరాలపై, లోయలలో గుహలలో, సముద్రతీరాలలో, అడవులలో ఉపవనాలలో. కొందరు ఇంకా దాటుతుండగా, కొందరు దాటి వచ్చారు, కొందరు దాటాలని ఉత్సుకతతో ఉన్నారు; మరికొందరు స్థిరంగా కూర్చొని భయంకర నాదం చేస్తున్నారు।
Verse 12
संस्थितंपर्वताग्रेषुनिर्दरेषुगुहासुच ।समुद्रस्यचतीरेषुवनेषूपवनेषुच ।।6.25.11।।तरमाणंचतीर्णंचतर्तुकामंचसर्वशः ।निविष्टंनिविश्चैवभीमनादंमहाबलम् ।।6.25.12।।तद्बलार्णवमक्षोभ्यंददृशातेनिशाचरौ ।
పర్వతశిఖరాలపై, లోయలలో, గుహలలో, సముద్రతీరాలలో, అడవుల్లో ఉపవనాల్లో అన్నిచోట్ల విస్తరించి—ఎక్కడో దాటుతున్న, ఎక్కడో దాటిపోయిన, ఎక్కడో దాటాలని సిద్ధమైన—భయంకర నాదంతో గర్జించే, మహాబలముగల, కదలని సముద్రసమానమైన ఆ సేనార్ణవాన్ని ఆ ఇద్దరు నిశాచరులు చూచిరి।
Verse 13
तौददर्शमहातेजाःप्रतिच्छन्नौचविभीषणः ।आचचक्षेऽथरामायगृहीत्वाशुकसारणौ ।।।।
మహాతేజస్సుగల విభీషణుడు ఆ ఇద్దరిని దాగి ఉన్నవారిగా చూచెను; శుకసారణులను పట్టుకొని రామునికి ఆ విషయమంతా తెలియజేసెను।
Verse 14
तस्यैमौराक्षसेन्द्रस्यमन्त्रिणौशुकसारणौ ।लङ्कायस्समनुप्राप्तौचारौपरपुरञ्जय:।। ।।
హే పరపురంజయ! వీరిద్దరు—శుకుడు, సారణుడు—రాక్షసేంద్రుని మంత్రులు; లంక నుండి గూఢచారులుగా ఇక్కడికి వచ్చిరి।
Verse 15
तौदृष्टवाव्यथितौरामंनिराशौजीवितेतथा ।कृताञ्जलिपुटौभीतौवचनंचेदमूचतुः ।।।।
రాముని చూచి వారు ఇద్దరు వణికిరి; ప్రాణాలపైనా నిరాశచెంది, భయంతో అంజలి ఘటించి ఈ మాటలు పలికిరి।
Verse 16
आवामिहागतौसौम्य रावणप्रहितावुभौ ।परिज्ञातुंबलंसर्वंतवेदंरघुनन्दन:।। ।।
హే సౌమ్యా! మేమిద్దరం రావణుడు పంపగా ఇక్కడికి వచ్చాము। హే రఘునందనా! నీ ఈ సమస్త సేనాబలాన్ని తెలుసుకొనుటకే మేము వచ్చాము।
Verse 17
तयोस्तद्वचनंश्रुत्वारामोदशरथात्मजः ।अब्रवीत्प्रहसन्वाक्यंसर्वभूतहितेरतः ।।।।
వారి మాటలు విని, సమస్త భూతహితంలో నిమగ్నుడైన దశరథనందనుడు శ్రీరాముడు మృదుహాసంతో మధుర వాక్యములు పలికెను।
Verse 18
यदिदृष्टंबलंसर्वंवयंवासुपरिक्षिताः ।यथोक्तंवाकृतंकार्यछन्दतःप्रतिगम्यताम् ।।।।
మీరు సమస్త సైన్యాన్ని చూశారో, లేక మమ్మల్ని సమ్యకంగా పరిశీలించారో; చెప్పినట్లే కార్యం నెరవేర్చారో—అయితే మీ ఇష్టానుసారం తిరిగి వెళ్లండి।
Verse 19
अथकिञ्चिददृष्टंवाभूयस्तद्द्रष्टुमर्हथः ।विभीषणोवाकात्स्नर्येनभूयस्सन्दर्शयिष्यति ।।।।
ఇప్పుడు ఏదైనా ఇంకా చూడనిది ఉంటే, దానిని మరల చూడవలెను; లేకపోతే విభీషణుడు సమగ్రంగా సైన్యమంతటినీ మళ్లీ చూపించును।
Verse 20
नचेदंग्रहणंप्राप्यभेत्तव्यंजीवितंप्रति ।न्यस्तशस्त्रौगृहतौवानदूतौवधमर्हतः ।।।।
మీరు పట్టుబడినందున ప్రాణభయము కలుగనవసరం లేదు. ఆయుధాలు విడిచినవారు గానీ, బందీలైనవారు గానీ—ముఖ్యంగా దూతలు—వధకు అర్హులు కారు।
Verse 21
प्रच्छमानौविमुञ्चैतौचारौरात्रिंचरावुभौ ।शत्रुपक्षस्यसततंविभीषण: विकर्षिणौ ।।।।
వీరిద్దరూ రాత్రిచర గూఢచారులు; సమాచారాన్ని అడుగుతూ శత్రుపక్షాన్ని ఎల్లప్పుడూ బలహీనపరచుటకు యత్నిస్తున్నారు. అయినా, విభీషణా, వారు వేడుకుంటున్నారు—వారిని విడిచిపెట్టు।
Verse 22
प्रविश्यनगरींलङ्कांभवद् भ्यांधनदानुजः ।वक्तव्योरक्षसांराजायथोक्तंवचनंमम ।।।।
మీరిద్దరూ లంకానగరంలో ప్రవేశించి ధనదుడు (కుబేరుడు) యొక్క అనుజుడైన రాక్షసరాజుకు నా వాక్యాన్ని యథాతథంగా చెప్పాలి.
Verse 23
यद्बलंचसमाश्रित्यसीतांमेहृतवानपि ।तद्दर्शययथाकामंससैन्यस्सहबान्धवः ।।।।
ఏ బలాన్ని ఆశ్రయించి అతడు నా సీతను అపహరించాడో, ఆ బలాన్నే తన ఇష్టానుసారం తన సైన్యంతోను బంధువులతోను చూపించుగాక.
Verse 24
श्वःकाल्येनगरींलङ्कांसप्राकारांसतोरणाम् ।रक्षसंचबलंपश्यशरैर्विध्वंसितंमया ।।।।
రేపు ఉదయకాలంలో ప్రాకారాలతోను తోరణాలతోను కూడిన లంకానగరాన్ని, అలాగే రాక్షససేనను—నా బాణాలతో విధ్వంసమైనదిగా—చూడుము.
Verse 25
क्रोधंभीममहंमोक्ष्येससैन्येत्वयिरावण: ।श्वःकाल्येवज्रवान्वज्रंदानवेष्विववासवः ।।।।
హే రావణా! రేపు ఉదయకాలంలో నీ మీదను నీ సైన్యంపైను నేను నా భయంకర క్రోధాన్ని విడిచిపెడతాను; వజ్రధారి వాసవుడు (ఇంద్రుడు) దానవులపై వజ్రాన్ని విసిరినట్లే.
Verse 26
इतिप्रतिसमादिष्टौराक्षसौशुकसारणौ ।।।।जयेतिप्रतिनन्द्यैतौराघवंधर्मवत्सलम् ।आगम्यनगरींलङ्कामब्रूतांराक्षसाधिपम् ।।।।
ఇలా ప్రత్యుత్తరంగా ఆజ్ఞ పొందిన రాక్షసులు శుకుడు, సారణుడు ధర్మవత్సలుడైన రాఘవునికి “జయము” అని అభినందించి, లంకానగరికి చేరి రాక్షసాధిపతితో పలికిరి।
Verse 27
इतिप्रतिसमादिष्टौराक्षसौशुकसारणौ ।।6.25.26।।जयेतिप्रतिनन्द्यैतौराघवंधर्मवत्सलम् ।आगम्यनगरींलङ्कामब्रूतांराक्षसाधिपम् ।।6.25.27।।
ప్రత్యుత్తరంగా ఆజ్ఞ పొందిన శుకసారణులు ధర్మవత్సల రాఘవుని “జయము” అని ప్రశంసించి, లంకానగరికి వెళ్లి రాక్షసాధిపతికి తెలియజేశారు।
Verse 28
विभीषणगृहीतौतुवधार्तौराक्षसेश्वर: ।दृष्टवाधर्मात्मनामुक्तौरामेणामिततेजसा ।।।।
ఓ రాక్షసాధిపతీ! విభీషణుడు మమ్మల్ని వధార్థంగా పట్టుకున్నాడు; కానీ ధర్మాత్ముడు, అపారతేజస్సు గల శ్రీరాముడు మమ్మల్ని చూచి విడుదల చేశాడు.
Verse 29
एकस्थानगतायत्रचत्वारःपुरुषर्षभाः ।लोकपालसमाश्शूराःकृतास्त्रादृढविक्रमा ।।।।रामोदाशरथि्शीमान् लक्ष्मणश्चविभीषणः ।सुग्रीवश्चमहातेजामहेन्द्रसमविक्रमः ।।।।एतेशक्ताःपुरीलङ्कांसप्राकारांसतोरणाम् ।उत्पाट्यसङ्क्रमयितुंसर्वेतिष्ठन्तुवानराः ।।।।
ఎక్కడ ఒకే స్థలంలో ఆ నలుగురు పురుషోత్తములు నిలిచియున్నారు—లోకపాలుల సమానమైన శూరులు, అస్త్రసంపన్నులు, దృఢపరాక్రములు.
Verse 30
एकस्थानगतायत्रचत्वारःपुरुषर्षभाः ।लोकपालसमाश्शूराःकृतास्त्रादृढविक्रमा ।।6.25.29।।रामोदाशरथि्शीमान् लक्ष्मणश्चविभीषणः ।सुग्रीवश्चमहातेजामहेन्द्रसमविक्रमः ।।6.25.30।।एतेशक्ताःपुरीलङ्कांसप्राकारांसतोरणाम् ।उत्पाट्यसङ्क्रमयितुंसर्वेतिष्ठन्तुवानराः ।।6.25.31।।
అవే—శ్రీమంతుడైన దశరథపుత్రుడు శ్రీరాముడు, లక్ష్మణుడు, విభీషణుడు, మరియు మహాతేజస్సు గల సుగ్రీవుడు—మహేంద్రుని సమాన పరాక్రముడు.
Verse 31
एकस्थानगतायत्रचत्वारःपुरुषर्षभाः ।लोकपालसमाश्शूराःकृतास्त्रादृढविक्रमा ।।6.25.29।।रामोदाशरथि्शीमान् लक्ष्मणश्चविभीषणः ।सुग्रीवश्चमहातेजामहेन्द्रसमविक्रमः ।।6.25.30।।एतेशक्ताःपुरीलङ्कांसप्राकारांसतोरणाम् ।उत्पाट्यसङ्क्रमयितुंसर्वेतिष्ठन्तुवानराः ।।6.25.31।।
వీరు ప్రాకారాలతో, తోరణాలతో కూడిన లంకాపురిని కూడా పెకిలించి మోసుకుపోవడానికి సమర్థులు; కాబట్టి వానరులందరూ పక్కకు నిలువండి.
Verse 32
यादृश्यंतस्यरामस्यरूपंप्रहरणानिच ।वधिष्यतिपुरींलङ्कामेकस्तिष्ठन्तुतेत्रयः ।।।।
శ్రీరాముని రూపం ఎంత మహిమగలదో, ఆయన ఆయుధాలు ఎంత ప్రభావశాలియో—అంతటితోనే ఆయన ఒక్కడే లంకాపురిని నాశనం చేయగలడు; మిగిలిన ముగ్గురు పక్కన నిలువండి.
Verse 33
रामलक्ष्मणगुप्तासासुग्रीवेणचवाहिनी ।बभूवदुर्दर्षतरासर्वैरपिसुरासुरैः ।।।।
రామలక్ష్మణుల రక్షణలో, సుగ్రీవుని నాయకత్వంలో ఉన్న ఆ సైన్యం అత్యంత దుర్దర్శమైంది; సమస్త దేవాసురులకైనా ఎదుర్కొనడం కష్టమయ్యింది।
Verse 34
प्रहृष्टरूपाध्वजिनीवनौकसां ।महात्मनाम् सम्प्रतियोद्धुमिच्छताम् ।अलंविरोधेनशमोविधीयतांप्रदीयतांदाशरथायमैदिली ।।।।
వనవాసుల ధ్వజధారిణి సైన్యం—ఆ మహాత్మ యోధులు—హర్షంతో యుద్ధానికి ఉత్సుకత చూపుతున్నారు. విరోధం చాలును; శాంతి స్థాపించబడుగాక, మైథిలి దాశరథి రామునికి అప్పగించబడుగాక।
Frequently Asked Questions
The pivotal action is Rāma’s decision to spare captured enemy spies/envoys. Despite being infiltrators, they are treated under a dharmic rule of war: those who are envoys or unarmed are not to be executed, reinforcing restraint amid siege conditions.
Power is subordinated to principle: righteous leadership demonstrates confidence through restraint, transparency, and adherence to norms (dharma), using moral authority as strategic strength rather than relying solely on punitive violence.
The ocean (sāgara) and the setu-bandhana (sea-bridge) frame the campaign’s logistical breakthrough; Laṅkā’s fortifications (prākāra, toraṇa) define the impending siege; troop dispersal across mountains, caves, shores, forests, and groves maps the encampment ecology of the invading host.