Sarga 127
भरद्वाजाश्रम-समागमः / Meeting Bharadvaja at the Hermitage (Homeward Blessings)
युद्धकाण्ड
నిర్వాసకాలం నిర్దిష్ట తిథితో పూర్తైన తరువాత రామలక్ష్మణులు భరద్వాజాశ్రమానికి చేరి మునికి భక్తితో నమస్కరిస్తారు. రాముడు అయోధ్య క్షేమం—ప్రజల సౌభాగ్యం, భరతుని పాలన, రాణుల ఆరోగ్యం—గురించి విచారిస్తాడు; యుద్ధలక్ష్యాల నుండి నగరధర్మంలో పునఃప్రవేశానికి కథా ప్రవాహం మళ్లినట్లు ఇది సూచిస్తుంది. భరద్వాజుడు స్నేహంతో సమాధానమిస్తాడు—భరతుడు తపస్వి వేషంతో రాముని పాదుకలను ముందుంచి, రాముని రాకకే ఎదురుచూస్తున్నాడు; ఇది అప్పగించిన రాజ్యాధికారానికి, అచంచల భక్తికి చిహ్నం. తపోబలంతోను శిష్యుల వార్తలతోను రాముని సమస్త గమనాన్ని తాను తెలిసినదని ముని చెబుతాడు—ఋషి-బ్రాహ్మణ రక్షణలో సీతాహరణం, మారీచ-కబంధ దర్శనాలు, పంపా, సుగ్రీవ మైత్రి, వాలి వధ, హనుమంతుని సీతాన్వేషణ మరియు లంకాదహనం, నలుని సేతుబంధం, రావణనాశనం, దేవానుగ్రహాలు. భరద్వాజుడు అర్ఘ్యమిచ్చి వరం కోరుకోమంటాడు. రాముడు—అయోధ్య మార్గమంతా ఋతువుకాని కాలంలోనూ అమృతసువాసన గల ఫలపుష్పాలు సమృద్ధిగా కలగాలని—ప్రార్థిస్తాడు. ముని అనుమతితో కొన్ని యోజనాల వరకు ప్రకృతి మారిపోతుంది: ఎండిన చెట్లు ఫలిస్తాయి, ఆకులేని వృక్షాలు మళ్లీ పల్లవిస్తాయి, తేనెరస సమృద్ధి వ్యాపిస్తుంది; ఇది తిరిగివచ్చే ధర్మస్థాపనకు శుభసూచకమైన ప్రకృతి-సంకేతంగా నిలుస్తుంది.
Shlokas
Verse 1
पूर्णेचतुर्दशेवर्षेपञ्चम्यांलक्ष्मणाग्रजः ।भरद्वाजाश्रमंप्राप्यववन्देनियतोमुनिम् ।।6.127.1।।
పద్నాలుగు సంవత్సరాలు పూర్తైన తరువాత, పంచమి తిథినాడు, లక్ష్మణుని అగ్రజుడు శ్రీరాముడు భరద్వాజాశ్రమానికి చేరి నియమబద్ధ భక్తితో ఆ మునిని వందించాడు॥
Verse 2
सोऽपृच्छदभिवाद्यैनंभरद्वाजंतपोधनम् ।शृणोषिकच्चिद्भगवन्सुभिक्षानायमंपुरे ।।6.127.2।।कच्चित्सयुक्तोभरतोजीवन्त्यपि च मातरः ।
తపోధనుడైన భరద్వాజ మహర్షికి నమస్కరించి ఆయన అడిగాడు—“భగవన్! నగరంలో సుభిక్షమూ, వ్యాధిరహితమూ ఉన్నదా? భరతుడు ధర్మకార్యములో నిమగ్నుడా? మాతృమూర్తులు కుశలంగా ఉన్నారా?”
Verse 3
एवमुक्तस्तुरामेणभरद्वाजोमहामुनिः ।।6.127.3।।प्रत्युवाचरघुश्रेष्ठंस्मितपूर्वंप्रहृष्टवत् ।
రాముడు ఇలా పలికినప్పుడు మహాముని భరద్వాజుడు హర్షంతో, చిరునవ్వుతో రఘుశ్రేష్ఠునికి ప్రత్యుత్తరం పలికెను।
Verse 4
पङ्कदिग्धस्तुभरतोजटिलस्त्वांप्रतीक्षते ।।6.127.4।।पादुकतेपुरस्कृत्यसर्वं च कुशलंगृहे ।
మట్టితో మలినమైనవాడై జటాధారిగా ఉన్న భరతుడు మీకోసం ఎదురుచూస్తున్నాడు; మీ పాదుకలను ముందుంచి సేవిస్తున్నాడు, గృహంలో సమస్తం కుశలమే।
Verse 5
त्वांपुराचीरवसनंप्रविशन्तंमहावनम् ।।6.127.5।।स्त्रीतृतीयंच्युतंराज्याद्धर्मकामं च केवलम् ।पदातिंत्यक्तसर्वस्वंपितुर्वचनकारिणम् ।।6.127.6।।सर्वभोगैःपरित्यक्तंस्वर्गच्युतमिवामरम् ।दृष्टातुकरुणापूर्वंममासीत्समितिञ्जयः ।।6.127.7।।कैकेयीवचनेयुक्तंवन्यमूलफलाशिनम् ।
పూర్వం నేను నిన్ను చూచితిని—చీరవస్త్రధారిగా మహావనంలో ప్రవేశించుచు; భార్యతో తృతీయుడై రాజ్యమునుండి చ్యుతుడై, కేవలం ధర్మాన్వేషిగా, పాదచారిగా, సర్వస్వం త్యజించి పితృవచనపరాయణుడై; సమస్త భోగములను విరజించి స్వర్గచ్యుతుడైన అమరునివలె, కైకేయీ వచనానికి లోబడి వన్యమూలఫలములు భుజించుచు—హే సమితిఞ్జయ, అప్పుడు నా హృదయంలో ముందుగా కరుణ ఉద్భవించెను।
Verse 6
त्वांपुराचीरवसनंप्रविशन्तंमहावनम् ।।6.127.5।।स्त्रीतृतीयंच्युतंराज्याद्धर्मकामं च केवलम् ।पदातिंत्यक्तसर्वस्वंपितुर्वचनकारिणम् ।।6.127.6।।सर्वभोगैःपरित्यक्तंस्वर्गच्युतमिवामरम् ।दृष्टातुकरुणापूर्वंममासीत्समितिञ्जयः ।।6.127.7।।कैकेयीवचनेयुक्तंवन्यमूलफलाशिनम् ।
పద్నాలుగు సంవత్సరాలు పూర్తైన తరువాత, పంచమి దినమున, లక్ష్మణుని అగ్రజుడైన శ్రీరాముడు భరద్వాజాశ్రమమును చేరి నియమశీలుడై ఆ మునికి నమస్కరించెను।
Verse 7
त्वांपुराचीरवसनंप्रविशन्तंमहावनम् ।।6.127.5।।स्त्रीतृतीयंच्युतंराज्याद्धर्मकामं च केवलम् ।पदातिंत्यक्तसर्वस्वंपितुर्वचनकारिणम् ।।6.127.6।।सर्वभोगैःपरित्यक्तंस्वर्गच्युतमिवामरम् ।दृष्टातुकरुणापूर्वंममासीत्समितिञ्जयः ।।6.127.7।।कैकेयीवचनेयुक्तंवन्यमूलफलाशिनम् ।
హే సమితిఞ్జయ, నీవు సమస్త భోగములను త్యజించి స్వర్గచ్యుతుడైన అమరునివలె కనిపించగా, నా హృదయంలో వెంటనే కరుణ ఉద్భవించెను।
Verse 8
साम्प्रतंतुसमृद्धार्थंसमित्रगणबान्धवम् ।।6.127.8।।समीक्ष्यविजितारिं च समाभूप्रतीतिरुत्तमा ।
కానీ ఇప్పుడు నిన్ను కార్యసిద్ధుడిగా, శత్రువులను జయించినవాడిగా, మిత్రగణబాంధవులతో సమేతుడిగా చూచి నా ఆనందము పరమమైంది।
Verse 9
सर्वं च सुखदुःखंतेविदितंममराघव ।यत्त्वयाविपुलंप्राप्तंजनस्थान्नवधादिकम् ।।6.127.9।।
హే రాఘవా, నీ సర్వ సుఖదుఃఖములు నాకు తెలిసినవే—జనస్థాన నివాసమునుండి ఆరంభించి నీవు విస్తారంగా అనుభవించినదీ, పొందినదీ అన్నీ।
Verse 10
ब्राह्मणार्थेनियुक्तस्यरक्षतःसर्वतापसान् ।रावणेनहृताभार्याबभूवेयमनिता ।।6.127.10।।
మీరు బ్రాహ్మణుల హితార్థం నియుక్తులై సమస్త తపస్వులను రక్షిస్తూ ఉన్నప్పుడు, రావణుడు మీ ఈ అనింద్య భార్యను అపహరించాడు॥
Verse 11
मारीचदर्शनंचैवसीतोन्मधनमेव च ।कबन्धदर्शनंचैवसम्पाभिगमनंतथा ।।6.127.11।।सुग्रीवेण च तेसख्यंयथावालीहतस्त्वया ।मार्गणंचैववैदेह्याःकर्मवातात्मजस्य च ।।6.127.12।।विदितायां च सीतायांनलसेतुर्यथाकृतः ।यथाचादीपितालङ्काप्रहृष्टैर्हरियूथपैः ।।6.127.13।।सपुत्रबान्दवामात्यःसबलःसहावाहनः ।यथा च निहतःसंख्येरावणोबलदर्पितः ।।6.127.14।।यथा च निहतेतस्मिन् रावणेदेवकण्टके ।समागमश्चत्रिदशैर्यथादत्तश्चतेवरः ।।6.127.15।।सर्वंममैतद्विदितंतपसाधर्मवत्सल ।सम्पतन्ति च मेशिष्याःप्रवृत्ताख्याःपुरीमितः ।।6.127.16।।
ధర్మవత్సలుడా! నా తపోబలంతో ఇవన్నీ నాకు తెలిసినవే—మారీచదర్శనం, సీతావియోగజనితమైన మనోమథనం, కబంధదర్శనం, పంపాతీరానికి గమనం, సుగ్రీవునితో నీ సఖ్యం మరియు నీ చేత వాలి వధ, వైదేహి అన్వేషణ మరియు వాయుపుత్రుడు హనుమంతుని పరాక్రమకార్యం; సీత తెలిసిన తరువాత నలుడు నిర్మించిన సేతువు, ఆనందిత వానరయూథపతులు లంకను దహించిన విధానం; కుమారులు, బంధువులు, అమాత్యులు, సేనలు, వాహనాలతో కూడి బలదర్పితుడైన రావణుడు యుద్ధంలో నిహతుడైన విధానం; అలాగే దేవకంటకుడైన ఆ రావణుడు హతుడైన తరువాత దేవతల సమాగమం, నీకు వరం ప్రసాదించిన సంగతి. ఇంకా ‘ప్రవృత్త’ అని ప్రసిద్ధులైన నా శిష్యులు ఈ నగరంనుండి వార్తలు తెచ్చి ఇక్కడికి చేరుతున్నారు।
Verse 12
मारीचदर्शनंचैवसीतोन्मधनमेव च ।कबन्धदर्शनंचैवसम्पाभिगमनंतथा ।।6.127.11।।सुग्रीवेण च तेसख्यंयथावालीहतस्त्वया ।मार्गणंचैववैदेह्याःकर्मवातात्मजस्य च ।।6.127.12।।विदितायां च सीतायांनलसेतुर्यथाकृतः ।यथाचादीपितालङ्काप्रहृष्टैर्हरियूथपैः ।।6.127.13।।सपुत्रबान्दवामात्यःसबलःसहावाहनः ।यथा च निहतःसंख्येरावणोबलदर्पितः ।।6.127.14।।यथा च निहतेतस्मिन् रावणेदेवकण्टके ।समागमश्चत्रिदशैर्यथादत्तश्चतेवरः ।।6.127.15।।सर्वंममैतद्विदितंतपसाधर्मवत्सल ।सम्पतन्ति च मेशिष्याःप्रवृत्ताख्याःपुरीमितः ।।6.127.16।।
ధర్మవత్సలుడా! నా తపోబలంతో ఇవన్నీ నాకు తెలిసినవే—మారీచదర్శనం, సీతావియోగజనితమైన మనోమథనం, కబంధదర్శనం, పంపాతీరానికి గమనం, సుగ్రీవునితో నీ సఖ్యం మరియు నీ చేత వాలి వధ, వైదేహి అన్వేషణ మరియు వాయుపుత్రుడు హనుమంతుని పరాక్రమకార్యం; సీత తెలిసిన తరువాత నలుడు నిర్మించిన సేతువు, ఆనందిత వానరయూథపతులు లంకను దహించిన విధానం; కుమారులు, బంధువులు, అమాత్యులు, సేనలు, వాహనాలతో కూడి బలదర్పితుడైన రావణుడు యుద్ధంలో నిహతుడైన విధానం; అలాగే దేవకంటకుడైన ఆ రావణుడు హతుడైన తరువాత దేవతల సమాగమం, నీకు వరం ప్రసాదించిన సంగతి. ఇంకా ‘ప్రవృత్త’ అని ప్రసిద్ధులైన నా శిష్యులు ఈ నగరంనుండి వార్తలు తెచ్చి ఇక్కడికి చేరుతున్నారు।
Verse 13
मारीचदर्शनंचैवसीतोन्मधनमेव च ।कबन्धदर्शनंचैवसम्पाभिगमनंतथा ।।6.127.11।।सुग्रीवेण च तेसख्यंयथावालीहतस्त्वया ।मार्गणंचैववैदेह्याःकर्मवातात्मजस्य च ।।6.127.12।।विदितायां च सीतायांनलसेतुर्यथाकृतः ।यथाचादीपितालङ्काप्रहृष्टैर्हरियूथपैः ।।6.127.13।।सपुत्रबान्दवामात्यःसबलःसहावाहनः ।यथा च निहतःसंख्येरावणोबलदर्पितः ।।6.127.14।।यथा च निहतेतस्मिन् रावणेदेवकण्टके ।समागमश्चत्रिदशैर्यथादत्तश्चतेवरः ।।6.127.15।।सर्वंममैतद्विदितंतपसाधर्मवत्सल ।सम्पतन्ति च मेशिष्याःप्रवृत्ताख्याःपुरीमितः ।।6.127.16।।
ధర్మవత్సలుడా! నా తపోబలంతో ఇవన్నీ నాకు తెలిసినవే—మారీచదర్శనం, సీతావియోగజనితమైన మనోమథనం, కబంధదర్శనం, పంపాతీరానికి గమనం, సుగ్రీవునితో నీ సఖ్యం మరియు నీ చేత వాలి వధ, వైదేహి అన్వేషణ మరియు వాయుపుత్రుడు హనుమంతుని పరాక్రమకార్యం; సీత తెలిసిన తరువాత నలుడు నిర్మించిన సేతువు, ఆనందిత వానరయూథపతులు లంకను దహించిన విధానం; కుమారులు, బంధువులు, అమాత్యులు, సేనలు, వాహనాలతో కూడి బలదర్పితుడైన రావణుడు యుద్ధంలో నిహతుడైన విధానం; అలాగే దేవకంటకుడైన ఆ రావణుడు హతుడైన తరువాత దేవతల సమాగమం, నీకు వరం ప్రసాదించిన సంగతి. ఇంకా ‘ప్రవృత్త’ అని ప్రసిద్ధులైన నా శిష్యులు ఈ నగరంనుండి వార్తలు తెచ్చి ఇక్కడికి చేరుతున్నారు।
Verse 14
मारीचदर्शनंचैवसीतोन्मधनमेव च ।कबन्धदर्शनंचैवसम्पाभिगमनंतथा ।।6.127.11।।सुग्रीवेण च तेसख्यंयथावालीहतस्त्वया ।मार्गणंचैववैदेह्याःकर्मवातात्मजस्य च ।।6.127.12।।विदितायां च सीतायांनलसेतुर्यथाकृतः ।यथाचादीपितालङ्काप्रहृष्टैर्हरियूथपैः ।।6.127.13।।सपुत्रबान्दवामात्यःसबलःसहावाहनः ।यथा च निहतःसंख्येरावणोबलदर्पितः ।।6.127.14।।यथा च निहतेतस्मिन् रावणेदेवकण्टके ।समागमश्चत्रिदशैर्यथादत्तश्चतेवरः ।।6.127.15।।सर्वंममैतद्विदितंतपसाधर्मवत्सल ।सम्पतन्ति च मेशिष्याःप्रवृत्ताख्याःपुरीमितः ।।6.127.16।।
ధర్మవత్సలుడా! నా తపోబలంతో ఇవన్నీ నాకు తెలిసినవే—మారీచదర్శనం, సీతావియోగజనితమైన మనోమథనం, కబంధదర్శనం, పంపాతీరానికి గమనం, సుగ్రీవునితో నీ సఖ్యం మరియు నీ చేత వాలి వధ, వైదేహి అన్వేషణ మరియు వాయుపుత్రుడు హనుమంతుని పరాక్రమకార్యం; సీత తెలిసిన తరువాత నలుడు నిర్మించిన సేతువు, ఆనందిత వానరయూథపతులు లంకను దహించిన విధానం; కుమారులు, బంధువులు, అమాత్యులు, సేనలు, వాహనాలతో కూడి బలదర్పితుడైన రావణుడు యుద్ధంలో నిహతుడైన విధానం; అలాగే దేవకంటకుడైన ఆ రావణుడు హతుడైన తరువాత దేవతల సమాగమం, నీకు వరం ప్రసాదించిన సంగతి. ఇంకా ‘ప్రవృత్త’ అని ప్రసిద్ధులైన నా శిష్యులు ఈ నగరంనుండి వార్తలు తెచ్చి ఇక్కడికి చేరుతున్నారు।
Verse 15
मारीचदर्शनंचैवसीतोन्मधनमेव च ।कबन्धदर्शनंचैवसम्पाभिगमनंतथा ।।6.127.11।।सुग्रीवेण च तेसख्यंयथावालीहतस्त्वया ।मार्गणंचैववैदेह्याःकर्मवातात्मजस्य च ।।6.127.12।।विदितायां च सीतायांनलसेतुर्यथाकृतः ।यथाचादीपितालङ्काप्रहृष्टैर्हरियूथपैः ।।6.127.13।।सपुत्रबान्दवामात्यःसबलःसहावाहनः ।यथा च निहतःसंख्येरावणोबलदर्पितः ।।6.127.14।।यथा च निहतेतस्मिन् रावणेदेवकण्टके ।समागमश्चत्रिदशैर्यथादत्तश्चतेवरः ।।6.127.15।।सर्वंममैतद्विदितंतपसाधर्मवत्सल ।सम्पतन्ति च मेशिष्याःप्रवृत्ताख्याःपुरीमितः ।।6.127.16।।
ధర్మవత్సలుడా! నా తపోబలంతో ఇవన్నీ నాకు తెలిసినవే—మారీచదర్శనం, సీతావియోగజనితమైన మనోమథనం, కబంధదర్శనం, పంపాతీరానికి గమనం, సుగ్రీవునితో నీ సఖ్యం మరియు నీ చేత వాలి వధ, వైదేహి అన్వేషణ మరియు వాయుపుత్రుడు హనుమంతుని పరాక్రమకార్యం; సీత తెలిసిన తరువాత నలుడు నిర్మించిన సేతువు, ఆనందిత వానరయూథపతులు లంకను దహించిన విధానం; కుమారులు, బంధువులు, అమాత్యులు, సేనలు, వాహనాలతో కూడి బలదర్పితుడైన రావణుడు యుద్ధంలో నిహతుడైన విధానం; అలాగే దేవకంటకుడైన ఆ రావణుడు హతుడైన తరువాత దేవతల సమాగమం, నీకు వరం ప్రసాదించిన సంగతి. ఇంకా ‘ప్రవృత్త’ అని ప్రసిద్ధులైన నా శిష్యులు ఈ నగరంనుండి వార్తలు తెచ్చి ఇక్కడికి చేరుతున్నారు।
Verse 16
मारीचदर्शनंचैवसीतोन्मधनमेव च ।कबन्धदर्शनंचैवसम्पाभिगमनंतथा ।।6.127.11।।सुग्रीवेण च तेसख्यंयथावालीहतस्त्वया ।मार्गणंचैववैदेह्याःकर्मवातात्मजस्य च ।।6.127.12।।विदितायां च सीतायांनलसेतुर्यथाकृतः ।यथाचादीपितालङ्काप्रहृष्टैर्हरियूथपैः ।।6.127.13।।सपुत्रबान्दवामात्यःसबलःसहावाहनः ।यथा च निहतःसंख्येरावणोबलदर्पितः ।।6.127.14।।यथा च निहतेतस्मिन् रावणेदेवकण्टके ।समागमश्चत्रिदशैर्यथादत्तश्चतेवरः ।।6.127.15।।सर्वंममैतद्विदितंतपसाधर्मवत्सल ।सम्पतन्ति च मेशिष्याःप्रवृत्ताख्याःपुरीमितः ।।6.127.16।।
ధర్మవత్సలుడా! నా తపోబలంతో ఇవన్నీ నాకు తెలిసినవే—మారీచదర్శనం, సీతావియోగజనితమైన మనోమథనం, కబంధదర్శనం, పంపాతీరానికి గమనం, సుగ్రీవునితో నీ సఖ్యం మరియు నీ చేత వాలి వధ, వైదేహి అన్వేషణ మరియు వాయుపుత్రుడు హనుమంతుని పరాక్రమకార్యం; సీత తెలిసిన తరువాత నలుడు నిర్మించిన సేతువు, ఆనందిత వానరయూథపతులు లంకను దహించిన విధానం; కుమారులు, బంధువులు, అమాత్యులు, సేనలు, వాహనాలతో కూడి బలదర్పితుడైన రావణుడు యుద్ధంలో నిహతుడైన విధానం; అలాగే దేవకంటకుడైన ఆ రావణుడు హతుడైన తరువాత దేవతల సమాగమం, నీకు వరం ప్రసాదించిన సంగతి. ఇంకా ‘ప్రవృత్త’ అని ప్రసిద్ధులైన నా శిష్యులు ఈ నగరంనుండి వార్తలు తెచ్చి ఇక్కడికి చేరుతున్నారు।
Verse 17
अहमप्यद्यतेदद्मिवरंशस्त्रभृतांवर ।अर्घ्यंप्रतिगृहाणेदमयोध्यांश्वोगमिष्यसि ।।6.127.17।।
అస్త్రధారులలో శ్రేష్ఠుడా! నేనూ నేడు నీకు ఒక వరం ఇస్తున్నాను. ఈ అర్ఘ్యాన్ని స్వీకరించు; రేపు నీవు అయోధ్యకు వెళ్లుదువు।
Verse 18
तस्यतच्छिरसावाक्यंप्रतिगृह्यनृपात्मजः ।बाढमित्येवसम्हृष्टःश्रीमान्वरमयाचत ।।6.127.18।।
రాజకుమారుడు ఆయన వాక్యాన్ని శిరస్సు వంచి స్వీకరించి, ఆనందంతో ‘బాఢమ్’ (అలాగే) అని చెప్పి, ఆ శ్రీమంతుడు వరం కోరాడు।
Verse 19
अकालफलिनोवृक्षास्सर्वेचापिमधुस्रवाः ।फलान्यमृतगन्धीनिबहूनिविविधानि च ।।6.127.19।।भवन्तुमार्गेभगवन्नयोध्यांप्रतिगच्छतः ।
భగవన్ ఋషీ! అయోధ్యకు తిరిగి వెళ్లే మార్గంలో అన్ని వృక్షాలు అకాలంలోనే ఫలించుగాక, మధురరసం స్రవించుగాక; అమృతసువాసన గల అనేక విధాలైన విస్తారమైన ఫలాలు కలుగుగాక।
Verse 20
तथेति च प्रतिज्ञातेवचनात्समनन्तरम् ।।6.127.20।।अभवन्पादपास्तत्रस्वर्गपादपसन्निभाः ।
ఆయన “తథాస్తు” అని ప్రతిజ్ఞ చేసిన వెంటనే అక్కడి వృక్షములన్నీ స్వర్గవృక్షములవలె దివ్యంగా మారినవి।
Verse 21
पुष्फलाःफलिनश्चासवनिपुष्पाःपुष्पशालिनः ।।6.127.21।।शुष्कास्समग्रपत्रास्तेनगाश्चैवमधुस्रवाः ।सर्वतोयोजनास्त्रिस्रोगच्छतामभवंस्तदा ।।6.127.22।।
అప్పుడు వారు ముందుకు సాగుతుండగా నాలుగు దిశలలో మూడు యోజనాల వరకు మంగళకరమైన మార్పు కనబడింది—ఫలరహిత వృక్షాలు ఫలభారంతో నిండినవి; పుష్పరహిత వృక్షాలు పుష్పసంపన్నమైనవి; ఎండిపోయిన వృక్షాలు కూడా సంపూర్ణ పత్రాలతో నిండీ తేనె చిందించసాగినవి।
Verse 22
రాముడు ఇలా పలికినప్పుడు మహాముని భరద్వాజుడు హర్షంతో, చిరునవ్వుతో రఘుశ్రేష్ఠునికి ప్రత్యుత్తరం పలికెను।
Verse 23
पूर्णेचतुर्दशेवर्षेपञ्चम्यांलक्ष्मणाग्रजः ।भरद्वाजाश्रमंप्राप्यववन्देनियतोमुनिम् ।।6.127.1।।
పద్నాలుగు సంవత్సరాలు పూర్తైన తరువాత, పంచమి దినమున, లక్ష్మణుని అగ్రజుడైన శ్రీరాముడు భరద్వాజాశ్రమమును చేరి నియమశీలుడై ఆ మునికి నమస్కరించెను।
Frequently Asked Questions
The Sarga foregrounds post-war ethical transition: Rāma’s return is framed not as personal triumph but as accountable reintegration into polity—seeking welfare reports, honoring ascetic authority, and receiving blessings before re-entering kingship.
Rightful duty (dharma) is shown as continuous across phases—forest, war, and return—validated by tapas and by social trust (Bharata’s pādukā-vigil). Prosperity on the path symbolizes that moral order radiates outward into the environment.
Bharadvāja’s āśrama functions as a liminal waypoint between battlefield and capital; Ayodhyā is the civic destination; the narrative recalls Pampā, Laṅkā, and Nala’s bridge as itinerary nodes, while the pādukā and arghya mark cultural protocols of sovereignty and hospitality.