Sarga 124
पुष्पकविमान-प्रस्थानम् (The Pushpaka Vimāna Offered and the Return Prepared)
युद्धकाण्ड
విశ్రాంతి రాత్రి అనంతరం విభీషణుడు శ్రీరామునకు నమస్కరించి విజయస్థితిని విచారించాడు. తరువాత స్నానం, అనులేపనం, వస్త్రాలు, ఆభరణాలు, చందనం, మాలలు మొదలైనవి అలంకారనిపుణ సేవకులచే సిద్ధం చేయించి, శ్రీరాముని మరియు వానరనాయకులను శీతలోపచారాలు స్వీకరించమని ఆహ్వానించాడు. శ్రీరాముడు సంయమంతో, కానీ తక్షణ ప్రయాణధర్మాన్ని సూచిస్తూ పలికాడు—చిత్రకూటంలో భరతుడు చేసిన ప్రార్థనను నేను అప్పట్లో అంగీకరించలేదు; ఇప్పుడు ఆ భరతుని దర్శనానికే నా హృదయం వేగంగా పరుగెడుతోంది; రాణులూ నగరవాసులూ చేసిన వినతులూ కూడా స్మరణలో ఉన్నాయి అని. అప్పుడు విభీషణుడు పుష్పక విమానాన్ని సమర్పించాడు—సూర్యసమ కాంతిమంతం, మేఘసమ విస్తారమైనది, కామగం (ఇష్టానుసారంగా నడిచేది), అవధ్యము, మనోజవము. ఇది కుబేరుని వాహనం; రావణుడు యుద్ధంలో అపహరించాడు; ఇప్పుడు రామకార్యార్థం సంరక్షించబడిందని తెలిపాడు. శ్రీరాముడు దీర్ఘనివాసాన్ని నిరాకరించి, ప్రయాణానుమతి కోరుతూ విమానాన్ని సిద్ధం చేయమన్నాడు. విమానం తెచ్చారు—సువర్ణశోభ, మణివేదికలు, ధ్వజాలు, గంటలు, ముత్యాలతో అలంకరించిన గవాక్షాలు; విశ్వకర్మ నిర్మితమై మేరువలె మహత్తరంగా కనిపించింది. దాని విస్తారాన్ని చూసి రామలక్ష్మణులు ఆశ్చర్యంతో అందులో ఆసీనులయ్యారు; ఇక్కడితో యుద్ధాంతం నుండి గృహప్రయాణానికి కథ మలుపు తిరుగుతుంది.
Shlokas
Verse 1
तांरात्रिमुषितंरामंसुखोत्थिमरिन्दमम् ।अब्रवीत्प्राञ्जलिर्वाक्यंजयंपृष्टवाविभीषणः ।।।।
ఆ రాత్రిని గడిపి శత్రుదమనుడైన శ్రీరాముడు సుఖంగా లేచాడు. అప్పుడు విభీషణుడు అంజలి ఘటించి విజయవార్తను అడిగి ఈ మాటలు పలికాడు.
Verse 2
स्नानानिचाङ्गरागाणिवस्त्राण्याभरणानि च ।चन्दनानि च दिव्यानिमाल्यानिविविधानि च ।।।।अलङ्कारविदश्चेमानार्यःपद्मनिभेक्षणाः ।उपस्थितास्त्वांविधवत्स्नापयिष्यन्तिराघव ।।।।
స్నానోపకరణాలు, సుగంధ అంగరాగాలు, వస్త్రాలు, ఆభరణాలు, దివ్య చందనాలు మరియు వివిధ మాలలు—ఇవి అన్నీ ఇక్కడ ఉన్నాయి। అలంకార విద్యలో నిపుణులైన ఈ పద్మనేత్ర ఆర్య స్త్రీలు సిద్ధంగా ఉన్నారు; ఓ రాఘవా, వారు విధివిధానంగా నిన్ను స్నానింపజేస్తారు॥
Verse 3
स्नानानिचाङ्गरागाणिवस्त्राण्याभरणानि च ।चन्दनानि च दिव्यानिमाल्यानिविविधानि च ।।6.124.2।।अलङ्कारविदश्चेमानार्यःपद्मनिभेक्षणाः ।उपस्थितास्त्वांविधवत्स्नापयिष्यन्तिराघव ।।6.124.3।।
అలంకారవిద్యలో నిపుణులైన, పద్మనయనులైన ఈ ఆర్య స్త్రీలు సమీపమున ఉన్నారు; ఓ రాఘవా, వారు నిన్ను విధివిధానముగా స్నానముచేయించెదరు।
Verse 4
एवमुक्तस्तुकाकुत्स्थ: प्रत्युवाचविभीषणम् ।हरीन्सुग्रीवमुख्यांस्त्वंस्नानेनोपनिमन्त्रय ।।।।
ఇట్లు చెప్పబడినపుడు కాకుత్స్థుడు (రాముడు) విభీషణునితో పలికెను—“సుగ్రీవప్రధానమైన హరి (వానర) సేనను స్నానకర్మకు నీవు ఆహ్వానించుము।”
Verse 5
स तुताम्यतिधर्मात्माममहेतोस्सुखोचितः ।सुकुमारोमहाबाहोकुमार: सत्यसंश्रयः ।।।।
“అతడు—భరతుడు—నా కారణమునే క్షీణించి బాధపడుచున్నాడు; అతిధర్మాత్ముడు, సుఖోచితుడైయుండి కూడా సుకుమారుడు, మహాబాహువైన ఆ యువరాజు సత్యాశ్రయుడై ఉన్నాడు।”
Verse 6
तंविनाकैकयीपुत्रंभरतंधर्मचारिणम् ।न मेस्नानंबहुमतंवस्त्राण्याभरणानि च ।।।।
కైకేయీపుత్రుడైన ధర్మాచారుడు భరతుడు లేకుండా నాకు స్నానం ప్రీతికరం కాదు; వస్త్రాలూ, ఆభరణాలూ కూడా నాకు ఇష్టమవు.
Verse 7
एतत्पश्ययथाक्षिप्रंप्रतिगच्छामतांपुरीम् ।अयोध्यांगच्छतोह्येषपन्थाःपरमदुर्गमः ।।।।
ఇదిని త్వరగా చూడండి; అయోధ్య నగరానికి తిరిగి వెళ్లదలచినవారికి ఈ మార్గం అత్యంత దుర్గమమైనది.
Verse 8
एवमुक्तस्तुकाकुत्स्थंप्रत्युवाचविभीषणः ।अह्नात्वांप्रापयिष्यामितांपुरींपार्थिवात्मज ।।।।
ఇలా అనగానే విభీషణుడు కాకుత్స్థునికి ప్రత్యుత్తరం ఇచ్చాడు—ఓ రాజకుమారా, ఒకే దినంలో నిన్ను ఆ నగరానికి చేర్చుతాను.
Verse 9
पुष्पकंनामभद्रंतेविमानंसूर्यसन्निभम् ।ममभ्रातुःकुबेरस्यरावणेनबलीयसा ।।।।हृतंनिर्जित्यसङ्ग्रामेकामगंदिव्यमुत्तमम् ।त्वदर्थंपालितंचेदंतिष्ठत्यतुलविक्रम ।।।।
నీకు మంగళం కలుగుగాక—సూర్యునివలె కాంతిమంతమైన ‘పుష్పక’ అనే విమానం ఉంది. అది నా అన్న కుబేరుని దివ్యమైన, ఉత్తమమైన, ఇష్టానుసారం సంచరించే విమానం; బలవంతుడైన రావణుడు యుద్ధంలో జయించి దానిని అపహరించాడు. ఓ అతులవిక్రమా, నీ కోసమే నేను దానిని కాపాడి సిద్ధంగా ఉంచాను.
Verse 10
पुष्पकंनामभद्रंतेविमानंसूर्यसन्निभम् ।ममभ्रातुःकुबेरस्यरावणेनबलीयसा ।।6.124.9।।हृतंनिर्जित्यसङ्ग्रामेकामगंदिव्यमुत्तमम् ।त्वदर्थंपालितंचेदंतिष्ठत्यतुलविक्रम ।।6.124.10।।
నీకు మంగళం కలుగుగాక. ‘పుష్పక’మనే ఈ సూర్యసమాన కాంతిమంతమైన విమానం నా అన్న కుబేరునది; బలవంతుడైన రావణుడు యుద్ధంలో జయించి దానిని అపహరించాడు. ఇష్టానుసారంగా సంచరించే ఈ దివ్యోత్తమ విమానం నీ కోసమే కాపాడబడి ఇక్కడ నిలిచి ఉంది, ఓ అతులవిక్రమ రామా.
Verse 11
तदिदंमेघसङ्काशंविमानमिहतिष्ठति ।तेनयास्यसियानेनत्वमयोध्यांगतज्वरः ।।।।
ఈ మేఘసదృశమైన విమానం ఇక్కడ నిలిచి ఉంది. ఈ యానంతో నీవు జ్వరసమమైన ఆందోళన నుండి విముక్తుడై అయోధ్యకు వెళ్తావు.
Verse 12
अहंतेयुद्यनुग्राह्योयदिस्मरसिमेगुणान् ।वसतावदिहप्राज्ञ यद्यस्तिमयिसौहृदम् ।।।।
నేను నీ అనుగ్రహానికి పాత్రుడనైతే, నీవు నా గుణాలను స్మరిస్తే—ఓ ప్రాజ్ఞా—మాపై నీకు స్నేహం ఉంటే, కొంతకాలం ఇక్కడే నివసించు.
Verse 13
लक्ष्मणेनसहभ्रात्रावैदेह्याभार्ययासह ।अर्चितस्सर्वकामैस्त्वंततोराम गमिष्यसि ।।।।
సోదరుడు లక్ష్మణునితో పాటు, భార్య వైదేహితో పాటు—సర్వావసరాలతో యథోచితంగా సత్కరింపబడి—తర్వాత, ఓ రామా, నీవు ప్రయాణమవుతావు.
Verse 14
प्रीतियुक्तस्यविहितांससैन्यःससुहृद्गणः ।सक्रतियांराममेतावद्गृहेणत्वंमयोद्यताम् ।।।।
స్నేహపూర్వకంగా నేను నీకోసం—సైన్యంతో కూడి, సుహృద్వర్గంతో కూడి—ఈ అతిథి-సత్కారాన్ని విధిగా సిద్ధం చేశాను. ఓ రామా, ఒక్కసారి మాత్రమే నా చేత సిద్ధమైన ఈ గృహ-సత్కారాన్ని స్వీకరించు।
Verse 15
प्रणयाद्भहुमानाच्चसौहार्देन च राघव ।प्रसादायामिप्रेष्योऽहं न खल्वाज्ञापयामिते ।।।।
హే రాఘవా, స్నేహం, గౌరవం, సౌహార్దం వలన నేను నిన్ను వినయంగా ప్రార్థిస్తున్నాను. నేను నీ సేవకుడను; నీకు ఆజ్ఞాపించడం కాదు।
Verse 16
एवमुक्तस्ततोरामःप्रत्युवाचविभीषणम् ।रक्षसांवानराणां च सर्वेषामेवशृण्वताम् ।।।।
విభీషణుడు ఇలా పలికిన తరువాత, రాక్షసులూ వానరులూ అందరూ వినుచుండగా, రాముడు అతనికి ప్రత్యుత్తరం పలికెను।
Verse 17
पूजितोऽस्मित्वयावीर साचिव्येनपरन्तप ।सर्वात्मना च चेष्टाभिःसौहार्देनपरेण च ।।।।
హే వీరా, శత్రుసంహారకా! నీ విశ్వాసపూర్వక సలహా, సంపూర్ణ హృదయంతో చేసిన ప్రయత్నాలు, గాఢమైన సౌహార్దం వలన నేను నిజంగా గౌరవింపబడ్డాను।
Verse 18
न खल्वेतन्नकुर्यांतेवचनंराक्षसेश्वर ।तंतुमेभ्रातरंद्रष्टुंभरतंत्वरतेमनः ।।।।
హే రాక్షసేశ్వరా, నీ వచనాన్ని నేను తిరస్కరించలేను; అయితే నా మనస్సు నా సోదరుడు భరతుని దర్శించుటకు వేగంగా తపిస్తోంది।
Verse 19
मांनिवर्तयितुंयोऽसौचित्रकूटमुपागतः ।शिरसायाचतोयस्यवचनं न कृतंमया ।।।।कौसल्यां च सुमित्रां च कैकेयीं च यशस्विनीम् ।गुहं च सुहृदंचैवपौरान्जनपदैस्सह ।।।।
నన్ను తిరిగి తీసుకువెళ్లుటకు చిత్రకూటానికి వచ్చిన వాడు, శిరస్సు వంచి వేడుకున్నా నేను అతని మాటను అనుసరించలేదు. అలాగే కౌసల్య, సుమిత్ర, యశస్విని కైకేయి, నా సుహృదుడు గుహుడు, నగరవాసులు మరియు జనపద ప్రజలతో కూడ—ఎవరి వాక్యాన్నీ నేను స్వీకరించలేదు॥
Verse 20
मांनिवर्तयितुंयोऽसौचित्रकूटमुपागतः ।शिरसायाचतोयस्यवचनं न कृतंमया ।।6.124.19।।कौसल्यां च सुमित्रां च कैकेयीं च यशस्विनीम् ।गुहं च सुहृदंचैवपौरान्जनपदैस्सह ।।6.124.20।।
ఓ రాక్షసేశ్వరా, నా కోసం విమానాన్ని త్వరగా సిద్ధం చేయుము. నా కార్యం పూర్తైంది; ఇక ఇక్కడ నివసించడం నాకు ఎలా సముచితం?॥
Verse 21
अनुजानीहमांसौम्य पूजितोऽस्मिविभीषण ।मन्युर्नखलुकर्तव्यःसखेत्वांचानुमानये ।।।।
ఓ సౌమ్య విభీషణా, నాకు వెళ్లుటకు అనుమతి ఇవ్వు. సఖా, నీవు నన్ను గౌరవించితివి; కాబట్టి కోపం పెట్టుకోకు. నా సంకల్పాన్ని గ్రహించి, నన్ను అపరాధిగా భావించకు॥
Verse 22
उपस्थापयमेशीघ्रंविमानंराक्षसेश्वर ।कृतकार्यस्यमेवासःकथंस्यादिहसम्मतः ।।।।
ఓ రాక్షసేశ్వరా, నా కోసం విమానాన్ని త్వరగా సిద్ధం చేయుము. నా కార్యం పూర్తైంది; ఇక ఇక్కడ నివసించడం నాకు ఎలా సముచితం?॥
Verse 23
एवमुक्तस्तुरामेणराक्षसेन्द्रोविभीषणः ।विमानसूर्यसङ्काशमाजुहावत्वरान्वितः ।।।।ततःकाञ्चनचित्राङ्गंवैदूर्यमणिवेदिकम् ।कूटागारैःपरिक्षिप्तंसर्वतोरजतप्रभम् ।।।।पाण्डुराभिःपताकाभिर्ध्वजैश्चसमलङ्कृतम् ।शोभितंकाञ्चनैर्हर्म्यैर्हेमपद्मविभूषितैः ।।।।प्रकीर्णंकिङ्किणीजालैर्मुक्तामणिगवाक्षकम् ।घण्टाजालैःपरिक्षिप्तंसर्वतोमधुरस्वनम् ।।।।यन्मेरुशिखराकारंनिर्मितंविश्वकर्मणा ।बृहभिर्भूषितंहर्म्यैर्मुक्तारजतशोभितैः ।।।।तलैस्स्फटिकचित्राङ्गैदूर्यैश्चवरासनैः ।महार्हास्तरणोपेतैरुपपन्नंमहाधनैः ।।।।
రాముడు ఇలా పలికిన వెంటనే రాక్షసేంద్రుడు విభీషణుడు త్వరతో సూర్యసమాన కాంతిగల విమానాన్ని రప్పించమని ఆజ్ఞాపించాడు। అప్పుడు ఆ విమానం ప్రత్యక్షమైంది—సువర్ణచిత్రిత భాగాలతో శోభించి, వైడూర్యమణి జడిత వేదికలతో కూడి, కూటాగారాలతో చుట్టుముట్టబడి, అన్ని వైపులా రజతప్రభతో మెరిసేది। తెల్లని పతాకాలు, ధ్వజాలతో అలంకృతమై, సువర్ణ హర్మ్యాలతో ప్రకాశిస్తూ, హేమపద్మాల అలంకారాలతో విరాజిల్లింది। కింకిణీ జాలాలతో నిండిపోయి, ముత్యమణి జడిత గవాక్షాలతో కూడి, గంటల జాలాలతో పరివేష్టితమై, చుట్టూ మధురధ్వని వినిపించేది। మేరుశిఖరాకారంగా, విశ్వకర్మ నిర్మించినదై, ముత్యరజత శోభతో మెరిసే విశాల హర్మ్యాలతో భూషితమైంది। స్ఫటికచిత్రిత తలాలు, వైడూర్యజడిత ఉత్తమాసనాలు, మహార్హ ఆస్తరణాలతో యుక్తమై, అపార ధనసంపదతో సమృద్ధిగా ఉండేది॥
Verse 24
एवमुक्तस्तुरामेणराक्षसेन्द्रोविभीषणः ।विमानसूर्यसङ्काशमाजुहावत्वरान्वितः ।।6.124.23।।ततःकाञ्चनचित्राङ्गंवैदूर्यमणिवेदिकम् ।कूटागारैःपरिक्षिप्तंसर्वतोरजतप्रभम् ।।6.124.24।।पाण्डुराभिःपताकाभिर्ध्वजैश्चसमलङ्कृतम् ।शोभितंकाञ्चनैर्हर्म्यैर्हेमपद्मविभूषितैः ।।6.124.25।।प्रकीर्णंकिङ्किणीजालैर्मुक्तामणिगवाक्षकम् ।घण्टाजालैःपरिक्षिप्तंसर्वतोमधुरस्वनम् ।।6.124.26।।यन्मेरुशिखराकारंनिर्मितंविश्वकर्मणा ।बृहभिर्भूषितंहर्म्यैर्मुक्तारजतशोभितैः ।।6.124.27।।तलैस्स्फटिकचित्राङ्गैदूर्यैश्चवरासनैः ।महार्हास्तरणोपेतैरुपपन्नंमहाधनैः ।।6.124.28।।
రాముడు ఇలా పలికిన వెంటనే రాక్షసేంద్రుడు విభీషణుడు తక్షణమే సూర్యసమాన కాంతిగల విమానాన్ని ఆహ్వానించాడు. అప్పుడు ఆ విమానం ప్రత్యక్షమైంది—సువర్ణచిత్రాలతో అలంకరించిన అవయవాలు, వైదూర్యమణులతో జడితమైన వేదికలు, కూటాగారాలతో చుట్టుముట్టబడి, అన్ని వైపులా రజతప్రభతో మెరిసింది. పాండుర వర్ణపు పతాకలు, ధ్వజాలతో సుసజ్జితమై, హేమపద్మాలంకారాలతో విభూషితమైన స్వర్ణహర్మ్యాలతో అది శోభించింది. కింకిణీజాలాలు చల్లబడినట్లు ఉండి, గవాక్షాలు ముత్యమణులతో జడితమై, చుట్టూ గంటల వరుసలతో పరివేష్టితమై మధురధ్వని వినిపించింది. విశ్వకర్మ నిర్మించిన ఆ విమానం మేరుశిఖరంలా ఎత్తుగా ఉండి, ముత్యాలు–వెండి కాంతితో మెరసే విశాల హర్మ్యాలతో అలంకృతమైంది. స్ఫటికచిత్రిత తలాలు, వైదూర్యజడిత ఉత్తమ ఆసనాలు, అమూల్య ఆస్తరణాలతో సముపేతమై, మహాధనసంపదతో సంపూర్ణంగా సిద్ధమై నిలిచింది.
Verse 25
एवमुक्तस्तुरामेणराक्षसेन्द्रोविभीषणः ।विमानसूर्यसङ्काशमाजुहावत्वरान्वितः ।।6.124.23।।ततःकाञ्चनचित्राङ्गंवैदूर्यमणिवेदिकम् ।कूटागारैःपरिक्षिप्तंसर्वतोरजतप्रभम् ।।6.124.24।।पाण्डुराभिःपताकाभिर्ध्वजैश्चसमलङ्कृतम् ।शोभितंकाञ्चनैर्हर्म्यैर्हेमपद्मविभूषितैः ।।6.124.25।।प्रकीर्णंकिङ्किणीजालैर्मुक्तामणिगवाक्षकम् ।घण्टाजालैःपरिक्षिप्तंसर्वतोमधुरस्वनम् ।।6.124.26।।यन्मेरुशिखराकारंनिर्मितंविश्वकर्मणा ।बृहभिर्भूषितंहर्म्यैर्मुक्तारजतशोभितैः ।।6.124.27।।तलैस्स्फटिकचित्राङ्गैदूर्यैश्चवरासनैः ।महार्हास्तरणोपेतैरुपपन्नंमहाधनैः ।।6.124.28।।
రాముడు ఇలా పలికిన వెంటనే రాక్షసేంద్రుడు విభీషణుడు తక్షణమే సూర్యసమాన కాంతిగల విమానాన్ని ఆహ్వానించాడు. అప్పుడు ఆ విమానం ప్రత్యక్షమైంది—సువర్ణచిత్రాలతో అలంకరించిన అవయవాలు, వైదూర్యమణులతో జడితమైన వేదికలు, కూటాగారాలతో చుట్టుముట్టబడి, అన్ని వైపులా రజతప్రభతో మెరిసింది. పాండుర వర్ణపు పతాకలు, ధ్వజాలతో సుసజ్జితమై, హేమపద్మాలంకారాలతో విభూషితమైన స్వర్ణహర్మ్యాలతో అది శోభించింది. కింకిణీజాలాలు చల్లబడినట్లు ఉండి, గవాక్షాలు ముత్యమణులతో జడితమై, చుట్టూ గంటల వరుసలతో పరివేష్టితమై మధురధ్వని వినిపించింది. విశ్వకర్మ నిర్మించిన ఆ విమానం మేరుశిఖరంలా ఎత్తుగా ఉండి, ముత్యాలు–వెండి కాంతితో మెరసే విశాల హర్మ్యాలతో అలంకృతమైంది. స్ఫటికచిత్రిత తలాలు, వైదూర్యజడిత ఉత్తమ ఆసనాలు, అమూల్య ఆస్తరణాలతో సముపేతమై, మహాధనసంపదతో సంపూర్ణంగా సిద్ధమై నిలిచింది.
Verse 26
एवमुक्तस्तुरामेणराक्षसेन्द्रोविभीषणः ।विमानसूर्यसङ्काशमाजुहावत्वरान्वितः ।।6.124.23।।ततःकाञ्चनचित्राङ्गंवैदूर्यमणिवेदिकम् ।कूटागारैःपरिक्षिप्तंसर्वतोरजतप्रभम् ।।6.124.24।।पाण्डुराभिःपताकाभिर्ध्वजैश्चसमलङ्कृतम् ।शोभितंकाञ्चनैर्हर्म्यैर्हेमपद्मविभूषितैः ।।6.124.25।।प्रकीर्णंकिङ्किणीजालैर्मुक्तामणिगवाक्षकम् ।घण्टाजालैःपरिक्षिप्तंसर्वतोमधुरस्वनम् ।।6.124.26।।यन्मेरुशिखराकारंनिर्मितंविश्वकर्मणा ।बृहभिर्भूषितंहर्म्यैर्मुक्तारजतशोभितैः ।।6.124.27।।तलैस्स्फटिकचित्राङ्गैदूर्यैश्चवरासनैः ।महार्हास्तरणोपेतैरुपपन्नंमहाधनैः ।।6.124.28।।
రాముడు ఇలా పలికిన వెంటనే రాక్షసేంద్రుడు విభీషణుడు తక్షణమే సూర్యసమాన కాంతిగల విమానాన్ని ఆహ్వానించాడు. అప్పుడు ఆ విమానం ప్రత్యక్షమైంది—సువర్ణచిత్రాలతో అలంకరించిన అవయవాలు, వైదూర్యమణులతో జడితమైన వేదికలు, కూటాగారాలతో చుట్టుముట్టబడి, అన్ని వైపులా రజతప్రభతో మెరిసింది. పాండుర వర్ణపు పతాకలు, ధ్వజాలతో సుసజ్జితమై, హేమపద్మాలంకారాలతో విభూషితమైన స్వర్ణహర్మ్యాలతో అది శోభించింది. కింకిణీజాలాలు చల్లబడినట్లు ఉండి, గవాక్షాలు ముత్యమణులతో జడితమై, చుట్టూ గంటల వరుసలతో పరివేష్టితమై మధురధ్వని వినిపించింది. విశ్వకర్మ నిర్మించిన ఆ విమానం మేరుశిఖరంలా ఎత్తుగా ఉండి, ముత్యాలు–వెండి కాంతితో మెరసే విశాల హర్మ్యాలతో అలంకృతమైంది. స్ఫటికచిత్రిత తలాలు, వైదూర్యజడిత ఉత్తమ ఆసనాలు, అమూల్య ఆస్తరణాలతో సముపేతమై, మహాధనసంపదతో సంపూర్ణంగా సిద్ధమై నిలిచింది.
Verse 27
एवमुक्तस्तुरामेणराक्षसेन्द्रोविभीषणः ।विमानसूर्यसङ्काशमाजुहावत्वरान्वितः ।।6.124.23।।ततःकाञ्चनचित्राङ्गंवैदूर्यमणिवेदिकम् ।कूटागारैःपरिक्षिप्तंसर्वतोरजतप्रभम् ।।6.124.24।।पाण्डुराभिःपताकाभिर्ध्वजैश्चसमलङ्कृतम् ।शोभितंकाञ्चनैर्हर्म्यैर्हेमपद्मविभूषितैः ।।6.124.25।।प्रकीर्णंकिङ्किणीजालैर्मुक्तामणिगवाक्षकम् ।घण्टाजालैःपरिक्षिप्तंसर्वतोमधुरस्वनम् ।।6.124.26।।यन्मेरुशिखराकारंनिर्मितंविश्वकर्मणा ।बृहभिर्भूषितंहर्म्यैर्मुक्तारजतशोभितैः ।।6.124.27।।तलैस्स्फटिकचित्राङ्गैदूर्यैश्चवरासनैः ।महार्हास्तरणोपेतैरुपपन्नंमहाधनैः ।।6.124.28।।
రాముడు ఇలా పలికిన వెంటనే రాక్షసేంద్రుడు విభీషణుడు తక్షణమే సూర్యసమాన కాంతిగల విమానాన్ని ఆహ్వానించాడు. అప్పుడు ఆ విమానం ప్రత్యక్షమైంది—సువర్ణచిత్రాలతో అలంకరించిన అవయవాలు, వైదూర్యమణులతో జడితమైన వేదికలు, కూటాగారాలతో చుట్టుముట్టబడి, అన్ని వైపులా రజతప్రభతో మెరిసింది. పాండుర వర్ణపు పతాకలు, ధ్వజాలతో సుసజ్జితమై, హేమపద్మాలంకారాలతో విభూషితమైన స్వర్ణహర్మ్యాలతో అది శోభించింది. కింకిణీజాలాలు చల్లబడినట్లు ఉండి, గవాక్షాలు ముత్యమణులతో జడితమై, చుట్టూ గంటల వరుసలతో పరివేష్టితమై మధురధ్వని వినిపించింది. విశ్వకర్మ నిర్మించిన ఆ విమానం మేరుశిఖరంలా ఎత్తుగా ఉండి, ముత్యాలు–వెండి కాంతితో మెరసే విశాల హర్మ్యాలతో అలంకృతమైంది. స్ఫటికచిత్రిత తలాలు, వైదూర్యజడిత ఉత్తమ ఆసనాలు, అమూల్య ఆస్తరణాలతో సముపేతమై, మహాధనసంపదతో సంపూర్ణంగా సిద్ధమై నిలిచింది.
Verse 28
एवमुक्तस्तुरामेणराक्षसेन्द्रोविभीषणः ।विमानसूर्यसङ्काशमाजुहावत्वरान्वितः ।।6.124.23।।ततःकाञ्चनचित्राङ्गंवैदूर्यमणिवेदिकम् ।कूटागारैःपरिक्षिप्तंसर्वतोरजतप्रभम् ।।6.124.24।।पाण्डुराभिःपताकाभिर्ध्वजैश्चसमलङ्कृतम् ।शोभितंकाञ्चनैर्हर्म्यैर्हेमपद्मविभूषितैः ।।6.124.25।।प्रकीर्णंकिङ्किणीजालैर्मुक्तामणिगवाक्षकम् ।घण्टाजालैःपरिक्षिप्तंसर्वतोमधुरस्वनम् ।।6.124.26।।यन्मेरुशिखराकारंनिर्मितंविश्वकर्मणा ।बृहभिर्भूषितंहर्म्यैर्मुक्तारजतशोभितैः ।।6.124.27।।तलैस्स्फटिकचित्राङ्गैदूर्यैश्चवरासनैः ।महार्हास्तरणोपेतैरुपपन्नंमहाधनैः ।।6.124.28।।
రాముడు ఇలా పలికిన వెంటనే రాక్షసేంద్రుడు విభీషణుడు తక్షణమే సూర్యసమాన కాంతిగల విమానాన్ని ఆహ్వానించాడు. అప్పుడు ఆ విమానం ప్రత్యక్షమైంది—సువర్ణచిత్రాలతో అలంకరించిన అవయవాలు, వైదూర్యమణులతో జడితమైన వేదికలు, కూటాగారాలతో చుట్టుముట్టబడి, అన్ని వైపులా రజతప్రభతో మెరిసింది. పాండుర వర్ణపు పతాకలు, ధ్వజాలతో సుసజ్జితమై, హేమపద్మాలంకారాలతో విభూషితమైన స్వర్ణహర్మ్యాలతో అది శోభించింది. కింకిణీజాలాలు చల్లబడినట్లు ఉండి, గవాక్షాలు ముత్యమణులతో జడితమై, చుట్టూ గంటల వరుసలతో పరివేష్టితమై మధురధ్వని వినిపించింది. విశ్వకర్మ నిర్మించిన ఆ విమానం మేరుశిఖరంలా ఎత్తుగా ఉండి, ముత్యాలు–వెండి కాంతితో మెరసే విశాల హర్మ్యాలతో అలంకృతమైంది. స్ఫటికచిత్రిత తలాలు, వైదూర్యజడిత ఉత్తమ ఆసనాలు, అమూల్య ఆస్తరణాలతో సముపేతమై, మహాధనసంపదతో సంపూర్ణంగా సిద్ధమై నిలిచింది.
Verse 29
उपस्थितमनाधृष्यंतद्विमानंमनोजवम् ।निवेदयित्वारामायतस्थौतत्रविभीषणः ।।।।
అనాధృష్యమై మనోవేగసమ వేగముగల ఆ విమానాన్ని సమీపమునకు తెప్పించి, రామునకు సమర్పించి, విభీషణుడు అక్కడనే నిలిచెను।
Verse 30
तत्पुष्पकंकामगमंविमानमुपस्थितंभूधरसन्निकाशम् ।दृष्टवातदाविस्मयमाजगामरामस्ससौमित्रिरुदारसत्त्व: ।।।।
అప్పుడు ఇష్టానుసారం సంచరించే పుష్పక విమానం అక్కడ పర్వతంలా నిలిచి ఉండటాన్ని చూసి, ఉదారస్వభావుడైన రాముడు సౌమిత్రి (లక్ష్మణుడు)తో కలిసి ఆశ్చర్యంలో మునిగిపోయాడు.
Frequently Asked Questions
The key action is Rama’s refusal to prolong celebratory comfort despite legitimate hospitality; he prioritizes duty toward Bharata and Ayodhya, framing post-war conduct as disciplined responsibility rather than indulgent triumph.
Victory does not suspend dharma: gratitude is acknowledged, but the ruler’s obligations—repairing social order, honoring those who suffered, and completing the promised return—take precedence over personal ease and ceremonial pleasure.
Ayodhya functions as the civic endpoint of restoration; Citrakūṭa recalls the earlier moral test of returning from exile; culturally, the chapter foregrounds rites of hospitality and royal protocol (snāna, anointment, adornment) as part of orderly transition after conflict.