Sarga 22

Verse 1

अथोवाचरघुश्रेष्टस्सागरंदारुणंवचः ।अद्यत्वांशोषयिष्यामिसपाताळंमहार्णव: ।।।।

అప్పుడు రఘుశ్రేష్ఠుడు సాగరాన్ని ఉద్దేశించి దారుణ వచనం పలికాడు—“హే మహార్ణవా! ఈ రోజు నిన్ను పాతాళం వరకు ఎండగట్టేస్తాను।”

Verse 2

शरनिर्दग्धतोयस्यपरिशुष्कस्यसागर: ।मयाशोषितसत्त्वस्यपांसुरुत्पद्यतेमहान् ।।।।

హే సాగరా! నేను నా బాణాలతో నీ జలాన్ని దహించి పూర్తిగా ఎండబెట్టినప్పుడు, నీలోని సర్వ జీవాలు శుష్కమైపోయి, విస్తారమైన ఇసుకతట్టు వెలుగులోకి వస్తుంది।

Verse 3

मत्कार्मुकविसृष्टेवशरवर्षेणसागर ।पारंतेऽद्यगमिष्यन्तिपदभिरेवप्लवङ्गमाः ।।।।

“హే సాగరా! నా ధనుస్సు నుండి విడిచిన శరవర్షముతో నిన్ను శోషింపజేసెదను; ఈ రోజే ప్లవంగములు పాదములచేతనే నీ అవతలి తీరమునకు చేరుదురు।”

Verse 4

विचिन्वन्नाभिजानासिपौरुषंनापिविक्रमम् ।दानवालयसन्तापंमत्तोनाधिगमिष्यसि ।।।।

నీవెంత ఆలోచించినా నా పౌరుషమును, నా పరాక్రమమును నిజంగా గ్రహించలేవు. హే దానవాలయా! నావలన కలిగే తాపాన్ని నీవు తప్పించుకోలేవు।

Verse 5

ब्राह्मेणास्त्रेणसंयोज्यब्रह्मदण्डनिभम् शरम् ।संयोज्यधनुषिश्रेष्ठविचकर्षमहाबलः ।।।।

మహాబలుడైన రాముడు బ్రాహ్మాస్త్రంతో సంయుక్తమైన, బ్రహ్మదండంలాంటి ఆ శరాన్ని తన శ్రేష్ఠ ధనుస్సుకు అమర్చి బలంగా వెనక్కి లాగాడు।

Verse 6

तस्मिन्विविकृष्टेसहसाराघवेणशरासने ।रोदसीसम्पफालेवपर्वताश्चचकम्पिरे ।।।।

రాఘవుడు ధనుస్సును సహసా బలంగా లాగినప్పుడు, రెండు లోకాలు కంపించినట్లుగా అనిపించింది; పర్వతాలూ కంపించాయి॥

Verse 7

तमश्चलोकमाव्रतेदिशश्चवचकाशिरे ।प्रतिचुक्षुभिरेचाशुसरांसिसरितस्तथा ।।।।

చీకటి లోకమును కమ్మెను; దిశలు స్పష్టముగా కనబడలేదు; సరస్సులు మరియు నదులు కూడా వెంటనే కలకలమై ఉప్పొంగెను।

Verse 8

तिर्यक्चसहानेक्षत्रैस्सङ्गतौचन्द्रभास्करौ ।भास्करांशुभिरादीप्तंतमसाचसमावृतम् ।।।।चकाशेतदाकाशमुल्काशतविदीपितम् ।अन्तरिक्षाच्चनिर्घातानिर्जग्मुरतुलस्वनाः ।।।।

చంద్రుడు, సూర్యుడు అనేక నక్షత్రాలతో కలిసి వంకర మార్గంలో సంచరించసాగారు. సూర్యకిరణాలతో ప్రకాశించినప్పటికీ సమస్తం ఘోర తమస్సుతో కప్పబడింది. అయినా వందల ఉల్కల వెలుగుతో ఆకాశం మెరిసింది; అంతరిక్షం నుండి అతుల ధ్వనితో మేఘగర్జనలు, వజ్రనాదాలు విరుచుకుపడ్డాయి.

Verse 9

तिर्यक्चसहानेक्षत्रैस्सङ्गतौचन्द्रभास्करौ ।भास्करांशुभिरादीप्तंतमसाचसमावृतम् ।।6.22.8।।चकाशेतदाकाशमुल्काशतविदीपितम् ।अन्तरिक्षाच्चनिर्घातानिर्जग्मुरतुलस्वनाः ।।6.22.9।।

నక్షత్రాలతో కూడి చంద్రసూర్యులు త్రివంకర గమనంలో సాగారు. తమస్సు వ్యాపించి సూర్యకిరణాలూ మరుగుపడ్డాయి; వందల ఉల్కల వెలుగుతో ఆకాశం ప్రకాశించింది, అంతరిక్షం నుండి అపూర్వ ఘోరధ్వనితో మేఘగర్జనలు ఉద్భవించాయి.

Verse 10

वपुस्फुरुश्चघनादिव्यादिविमारुतपङ् ख्कयः ।बभञ्जचतदावृक्षान्जलदानुद्वहन्नपिः ।।।।

అప్పుడు ఘనసమూహం నుండే పుట్లినట్లు ఒక ప్రచండమైన దివ్య వాయువు ఉప్పొంగి దూసుకొచ్చింది. అది వర్షమేఘాలను ఎత్తుకుపోతూనే వృక్షాలను కూడా విరిచివేసింది॥

Verse 11

अरुजंश्चैनशैलाग्राशनिखराणिबभञ्जनः ।दिविस्पृशोमहमेघास्सङ्गतास्समहास्वनाः ।।।।मुमुचुर्वैद्युताननगींस्तेमहाशनयस्तदा ।

ఆ ప్రచండ వేగం పర్వతశిఖరాలు, కందరలను పగలగొట్టి విరిచివేసింది. ఆకాశాన్ని తాకే మహామేఘాలు మహాగర్జనతో కూడి, అప్పుడు భయంకరమైన కడకడలతో విద్యుత్-అగ్నిని విసిరాయి॥

Verse 12

यानिभूतानिदृश्यानिचुक्रुशुश्चाशनेसमम् ।।।।अदृश्यानिचभूतानिमुमुचुर्भैरवस्वनम् ।शिशियरेचाभिभूतानिसन्त्रस्ताम्यद्विजन्तिच ।।।।सम्प्रविव्यथिरेचापिवचपस्पन्दिरेभयात् ।

కనిపించే ప్రాణులు పిడుగుపాటుకు తగిలినట్లుగా స్థంభించి కేకలు వేశారు. కనబడని భూతసత్త్వాలు కూడా భయంకరమైన, హృదయాన్ని కంపింపజేసే ధ్వనులను విడిచాయి॥

Verse 13

यानिभूतानिदृश्यानिचुक्रुशुश्चाशनेसमम् ।।6.22.12।।अदृश्यानिचभूतानिमुमुचुर्भैरवस्वनम् ।शिशियरेचाभिभूतानिसन्त्रस्ताम्यद्विजन्तिच ।।6.22.13।।सम्प्रविव्यथिरेचापिवचपस्पन्दिरेभयात् ।

వారు అందరూ అణచివేయబడి వణికిపోయారు; భయంతో ఉలిక్కిపడి లేచారు. గుంపుగా ఉన్నవారికూడా కంపించారు—కాని భయవశాత్తు కదలికకూడా చేయలేకపోయారు॥

Verse 14

सहाभूतैस्सतोयोर्मिस्सनागस्सहराक्षसः ।।।।सहसाऽभूत्ततोवेगाबदीमवेगोमहोदधिः ।योजनंव्यतिचक्रामवेलामन्यत्रसम्ल्पवात् ।।।।

అప్పుడు మహాసముద్రం అకస్మాత్తుగా భయంకరమైన, అపూర్వమైన వేగంతో ఉప్పొంగింది—తన అలలతో పాటు జలచరాలతో, నాగులతో, రాక్షసులతో కూడి. ఆ ఉప్పెనలో అది తీరరేఖను దాటి మరొకచోట ఒక యోజనమంత వరకూ పొంగి పొర్లింది॥

Verse 15

सहाभूतैस्सतोयोर्मिस्सनागस्सहराक्षसः ।।6.22.14।।सहसाऽभूत्ततोवेगाबदीमवेगोमहोदधिः ।योजनंव्यतिचक्रामवेलामन्यत्रसम्ल्पवात् ।।6.22.15।।

తరంగాలు, జలచర జీవులు సహా—నాగులు, రాక్షసులు కూడ—మహాసముద్రం అకస్మాత్తుగా భయంకర వేగంతో ఉప్పొంగింది. ఆ పొంగులో తీరసీమను ఒక యోజనము దాటి ఇతర ప్రాంతాలనూ ముంచెత్తింది।

Verse 16

तंतदासमतिक्रान्तंनातिचक्रामराघवः ।समुद्धतममित्रघ्नोरामोनदनदीपतिम् ।।।।

అప్పుడు హద్దు దాటి అహంకారంగా ఉప్పొంగిన ఆ సముద్రాన్ని చూచినా, శత్రుహంతకుడైన రాఘవుడు రాముడు నదీపతి సముద్రంపై మరింతగా దూసుకుపోలేదు; అతిగా ముందుకు సాగలేదు।

Verse 17

ततोमथ्यात्समुद्रस्यसागरस्स्वयमुत्थितः ।उदयन् हिमहाशैलान्मेरोरिवदिवाकरः ।।।।

అప్పుడు సముద్ర మధ్యభాగం నుండి సాగరదేవుడు స్వయంగా పైకి లేచాడు—మహామేరు హిమశైలాలపై సూర్యుడు ఉదయించినట్లుగా అతడు ప్రకాశిస్తూ దర్శనమిచ్చాడు।

Verse 18

पन्नगैस्सहदीप्तास्यैस्समुद्रःप्रत्यदृश्यत ।स्निग्धवैढूर्यसङ्काशोजाम्बूनदविभूषणः ।।।।

దీప్త ముఖములైన నాగులతో కూడ సముద్రదేవుడు దర్శనమిచ్చాడు. అతడు మెరుస్తున్న వైడూర్యమణి వలె కాంతిమంతుడై, జాంబూనద (శుద్ధ) స్వర్ణాభరణాలతో అలంకృతుడై ఉన్నాడు।

Verse 19

रक्तमाल्याम्बरधरःपद्मपत्रनिभेक्षणः ।सर्वपुष्पमयींदिव्यांशिरसाधारयन् स्रजम् ।।।।जातरूपमयैश्चैवतपनीयविभूषितैः ।आत्मजानांचरत्नानांभूषितोभूषणोत्तमैः ।।।।धातुभिर्मण्डितश्शैलोविविधैर्हिमवानिव ।एकावलीमध्यगतंतरलंपाटलप्रभम् ।।।।विपुलेनोरसा बिभ्रत्कौस्तुभस्य सहोदरम् ।अघूर्णिततरङ्गौघःकालिकानिलसङ्गुलः ।।।।गङ्गासिन्दुप्रधाननाभिरापगाभिस्समावृतः ।देवतानांसरूपाभिर्नानारूपाभिरीश्वरः ।।।।सागरस्समुपक्रम्यपूर्वमाम्नत्यरवीर्यवान् ।अब्रवीत्प्राञ्जलिर्वाक्यंराघवंशरपाणिनम् ।।।।

రక్తమాలలు, రక్తవస్త్రాలు ధరించి, పద్మపత్రసమాన నేత్రాలతో, సమస్త పుష్పమయమైన దివ్య స్రజను శిరస్సుపై ధరించిన సాగరదేవుడు దర్శనమిచ్చాడు. తప్తసువర్ణమయ ఆభరణాలతోను, సముద్రజ రత్నాలతో జడితమైన ఉత్తమ భూషణాలతోను అతడు విభూషితుడై ఉన్నాడు. నానావిధ ధాతువులతో మండితమైన హిమవంత పర్వతంలా ప్రకాశిస్తూ, విస్తార వక్షస్థలంపై ఏకావళి మధ్యన పాటలప్రభతో మెరుస్తున్న తరళ మణిని—కౌస్తుభానికి సహోదరమువలె—ధరించాడు. అతని చుట్టూ ఆగని తరంగసమూహాలు ఉప్పొంగి, నల్ల మేఘభారిత గాలులు ఘనంగా వీచి, గంగా–సింధు ప్రధాన నదులు అతడిని ఆవరించగా, నానారూప దివ్యగణాలు సేవలో నిలిచాయి. అట్టి సాగరేశ్వరుడు ముందుగా సమీపించి, శరపాణి రాఘవ శ్రీరామునకు నమస్కరించి, అంజలి ఘటించి వినయవాక్యములు పలికెను.

Verse 20

रक्तमाल्याम्बरधरःपद्मपत्रनिभेक्षणः ।सर्वपुष्पमयींदिव्यांशिरसाधारयन् स्रजम् ।।6.22.19।।जातरूपमयैश्चैवतपनीयविभूषितैः ।आत्मजानांचरत्नानांभूषितोभूषणोत्तमैः ।।6.22.20।।धातुभिर्मण्डितश्शैलोविविधैर्हिमवानिव ।एकावलीमध्यगतंतरलंपाटलप्रभम् ।।6.22.21।।विपुलेनोरसा बिभ्रत्कौस्तुभस्य सहोदरम् ।अघूर्णिततरङ्गौघःकालिकानिलसङ्गुलः ।।6.22.22।।गङ्गासिन्दुप्रधाननाभिरापगाभिस्समावृतः ।देवतानांसरूपाभिर्नानारूपाभिरीश्वरः ।।6.22.23।।सागरस्समुपक्रम्यपूर्वमाम्नत्यरवीर्यवान् ।अब्रवीत्प्राञ्जलिर्वाक्यंराघवंशरपाणिनम् ।।6.22.24।।

హే సౌమ్య రాఘవా! భూమి, వాయువు, ఆకాశము, జలము, అగ్ని—ఇవన్నీ తమ తమ స్వభావములోనే స్థితమై, నియతమైన శాశ్వత మార్గమునే ఆశ్రయించుచున్నవి.

Verse 21

रक्तमाल्याम्बरधरःपद्मपत्रनिभेक्षणः ।सर्वपुष्पमयींदिव्यांशिरसाधारयन् स्रजम् ।।6.22.19।।जातरूपमयैश्चैवतपनीयविभूषितैः ।आत्मजानांचरत्नानांभूषितोभूषणोत्तमैः ।।6.22.20।।धातुभिर्मण्डितश्शैलोविविधैर्हिमवानिव ।एकावलीमध्यगतंतरलंपाटलप्रभम् ।।6.22.21।।विपुलेनोरसा बिभ्रत्कौस्तुभस्य सहोदरम् ।अघूर्णिततरङ्गौघःकालिकानिलसङ्गुलः ।।6.22.22।।गङ्गासिन्दुप्रधाननाभिरापगाभिस्समावृतः ।देवतानांसरूपाभिर्नानारूपाभिरीश्वरः ।।6.22.23।।सागरस्समुपक्रम्यपूर्वमाम्नत्यरवीर्यवान् ।अब्रवीत्प्राञ्जलिर्वाक्यंराघवंशरपाणिनम् ।।6.22.24।।

నానావిధ ధాతువులతో మండితుడై అతడు హిమవంత పర్వతంలా శోభించాడు; అతని విస్తార వక్షస్థలంపై ఏకావళి మధ్యన పాటలప్రభతో మెరుస్తున్న తరళ మణి వేలాడుచుండెను.

Verse 22

रक्तमाल्याम्बरधरःपद्मपत्रनिभेक्षणः ।सर्वपुष्पमयींदिव्यांशिरसाधारयन् स्रजम् ।।6.22.19।।जातरूपमयैश्चैवतपनीयविभूषितैः ।आत्मजानांचरत्नानांभूषितोभूषणोत्तमैः ।।6.22.20।।धातुभिर्मण्डितश्शैलोविविधैर्हिमवानिव ।एकावलीमध्यगतंतरलंपाटलप्रभम् ।।6.22.21।।विपुलेनोरसा बिभ्रत्कौस्तुभस्य सहोदरम् ।अघूर्णिततरङ्गौघःकालिकानिलसङ्गुलः ।।6.22.22।।गङ्गासिन्दुप्रधाननाभिरापगाभिस्समावृतः ।देवतानांसरूपाभिर्नानारूपाभिरीश्वरः ।।6.22.23।।सागरस्समुपक्रम्यपूर्वमाम्नत्यरवीर्यवान् ।अब्रवीत्प्राञ्जलिर्वाक्यंराघवंशरपाणिनम् ।।6.22.24।।

విస్తార వక్షస్థలంపై కౌస్తుభానికి సహోదరమువలె మణిని ధరించి, సాగరుడు సమీపించెను; అతని చుట్టూ ఆగని తరంగసమూహాలు ఉప్పొంగి, నల్ల మేఘభారిత గాలులు ఘనంగా వీచుచుండెను.

Verse 23

रक्तमाल्याम्बरधरःपद्मपत्रनिभेक्षणः ।सर्वपुष्पमयींदिव्यांशिरसाधारयन् स्रजम् ।।6.22.19।।जातरूपमयैश्चैवतपनीयविभूषितैः ।आत्मजानांचरत्नानांभूषितोभूषणोत्तमैः ।।6.22.20।।धातुभिर्मण्डितश्शैलोविविधैर्हिमवानिव ।एकावलीमध्यगतंतरलंपाटलप्रभम् ।।6.22.21।।विपुलेनोरसा बिभ्रत्कौस्तुभस्य सहोदरम् ।अघूर्णिततरङ्गौघःकालिकानिलसङ्गुलः ।।6.22.22।।गङ्गासिन्दुप्रधाननाभिरापगाभिस्समावृतः ।देवतानांसरूपाभिर्नानारूपाभिरीश्वरः ।।6.22.23।।सागरस्समुपक्रम्यपूर्वमाम्नत्यरवीर्यवान् ।अब्रवीत्प्राञ्जलिर्वाक्यंराघवंशरपाणिनम् ।।6.22.24।।

సాగరేశ్వరుడు గంగా–సింధు ప్రధాన నదులచే ఆవరింపబడి, దేవతలవలె రూపములు గలవారితోను నానారూప దివ్యగణాలతోను సేవింపబడుచుండెను.

Verse 24

रक्तमाल्याम्बरधरःपद्मपत्रनिभेक्षणः ।सर्वपुष्पमयींदिव्यांशिरसाधारयन् स्रजम् ।।6.22.19।।जातरूपमयैश्चैवतपनीयविभूषितैः ।आत्मजानांचरत्नानांभूषितोभूषणोत्तमैः ।।6.22.20।।धातुभिर्मण्डितश्शैलोविविधैर्हिमवानिव ।एकावलीमध्यगतंतरलंपाटलप्रभम् ।।6.22.21।।विपुलेनोरसा बिभ्रत्कौस्तुभस्य सहोदरम् ।अघूर्णिततरङ्गौघःकालिकानिलसङ्गुलः ।।6.22.22।।गङ्गासिन्दुप्रधाननाभिरापगाभिस्समावृतः ।देवतानांसरूपाभिर्नानारूपाभिरीश्वरः ।।6.22.23।।सागरस्समुपक्रम्यपूर्वमाम्नत्यरवीर्यवान् ।अब्रवीत्प्राञ्जलिर्वाक्यंराघवंशरपाणिनम् ।।6.22.24।।

అప్పుడు మహాసముద్రదేవుడు ముందుగా రాఘవుని సమీపించి భక్తితో నమస్కరించి, అంజలి ఘటించి, చేతిలో శరము ధరించిన శ్రీరామునితో వినయవాక్యములు పలికెను।

Verse 25

पृथिवीवायुराकाशमापोज्योतिश्चराघव: ।स्वभावेसौम्य तिष्ठन्तिशाश्वतंमार्गमाश्रिताः ।।।।

హే సౌమ్య రాఘవా! భూమి, వాయువు, ఆకాశము, జలము, అగ్ని—ఇవన్నీ తమ తమ స్వభావములోనే స్థితమై, నియతమైన శాశ్వత మార్గమునే ఆశ్రయించుచున్నవి.

Verse 26

तत्स्वभावोममाप्येषयदगाधोऽहमप्लवः ।विकारस्तुभवेद्गाधएतत्तेप्रवदाम्यहम् ।।।।

ఇదీ నా స్థిర స్వభావమే—నేను అగాధుడను, ఈదిపారగలిగినవాడను కాను. నేను గాధమైతే అది నా నియమానికి వికారం అవుతుంది; అందుకే నీకు చేయవలసినదాన్ని చెప్పుచున్నాను।

Verse 27

नकामान्नचलोभाद्वानभयातत्सापार्थिवात्मज: ।ग्राहनकाकुलजलंस्तम्बयेयंकथञ्जन ।।।।

హే తాత, రాజపుత్రా! కోరికవలన గాని, లోభవలన గాని, భయవలన గాని—గ్రాహములు మొదలైన జలచరములతో నిండిన ఈ జలమును నేను ఎప్పటికీ స్థంభింపజేయలేను।

Verse 28

विधास्येराम: येनापिविषहिष्येह्यहंतथा ।नग्राहाप्रहरिष्यन्तियावत्सेनातरिष्यति ।।।।हरीणांतरणेरामकरिष्यामियथास्थलम् ।

హే రామా! ఏదో ఒక ఉపాయముతో నేను వ్యవస్థ చేయుదును; నీ సేన దాటువరకు గ్రాహములు దాడి చేయకుండా నేను వాటిని నియంత్రించుదును. హే రామా! వానరుల తరణార్థం దీనిని స్థలమువలె చేయుదును।

Verse 29

तमब्रवीत्तदारामःउद्यतोहिनदीपते ।अमोघोऽयंमहाबाणःकस्मिन् देशेनिपात्यताम् ।।।।

అప్పుడు రాముడు నదీపతి సागरునితో పలికెను— “ఈ మహాబాణము విడిచితిని, ఇది అమోఘము; దీనిని ఏ దేశమున పడవేయుదును?”

Verse 30

रामस्यवचनंश्रुत्वातंचदृष्टवामहाशरम् ।महोदधिर्महातेजाराघवंवाक्यमब्रवीत् ।।।।

రాముని వచనము విని, ఆ మహాశరమును చూచి, మహాతేజస్సుగల మహోదధి రాఘవునితో ఈ వాక్యము పలికెను।

Verse 31

उत्तरेणावकाशोऽस्तिकश्चित्पुण्यतमोमम ।द्रुमकुल्यइतिख्यातोलोकेयथाभवान् ।।।।

“నా ఉత్తరమున ఒక అత్యంత పుణ్యమైన ప్రదేశము ఉంది; అది లోకమున ‘ద్రుమకుల్యా’ అని ఖ్యాతి పొందినది—మీరు ఖ్యాతి పొందినట్లే।”

Verse 32

उग्रदर्शनकर्माणोबहवस्तत्रदस्यवः ।आभीरप्रमुखाःपापाःपिबन्तिसलिलंमम ।।।।

“అక్కడ ఉగ్రదర్శనములు, ఉగ్రకర్మలు గల అనేక దస్యువులు నివసించుచున్నారు—ఆభీరులు ప్రధానులైన ఆ పాపులు నా జలమును పానము చేయుచున్నారు।”

Verse 33

तैस्तुसंस्पर्शनंपापैर्नसहेपापकर्मभिः ।अमोघःक्रियतांराम: तत्रतेषुशरोत्तमः ।।।।

పాపకర్మలతో నిండిన ఆ పాపులతో స్పర్శ కూడా నేను సహించలేను. కావున, ఓ రామా, వారి మీద నీ శ్రేష్ఠమైన అమోఘ శరాన్ని ప్రయోగించు।

Verse 34

तस्यतद्वचनंश्रुत्वासागरस्यराघवः ।मुमोचतंशरंदीप्तंवीरस्सागरदर्शनात् ।।।।

సముద్రుని ఆ మాట విని వీరుడైన రాఘవుడు సముద్రం వైపు కాకుండా మళ్లించి ఆ దగ్ధమయ్యే శరాన్ని విడిచెను।

Verse 35

तेनतन्मरुकान्तारंपृथिव्याखलुविश्रुतम् ।निपातितश्शरोयत्रवज्राशनिसमप्रभः ।।।।

వజ్రాశనిసమమైన ప్రభతో ఆ శరం ఎక్కడ పతించిందో, ఆ కారణంగా ఆ ప్రాంతం భూమిపై ‘మరుకాంతారం’గా ప్రసిద్ధి చెందింది।

Verse 36

ननादचतदातत्रवसुधाशल्यपीडिता ।तस्माद्ब्राणमुखात्तोयमुत्पपातरसातलात् ।।।।

అప్పుడు అక్కడ శరంతో చీల్చబడి బాధపడిన భూమి ఘోషించింది; ఆ బాణముఖం నుండి రసాతలమునుంచి నీరు ఉప్పొంగి బయలుదేరింది।

Verse 37

सबभूवतदाकूपोव्रणइत्येभिविश्रुतः ।सततंचोत्थितंतोयंसमुद्रस्येनदृश्यते ।।।।

అప్పుడు ఆ గుంట ‘వ్రణం’ (గాయం) అనే పేరుతో ప్రసిద్ధి చెందింది। అందులోనుంచి నిరంతరం ఉప్పొంగే నీరు సముద్రజలంలానే కనిపించింది।

Verse 38

अवधारणशब्दश्चदारुणस्समपद्यत ।तस्मात्तद्बाणनिपातेनत्वपःकुक्षिष्वशोषयत् ।।।।

భయంకరమైన చిటచిటలాడే శబ్దం ఉద్భవించింది; ఆ బాణపాతంతోనే భూమి గర్భగుహలలోని జలమంతా ఎండిపోయింది।

Verse 39

विख्यातंत्रिषुलोकेषुमधुकान्तारमेवतत् ।।।।मोक्षयित्वाततःकुक्षिंरामोदशरथात्मजः ।वरंतस्मैददौविद्वान्मरवेऽमरविक्रमः ।।।।

ఆ ప్రాంతమే ‘మధుకాంతార’మని త్రిలోకాల్లో ప్రసిద్ధి పొందింది. అనంతరం దేవసమాన పరాక్రమశాలి, విద్వాంసుడైన దశరథనందనుడు శ్రీరాముడు భూమి గర్భగుహలను విముక్తం చేసి మరువుకు వరం ప్రసాదించాడు।

Verse 40

विख्यातंत्रिषुलोकेषुमधुकान्तारमेवतत् ।।6.22.39।।मोक्षयित्वाततःकुक्षिंरामोदशरथात्मजः ।वरंतस्मैददौविद्वान्मरवेऽमरविक्रमः ।।6.22.40।।

‘మధుకాంతార’మనే ఆ అరణ్యప్రదేశం త్రిలోకాల్లో ప్రసిద్ధి పొందింది. అనంతరం దేవసమాన పరాక్రమశాలి, విద్వాంసుడైన దశరథనందనుడు శ్రీరాముడు గర్భగుహలను విముక్తం చేసి మరువుకు వరం ఇచ్చాడు।

Verse 41

पशव्यश्चाल्परोगश्चफलमूलरसायुतः ।बहुस्नेहोबहुक्षीरस्सुगधनिर्विविधौषधः ।।।।एवमेतैर्गुणैरुक्तोबहुभिस्संयुतोमरुः ।रामस्यवरदानाच्चशिवःपन्थाबभूवह ।।।।

రాముని వరదానంతో మరు దేశం పశువులకు అనుకూలంగా, రోగాలు తక్కువగా, ఫలమూలాలు మరియు పోషకరసాలతో సమృద్ధిగా మారింది; నెయ్యి, పాలు విరివిగా, సువాసనతో, నానావిధ ఔషధ మొక్కలతో నిండింది. ఈ అనేక గుణాలతో యుక్తమై ఆ మార్గం కూడా శుభప్రదమైన, సురక్షితమైన దారిగా అయింది।

Verse 42

पशव्यश्चाल्परोगश्चफलमूलरसायुतः ।बहुस्नेहोबहुक्षीरस्सुगधनिर्विविधौषधः ।।6.22.41।।एवमेतैर्गुणैरुक्तोबहुभिस्संयुतोमरुः ।रामस्यवरदानाच्चशिवःपन्थाबभूवह ।।6.22.42।।

మంచి మేతభూమి, తక్కువ రోగాలు, ఫల‑మూలాల సమృద్ధి, విరివిగా నెయ్యి‑పాలు, సువాసన మరియు నానావిధ ఔషధ వనస్పతులతో అనేక గుణాలు కలిగిన ఆ ‘మరు’ శ్రీరాముని వరదానంతో శుభమైన మార్గమైంది.

Verse 43

तस्मिन् दग्धेतदाकुक्षौसमुद्रस्सरितांपतिः ।राघवंसर्वशास्त्रज्ञमिदंवचनमब्रवीत् ।।।।

ఆ ప్రాంతం దగ్ధమైన తరువాత, నదుల అధిపతి సముద్రుడు సర్వశాస్త్రజ్ఞుడైన రాఘవునితో ఈ వాక్యములు పలికెను.

Verse 44

अयंसौम्य: नलोनामतनयोविश्वकर्मणः ।पित्रादत्तवरशीमान्प्रतिमोविश्वकर्मणाः ।।।।

హే సౌమ్యా! ఇతడు ‘నలుడు’ అనే శ్రీవంతుడు, విశ్వకర్ముని కుమారుడు. తండ్రి ప్రసాదించిన వరములతో నిర్మాణకళలో తండ్రికే సమానుడు.

Verse 45

एषसेतुंमहोत्साहःकरोतुमयिवानरः ।तमहंधारयिष्यामियथाह्येषपितातथा ।।।।

ఈ మహోత్సాహి వానరుడు నాపై వంతెనను నిర్మించుగాక; నేను దానిని మోస్తాను—ఎందుకంటే నైపుణ్యంలో ఇతడు తన తండ్రితో సమానుడు.

Verse 46

एवमुक्त्वोदधिर्नष्टस्समुत्थायनलस्तदा ।अब्रवीद्वानरश्रेष्ठोवाक्यंरामंमहाबलः ।।।।

ఇలా చెప్పి సముద్రుడు అంతర్ధానమయ్యెను. అప్పుడు వానరశ్రేష్ఠుడైన మహాబలుడు నలుడు లేచి శ్రీరామునితో మాటలాడెను.

Verse 47

अहंसेतुंकरिष्यामिविस्तीर्णेवरुणालये ।पितुस्सामर्थ्यमास्थायतत्त्वमहामहोदधिः ।।6.22.47।।

నేను వరుణాలయమైన ఈ విస్తార మహోదధిపై సేతువును నిర్మిస్తాను. తండ్రి సామర్థ్యాన్ని ఆశ్రయించి నలుడు తన నిజ శక్తిని ప్రకటించాడు॥

Verse 48

अयंहिसागरोभीमस्सेतुकर्मदिदृक्ष्याः ।ददौदण्डभयाद्गाधंराघवायमहोदधिः ।।।।

ఈ భయంకర సాగరం సేతుకార్యాన్ని చూడాలని కోరుతూ, దండభయంతో కూడ, రాఘవునికి దాటేందుకు లోతైన మార్గాన్ని ఇచ్చింది॥

Verse 49

मममातुर्वरोदत्तोमन्दरेविश्वकर्मणा ।औरसस्तस्यपुत्रोऽहंसदृशोविश्वकर्मणा ।।।।नचाप्यहमनुक्तोवःप्रब्रूयामात्मनोगुणान् ।समर्थश्चाप्यहंसेतुंकर्तुंवैवरुणालये ।।।।स्मारितोऽस्म्यहमेतेनतत्त्वमहामहोदधिः ।काममद्वैवबध्नन्तुसेतुंवानरपुङ्गवाः ।।।।

మందర పర్వతంపై విశ్వకర్మ నా తల్లికి వరం ప్రసాదించాడు. నేను ఆయన ఔరస పుత్రుడను; శిల్పకళలో విశ్వకర్మసమానుడను॥

Verse 50

मममातुर्वरोदत्तोमन्दरेविश्वकर्मणा ।औरसस्तस्यपुत्रोऽहंसदृशोविश्वकर्मणा ।।6.22.49।।नचाप्यहमनुक्तोवःप्रब्रूयामात्मनोगुणान् ।समर्थश्चाप्यहंसेतुंकर्तुंवैवरुणालये ।।6.22.50।।स्मारितोऽस्म्यहमेतेनतत्त्वमहामहोदधिः ।काममद्वैवबध्नन्तुसेतुंवानरपुङ्गवाः ।।6.22.51।।

మీరు అడగకపోతే నేను నా గుణాలను చెప్పను. అయినా వరుణాలయంపై సేతువును నిర్మించుటకు నేను పూర్తిగా సమర్థుడను॥

Verse 51

मममातुर्वरोदत्तोमन्दरेविश्वकर्मणा ।औरसस्तस्यपुत्रोऽहंसदृशोविश्वकर्मणा ।।6.22.49।।नचाप्यहमनुक्तोवःप्रब्रूयामात्मनोगुणान् ।समर्थश्चाप्यहंसेतुंकर्तुंवैवरुणालये ।।6.22.50।।स्मारितोऽस्म्यहमेतेनतत्त्वमहामहोदधिः ।काममद्वैवबध्नन्तुसेतुंवानरपुङ्गवाः ।।6.22.51।।

దీనివల్ల మహోదధి యొక్క నిజ స్వభావం నాకు స్మరణకు వచ్చింది. కావున వానరశ్రేష్ఠులు ఈ రోజే సేతువుకు కావలసిన ద్రవ్యాలను సమకూర్చి బంధించుగాక॥

Verse 52

ततोविसृष्टारामेणसर्वतोहरियूथपाः ।अभिपेतुर्महारण्यंहृष्टाश्शतसहस्रशः ।।।।

అప్పుడు రాముని ఆజ్ఞతో పంపబడిన వానరసేన యూథపతులు, హర్షంతో ఉల్లసిస్తూ, లక్షల సంఖ్యలో అన్ని దిశల నుండి మహావనంలోకి దూసుకుపోయారు।

Verse 53

तेनगान्नगसङ्काशाश्शाखामृगगणर्षभाः ।बभञ्जुःवानरास्तत्रप्रचकर्षुश्चसागरम् ।।।।

అప్పుడు పర్వతసమాన కాయాలు గల, వానరగణంలో వృషభసమాన నాయకులు అక్కడ చెట్లను విరిచివిరిచి వాటిని లాగుతూ సముద్రంలోకి తీసుకెళ్లారు।

Verse 54

तेसालैश्चाश्वकर्णैश्चधवैशैश्चवानराः ।कुटजैरर्जुनैस्तालैस्तिलकैस्न्तिशैरपि ।।।।बिल्वकैस्सप्तपर्णैश्चकर्णिकारैश्चसुपुष्पितैः ।चूतैश्चाशोकवृक्षैश्चसागरंसमपूरयन् ।।।।

ఆ వానరులు శాల, అశ్వకర్ణ, ధవ వృక్షాలతోను, అలాగే కుటజ, అర్జున, తాళ, తిలక, త్రిశిర వృక్షాలతోను (సముద్రాన్ని నింపసాగారు)।

Verse 55

तेसालैश्चाश्वकर्णैश्चधवैशैश्चवानराः ।कुटजैरर्जुनैस्तालैस्तिलकैस्न्तिशैरपि ।।6.22.54।।बिल्वकैस्सप्तपर्णैश्चकर्णिकारैश्चसुपुष्पितैः ।चूतैश्चाशोकवृक्षैश्चसागरंसमपूरयन् ।।6.22.55।।

వారు బిల్వ, సప్తపర్ణ వృక్షాలతోను, సుపుష్పిత కర్ణికారాలతోను, అలాగే చూత (మామిడి) మరియు అశోక వృక్షాలతో సముద్రాన్ని నింపారు।

Verse 56

समूलांश्चविमूलांश्चपादपान् हरिसत्तमाः ।इन्द्रकेतूनिवोद्यम्यप्रजह्रूर्वानरास्तरून् ।।।।

శ్రేష్ఠ వానరులు కొన్నిటిని వేర్లతో, కొన్నిటిని వేర్లులేకుండా ఉన్న వృక్షాలను ఇంద్రధ్వజదండాలవలె ఎత్తి పట్టి, ఆ కాండాలను బలంగా విసిరివేశారు।

Verse 57

ताळानदाडिमगुल्मांश्चनारिकेळन्विभीतकान् ।वकुलान्कदिरान्निम्बान्समाजह्रुस्समन्ततः ।।।।

వారు అన్ని దిక్కుల నుండీ తాళవృక్షాలు, దాడిమపు పొదలు, కొబ్బరి చెట్లు, విభీతక, వకుల, కదిర, నింబ వృక్షాలను సమకూర్చారు।

Verse 58

हस्तिमतान्महाकायाःपाषाणांश्चमहाबलाः ।पर्वतांश्चसमुत्पाट्ययन्स्सरैःपरिवहन्तिच ।।।।

మహాకాయులు, మహాబలులు అయిన వానరులు ఏనుగులంత పెద్ద రాళ్లను, అంతేకాక పర్వతాలను కూడా పెకిలించి, యంత్రాల సహాయంతో మోసుకొని వెళ్లారు।

Verse 59

प्रक्षिप्यमाणैरचलैस्सहसाजलमुद्दृतम् ।समुत्ससर्पआकाशमवासर्पत्ततस्ततः ।।।।

పర్వతాలు విసిరివేయబడగానే నీరు అకస్మాత్తుగా ఉప్పొంగి పైకి లేచింది; అది ఆకాశం వైపు దూసుకెళ్లి, తరువాత మళ్లీ మళ్లీ చుట్టూ వ్యాపించింది।

Verse 60

समुद्रंक्षोभयामासुर्वानराश्चस्समन्ततः ।सूत्राण्यन्येप्रगृह्णान्तिव्यायतंशतयोजनम् ।।।।

వానరులు అన్ని వైపుల నుండీ సముద్రాన్ని కలవరపెట్టారు; మరికొందరు శతయోజనాల పొడవునా లాగిన కొలత తాళ్లను పట్టుకొని, పని సరిగా సమంగా ఉండేలా చూశారు।

Verse 61

नलश्चक्रेमहासेतुंमध्येनदनदीपतेः ।सतदाक्रियतेसेतुर्वानरैर्घोरकर्मभिः ।।।।

నలుడు నదులాధిపతి సముద్రమధ్యంలో మహాసేతువు నిర్మాణాన్ని ప్రారంభించాడు. అప్పుడు ఘోరకర్మలు చేయు వానరులు ఆ సేతువును నిర్మించారు॥

Verse 62

दण्डानन्येप्रगृह्णन्तिविचिन्वन्तितथापरे ।।।।वानरैश्शतशस्तत्ररामस्याज्ञापुरस्सराः ।मेघाभैःपर्वताग्रैश्चतृणैःकाष्ठैर्बबन्धिरे ।।।।

కొంతమంది వానరులు దండాలను పట్టుకున్నారు, మరికొందరు సామగ్రిని సేకరించారు. అక్కడ రాముని ఆజ్ఞను ముందుంచి, వందలాది వానరులు మేఘసమానమైన, పర్వతశిఖరసదృశమైన తృణములు మరియు కట్టెలతో సేతువును బిగించారు॥

Verse 63

दण्डानन्येप्रगृह्णन्तिविचिन्वन्तितथापरे ।।6.22.62।।वानरैश्शतशस्तत्ररामस्याज्ञापुरस्सराः ।मेघाभैःपर्वताग्रैश्चतृणैःकाष्ठैर्बबन्धिरे ।।6.22.63।।

కొంతమంది దండాలను ఎత్తుకున్నారు, మరికొందరు సామగ్రిని వెతికి తెచ్చారు. అక్కడ రాముని ఆజ్ఞనే మార్గదర్శకంగా చేసుకొని, వందలాది వానరులు మేఘసమానమైన, పర్వతశిఖరసదృశమైన తృణములు మరియు కట్టెలతో సేతువును బలంగా కట్టారు॥

Verse 64

पुष्पिताग्रैश्चतरुभिस्सेतुंबध्नन्तिवानराः ।पाषाणांश्चगिरिप्रख्यागनिरीणांशिखराणिच ।।।।दृश्यन्तेपरिधावन्तोगृह्यदानवसन्निभाः ।

పుష్పాలతో అలంకరించిన అగ్రభాగాలున్న వృక్షాలతో వానరులు సేతువును కట్టారు. దానవసమాన బలవంతులై వారు పర్వతసమాన శిలలను, కొండల శిఖరాలను పట్టుకొని పరుగెత్తుతూ కనిపించారు॥

Verse 65

शिलानांक्षिप्यमाणानांशैलानांनिपात्यताम् ।बभूवतुमुलश्शब्दस्तदातस्मिन्महोदधौ ।।।।

శిలలు విసురబడుతుండగా, పర్వతాలు కూడా పడవేయబడుతుండగా, ఆ మహోదధిలో అప్పుడు మహా తుములమైన గర్జన ఉద్భవించింది।

Verse 66

कृतानिप्रथमेनाह्नायोजनानिचतुर्दश ।प्रहृष्टैर्गजसङ्काश्चैस्त्वरमाणैःप्लवङ्गमैः ।।।।

మొదటి రోజే, హర్షంతో గజసమానాకారులై, త్వ‌రగా శ్రమించే ప్లవంగములు పద్నాలుగు యోజనాలు పూర్తి చేశారు।

Verse 67

द्वितीयेनतथैचाह्नायोजनानितुविंशतिः ।कृतानिप्लवगैस्तूर्णंभीमकायैर्महाबलैः ।।।।

అనంతరం రెండవ రోజున, భీమకాయులై మహాబలులైన ప్లవగులు త్వరగా ఇరవై యోజనాలు పూర్తి చేశారు।

Verse 68

अह्नातृतयेनतथायोजनानिकृतानिच ।त्वरमाणैर्महाकायैरेकविंशतिरेवच ।।।।

అలాగే మూడవ రోజున కూడా, త్వ‌రగా శ్రమించే మహాకాయ వానరులు ఇరవై ఒక యోజనాలు పూర్తి చేశారు।

Verse 69

चतुर्थेनतथाचाह्नाद्वाविंशतिरथासिवा ।योजनानिमहावेगैःकृतानित्वरितस्तुतैः ।।।।

అలాగే నాలుగవ రోజున కూడా, మహావేగంతో త్వ‌రితంగా కదిలే వానరులు ఇరవై రెండు యోజనాలు పూర్తి చేశారు।

Verse 70

पञ्चमेनतथाचाह्नाप्लवगैःक्षिप्रकारिभिः ।योजनानित्रयोविंशत्सुवेलमधिकृत्यवै ।।।।

ఐదవ దినమున కూడా శీఘ్రకార్యనిరతులైన ప్లవగులు ఇరవైమూడు యోజనములు దాటి, సువేల పర్వతమును అధిగమించి ముందుకు చేరిరి।

Verse 71

सवानरवरश्रशीमान्विश्वकर्मात्माजोबली ।बबन्धसागरेसेतुंयथाचाप्यतथापिता ।।।।

శ్రీమంతుడైన వానరశ్రేష్ఠుడు, బలవంతుడైన విశ్వకర్మ పుత్రుడు నలుడు సముద్రమున సేతువును నిర్మించెను; అటువంటి కార్యములలో అతని తండ్రి యథాప్రసిద్ధుడైనట్లు।

Verse 72

सनलेनकृतस्सेतुस्सागरेमकरालये ।शुशुभेसुभगश्रशीमान् स्वातीपथइवाम्बरे ।।।।

మకరాలయమైన సముద్రమున నలుడు నిర్మించిన ఆ సేతువు శుభముగా, శ్రీమంతముగా, ఆకాశమందలి స్వాతీపథమువలె ప్రకాశించెను।

Verse 73

ततोदेवस्सगन्धर्वास्सिद्दाश्चपरमर्षयः ।आगम्यगगनेतस्थुर्द्रष्टुकामास्तदद्बुतम् ।।।।

అప్పుడు దేవతలు గంధర్వులతో కూడి, సిద్ధులు మరియు పరమర్షులు వచ్చి ఆకాశమందు నిలిచిరి—ఆ అద్భుతమును దర్శించుటకు ఆకాంక్షతో।

Verse 74

दशयोजनविस्तीर्णंशतयोजनमायतम् ।ददृशुर्देवगन्धर्वानलसेतुंसुदुष्करम् ।।।।

దేవగంధర్వులు నలసేతువును దర్శించారు—దశయోజన విస్తీర్ణమై, శతయోజన దీర్ఘమై—అత్యంత దుష్కరమైన మహాకార్యమది।

Verse 75

आप्लवन्तःप्लवन्तश्चगर्जन्तश्चप्लवङ्गमाः ।।।।तदच्नित्यमसह्यंचह्यद्भुतंरोमहर्षणम् ।ददृशुस्सर्वभूतानिसागरेसेतुबन्धनम् ।।622.76।।

ఎగిరి దూకుతూ, దూకుతూ, గర్జిస్తూ వానరయోధులు హర్షించారు; సమస్త జీవులు సముద్రంలో సేతుబంధనాన్ని చూశారు—అది అచింత్యము, అసహ్యప్రాయము, అద్భుతము, రోమహర్షకము।

Verse 76

आप्लवन्तःप्लवन्तश्चगर्जन्तश्चप्लवङ्गमाः ।।6.22.75।।तदच्नित्यमसह्यंचह्यद्भुतंरोमहर्षणम् ।ददृशुस्सर्वभूतानिसागरेसेतुबन्धनम् ।।622.76।।

ఎగిరి దూకుతూ, దూకుతూ, గర్జిస్తూ వానరయోధులు హర్షించారు; సమస్త జీవులు సముద్రంలో సేతుబంధనాన్ని చూశారు—అది అచింత్యము, అసహ్యప్రాయము, అద్భుతము, రోమహర్షకము।

Verse 77

तानिकोटिसहस्राणिवानराणांमहौजसाम् ।बध्नन्तस्सागरेसेतुंजुग्मुःपारंमहोदधेः ।।।।

కోటిసహస్రాల మహాబల వానరులు సముద్రంలో సేతువును బంధించి, మహోదధి యొక్క అవతలి తీరానికి చేరుకున్నారు।

Verse 78

विशालस्सुकृतश्रशीमान् सुभूमिस्सुसमाहितः ।अशोभतमहान् सेतुस्सीमन्तइवसागरे ।।।।

ఆ మహాసేతువు విశాలమై, సుకృతమై, శ్రీమంతమై, విస్తార భూమితో, సుసమంగా స్థాపితమై; సముద్రంలో అది కేశసీమంతరేఖ వలె శోభించింది।

Verse 79

ततःपारेसमुद्रस्यगदापाणिर्विभीषणः ।परेषामभिघातार्थमतिष्ठत्सचिवैस्सहा ।।।।

అనంతరం సముద్రం అవతలి తీరంలో, గదను చేతబట్టి విభీషణుడు తన మంత్రులతో కలిసి నిలిచాడు—శత్రువులను సంహరించుటకై।

Verse 80

सुग्रीवस्तुततःप्राहरामंसत्यपराक्रमम् ।हनूमन्तंत्वमारोहअङ्गदंचापिलक्ष्मणः ।।।।अयंहिविपुलोवीरसागरोमकरालयः ।वैहायपौयुवामेतौवानरौतारयिष्यतः ।।।।

అప్పుడు సత్యపరాక్రముడైన రామునితో సుగ్రీవుడు ఇలా అన్నాడు— “మీరు హనుమంతునిపై आरोహించండి; లక్ష్మణుడు కూడా అంగదునిపై ఎక్కుగాక.”

Verse 81

सुग्रीवस्तुततःप्राहरामंसत्यपराक्रमम् ।हनूमन्तंत्वमारोहअङ्गदंचापिलक्ष्मणः ।।6.22.80।।अयंहिविपुलोवीरसागरोमकरालयः ।वैहायपौयुवामेतौवानरौतारयिष्यतः ।।6.22.81।।

“ఓ వీరా! ఈ విస్తారమైన సముద్రం మకరాల నివాసం. ఈ ఇద్దరు వానరులు ఆకాశమార్గంలో మీ ఇద్దరినీ మోసుకొని దాటిస్తారు.”

Verse 82

अग्रतस्तस्यसैन्यस्यश्रीमान्रामस्सलक्ष्मणः ।जगामधन्वीधर्मात्मासुग्रीवेणसमन्वितः ।।।।

ఆ సైన్యానికి ముందుగా శ్రీమాన్ రాముడు—ధర్మాత్ముడు, ధనుస్సు ధరించి, లక్ష్మణునితో కలిసి—సుగ్రీవుని సమేతంగా ముందుకు సాగాడు.

Verse 83

न्येमध्येनगच्छन्तिपार्श्वतोऽन्येप्लवङ्गमाः ।सलिलंप्रपतन्तन्येमार्गमन्येनलेभिरे ।।।।केचिद्वैहायसगतास्सुपर्णाइवपुप्लुवुः ।

కొంతమంది ప్లవంగములు మధ్యమార్గమున సాగిరి, మరికొందరు పక్కదారులన సాగిరి; కొందరికి అడుగుపెట్టుటకు స్థానం దొరకక జలములో పడిరి, మరికొందరు మరొక మార్గమును వెదకిరి. కొందరు ఆకాశపథమున పక్షులవలె ఎగిరి దూకిరి।

Verse 84

घोषेणमहतातस्यसिन्धोर्घोषंसमुच्छ्रितम् ।भीमन्तर्दधेभीमातरन्तीहरिवाहिनी ।।।।

ఆ సముద్రుని ఉప్పొంగిన మహాఘోషమును, దాటుచున్న ఆ భయంకర హరివాహిని తన మహాగర్జనతో ముంచివేసెను; వారి నాదము సముద్రధ్వనికన్నా మిన్నగా నిలిచెను।

Verse 85

वानराणांहिसातीर्णावाहिनीनलसेतुना ।तीरेनिविविशेराज्ञाबहुमूलफलोदके ।।।।

నలసేతువలన ఆ వానరసేన దాటిపోయెను. రాజాజ్ఞచే కందమూలఫలములు, జలము సమృద్ధిగా ఉన్న తీరమున శిబిరమేసెను।

Verse 86

तदद्बुतंराघवकर्मदुष्करंसमीक्ष्यदेवास्सहसिद्धचारणैः ।उपेत्यरामसहसामहार्षिभिस्समभ्यषिञ्चन् सुशुभैर्जलैःपृथक् ।।6.2 2.86।।

రాఘవుని ఆ అద్భుతమును, దుష్కరమైన కార్యమును చూచి దేవతలు సిద్ధచారణులతో కూడి మహర్షులతో సహసా రాముని సమీపమునకు వచ్చి, ఒక్కొక్కరు వేర్వేరు శుభజలములతో ఆయనను అభిషేకించిరి।

Verse 87

जयस्वशत्रून्नरदे व:मेदिनींससागरांपालयशाश्वतीस्समाः ।इतीवरामंनरदेवसत्कृ तंशुभैर्वचोभिर्विविधैरपूजयन् ।।।।

“హే నరదేవా! శత్రువులను జయించుము; సముద్రములతో కూడిన ఈ భూమిని శాశ్వత సంవత్సరములు పాలించుము”—అని వివిధ మంగళవచనములతో నరదేవసత్కృతుడైన రాముని వారు పూజించిరి।