Sarga 24

Verse 1

सावीरसमितीराज्ञाविरराजव्यवस्थिता ।शशिनाशुभनक्षत्रापौर्णमासीवशारदी ।।।।

రాజు యథాస్థానంలో నిలిపిన ఆ వీరసమితి ప్రకాశించింది—శరదృతువు పౌర్ణమి రాత్రి చంద్రుడు, శుభ నక్షత్రాలతో మెరిసినట్లుగా।

Verse 2

प्रचचालचवेगेनत्रस्ताचैववसुन्धरा ।पीड्यमानाबलौघेनतेनसागरवर्चसा ।।।।

అప్పుడు సముద్రసమమైన ప్రభావం గల ఆ మహాబలప్రవాహం వేగంతో నలిగిపోతూ, భయపడినట్లుగా భూమి కంపించింది।

Verse 3

ततश्शुश्रुवुराक्रुष्टंलङ्कायांकाननौकसः ।भेरीमृदङ्गसङ्घुष्टंतुमुलंरोमहर्षणम् ।।।।

అప్పుడు వనవాసి సేనలు లంకలోనుండి వినిపించిన ఆ భయంకరమైన, కలకలమయమైన కేకలను విన్నాయి—భేరీ మృదంగ ధ్వనులతో మార్మోగుతూ, రోమాంచం కలిగించేవిగా।

Verse 4

बभूवुस्तेनघोषेणसंहृष्टाहरियूथपाः ।अमृष्यमाणास्तंघोषंविनेदुर्घोषवत्तरम् ।।।।

ఆ ఘోషతో వానరయూథపతులు ఉల్లసించారు. ఆ సవాలును సహించలేక వారు మరింత మహాగర్జనతో ప్రతిగర్జించారు॥

Verse 5

राक्षसास्तुप्लवङ्गानांशुश्रुवुश्चाऽपिगर्जितम् ।नर्दतामिवदृप्तानांमेघानामम्बरेस्वनम् ।।।।

రాక్షసులు కూడా వానరుల గర్జనను విన్నారు—ఆకాశంలో గర్విత మేఘాలు నదిస్తున్నట్లైన ఘనధ్వనిలా॥

Verse 6

दृष्टवादाशरथिर्लङ्कांचित्रध्वजपताकिनीम् ।जगाममनसासीतंदूयमानेनचेतसा ।।।।

వివిధ ధ్వజపతాకలతో అలంకృతమైన లంకను చూచి దాశరథి రాముని హృదయం శోకంతో దహించబడింది; అతని మనస్సు మళ్లీ సీత వైపు వెళ్లింది॥

Verse 7

अत्रसामृगशाबाक्षीरावणेनोपरुध्यते ।अभिभूताग्रहेणेवलोहिताङ्गेनरोहिणी ।।।।

ఇక్కడే ఆ మృగశావకనయన సీతను రావణుడు నిర్బంధించి ఉంచుతున్నాడు—ఎర్రని వర్ణముగల గ్రహం చేత అధిగమింపబడిన రోహిణిలాగా॥

Verse 8

दीर्घमुष्णंचनिश्वस्यसमुद्वीक्ष्यचलक्ष्मणम् ।उवाचवचनंवीरस्तत्कालहितमात्मनः ।।।।

దీర్ఘంగా, ఉష్ణంగా నిశ్వసించి, లక్ష్మణుని గాఢంగా పరిశీలించిన వీరుడు శ్రీరాముడు ఆ క్షణానికి హితమైన వాక్యములు పలికెను।

Verse 9

आलिखन्तीमिवाकाशमुत्थितांपश्यलक्ष्मण ।मनसेवकृतांलङ्कांनगाग्रेविश्वकर्मणा ।।।।

చూడు లక్ష్మణా—పర్వతశిఖరంపై లేచిన ఈ లంక ఆకాశాన్ని గీటుతున్నట్లుంది; విశ్వకర్మ మనసులోనే నిర్మించినట్టుగా కనిపిస్తోంది।

Verse 10

विमानैर्बहुभिर्लङ्कासङ्कीर्णाभुविराजते ।विष्णोःपदमिवाकाशंछादितंपाण्डुभिर्घनैः ।।।।

అనేక విమానాలతో నిండిన లంక భూమిపై ప్రకాశిస్తోంది; పాండుర మేఘాలతో కప్పబడిన విష్ణుపదసమాన ఆకాశంలా।

Verse 11

पुष्पितैश्शोभितालङ्कावनैश्चत्ररथोपमैः ।नानापतगसङ्घुष्टै: फलपुष्पोपगैश्शुभैः ।।।।

పుష్పాలతో విరాజిల్లే, చిత్రరథ ఉద్యానంలాంటి వనాలతో లంక శోభిస్తోంది; ఫలపుష్పసమృద్ధమైన శుభ వనాల్లో నానావిధ పక్షుల కూయుట మార్మోగుతోంది।

Verse 12

पश्यमत्तविहाङ्गानिप्रलीनभ्रमराणिच ।कोकिलाकुलषण्डानिदोधवीतिशिवोऽनिलः ।।।।

చూడుము—మత్తవిహంగములు, పుష్పములలో లీనమైన భ్రమరసమూహములు కనబడుచున్నవి. కోకిలసమూహములతో నిండిన వనగుచ్ఛములు శుభమైన మృదువైన అనిలస్పర్శతో ఊగుచున్నవి॥

Verse 13

इतिदाशरथीरामोलक्ष्मणंसमभाषत ।बलंचतद्वैविभजन् शास्त्रदृष्टेनकर्मणा ।।।।

ఇట్లు దాశరథి రాముడు లక్ష్మణునితో పలికెను. అనంతరం శాస్త్రదృష్టమైన విధానమున ఆ సేనను విభజించి కార్యములకు నియమించెను॥

Verse 14

शशासकपिसेनायांबलमादायवीर्यवान् ।अङ्गदस्सहनीलेनतिष्ठेदुरसिदुर्जयः ।।।।

వీర్యవంతుడైన అంగదుడు నీలునితో కూడ కపిసేనను నడిపించి, దుర్జయుడై, సేన మధ్యభాగమున నిలిచియుండుగాక॥

Verse 15

तिष्ठेद्वानरवाहिन्यावानरौघसमावृतः ।आश्रित्यदक्षिणंपार्श्वमृषभोवानरर्षभ:।। ।।

వానరసమూహముతో ఆవరింపబడిన వానరర్షభుడైన ఋషభుడు, సేన దక్షిణ పార్శ్వమును ఆశ్రయించి అక్కడ నిలిచియుండుగాక॥

Verse 16

गन्धहस्तीवदुर्धर्षस्तरस्वीगन्धमादनः ।तिष्ठेद्वानरवाहिन्यास्सव्यंपार्श्वंसमाश्रित:।। ।।

గంధహస్తివలె దుర్ధర్షుడైన బలవంతుడు గంధమాదనుడు, సేన ఎడమ పార్శ్వమును ఆశ్రయించి అక్కడ నిలిచియుండుగాక॥

Verse 17

मूर्ध्निस्थास्याम्यहंयुक्तोलक्ष्मणेनसमन्वितः ।जाम्बवांश्चसुषेणश्चवेगदर्शीचवानरः ।।।।ऋक्षमुख्यामहात्मानःकुक्षिंरक्षन्तुतेत्रयः ।

నేను స్వయంగా లక్ష్మణునితో కూడి సంపూర్ణంగా సన్నద్ధుడనై అగ్రభాగంలో నిలుస్తాను. జాంబవాన్, సుషేణుడు, వేగదర్శి—ఈ మహాత్ములైన ఋక్షప్రధానులు—సేన మధ్యభాగాన్ని రక్షించుగాక।

Verse 18

जघनंकपिसेनायाःकपिराजोऽभिरक्षतु ।पश्चार्धमिवलोकस्यप्रचेतास्तेजसावृतः ।।।।

కపిసేన యొక్క వెనుక భాగాన్ని కపిరాజు రక్షించుగాక; తేజస్సుతో ఆవరితుడైన ప్రచేతస్ లోకపు పశ్చిమ దిశను కాపాడినట్లుగా।

Verse 19

सुविभक्तमहाव्यूहामहावानररक्षिता ।अनीकिनीसाविबभौयथाद्यौस्साभ्रसम्प्लवा ।।।।

అత్యుత్తమంగా విభజించబడిన మహావ్యూహంలో నిలిచి, మహావానరుల రక్షణతో ఉన్న ఆ సేన, ఉప్పొంగే మేఘసమూహాలతో నిండిన ఆకాశంలా ప్రకాశించింది।

Verse 20

प्रगृह्यगिरिशृङ्गाणिमहातश्चमहीरुहन् ।लङ्कांविमर्दयिषवोरणे ।।।।

పర్వతశిఖరాలు, మహావృక్షాలను పట్టుకొని వానరులు యుద్ధంలో లంకను నలిపివేయుటకు ఉత్సుకులయ్యారు।

Verse 21

शिखरैर्विकिरामैनांलङ्कांमुष्टभिरेववा ।इतिस्मदधिरेसर्वेमनांसिहरिपुङ्गवाः ।।।।

అప్పుడు సమస్త వానరశ్రేష్ఠులు మనస్సులో ఇలా నిశ్చయించుకున్నారు—“పర్వతశిఖరాలతో ఈ లంకను చూర్ణం చేస్తాము; లేకపోతే ఖాళీ ముష్టులతోనే నలిపివేస్తాము।”

Verse 22

ततोरामोमहातेजास्सुग्रीवमिदमब्रवीत् ।सुविभक्तानिसैन्यानिशुकएषविमुच्यताम् ।।।।

అనంతరం మహాతేజస్సు గల శ్రీరాముడు సుగ్రీవునితో ఇలా అన్నాడు—“సైన్యాలు సరిగా విభజించి అమర్చబడ్డాయి; ఈ శుకుడిని విడిచిపెట్టండి।”

Verse 23

रामस्यतुवचश्श्रुत्वावानरेन्द्रोमहाबलः ।मोचयामासतंदूतंशुकंरामस्यशासनात् ।।।।

రాముని వాక్యాన్ని విని మహాబలవంతుడైన వానరేంద్రుడు సుగ్రీవుడు, రాముని ఆజ్ఞ ప్రకారం ఆ దూత శుకుడిని విడుదల చేశాడు।

Verse 24

मोचितोरामवाक्येनवानरैश्चनिपीडितः ।शुकःपरमसन्त्रस्तोरक्षोधिपमुपागमत् ।।।।

రాముని వాక్యంతో విడుదలైనప్పటికీ వానరుల చేత నలిగిపోయి, పరమభీతుడైన శుకుడు రాక్షసాధిపతి రావణుని వద్దకు చేరాడు।

Verse 25

रावणःप्रहसन्नेवशुकंवाक्यमुवाचह ।।।।किमिमौतेसितौपक्षौलूनपक्षश्चदृश्यसे ।कच्चिन्नानेकचित्तानांतेषांत्वंवशमागतः ।।।।

రావణుడు నవ్వుతూ శుకునితో ఇలా అన్నాడు—“నీ రెండు తెల్లని రెక్కలు ఇలా ఎందుకు కట్టబడ్డాయి? నీవు రెక్కలు కోసినవాడిలా కనిపిస్తున్నావు. ఆ చంచలచిత్త వానరుల వశంలో పడలేదుకదా?”

Verse 26

रावणःप्रहसन्नेवशुकंवाक्यमुवाचह ।।6.24.25।।किमिमौतेसितौपक्षौलूनपक्षश्चदृश्यसे ।कच्चिन्नानेकचित्तानांतेषांत्वंवशमागतः ।।6.24.26।।

రావణుడు నవ్వుతూ శుకునితో ఇలా అన్నాడు— “నీ తెల్లని రెక్కలు ఎందుకు బంధించబడ్డాయి? నీవు రెక్కలు కోసినవాడివలె కనిపిస్తున్నావు. ఆ చంచలచిత్త వానరుల వశమైపోలేదుకదా?”

Verse 27

ततस्सभयसंविग्नस्तदाराज्ञाभिचोदितः ।वचनंप्रत्युवाचेदंराक्षसाधिपमुत्तमम् ।।।।सागरस्योत्तरेतीरेऽब्रवंतेवचनंतथा ।यथासन्धेशमक्लिष्टंसान्त्वयन् श्लक्ष्णयागिरा ।।।।

అప్పుడు భయంతో వణికిన శుకుడు, రాజు ప్రేరణతో, రాక్షసాధిపతికి ఇలా ప్రత్యుత్తరం ఇచ్చాడు— “సముద్రం ఉత్తర తీరంలో మీ సందేశాన్ని యథాతథంగా, ఎలాంటి కష్టం లేకుండా, మృదువైన సాంత్వన వాక్యాలతో చెప్పాను।”

Verse 28

ततस्सभयसंविग्नस्तदाराज्ञाभिचोदितः ।वचनंप्रत्युवाचेदंराक्षसाधिपमुत्तमम् ।।6.24.27।।सागरस्योत्तरेतीरेऽब्रवंतेवचनंतथा ।यथासन्धेशमक्लिष्टंसान्त्वयन् श्लक्ष्णयागिरा ।।6.24.28।।

అప్పుడు భయంతో కదిలిన శుకుడు, రాజు ఆజ్ఞతో, రాక్షసాధిపతితో ఇలా అన్నాడు— “సముద్రం ఉత్తర తీరంలో మీ సందేశాన్ని ఇచ్చినట్లే చెప్పాను; ఏ మార్పు చేయకుండా, మృదువుగా శాంతింపజేసే మాటలతో, కష్టం లేకుండా।”

Verse 29

क्रुद्धैस्सैरहमुत्प्लुतदृष्टमात्रःप्लवङ्गमैः ।गृहीतोऽस्म्यपिचारब्दोहन्तुंलोप्तुंचमुष्टिभि ।।।।

ఆ క్రోధించిన వానరులు నన్ను చూసిన వెంటనే దూకి వచ్చారు; నన్ను పట్టుకొని, ముష్టులతో కొట్టడం మొదలుపెట్టారు—చంపాలని గానీ, అవయవాలు విరగదీయాలని గానీ ఉద్దేశంతో।

Verse 30

नैवसम्भाषितुंशक्यास्सम्प्रश्नोऽत्रनलभ्यते ।प्रकृत्याकोपनास्तीक्ष्णानानराराक्षसाधिप ।।।।

ఓ రాక్షసాధిపా! అక్కడ వారితో సంభాషించడం సాధ్యపడలేదు; నేను ప్రశ్నించడమూ కుదరలేదు. వానరులు స్వభావతః త్వరగా కోపించే వారు, అత్యంత ఉగ్రులు.

Verse 31

सचहन्ताविराधस्यकबन्धस्यखरस्यच ।सुग्रीवसहितोरामस्सीताया: पदमागतः ।।।।

విరాధ, కబంధ, ఖరులను సంహరించిన శ్రీరాముడు సుగ్రీవునితో కలిసి, సీతా నిమిత్తంగా ఈ యాత్రలో ఇక్కడికి వచ్చాడు.

Verse 32

सकृत्वासागरेसेतुंतीर्त्वाचलवणोदधिम् ।एषरक्षांसिनिर्दूयधन्वीतिष्ठतिराघवः ।।।।

సముద్రంపై సేతువు కట్టి లవణోదధిని దాటి, ధనుస్సుతో రాఘవుడు ఇప్పుడు రాక్షసులను తరిమివేసి ఇక్కడ నిలిచాడు.

Verse 33

ऋक्षवानरसङ्घानामनीकानिसहस्रशः ।गिरिमेघनिकाशानांछादयन्तिवसुन्धराम् ।।।।

ఋక్ష-వానరసంఘాల సహస్రాల యుద్ధవ్యూహాలు, పర్వతాలు మేఘాల వలె, భూమిని కప్పివేస్తున్నాయి.

Verse 34

राक्षसानांबलौघस्यवानरेन्द्रबलस्यच ।नैतयोर्विद्यतेसन्धिर्देवदानवयोरिव ।।।।

రాక్షసుల మహాబలమూ, వానరేంద్రుని నేతృత్వంలోని బలమూ—దేవదానవుల మధ్యలాగ—ఇవరిద్దరి మధ్య సంధి లేదు.

Verse 35

पुराप्राकारमायान्तिक्षिप्रमेकतरंकुरु ।सीतांवास्मैप्रयच्छाशुसुयुद्धंवापिप्रदीयताम् ।।।।

వారు నగరప్రాకారానికి చేరకముందే త్వరగా రెండింటిలో ఒకదాన్ని నిర్ణయించు—సీతను వెంటనే అతనికి అప్పగించు, లేక తగిన యుద్ధాన్ని ప్రసాదించు।

Verse 36

शुकस्यवचनंश्रुत्वारावणोवाक्यमब्रवीत् ।रोषसंरक्तनयनोनिर्दहन्निनचक्षुषा ।।।।

శుకుని మాటలు విని రావణుడు పలికెను; కోపంతో అతని కన్నులు ఎర్రబడినవి, చూపుతోనే దహించివేయునట్లు।

Verse 37

यदिमांप्रतियुध्येरन् देवगन्धर्वदानवाः ।नैवसीतांप्रदास्यामिसर्वलोकभयादपि ।।।।

దేవులు, గంధర్వులు, దానవులు నా మీద యుద్ధం చేసినా—సర్వలోకభయంతో కూడ—నేను సీతను ఇవ్వను।

Verse 38

कदासमभिधावन्तिराघवंमामकाश्शराः ।वसन्तेपुष्पितंमत्ताभ्रमराइवपादपम् ।।।।

ఎప్పుడు నా బాణాలు రాఘవునిపై దూసుకుపోతాయి—వసంతంలో పుష్పించిన వృక్షంపై మత్తభ్రమరాలు గుంపుగా దూకినట్లు?

Verse 39

कदातूणीयशैर्दीप्तैर्गणश: कार्मुकच्युतैः ।शरैरादीपयाम्येनमुल्काभिरिवकुञ्जरम् ।।।।

ఎప్పుడు నేను ధనుస్సు నుండి గుంపులుగా విడిచే, దీప్తిమంతమైన తూణీరశరాలతో అతనిని దహింపజేస్తాను—మండే మశాలలతో కుంజరాన్ని వేధించినట్లు?

Verse 40

तच्चास्यबलमादास्येबलेनमहतावृतः ।ज्योतिषामिवसर्वेषांप्रभामुद्यन्दिवाकरः ।।।।

నా మహాసేనాబలంతో చుట్టుముట్టబడి నేను అతని బలాన్ని నా బలంతో హరించి మసకబార్చుతాను—ఉదయించే సూర్యుడు సమస్త నక్షత్రజ్యోతులను మింగివేసినట్లుగా॥

Verse 41

सागरस्येवमेवेगोमारुतस्येवमेगति: ।नहिदाशरथिर्वेदतेनमांयोद्धुमिच्छति ।।।।

నా వేగము సముద్ర ఉప్పెనవలె, నా గతి మారుతునివలె. దాశరథి దీనిని ఎరుగడు; అందుకే నాతో యుద్ధం కోరుచున్నాడు।

Verse 42

नमेतूणीशयान्बाणान् सविषानिवपन्नगान् ।रामःपश्यतिसङ्ग्रामेतेनमांयोध्दुमिच्छति ।।।।

నా తూణీరంలో ఉన్న బాణములు విషసర్పములవలె; రాముడు యుద్ధంలో వాటిని ఇంకా చూడలేదు. అందుకే నాతో యుద్ధం కోరుచున్నాడు।

Verse 43

नजानातिपुरावीर्यममयुद्धेसराघवः ।ममचापमयींवीणांशरकोणैःप्रवादिताम् ।।।।ज्याशब्दतुमुलांघोरामार्तभीतमहास्वनाम् ।नाराचतलसन्नादांतांममाहितवाहिनीम् ।।।।अवगाह्यमहारङ्गंवादयिष्याम्यहंरणे ।

ఆ రాఘవుడు యుద్ధంలో నా పరాక్రమాన్ని పూర్వం ఎరుగడు. శత్రుసేన అనే మహారంగంలో ప్రవేశించి, రణంలో నేను నా ధనుస్సును వీణవలె వాయించెదను—బాణాగ్రాలు దానిని మ్రోగించును; జ్యా-శబ్దం ఘోరంగా, తుములంగా గర్జించును; ఆర్తులూ భీతులూ చేసే మహాస్వరాలు ప్రతిధ్వనించును; ఇనుప నారాచాల ఢీకొనుటవలె సన్నాదం వినిపించును—అది నా శత్రునాశక ప్రవాహమగును।

Verse 44

नजानातिपुरावीर्यममयुद्धेसराघवः ।ममचापमयींवीणांशरकोणैःप्रवादिताम् ।।6.24.43।।ज्याशब्दतुमुलांघोरामार्तभीतमहास्वनाम् ।नाराचतलसन्नादांतांममाहितवाहिनीम् ।।6.24.44।।अवगाह्यमहारङ्गंवादयिष्याम्यहंरणे ।

దీర్ఘంగా, ఉష్ణంగా నిశ్వసించి, లక్ష్మణుని గాఢంగా పరిశీలించిన వీరుడు శ్రీరాముడు ఆ క్షణానికి హితమైన వాక్యములు పలికెను।

Verse 45

नवासवेनापिसहस्रचक्षुषायथास्मिशक्योवरुणेनवास्वयम् ।यमेनवाधर्षयितुंशराग्निनामहाहवेवैश्रवणेनवापुन: ।। ।।

మహాయుద్ధంలో నా శరాగ్నిని తట్టుకోవడం సాధ్యం కాదు—సహస్రనేత్ర వాసవుడు (ఇంద్రుడు)కూడా కాదు, స్వయంగా వరుణుడూ కాదు, యముడూ కాదు, మరల వైశ్రవణుడు (కుబేరుడు)కూడా కాదు।